Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00454 010311 11217870 na godz. na dobę w sumie
Komentarz do spraw o rozwód - ebook/pdf
Komentarz do spraw o rozwód - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8092-602-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> rodzinne i opiekuńcze
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Książka uzupełnia cieszącą się uznaniem czytelników serię Komentarze z wokandy . Podstawowym walorem książek z tej serii jest przyjęta konwencja komentowania spraw, a nie przepisów, co umożliwia przedstawienie biegu postępowań sądowych w aspekcie materialnym i procesowym w wielopłaszczyznowym ujęciu.
Zaletą tej publikacji jest również przedstawienie w ramach jednego opracowania zagadnień dotyczących przebiegu spraw o rozwód. Przywołane bogate orzecznictwo Sądu Najwyższego, sądów powszechnych oraz wzory pism powodują, że nie jest to tylko typowy komentarz do przepisów, lecz także kompleksowe omówienie kwestii będących konsekwencją wniesienia pozwu o rozwód, a dotykających spraw całej rodziny.
W publikacji przedstawiono zarówno pozytywne, jak i negatywne przesłanki rozwodu. Omówiono jurysdykcję w sprawach małżeńskich oraz przebieg postępowania rozpoznawczego i zabezpieczającego, a także uwzględniono kwestie kosztów. Wskazano i skomentowano środki zaskarżenia przysługujące w sprawach o rozwód. W poszczególnych rozdziałach zaś zamieszczono przykłady spraw, wzory pism procesowych, formularzy, wyroków sądów, a także wybór tez orzeczeń sądowych. Osobny rozdział poświęcono zagadnieniom ponownego procesu o rozwód. Rozważania zostały zakończone przedstawieniem majątkowych i niemajątkowych skutków orzeczenia rozwodu.
Publikacja jest skierowana do adwokatów, radców prawnych, a także sędziów orzekających w sprawach o rozwód. Zainteresuje ona również aplikantów radcowskich i adwokackich oraz strony spraw o rozwód nieposiadające wykształcenia prawniczego.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

KOMENTARZ do spraw o rozwód Elżbieta Szczepanowska pod redakcją Jacka Ignaczewskiego Warszawa 2016 Stan prawny na 10 czerwca 2016 r. Wydawca Magdalena Stojek-Siwińska Redaktor prowadzący Katarzyna Gierłowska Wydawca Opracowanie redakcyjne Michał Dymiński Redaktor prowadzący Łamanie Fotedytor Opracowanie redakcyjne Projekt okładki i stron tytułowych Grafos Łamanie Projekt gra czny okładki i stron tytułowych Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁ ASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl PLK IB ��K © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2016 © Copyright by ISBN: 978-83-264-9088-0 Wolters Kluwer SA, 2013 ISBN: Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 19 Wydane przez: Wolters Kluwer SA e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Dział Praw Autorskich księgarnia internetowa www.profinfo.pl 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Na wokandzie Na wokandzie Rozdział 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. Sprawa Strona Sędzia referent Sprawy o rozwód – wprowadzenie Przesłanki rozwodu Postępowanie w sprawach małżeńskich Postępowanie w sprawie o rozwód Środki zaskarżenia Ponowny proces o rozwód Koszty procesu w sprawie o rozwód Skutki rozwodu 15 21 77 95 189 225 238 253 Elżbieta Szczepanowska Elżbieta Szczepanowska Elżbieta Szczepanowska Elżbieta Szczepanowska Elżbieta Szczepanowska Elżbieta Szczepanowska Elżbieta Szczepanowska Elżbieta Szczepanowska Spis treści Spis treści Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 ROZDZIAŁ 1. Przesłanki rozwodu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 1.1. Zupełny i trwały rozkład pożycia jako przesłanka pozytywna rozwodu 23 1.1.1. Przyczyny rozkładu pożycia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 1.1.2. Wina rozkładu pożycia przy orzekaniu rozwodu . . . . . . . . . . . . 49 1.2. Przesłanki negatywne rozwodu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 1.2.1. Sprzeczność rozwodu z dobrem wspólnych małoletnich dzieci 56 1.2.2. Sprzeczność rozwodu z zasadami współżycia społecznego . . . . 60 1.2.3. Żądanie rozwodu przez małżonka wyłącznie winnego rozkładu pożycia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64 1.2.3.1. Zgoda na rozwód małżonka niewinnego . . . . . . . . . . . 66 1.2.3.2. Odmowa zgody na rozwód małżonka niewinnego . . . 68 ROZDZIAŁ 2. Postępowanie w sprawach małżeńskich . . . . . . . . . . . . . . . 77 2.1. Jurysdykcja w sprawach małżeńskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 2.1.1. Jurysdykcja uregulowana w rozporządzeniu Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 2.1.2. Jurysdykcja krajowa w sprawach małżeńskich rozpoznawanych w procesie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 2.1.3. Jurysdykcja krajowa w sprawach małżeńskich rozpoznawanych w postępowaniu nieprocesowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 2.2. Uznanie orzeczeń sądów państw obcych w sprawach małżeńskich . . . 88 2.2.1. Wzór wniosku o uznanie zagranicznego orzeczenia rozwodowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 ROZDZIAŁ 3. Postępowanie w sprawie o rozwód . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 3.1. Legitymacja procesowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98  7 Spistreści 3.2. Właściwość i skład sądu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 3.3. Treść pozwu o rozwód . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 3.3.1. Wzór pozwu o rozwód . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 3.4. Przebieg postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 3.4.1. Posiedzenia sądu; protokół rozprawy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 3.4.2. Mediacja w sprawie o rozwód . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130 3.4.3. Zawieszenie postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131 3.4.4. Umorzenie postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 3.5. Postępowanie zabezpieczające w sprawie o rozwód . . . . . . . . . . . . . . 137 3.5.1. Wzór wniosku o zabezpieczenie roszczeń alimentacyjnych przed wszczęciem sprawy o rozwód . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 3.5.2. Wzór wniosku powoda o zabezpieczenie kontaktów z dzieckiem na czas toczącego się postępowania o rozwód . . . 148 3.5.3. Wzór postanowienia w przedmiocie wniosku o zabezpieczenie kontaktów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 150 3.6. Wpływ postępowania o rozwód na inne postępowania . . . . . . . . . . . . 151 3.7. Rozstrzygnięcia w wyroku rozwodowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 3.7.1. Rozstrzygnięcie o winie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 3.7.2. Rozstrzygnięcie o władzy rodzicielskiej, o kontaktach rodzica z dzieckiem i alimentach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160 3.7.3. Rozstrzygnięcie o wspólnym mieszkaniu małżonków . . . . . . . . . 169 3.7.4. Podział majątku wspólnego w wyroku rozwodowym . . . . . . . . . 174 3.7.5. Roszczenia alimentacyjne między małżonkami . . . . . . . . . . . . . 176 3.7.6. Wzór wyroku sądu pierwszej instancji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 ROZDZIAŁ 4. Środki zaskarżenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 189 4.1. Środki odwoławcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 4.1.1. Apelacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 4.1.1.1. Rozstrzygnięcia sądu po rozpoznaniu apelacji . . . . . . . 198 4.1.1.1.1. Wzór wyroku sądu drugiej instancji . . . . . . 204 4.1.2. Zażalenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 4.1.3. Zażalenie do Sądu Najwyższego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 4.2. Skarga kasacyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 214 4.3. Wznowienie postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 4.4. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 220 ROZDZIAŁ 5. Ponowny proces o rozwód . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 5.1. Ponowny proces o rozwód po odrzuceniu pozwu o rozwód . . . . . . . . 225 5.2. Ponowny proces o rozwód po uprzednim umorzeniu . . . . . . . . . . . . . 226 5.3. Ponowny proces o rozwód po prawomocnym oddaleniu poprzedniego powództwa o rozwód . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230 8  Spistreści 5.4. Ponowny proces o rozwód po oddaleniu powództwa w tzw. fikcyjnym procesie rozwodowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234 ROZDZIAŁ 6. Koszty procesu w sprawie o rozwód . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238 6.1. Zwolnienie od kosztów sądowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 6.2. Wzór wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w całości . . . . . . . . 247 6.3. Wzór oświadczenia o stanie majątkowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 248 ROZDZIAŁ 7. Skutki rozwodu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253 7.1. Skutki rozwodu o charakterze niemajątkowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 254 7.1.1. Ustanie małżeństwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 254 7.1.2. Możliwość zawarcia nowego małżeństwa . . . . . . . . . . . . . . . . 254 7.1.3. Powrót do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 254 7.1.4. Ustanie praw i obowiązków małżeńskich . . . . . . . . . . . . . . . . 256 7.1.5. Domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki . . . . . . . . 256 7.1.6. Skutki rozwodu dotyczące przysposobienia . . . . . . . . . . . . . . . 257 7.2. Skutki o charakterze majątkowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 258 7.2.1. Ustanie ustawowej wspólności majątkowej . . . . . . . . . . . . . . . 258 7.2.2. Możliwość podziału majątku wspólnego . . . . . . . . . . . . . . . . . 260 7.2.3. Obowiązek dostarczenia środków utrzymania między rozwiedzionymi małżonkami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 263 7.2.4. Wyłączenie od dziedziczenia ustawowego . . . . . . . . . . . . . . . 266 7.2.5. Wygaśnięcie uprawnień i obowiązków określonych w art. 28–30 k.r.o. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 267 7.2.6. Prawo do renty rodzinnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 268 7.2.7. Skutki podatkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 271 7.2.8. Spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego po rozwodzie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 274 7.2.9. Wyrok rozwodowy jako podstawa wpisu w księdze wieczystej 276 7.2.10. Ustanie wspólności najmu lokalu mającego służyć zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych rodziny . . . . . . . . . . . . 279 7.2.11. Prawo do kwatery wojskowej po rozwodzie . . . . . . . . . . . . . . 280 7.2.12. Prawo odmowy zeznań w kodeksie postępowania cywilnego i kodeksie postępowania karnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 292 7.2.13. Prawo do świadczenia wychowawczego w ramach programu „Rodzina 500 plus” po rozwodzie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 292 7.2.13.1. Postępowanie w sprawach o świadczenie wychowawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 295 7.2.13.2. Wzór wniosku o świadczenie wychowawcze . . . . . . 296 Wybór orzecznictwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 315  9 Spistreści Wykaz orzeczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321 Podstawa prawna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 329 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 331 Aneks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 337 Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 z późn. zm.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 337 Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn.: z 2014 r. poz. 101 z późn. zm.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 340  Wykaz skrótów – – – – – – – – – – – – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 380 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze sprost. i z późn. zm.) ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywil‑ nego (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 101 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.) ustawa z dnia 27 czerwca 1950 r. – Kodeks rodzinny (Dz. U. Nr 34, poz. 308 z późn. zm.) – uchylona ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 z późn. zm.) rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczące jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczą‑ cych odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylające rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 (Dz. Urz. UE, wydanie specjalne 2004 r., roz‑ dział 19, tom 6, s. 243–271, sprostowane w Dz. Urz. UE L 347 z 24 grudnia 2009 r.) ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 623) ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 150 z późn. zm.) ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1222 z późn. zm.) ustawa z dnia 20 maja 1976 r. o zakwaterowaniu sił zbrojnych (tekst jedn.: Dz. U. z 1992 r. Nr 5, poz. 19 z późn. zm.) – uchy‑ lona 11 Wykaz skrótów Wykaz skrótów Akty prawne k.c. k.k. Konstytucja RP k.p.c. k.p.k. k.r. k.r.o. rozporządzenie nr 2201/2003 u.k.s.c. u.o.p.l. u.s.m. u.z.s.z.  Wykazskrótów – – – ustawa z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbroj‑ nych Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 207) ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Fun‑ duszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 748 z późn. zm.) ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz ustawy – Kodeks postępowania cywil‑ nego (Dz. U. poz. 1062) u.z.s.z. RP ustawa FUS ustawa zmieniająca z dnia 25 czerwca 2015 r. Organy orzekające NSA SA SN TK WSA – Naczelny Sąd Administracyjny – – – – wojewódzki sąd administracyjny sąd apelacyjny Sąd Najwyższy Trybunał Konstytucyjny Czasopisma, publikatory i inne Biul. SN M. Praw. NP OSN OSNAPiUS OSNC OSNCK OSNCP OSNP OSNPG OSP OSPiKA OTK ZU PiP Probl. Praw. PS RiPr RPEiS SC St. Praw. USC 12 – Biuletyn Sądu Najwyższego – Monitor Prawniczy – Nowe Prawo – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna i Karna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna i Pracy – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Pracy, Ubezpieczeń Spo‑ łecznych i Spraw Publicznych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Wydawnictwo Prokuratury Ge‑ neralnej – Orzecznictwo Sądów Polskich (od 1990 r.) – Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych (1957–1989) – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego; zbiór urzędowy Państwo i Prawo – Problemy Praworządności – – Przegląd Sądowy – Rodzina i Prawo – Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny – – – Urząd Stanu Cywilnego Studia Cywilistyczne Studia Prawnicze  Wykazskrótów WPP Zb. Urz. ZN IBPS ZP UKSW – Wojskowy Przegląd Prawniczy – Zbiór Urzędowy – Zeszyty Naukowe Instytutu Badania Prawa Sądowego – Zeszyty Prawnicze Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego  Wprowadzenie Wprowadzenie Wprowadzenie Zgodnie z art. 18 Konstytucji RP małżeństwo jako związek kobiety i męż‑ czyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Z zasady trwałości związku małżeńskie‑ go wynika, że jego ustanie następuje w sytuacjach określonych przepisami prawa. Małżeństwo ustaje na skutek: 1) śmierci jednego z małżonków (art. 1 § 1 i 2 k.r.o.); 2) unieważnienia małżeństwa (art. 17 k.r.o.); 3) uznania małżonka za zmarłego (art. 55 k.r.o.); 4) orzeczenia rozwodu (art. 56 k.r.o.). Rozwód jest jednym ze sposobów spowodowania ustania małżeństwa. Jest instytucją tak dawną jak małżeństwo. W okresie międzywojennym prawo małżeńskie nie zostało zunifikowane (obowiązywało tzw. prawo dzielnico‑ we, które w różny sposób regulowało rozwód i separację). Z dniem 1 stycznia 1946 r. dekretem z dnia 25 września 1945 r. – Prawo małżeńskie (Dz. U. Nr 48, poz. 270) instytucję rozwodu wprowadzono dla całego obszaru Polski, zniesiono instytucję separacji prawnej wystę‑ pującą w prawie małżeńskim obowiązującym w niektórych dzielnicach Rzeczypospolitej. W myśl art. 24 dekretu „na żądanie jednego z małżon‑ ków sąd orzeka rozwód, jeżeli uzna, że wzgląd na dobro niepełnoletnich dzieci nie stoi temu na przeszkodzie, oraz jeżeli stwierdzi stały rozkład pożycia małżeńskiego”. W dekrecie wymieniono ważne przyczyny roz‑ kładu pożycia np.: „cudzołóstwo, nastawanie na życie powoda lub jego dziecka, odmawianie środków na utrzymanie rodziny, opuszczenie wspól‑ nego zamieszkania bez słusznej przyczyny, dopuszczenie się przestępstwa hańbiącego, hulaszcze lub rozwiązłe życie, uprawianie zajęcia hańbiącego  15 Wprowadzenie lub ciągnienie zeń zysków, nałogowe pijaństwo lub narkomania, wene‑ ryczna choroba zaraźliwa dla małżonka lub niebezpieczna dla potomstwa, choroba psychiczna, niemoc płciowa przed ukończeniem 50 roku życia”. W drodze wykładni art. 24 dekretu orzecznictwo ukształtowało zasadę re‑ kryminacji, odmawiając małżonkowi, który wyłącznie swoim zawinionym zachowaniem doprowadził do trwałego rozkładu pożycia, możliwości uzy‑ skania rozwodu na jego żądanie; dopuszczalne było orzeczenie rozwodu z winy obojga małżonków [B. Czech (w:) Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. K. Piasecki, Warszawa 2011, s. 366 i n. oraz powołana tam literatura]. Od 1 października 1950 r. obowiązywał kodeks rodzinny (ustawa z dnia 27 czerwca 1950 r., Dz. U. Nr 34, poz. 308), który jako przesłankę roz‑ wodu przyjął „zupełny i trwały” rozkład pożycia wywołany przez „ważne powody” (art. 29 § 1 k.r.) – bez ich wymieniania. Kodeks rodzinny przewi‑ dywał niedopuszczalność rozwodu ze względu na dobro małoletnich dzieci (art. 29 § 2 k.r.), a także, jeżeli „żąda go małżonek wyłącznie winny rozkła‑ du pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód” (art. 30 § 1 k.r.), „jednakże mimo braku takiej zgody sąd, mając na względzie interes społeczny, może orzec rozwód w przypadkach wyjątkowych, jeżeli małżon‑ kowie pozostają w długotrwałym rozłączeniu” (art. 30 § 2 k.r.) [B. Czech (w:) Kodeksrodzinnyiopiekuńczy..., red. K. Piasecki, s. 368 i n.]. Obecnie instytucję rozwodu regulują przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 2082), który obowiązuje od 1 stycznia 1965 r. Podstawowe prze‑ słanki rozwodowe, zawarte w art. 56 k.r.o., zostały przejęte z kodeksu rodzinnego z 1950 r. Usunięta została wzmianka o ważnych powodach rozkładu pożycia. Wprowadzono kolejną negatywną przesłankę rozwodo‑ wą (art. 56 § 2 infine k.r.o.), zgodnie z którą rozwód jest niedopuszczal‑ ny, jeżeli z innych względów (niż dobro dzieci) jego orzeczenie byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Inaczej niż w kodeksie ro‑ dzinnym z 1950 r. sformułowana została zasada rekryminacji – mimo bra‑ ku zgody niewinnego małżonka rozwód jest dopuszczalny, jeżeli odmowa jego zgody na rozwód jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasada‑ mi współżycia społecznego (art. 56 § 3 infine k.r.o.) [B. Czech (w:) Kodeks rodzinnyiopiekuńczy..., red. K. Piasecki, s. 369]. 16  Wprowadzenie Z powyższego wynika, że podstawy orzekania rozwodu nie uległy grun‑ townej zmianie, w związku z tym bogaty dorobek wypracowany przez orzecznictwo sprzed wejścia w życie kodeksu rodzinnego i opiekuńczego może okazać się pomocny także współcześnie. Należy jednak pamiętać, aby korzystać z niego w odpowiednim zakresie. Uchwały całej Izby Cy‑ wilnej Sądu Najwyższego dotyczące spraw rozwodowych, które utraciły wiążący walor wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej, zachowały jednak znaczenie jako rodzaj wykładni sądowej (uchwała peł‑ nego składu SN z dnia 5 maja 1992 r., KwPr 5/92, OSNC 1993, nr 1–2, poz. 1; art. 178 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 62 ustawy z dnia 23 listo‑ pada 2002 r. o Sądzie Najwyższym, tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 499 z późn. zm.). Na podstawie danych statystycznych dotyczących orzekania rozwodów na przestrzeni 13 ostatnich lat można sformułować wniosek, że jest to istotny problem społeczny zarówno w Polsce, jak i w państwach Unii Europejskiej. W Polsce w ostatnich latach ustaje ponad 200 tys. małżeństw rocznie, w tym około 30 w wyniku rozwodu, a pozostałych prawie 70 w wy‑ niku śmierci współmałżonka. W latach 90. ubiegłego wieku oraz na po‑ czątku bieżącego stulecia proporcje wynosiły niespełna 20 do ponad 80 (http://stat.gov.pl/obszary ‑tematyczne/ludnosc/ludnosc/malzenstwa ‑i‑ dzietnosc ‑w‑polsce,23,1.html, dostęp: 6 maja 2016 r.). W poszczególnych latach w Polsce liczba orzeczonych rozwodów przedstawiała się następująco: 2000 r. – 42 770; 2001 r. – 45 308; 2002 r. – 45 414; 2003 r. – 48 632; 2004 r. – 56 332; 2005 r. – 67 578; 2006 r. – 71 912; 2007 r. – 66 586; 2008 r. – 65 475; 2009 r. – 65 345; 2010 r. – 61 300; 2011 r. – 64 594; 2012 r. – 64 432; 2013 r. – 66 132; 2014 r. – 65 761 (http://stat.gov.pl/obszary ‑tematyczne/roczniki ‑ statystyczne/roczniki ‑statystyczne/rocznik ‑demograficzny‑2015,3,9.html, dostęp: 6 maja 2016 r.). W 2014 r. na każdy 1000 istniejących małżeństw 7,3 zostało rozwiąza‑ nych orzeczeniem sądu, podczas gdy na początku lat 90. było ich 4,6. W ponad 2/3 przypadków powództwo o rozwód wnosi kobieta. Nato‑ miast orzeczenie rozwodu z winy żony następuje w ponad 3 przypad‑  17 Wprowadzenie ków (wina męża orzekana jest w 18 rozwodów), ale przeważnie sąd nie orzeka winy (ok. 74 rozwodów). Najczęściej jako przyczynę rozwodu małżonkowie deklarują niezgodność charakterów (ponad 1/3 wszystkich rozwodów), kolejne przyczyny to zdrada lub trwały związek uczuciowy z inną osobą (1/4 rozwodów) oraz alkoholizm (19 ). Rozwiedzeni mał‑ żonkowie przeżywają ze sobą średnio około 14 lat (staż małżeński nie‑ znacznie się wydłuża); z roku na rok są też trochę starsi. W 2013 r. sta‑ tystyczny rozwiedziony mężczyzna miał średnio 40–41 lat, kobiety były o ponad 2 lata młodsze. Wyznaczając opiekę nad małoletnimi dziećmi pozostającymi z rozwie‑ dzionego małżeństwa, sąd najczęściej przyznaje opiekę wyłącznie mat‑ ce (60 przypadków w 2013 r.), wyłącznie ojcu jedynie w około 5 przypadków, a w stosunku do 34 rozwiedzionych małżeństw orzeka wspólne wychowywanie dzieci (http://stat.gov.pl/obszary ‑tematyczne/lud‑ nosc/ludnosc/malzenstwa ‑i‑dzietnosc ‑w‑polsce,23,1.html, dostęp: 6 maja 2016 r.). W opracowaniu przygotowanym przez Główny Urząd Statystyczny w ra‑ mach zrealizowanego w listopadzie 2015 r. projektu Eurostatu dotyczące‑ go dzietności, zawierania i rozpadu małżeństw oraz stanu cywilnego lud‑ ności w poszczególnych krajach Unii Europejskiej wskazano, że z punktu widzenia prawnego stanu cywilnego ponad połowa ludności w wieku 20 lat i więcej 28 krajów Unii Europejskiej żyje w związkach małżeńskich (55,3 ). Ze spisów ludności przeprowadzonych około 2011 r. we wszyst‑ kich krajach Unii wynika, że osób rozwiedzionych jest 7,4 , ze zróżni‑ cowaniem w poszczególnych państwach członkowskich. Kolejne grupy to kawalerowie i panny – 28,1 , osoby owdowiałe – 8,9 . W poszczególnych państwach UE odsetek osób pozostających w mał‑ żeństwie jest zróżnicowany. Najwyższy – ponad 60 – odnotowano na Cyprze, Malcie, w Grecji, Rumunii i Polsce (por. tabela). Mniej niż po‑ łowa ludności (w wieku 20 lat i więcej) pozostaje w prawnym związku małżeńskim w Estonii, Szwecji, na Łotwie, Węgrzech, w Finlandii i Sło‑ wenii. Największy odsetek osób rozwiedzionych w krajach UE odnoto‑ wano na Łotwie, w Estonii i Czechach (13–15 ), najniższy – na Malcie (0,6 ), w Irlandia i we Włoszech. 18  Wprowadzenie Ludność w wieku 20 lat i więcej w krajach UE w 2011 r. według stanu cywilnego prawnego (w ) Kawalerowie, panny* 28,1 28,6 25,1 26,2 23,8 23,9 25,0 30,0 32,0 32,0 32,7 24,3 29,8 30,3 36,9 21,0 27,5 26,9 28,2 26,5 22,9 25,4 21,5 26,4 35,0 37,2 Kraje UE-28 Austria Belgia Bułgaria Chorwacja Cypr Czechy Dania Estonia Finlandia Francja Grecja Hiszpania Holandia Irlandia Litwa Luksemburg Łotwa Malta Niemcy Polska Portugalia Rumunia Słowacja Słowenia Szwecja  Żonaci, zamężne Wdowcy, wdowy Rozwiedzeni, rozwiedzione Inny i nieustalony 55,3 53,2 52,1 54,2 59,2 64,6 52,8 51,8 41,5 48,3 51,0 62,4 56,5 53,0 54,8 54,4 55,1 46,9 64,6 55,8 60,8 58,4 61,1 52,3 49,4 43,9 8,9 8,6 8,3 12,6 12,0 5,8 9,1 7,3 10,8 7,1 8,3 9,4 7,9 6,8 5,7 12,6 7,1 11,2 6,6 8,9 10,5 9,1 12,0 9,1 8,8 6,7 7,4 9,5 10,1 7,1 4,7 4,9 12,8 10,6 14,5 12,3 8,1 3,8 5,8 8,6 2,6 12,0 8,3 15,0 0,6 8,6 5,4 7,0 5,3 9,8 6,8 12,4 0,3 0,0 4,4 0,0 0,2 0,9 0,2 0,2 1,2 4,4 0,0 0,0 0,0 1,4 0,0 0,0 2,0 0,0 0,0 0,1 0,4 0,0 0,1 2,4 0,0 0,1 19 Wprowadzenie Kraje Węgry Wielka Brytania Włochy Kawalerowie, panny* 27,5 30,3 27,6 Żonaci, zamężne 57,7 52,7 59,9 Wdowcy, wdowy 12,3 7,5 9,6 Rozwiedzeni, rozwiedzione Inny i nieustalony 12,4 9,4 2,8 0,0 0,0 0,0 * Osoby niebędące do tej pory w związku małżeńskim lub w zarejestrowanym związku partnerskim. Źródło:Eurostat(http://stat.gov.pl/obszary ‑tematyczne/ludnosc/ludnosc/malzenstwa ‑i‑dzietnosc‑ ‑w‑polsce,23,1.html, dostęp: 6 maja 2016 r.)  Rozdział 1 Przesłanki rozwodu Rozdział 1. Przesłanki rozwodu Rozdział 1. Przesłanki rozwodu Rozwiązane przez rozwód może być małżeństwo świeckie bądź małżeń‑ stwo kanoniczne, które od chwili zawarcia wywiera takie skutki, jakie po‑ ciąga za sobą zawarcie małżeństwa zgodnie z prawem polskim. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 listopada 2000 r. stwierdził, że orzecze‑ nie sądu kościelnego o ważności bądź o ustaniu małżeństwa kanonicznego nie może mieć prejudycjalnego wpływu na orzeczenie sądu państwowe‑ go o ważności lub o ustaniu świeckiego związku małżeńskiego (wyrok SN z dnia 17 listopada 2000 r., V CKN 1364/00, OSNC 2001, nr 9, poz. 126). Zgodnie z art. 10 ust. 3 i 4 konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzeczą‑ pospolitą Polską, podpisanego w Warszawie dnia 28 lipca 1993 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318), orzekanie o ważności małżeństwa kanoniczne‑ go, a także w innych sprawach małżeńskich przewidzianych w prawie ka‑ nonicznym, należy do wyłącznej kompetencji władzy kościelnej, natomiast orzekanie w sprawach małżeńskich w zakresie skutków określonych w pra‑ wie polskim należy do wyłącznej kompetencji sądów państwowych. W myśl art. 10 ust. 1 konkordatu od chwili zawarcia małżeństwo kano‑ niczne wywiera takie skutki, jakie pociąga za sobą zawarcie małżeństwa zgodnie z prawem polskim, jeżeli: 1) między nupturientami nie istnieją przeszkody wynikające z prawa polskiego, 2) złożą oni przy zawieraniu małżeństwa zgodne oświadczenie woli do‑ tyczące wywarcia takich skutków i 3) zawarcie małżeństwa zostało wpisane w aktach stanu cywilnego na wniosek przekazany urzędowi stanu cywilnego w terminie 5 dni od  21 Rozdział1.Przesłankirozwodu zawarcia małżeństwa; termin ten ulega przedłużeniu, jeżeli nie został dotrzymany z powodu siły wyższej, do czasu ustania tej przyczyny. Ustalenia zawarte w konkordacie zostały zrealizowane m.in. w art. 1 § 2 i 3 k.r.o., w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie ustaw – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Kodeks postępowania cywilnego, Prawo o aktach stanu cywilnego, ustawy o stosunku Państwa do Kościo‑ ła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 117, poz. 757). Według treści art. 1 § 2 k.r.o. małżeństwo ka‑ noniczne może być źródłem powstania związku świeckiego, o czym decy‑ dują wyłącznie małżonkowie. Rozdzielność jurysdykcji sądów kościelnych i świeckich wynika w szczególności z zasadniczych różnic istniejących po‑ między prawem polskim a prawem kanonicznym w odniesieniu do przy‑ czyn ważności i ustania małżeństwa. Orzeczenia sądów kościelnych mogą mieć natomiast znaczenie dowodo‑ we w sądowym postępowaniu cywilnym. W doktrynie istnieją rozbieżno‑ ści w ocenie charakteru prawnego dokumentów kościelnych, uznawanych bądź za dokumenty urzędowe (art. 244 § 2 k.p.c.), bądź za dokumenty prywatne szczególnego rodzaju (art. 245 k.p.c.). W myśl art. 56 k.r.o., jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia, każdy z małżonków może żądać, ażeby sąd rozwiązał małżeństwo przez rozwód. Jednakże mimo zupełnego i trwałego rozkładu pożycia rozwód nie jest dopuszczalny, jeżeli wskutek niego miałoby ucier‑ pieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków albo jeżeli z innych względów orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (§ 2). Rozwód nie jest również dopuszczalny, jeżeli żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód albo że odmowa jego zgody na rozwód jest w da‑ nych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (§ 3). Przesłankę pozytywną orzeczenia rozwodu stanowi trwały i zupełny roz‑ kład pożycia małżeńskiego. Na podstawie przepisów art. 56 k.r.o. wyróż‑ niamy także trzy przesłanki negatywne: żądanie rozwodu przez małżonka wyłącznie winnego rozkładu pożycia (chyba że drugi małżonek wyrazi zgo‑ dę na rozwód albo że odmowa jego zgody na rozwód jest sprzeczna z za‑ sadami współżycia społecznego), sprzeczność rozwodu z dobrem wspól‑ 22  1.1.Zupełnyitrwałyrozkładpożyciajakoprzesłankapozytywnarozwodu nych małoletnich dzieci oraz sprzeczność rozwodu z zasadami współżycia społecznego. Orzeczenie rozwodu jest dopuszczalne, gdy zachodzi prze‑ słanka pozytywna, natomiast nie występują przesłanki negatywne. 1.1. Zupełny i trwały rozkład pożycia jako przesłanka pozytywna rozwodu 1.1. Zupełny i trwały rozkład pożycia jako przesłanka pozytywna rozwodu Jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia, każdy z małżonków może żądać, ażeby sąd rozwiązał małżeństwo przez rozwód (art. 56 § 1 k.r.o.). Dopuszczalne jest orzeczenie rozwodu, jeżeli sąd ustali, że pożycie małżeńskie uległo zupełnemu i trwałemu rozkładowi, przy jed‑ noczesnym ustaleniu braku przesłanek negatywnych. Decydujące jest ist‑ nienie rozkładu pożycia w dacie zamknięcia rozprawy (art. 316 § 1 k.p.c.). Rozkład pożycia jest trwały, jeżeli ustały wszystkie więzi łączące małżonków, zupełny – jeżeli więzi te ustały na tyle dawno, że według zasad doświadcze‑ nia życiowego powrót małżonków do wspólnego pożycia nie nastąpi. Sąd rozwodowy powinien w pierwszej kolejności ustalić istnienie przesłan‑ ki pozytywnej, a następnie zbadać, czy nie istnieje przesłanka negatywna. Przykładowo, niedopuszczalność rozwodu w sytuacji, gdy żąda go mał‑ żonek wyłącznie winny rozkładu pożycia (art. 56 § 3 k.r.o.), możliwa jest wówczas, gdy sąd ustali, że ma miejsce rozkład pożycia. „Jeżeli w procesie o rozwód postępowanie dowodowe, którego zakres współ określiły wnioski stron, dostarczyło materiału wystarczającego do ustalenia przyczyn rozkła‑ du pożycia małżeńskiego oraz do ustalenia, że rozkład ten jest zupełny i trwały (art. 56 i n. k.r.o.), sąd nie ma obowiązku przeprowadzania z urzę‑ du innych dowodów” (wyrok SN z dnia 10 grudnia 1998 r., I CKN 912/97, OSNC 1999, nr 6, poz. 117). Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 2002 r., III CKU 47/98, LEX nr 1162958: „W razie ustalenia istnienia materialnoprawnych przesłanek orzeczenia rozwodu (art. 56 k.r.o.) nie mają – dla uwzględnienia powództwa – znaczenia mo‑ tywy, które skłoniły powoda do wytoczenia powództwa (np. «ucieczka» przed wierzycielami pozwanego). W sprawie o rozwód, jeżeli pozwany uznaje żądanie pozwu, a małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci, sąd może, w myśl art. 442 k.p.c., ograniczyć postępowanie do‑ wodowe do przesłuchania stron. Nie zwalnia to jednak sądu od ustalenia  23 Rozdział1.Przesłankirozwodu okoliczności dotyczących rozkładu pożycia, a w razie uznania powództwa – także przyczyn, które skłoniły do tego stronę pozwaną” (G. Jędrejek, Kodeksrodzinnyiopiekuńczy.Małżeństwo.Komentarz doart.1–616, War‑ szawa 2013, s. 385). Przykład: Małżeństwo trwające 10 lat ma dwoje dzieci. Trzy lata temu mąż wyjechał do pracy za granicę, do domu przy­ jeżdżacotrzymiesiące.Zracjiodległościmałżonkowieprowadządwago­ spodarstwadomowe.Mążprzesyłazarobionepieniądzeżonienapotrzeby rodziny.Małżonkowiecodzienniezesobąrozmawiają,tęskniązasobą,in­ teresują się swoimi problemami, mają wspólne plany, wspólnie decydują o sprawach rodziny. Mąż ma zamiar wrócić do kraju. Czy taki stan może byćuznanyzazupełnyitrwałyrozkładpożycia?Nie.Chociażmałżonkowie niemieszkająrazem,istniejąmiędzynimisilnewięzi,któreświadcząoist­ nieniumiędzynimipożycia. W orzecznictwie wskazano, że „pożycie małżeńskie wyraża się w szcze‑ gólnego rodzaju wspólnocie duchowej, fizycznej i gospodarczej. W zasa‑ dzie ustanie któregokolwiek z elementów tej wspólnoty należy uznać za objaw rozkładu pożycia, nie przesądzając na podstawie tego tylko objawu stopnia rozkładu. Jednakże ustanie wspólnoty fizycznej lub gospodarczej może w konkretnym przypadku nie stanowić objawu rozkładu, jeżeli wy‑ nika ono z okoliczności niezależnych od małżonków lub z ich zgodnej woli uzasadnionej okolicznościami życiowymi. Przykładem takiej sytuacji może być ustanie współżycia fizycznego na skutek choroby małżonka, rozłączenie małżonków spowodowane pobytem w szpitalu, długotrwałym wyjazdem służbowym, pracą zarobkową małżonków w różnych odległych od siebie miejscowościach itp. Brak natomiast wspólnoty duchowej (jej ist‑ nienie może się przejawiać nawet tylko w korespondencji) będzie zawsze objawem rozkładu pożycia. Do uznania, że między małżonkami brak jest wspólnoty duchowej, nie jest konieczne stwierdzenie wrogiego lub choćby niechętnego stosunku ich do siebie. Zachowanie poprawnych stosunków, utrzymywanie kontaktów w interesie wspólnych dzieci itp. nie musi ko‑ niecznie oznaczać, iż więź duchowa małżonków została utrzymana i roz‑ kład pożycia nie istnieje. Chodzi bowiem nie o jakąkolwiek więź duchową pomiędzy dwojgiem ludzi, lecz o więź charakterystyczną dla duchowej 24  1.1.Zupełnyitrwałyrozkładpożyciajakoprzesłankapozytywnarozwodu wspólnoty małżeńskiej” (uchwała SN z dnia 28 maja 1955 r., I CO 5/55, OSNCK 1955, nr 3, poz. 46). Przykład: Małżonkowiemieszkająwewspólnymdomu,jednakodlat nie odzywają się do siebie, nie utrzymują żadnych więzi fizycznych,nieprowadząwspólnegogospodarstwadomowego,niespędza­ ją wspólnie żadnych świąt. Każde z nich związane jest uczuciowo z inną osobą. Czy sytuację taką można traktować jako zupełny i trwały rozkład pożycia?Odpowiedźnatopytaniewydajesiętwierdząca.Pomimożemał­ żonkowiemieszkająwjednymdomu,brakmiędzynimibliskichwięzi,któ­ rychoczekujesięodmałżonków. Pojęciem zupełnego i trwałego rozkładu pożycia zajmował się wielokrot‑ nie w swoich orzeczeniach Sąd Najwyższy. W uchwale z dnia 28 maja 1955 r., I CO 5/55, OSNCK 1955, nr 3, poz. 46, Sąd Najwyższy wskazał, że „rozkład jest zupełny, gdy nie istnieje między małżonkami więź du‑ chowa, fizyczna ani gospodarcza. Gdy jednak przy zupełnym braku więzi duchowej i fizycznej pozostały pewne elementy więzi gospodarczej, roz‑ kład pożycia może być mimo to uznany za zupełny, jeśli utrzymanie ele‑ mentów więzi gospodarczej (np. wspólnego mieszkania) wywołane zostało szczególnymi okolicznościami. Natomiast nawet sporadyczne tylko stosun‑ ki fizyczne między małżonkami z reguły będą wskazywać, że rozkład po‑ życia nie jest jeszcze zupełny. Do uznania, że rozkład jest trwały, nie jest konieczne stwierdzenie, że powrót małżonków do pożycia jest bezwzględnie wyłączony. Wystarczy oparta na doświadczeniu życiowym ocena, że w okolicznościach sprawy powrót małżonków do wspólnego pożycia nie nastąpi. Należy przy tym mieć na uwadze indywidualne cechy charakteru małżonków. Trafna ocena trwałości rozkładu pożycia stron wymaga wyjaśnienia po‑ wodów, które wywołały rozkład. Jako założenie należy przyjąć, że tylko ważne powody mogą doprowadzić do powstania zupełnego i trwałego rozkładu. Za ważne powody można uznać takie tylko zachowanie się lub stan (np. zdrowia) stron, które w świetle doświadczenia życiowego zazwy‑ czaj rozkład pożycia małżeńskiego wywołują i mogą być uznane za ważne powody rozkładu pożycia.  25 Rozdział1.Przesłankirozwodu Przy wyjaśnianiu powodów rozkładu pożycia małżeńskiego oraz jego zu‑ pełności i trwałości należy mieć na względzie, że wprawdzie czasem jedno zdarzenie bywa powodem rozkładu, zazwyczaj jednak takim powodem są fakty powtarzające się albo fakty różnego rodzaju. Poszczególne fakty (jak np. trwała odmowa współżycia małżeńskiego) mogą być skutkiem innych faktów, niezależnie jednak od tego same mogą także stanowić ważny po‑ wód rozkładu. W przypadku, gdy sąd na podstawie okoliczności sprawy ocenia rozkład pożycia jako zupełny, a strony podają jako powody rozkładu okoliczności błahe, sąd powinien przede wszystkim poddać kontroli swój wniosek co do zupełności rozkładu. Jeżeli zdania w tym zakresie nie zmieni, a istotnie ważnych powodów rozkładu, innych niż podane przez strony, nie stwier‑ dzi, z reguły powinien dojść do wniosku o nietrwałości rozkładu pożycia stron, a w konsekwencji oddalić powództwo o rozwód”. Pewne – nawet poprawne – zachowania między małżonkami nie pod‑ ważają trwałości i zupełności rozpadu pożycia małżeńskiego. Wspólne uczestniczenie w wyborach, koncertach czy przyjęciach u znajomych, a także wspólne spożywanie niektórych posiłków i pomoc w czasie cho‑ roby nie świadczą o nawiązaniu pożycia małżeńskiego. Trzeba bowiem odróżnić poprawne stosunki między skłóconymi małżonkami, taktowne zachowanie się ludzi, od serdecznych więzów małżeńskich i wzajemnych uczuć małżonków (wyrok SN z dnia 13 grudnia 1999 r., I CKN 294/98, LEX nr 1231352). Jeżeli małżonkowie nie są w stosunku do siebie tole‑ rancyjni, brakuje im akceptacji dla różnic w charakterach, przekonaniach, pozostają w ciągłym konflikcie, to trudno uznać, że do rozpadu pożycia nie doszło. Brak uczucia między małżonkami, nieprowadzenie wspólnego gospodarstwa, podział mieszkania do korzystania dokonany przez strony, izolowanie się małżonków w oddzielnych pokojach, niewspółżycie fizycz‑ ne może być ocenione przez sąd jako zupełny i trwały rozkład pożycia. Nie zmienia tego faktu to, że strony wspólnie zasiądą do posiłku czy wy‑ świadczą sobie pomoc w chorobie. W orzeczeniu z dnia 24 kwietnia 1951 r., C 667/50, OSN 1953, nr I, poz. 9, Sąd Najwyższy stwierdził, że rozkład pożycia małżeńskiego, nawet istniejący przez pewien czas, nie zawsze przekształca się w rozkład trwa‑ 26  1.1.Zupełnyitrwałyrozkładpożyciajakoprzesłankapozytywnarozwodu ły i zupełny, niekiedy może być przemijający. Przyczyną przekształcenia się rozkładu w trwały i zupełny mogą być bądź te same fakty, które są przyczyną rozkładu małżeństwa, o ile narastają ilościowo i stale, bądź też inne fakty, nawet pojedyncze, o ile przyczyniają się do tego, że pogłębiają proces rozkładu tak radykalnie, iż znika nadzieja na jego likwidację. Na‑ wet jednorazowy postępek małżonka może stać się przyczyną trwałego i zupełnego rozkładu; dotyczy to w szczególności takich faktów, jak cudzo‑ łóstwo i ciężka zniewaga. Reakcja małżonka w formie ciężkich zniewag na nieodpowiednie zachowanie się drugiego małżonka jest niedopuszczalna i nie można przyjmować w tym zakresie żadnej kompensaty. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 grudnia 1984 r., III CRN 272/84, OSNCP 1985, nr 9, poz. 135, wskazał, że krótki upływ czasu od daty za‑ warcia związku małżeńskiego przez osoby w młodym wieku i krótki sto‑ sunkowo okres rozkładu pożycia nie wyłączają same przez się orzeczenia rozwodu z uzasadnieniem, że rozkład pożycia z tych względów nie jest zupełny i trwały, jeżeli poza tym nie wchodzi w grę żadna z negatywnych przesłanek rozwodu. W uzasadnieniu wyroku Sąd Najwyższy stwierdził, że z przepisu art. 56 § 1 k.r.o. nie wynika, aby krótki upływ czasu od daty zawarcia małżeństwa przez osoby w młodym wieku i krótki stosunkowo okres rozkładu pożycia wyłączały możliwość orzeczenia rozwodu, przy braku innych przesłanek negatywnych. W konkretnej sytuacji życiowej małżonków można z dużym prawdopodobieństwem stwierdzić, że więź fizyczna, psychiczna i gospodarcza nie ma szans rozwoju w przyszłości, mimo że niewiele czasu upłynęło od zawarcia małżeństwa i rozejścia się stron. Czynnik upływu czasu może odgrywać istotną rolę w kwestii roz‑ kładu pożycia małżeńskiego, nie można mu jednak nadawać absolutne‑ go znaczenia przy orzekaniu rozwodu. Nie ma obecnie podstaw do su‑ gerowania się stanowiskiem wyrażonym w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 1951 r., C. Prez. 798/51, Zb. Orz. SN 1952, nr I, poz. 1, na tle innego stanu prawnego. Wskazano tam, że „doświadczenie życiowe uzasadnia wniosek, że takim okresem będzie w zasadzie okres pięcioletni”. Tego rodzaju dyrektywa nie zo‑ stała powtórzona przez Sąd Najwyższy w uchwale pełnego Składu Izby Cywilnej z dnia 18 marca 1968 r., III CZP 70/66, OSNCP 1968, nr 5, poz. 77 – wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w za‑  27 Rozdział1.Przesłankirozwodu kresie stosowania przepisów art. 56 oraz art. 58 k.r.o. W okolicznościach danej sprawy można uznać, że rozkład pożycia małżonków może być uznany za zupełny i trwały mimo krótkiego upływu czasu od daty za‑ warcia związku małżeńskiego i stosunkowo krótkiego okresu rozkładu pożycia. Małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej lojalności i przyzwoitego zachowania wobec siebie przez cały czas trwania małżeństwa. Jeśli ich niewłaściwe zachowanie stało się przyczyną rozkładu pożycia, ponoszą tego skutki w postaci możliwości przypisania im winy rozkładu pożycia, z konsekwencjami przewidzianymi przez ustawę. Jeżeli niewłaściwe za‑ chowanie małżonków miało miejsce już po powstaniu i utrwaleniu rozkła‑ du pożycia i nie może być uznane za jego przyczynę, oceniać je trzeba z punktu widzenia przesłanki zasad współżycia społecznego, przewidzia‑ nej w art. 56 § 2 i 3 k.r.o. dla oceny zgodności orzeczenia rozwodu z tymi zasadami oraz oceny zgodności z nimi odmowy zgody na rozwód małżon‑ ka, któremu nie można przypisać winy. Jeśli zatem małżonek, który nie wyraża zgody na rozwód i któremu w myśl wyżej przedstawionej wykładni art. 57 § 1 w zw. z art. 56 § 1 k.r.o. nie można przypisać winy rozkładu pożycia, po wystąpieniu rozkładu zachowuje się w stosunku do drugiego małżonka w sposób niewłaściwy i naganny, to należy rozważyć, czy w tych okolicznościach jego odmowa zgody na rozwód nie powinna być oce‑ niona jako sprzeczna z zasadami współżycia społecznego w rozumieniu art. 56 § 3 k.r.o. (wyrok SN z dnia 21 marca 2003 r., II CKN 1270/00, LEX nr 78843). Przykład: Piotr K. wnosił o rozwiązanie małżeństwa zawartego w1991r.bezorzekaniaowinie,anastępnieżądałorze­ czenia rozwodu z winy żony Iwony K. Pozwana nie wyrażała zgody na rozwód. Wybaczyła mężowi zdradę i zadeklarowała, że nadal go kocha. Podniosła,żeonawniczymniezawiniłazerwaniupożyciaichceutrzymać związekmałżeński.Sądokręgowywyrokiemoddaliłpowództwoorozwód. Dolipca2003r.pożyciemałżeńskiestronukładałosiębardzodobrze,jed­ nakodsierpniapowódodmawiałwspółżyciafizycznegozżonąiprzestał zniąrozmawiać.Żonadowiedziałasięoromansiemęża.IwonaK.dążyła jednak do utrzymania małżeństwa, namawiała męża na wspólną terapię. Mążniebyłzainteresowanyratowaniemmałżeństwaiwyprowadziłsiędo 28  1.1.Zupełnyitrwałyrozkładpożyciajakoprzesłankapozytywnarozwodu konkubinyw2005r.Wczasiewspólnegozamieszkiwaniastron,odmaja 2004r.,dochodziłomiędzynimidolicznychkonfliktów.Międzymałżon­ kami toczyły się sprawy karne, awantury kończyły się interwencją policji. Iwona K. została także oskarżona przez konkubinę męża o znieważenie inaruszenienietykalnościcielesnej.W2007r.mążponowniewprowadził się do wspólnego domu, jednak strony pozostawały nadal w konflikcie. Napodstawiewskazanychustaleńsądokręgowystwierdził,żemimowie­ loletniejseparacjimałżonkówizwiązkuPiotraK.zkonkubinąniemożna uznać, że nastąpił trwały i zupełny rozkład pożycia małżeńskiego stron. Żonabowiemprzezcałyczasdeklarowałachęćpojednaniasięzmężem. Sądstwierdził,żenawetgdybyprzyjąć,żemiędzystronaminastąpiłtrwały izupełnyrozkładpożyciamałżeńskiego,toorzeczenierozwoduniebyło­ by możliwe, ponieważ powód jest wyłącznie winny rozkładu. Sąd wska­ zał, że pozwana była dobrą żoną dbającą o rodzinę, wypełniała swoje obowiązki i nie zawiniła rozkładowi. Jej naganne zachowanie, na jakie wskazuje materiał zgromadzony w sprawach karnych, miało miejsce już po spowodowaniu przez powoda rozkładu pożycia małżeńskiego i było reakcją na romans męża oraz porzucenie przez niego rodziny. Sąd uznał też, że powód nie wykazał, by odmowa wyrażenia przez pozwaną zgo­ dynarozwódbyłasprzecznazzasadamiwspółżyciaspołecznego,iztych względów oddalił powództwo na podstawie art. 56 § 3 k.r.o. Powód wniósłapelację,wwynikuktórejsądapelacyjnyzmieniłzaskarżonywyrok i rozwiązał małżeństwo stron przez rozwód z winy obojga małżonków. Sąduznał,żemiędzystronaminastąpiłzkońcem2003r.trwałyizupełny rozkładpożyciamałżeńskiego,zapoczątkowanyprzezpowodawsierpniu 2003 r. Sąd apelacyjny nie podzielił stanowiska sądu pierwszej instancji, żewyłącznąwinęrozkładupożyciaponosipowód.Stwierdził,żemałżon­ kowie zobowiązani są do wzajemnej lojalności przez cały czas trwania małżeństwa, a zatem nawet wówczas, gdy już nastąpił rozkład pożycia, żaden z małżonków nie może zachowywać się w sposób, który rozkład tenmożepogłębić.Woceniesąduapelacyjnegonagannezachowaniepo­ zwanejustalonewsprawachkarnych,choćmiałomiejscedopieroodmaja 2004 r., przyczyniło się do pogłębienia istniejącego już rozkładu pożycia małżeńskiego stron i należy je uznać za zawinione w rozumieniu art. 57 §1k.r.o.Nawetjeślibyłoonoreakcjąnaniewłaściwezachowaniepowo­ da,toprzekroczyłodopuszczalnegranicetakiejreakcji.Sąduznałtakże,że  29 Rozdział1.Przesłankirozwodu niemapodstawdoprzyjęcia,iżzachodzisprzecznośćorzeczeniarozwodu z zasadami współżycia społecznego, i dlatego, zmieniając wyrok, orzekł rozwód z winy obu stron. Czy w przedstawionym stanie faktycznym roz­ strzygnięciesąduapelacyjnegomożebyćuznanezaprawidłowe?Sądape­ lacyjny,orzekającowiniepozwanejrozkładupożyciamałżeńskiegostron, dokonał niewłaściwej wykładni art. 57 § 1 w zw. z art. 56 § 1 i 3 k.r.o. Zgodniezart.56§3k.r.o.orzeczenierozwoduniejestdopuszczalne,gdy żądagomałżonekwyłączniewinnyrozkładupożycia,zaświnętęocenia sięwedługzasadart.57k.r.o.,zgodniezktórymsądustala,którezmał­ żonkówponosiwinęrozkładupożycia.Chodzizatemoustaleniewinyza spowodowanie i utrwalenie rozkładu pożycia małżeńskiego, czyli o usta­ lenie zachowań, które doprowadziły do powstania i utrwalenia rozkładu, acozatymidziemiałymiejsceprzedpowstaniemiutrwaleniemrozkładu, aniepotymfakcie.Racjęmasądapelacyjny,wskazując,żetakżezacho­ waniamałżonka,któreutrwalająjużistniejącyrozkład,sąistotnezpunktu widzeniaart.57§1k.r.o.,jednaktegostwierdzenianiemożnaodnieśćdo zachowańmałżonków,jakiemiałymiejscejużpopowstaniuiutrwaleniu rozkładu pożycia. Skoro rozkład jest już zupełny i trwały, to zachowania teniewpływająnarozkład,azatemniemożnaprzyjąćistnieniazwiązku przyczynowego (art. 361 § 1 k.c.) pomiędzy nimi a rozkładem pożycia małżeńskiego. Zachowania te nie mogłyby uzasadniać przypisania winy rozkładupożyciamałżonkowi,któregodotyczą(art.57§1wzw.zart.56 § 3 k.r.o.). Jeżeli sąd apelacyjny ustalił, że rozkład pożycia małżeńskiego stron,zapoczątkowanyprzezpowodawsierpniu2003r.,nastąpiłzkoń­ cem2003r.,towświetleart.56§1k.r.o.należyprzyjąć,żewtymczasie rozkładtenbyłjużzupełnyitrwały.Dlaustaleniawmyślart.57§1k.r.o., którezmałżonkówponosiwinętegorozkładu,istotnesązatemzachowa­ niamałżonków,któremiałymiejsceprzedgrudniem2003r.Stosowniedo art. 361 § 1 k.c. tylko one bowiem mogą być uznane za przyczynę roz­ kładuiocenionejakozawinionespowodowanierozkładupożycia.Zacho­ waniapozwanejwynikającezustaleńwsprawachkarnych,dotyczącedo­ pierookresuodmaja2004r.,niemogąbyćpotraktowanejakoprzyczyna rozkładupożyciastroniuznanezazawinioneprzyczynieniesiępozwanej dorozkładu.Conajwyżejzachowaniapozwanejmogłybyćskutkiemroz­ kładupożycia,aniejegoprzyczyną,jeżelizupełnyitrwałyrozkładnastąpił jużzkońcem2003r.Zachowaniamałżonkówwokresie,gdyrozkładich 30  1.1.Zupełnyitrwałyrozkładpożyciajakoprzesłankapozytywnarozwodu pożyciamałżeńskiegobyłjużzupełnyitrwały,niesąjednakbezznaczenia dlaocenyprzesłanekrozwodowychokreślonychwart.56k.r.o.(wyrokSN zdnia21marca2003r.,IICKN1270/00,LEXnr78843). W orzeczeniu z dnia 30 września 1952 r., C. 1819/51, OSN 1954, nr II, poz. 29, Sąd Najwyższy stwierdził, że jeżeli sąd oddalił powództwo o roz‑ wód ze względu na brak trwałości rozkładu, dodatkowy upływ dosta‑ tecznie długiego okresu, w ciągu którego małżonkowie nie będą żyli we wspólności małżeńskiej, może być tą nową okolicznością, która w powią‑ zaniu z uprzednio zaistniałymi faktami uzasadni ponowne żądanie orze‑ czenia rozwodu, gdyż będzie ewentualnie dowodzić trwałości rozkładu pożycia. Sąd Najwyższy wskazał, że nawet bierne zachowanie się mał‑ żonków w czasie tego dodatkowego okresu może zarówno – jako trwałe opuszczenie jednego małżonka przez drugiego – stać się, stosownie do okoliczności sprawy, „ważnym powodem w rozumieniu art. 29 § 1 k.r.”, jak i dowodzić winy tego z małżonków, który w dalszym biegu wypadków wykaże lub będzie nadal wykazywał negatywne nastawienie do wznowie‑ nia pożycia małżeńskiego. Przykład: Małżeństwo Jacka i Ewy K., zawarte w 1983 r., zostało rozwiązane wyrokiem sądu okręgowego w 2009 r. Sąd uznał, że oboje małżonkowie byli winni rozkładu pożycia małżeńskiego. Zmałżeństwapochodzidorosłyobecniesyn–Jan.Zżądaniemrozwodu JacekK.wystąpiłjużw1996r.irozwód(zwinyobustron)zostałorze­ czony. Wyrok ten został uchylony i ponownie rozpatrujący sprawę sąd okręgowyoddaliłpowództwow2003r.JacekK.wystąpiłorozwódpo­ nowniewgrudniu2005r.Podczastrwaniazwiązkumałżeńskiegomiędzy stronamidochodziłodobardzopoważnychkonfliktów,którychwynikiem było składanie doniesień do organów ścigania (m.in. dochodzenie prze­ ciwko powodowi o kradzież biżuterii, o znęcanie się nad żoną). Toczy­ ło się także dochodzenie – w stosunku do syna stron – o znęcanie się psychiczneifizycznenadpowodem.Postępowaniatezostałyumorzone. Natomiastw2008r.synstronzostałskazanyzaznęcaniesięnadpowo­ dem,apozwanazostałauniewinnionaodtegozarzutu.Pożyciemałżeń­ skie między stronami ustało w 1996 r. Strony mieszkają we wspólnym domu, jednak prowadzą oddzielne gospodarstwo domowe, przy czym  31 Rozdział1.Przesłankirozwodu powód łoży pewne kwoty na remonty domu i wydatki związane z jego konserwacją.Powódsamprzygotowujesobieposiłki,alewwyjątkowych sytuacjach uczestniczy we wspólnych posiłkach świątecznych i czyni to z motywów religijnych. Strony i syn stron zajmują osobne pokoje i sy­ tuacja taka trwa od kilkunastu lat. Powód jest obecnie związany z inną kobietą.Podejrzeważonęoniewłaściwezwiązkizsynem,instrumentalne traktowanie go, manipulowanie członkami rodziny. Pozwana utrzymywa­ ła, że pożycie między małżonkami wciąż trwa i jest szczęśliwe. Jej zda­ niempowódpozostajepodwpływemsektyreligijnejijegopostępowanie jestinspirowaneprzeztęsektę,przyczymjesttowynikiemjegokryzysu psychicznego. Stosunki między synem i powodem są złe, ograniczają się do rzadkich rozmów. Małżonkowie nie potrafią porozumieć się ze sobą nawet w sprawach drobnych; często między nimi dochodzi do awantur. W ocenie sądu okręgowego rozkład pożycia małżeńskiego między stro­ nami jest trwały i zupełny. Małżonkowie są skłóceni ze sobą, toczą się międzynimiprocesy,sąskładanedoniesieniaoprzestępstwach.Oznacza to brak szans na reaktywowanie małżeństwa. Winę za rozkład pożycia ponoszą obie strony. O winie powoda decyduje zdrada małżeńska, nie­ dostatecznadbałośćosyna;winapozwanejpoleganatomiastnaskłada­ niudoniesieńnamężaikonfliktowościwżyciucodziennym.Obiestrony niewykazywałyzrozumieniadlawłasnychpotrzeb,conegatywnieodbiło się na ich dziecku. W przedstawionym stanie faktycznym można mówić o trwałym i zupełnym rozkładzie pożycia małżeńskiego. Należy zaapro­ bowaćstanowiskosąduokręgowego,którystwierdził,żemiędzymałżon­ kaminastąpiłtrwałyizupełnyrozkładpożyciamałżeńskiego.Nieistnieje możliwość reaktywowania małżeństwa, mimo słownych deklaracji po­ zwanej, ponieważ stopień skłócenia małżonków, ich wzajemna niechęć, aczasemwrogośćprzemawiająprzeciwkotakiejmożliwości.Orzeczeniu rozwoduniestojąnaprzeszkodziezasadywspółżyciaspołecznego(wyrok SN z dnia 10 lipca 2003 r., I CKN 503/01, LEX nr 121700) [por. tak­ że E. Szczepanowska (w:) Prawo rodzinne. Meritum, red. G. Jędrejek, Warszawa2015,s.367]. Ustaleniu, że między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład po‑ życia, nie stoi na przeszkodzie twierdzenie jednego z małżonków, iż wi‑ dzi on możliwość powrotu do wspólnego pożycia. Zwłaszcza że zebra‑ 32  1.1.Zupełnyitrwałyrozkładpożyciajakoprzesłankapozytywnarozwodu ny w sprawie materiał dowodowy daje podstawę do przyjęcia, że jest to twierdzenie gołosłowne. Przykład: PowódkaAnnaJ.domagałasięrozwiązaniamałżeństwaza­ wartegow1992r.zMarkiemJ.zwyłącznejwinypozwa­ nego, powierzenia jej wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnimi córkami,urodzonymiw1994r.i1999r.,zasądzeniealimentówwkwocie po 700 i 500 zł na każde dziecko oraz zwrotu kosztów procesu. W uza­ sadnieniu podniosła, że nastąpił trwały i zupełny rozkład pożycia z winy pozwanego, ponieważ mąż uchylał się od wykonywania obowiązków do­ mowych,niemiałstałejpracy,zadłużałsię,związałsięteżzinnąkobietą. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa. Twierdził, że nie nastąpił trwa­ ły i zupełny rozkład pożycia, nadal darzy żonę uczuciem i jest związany z dziećmi. Wyrokiem z dnia 12 października 2009 r. sąd okręgowy roz­ wiązał małżeństwo stron przez rozwód z winy pozwanego, wykonywanie władzyrodzicielskiejnadmałoletnimidziećmipowierzyłpowódce,władzę rodzicielskąpozwanegoograniczyłdowspółdecydowaniaoistotnychspra­ wach dzieci, kosztami utrzymania dzieci obciążył oboje rodziców, zobo­ wiązując pozwanego do płacenia alimentów na każde dziecko, obciążył pozwanegokosztamiprocesu. Sądustalił,żepoczątkowo
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Komentarz do spraw o rozwód
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: