Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00046 004093 15207740 na godz. na dobę w sumie
Komentarz do spraw rodzinnych - ebook/pdf
Komentarz do spraw rodzinnych - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 834
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7806-545-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).
Niniejsza książka ukazuje się jako pierwsza publikacja w nowej serii „Komentarze z wokandy”. Podstawowym walorem książek tej serii jest przyjęta konwencja komentowania spraw, a nie przepisów, co umożliwia przedstawienie biegu postępowań sądowych w aspekcie materialnym i procesowym w wielopłaszczyznowym ujęciu.
Komentarz do spraw rodzinnych – zrywając z dotychczasowym kanonem abstrakcyjnego komentowania przepisów w oderwaniu od konkretnych spraw, którym mają one służyć – zawiera omówienie obowiązujących przepisów i ich wpływu na bieg postępowania z perspektywy zabezpieczenia praw rodziny i dziecka oraz realizacji funkcji ochronnych sądownictwa opiekuńczego. Przeprowadzono w nim analizę porównawczą praktyki pod kątem, jaka ona jest, a jaka być powinna.
W pracy szczegółowo omówiono „krok po kroku” przebieg postępowań sądowych, przesłanki rozstrzygnięć głównych i postanowień uzupełniających. Wiele miejsca poświęcono także problematyce wykonywania orzeczeń i ugód. Uwzględniono przy tym nowelizację Kodeksu postępowania cywilnego obowiązującą od 13 sierpnia 2011 r., przewidującą odrębne postępowanie opiekuńcze o wykonanie kontaktów z dzieckiem, jak również nowelizację tego Kodeksu obowiązującą od 3 maja 2012 r., a także najnowszą nowelizację Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązującą od 8 czerwca 2012 r.
Publikacja – poza nowatorskim komentarzem do spraw – zawiera też elementy klasycznego komentarza do przepisów, a także szczegółowy i uporządkowany wybór komentatorskich tez Sądu Najwyższego. Dopełnieniem całości są wzory pism i orzeczeń oraz aneks zawierający tekst przepisów Kodeksu rodzinnego i opie-kuńczego oraz wyciąg z Kodeksu postępowania cywilnego.
Publikacja kierowana jest przede wszystkim do sędziów, adwokatów, radców prawnych specjalizujących się w problematyce spraw rodzinnych, a także do pracowników instytucji zajmujących się rodziną.
Autorami Komentarza są sędziowie mający wieloletnią praktykę w zakresie orzekania w sprawach z dziedziny prawa rodzinnego i opiekuńczego.

 

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Komentarze z wokandy Komentarz do spraw rodzinnych Helena Ciepła Jacek Ignaczewski Jadwiga Skibińska-Adamowicz pod redakcją Jacka Ignaczewskiego Wydanie 1, 2012 Opracowanie redakcyjne: Joanna Pastuszka, Joanna Tyszkiewicz-Żak Redakcja techniczna: Agnieszka Dymkowska Projekt okładki i stron tytułowych: Paragrafi k Studio Grafi ki Wszystkie zamieszczone we wzorach pism i orzeczeń przykładowe dane osób, organizacji oraz wymienione w nich miejsca są fi kcyjne. Żadne skojarzenia z jakimikolwiek rzeczywistymi osobami nie są zamierzone ani nie należy się ich doszukiwać. © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2012 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autorów i wydawcy. ISBN 978-83-7806-545-6 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Offi ce Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02-222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.LexisNexis.pl, e-mail: biuro@LexisNexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.LexisNexis.pl Na wokandzie Rozdział Sprawa 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. Sprawy opiekuńcze – komentarz ogólny Sprawy o kontakty z dzieckiem i o ich wykonanie Sprawy o określenie sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej Sprawy o ograniczenie władzy rodzicielskiej Sprawy o pozbawienie władzy rodzicielskiej Sprawy o przysposobienie Sprawy o rozwiązanie przysposobienia Sprawy o ustanowienie rozdzielności majątkowej Sprawy o alimenty na dziecko Sprawy o ustalenie ojcostwa i łącznie z nimi dochodzone roszczenia Sprawy o ustanowienie opieki Sprawy o ustanowienie kuratora Sprawy o leczenie odwykowe Strona 23 68 Sędzia referent Jacek Ignaczewski Jacek Ignaczewski 166 Jacek Ignaczewski 223 Jadwiga Skibińska- -Adamowicz 312 Jacek Ignaczewski 367 Helena Ciepła 435 Helena Ciepła 492 Helena Ciepła 524 Jacek Ignaczewski 638 Jacek Ignaczewski 679 Helena Ciepła 708 Helena Ciepła 725 Jacek Ignaczewski Spis treści Spis treści Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 ROZDZIAŁ 1. Komentarz ogólny do spraw opiekuńczych na tle wykonywania władzy rodzicielskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 2. Postępowanie dowodowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 3. Dziecko jako centralna postać postępowania opiekuńczego? . . . . . . . . . . 37 4. Wysłuchanie dziecka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 5. Mediacja jako nieodzowny element postępowania opiekuńczego . . . . . . 43 6. Równość dzieci w zakresie ochrony sądowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 7. Problemy z pojęciem władzy rodzicielskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 8. Sprawa rodzinna jako sprawa cywilna? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 9. Wszczęcie sprawy z urzędu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 ROZDZIAŁ 2. Komentarz do spraw o kontakty z dzieckiem i o ich wykonanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68 1. Pojęcie kontaktów z dzieckiem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68 2. Uprawnieni do kontaktów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 3. Zagadnienia proceduralne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 3.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 3.2. Dziecko jako „uczestnik postępowania” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76 3.3. Kontakty z dzieckiem w sprawach o rozwód i separację . . . . . . . . . . 79 3.4. Kumulacja spraw o kontakty z dzieckiem i o władzę rodzicielską . . . 83 3.5. Przesłanki formalne wniosku o ustalenie kontaktów z dzieckiem . . . 85 3.6. Wniosek o zabezpieczenie kontaktów z dzieckiem . . . . . . . . . . . . . 89 3.7. Przebieg postępowania sądowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 3.7.1. Pierwsze posiedzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 3.7.2. Określenie przedmiotu i zakresu postępowania . . . . . . . . . . . 95 3.7.3. Dwa modele postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 7 Spis treści 4. Przesłanki rozstrzygnięcia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 4.1. Przesłanki ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 4.1.1. Zgodna wola rodziców . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 4.1.2. Dobro dziecka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 4.1.3. Rozsądne życzenia dziecka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 4.2. Przesłanki szczególne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 4.2.1. Poważne zagrożenie dla dobra dziecka . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 4.2.2. Zagrożenie dla dobra dziecka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 5. Rozstrzygnięcie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 5.1. Rozstrzygnięcia główne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 5.2. Rozstrzygnięcia dodatkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 6. Wykonanie kontaktów z dzieckiem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 6.1. Założenia metodologiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 6.2. Stan przed nowelizacją Kodeksu postępowania cywilnego, która weszła w życie 13 sierpnia 2011 r. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 6.3. Stan po nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego, która weszła w życie 13 sierpnia 2011 r. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 6.4. Odebranie dziecka przez kuratora na podstawie przepisów obowiązujących od 13 sierpnia 2011 r. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 6.5. Sankcja pozbawienia władzy rodzicielskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138 7. Z orzecznictwa Sądu Najwyższego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 8. Wzory pism procesowych i orzeczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 8.1. Wniosek o ustalenie kontaktów z dzieckiem . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 8.2. Postanowienie o dopuszczeniu dowodu z opinii RODK . . . . . . . . . 154 8.3. Postanowienie w przedmiocie wysłuchania dziecka w pokoju przyjaznych przesłuchań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 8.4. Ugoda w przedmiocie ustalenia kontaktów z dzieckiem . . . . . . . . . 156 8.5. Postanowienie o ograniczeniu kontaktów z dzieckiem . . . . . . . . . . 158 8.6. Skierowanie na mediację . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 8.7. Sprawozdanie z mediacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160 8.8. Wniosek o wykonanie kontaktów z dzieckiem . . . . . . . . . . . . . . . . 162 8.9. Postanowienie o zagrożeniu nakazaniem zapłaty . . . . . . . . . . . . . . 164 8.10. Postanowienie o nakazaniu zapłaty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165 ROZDZIAŁ 3. Komentarz do spraw o określenie sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 1. Zagadnienia proceduralne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 1.1. Warunki formalne wniosku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 1.2. Plan wychowawczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 1.3. Skład sądu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 2. Przebieg postępowania sądowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177 2.1. Czynności wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177 8 Spis treści 2.2. Mediacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179 2.3. Postępowanie dowodowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180 3. Rozstrzygnięcie sprawy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 3.1. Rozstrzygnięcia standardowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 3.2. Rozstrzygnięcia niestandardowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194 3.3. Rozstrzygnięcia niedopuszczalne – władza naprzemienna . . . . . . . . 199 4. Wykonanie orzeczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 202 5. Z orzecznictwa Sądu Najwyższego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 6. Wzory pism procesowych i orzeczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 6.1. Wniosek o uregulowanie sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 6.2. Skierowanie na mediację . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 6.3. Sprawozdanie z mediacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 6.4. Plan wychowawczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218 ROZDZIAŁ 4. Komentarz do spraw o ograniczenie władzy rodzicielskiej . . . 223 1. Wprowadzenie do problematyki dotyczącej ograniczenia władzy rodzicielskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223 2. Uwagi ogólne. Terminologia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 2.1. Dobro dziecka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 2.2. Interes społeczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230 2.3. Władza rodzicielska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231 3. Art. 109 k.r.o. jako podstawa prawna ograniczenia władzy rodzicielskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 3.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 3.2. Charakter formalnoprawny zarządzeń z art. 109 k.r.o. . . . . . . . . . . 235 3.3. Inne kwestie formalnoprawne związane z art. 109 k.r.o. . . . . . . . . 236 3.4. Przesłanki faktyczne stosowania art. 109 k.r.o. . . . . . . . . . . . . . . . . 238 3.5. Rodzaje zarządzeń sądu opiekuńczego według art. 109 k.r.o. . . . . 239 4. Związek między sposobem sprawowania władzy rodzicielskiej a rozwojem dziecka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 242 5. Rodzaje nadzoru interwencyjnego sprawowanego przez sąd opiekuńczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 244 6. Najczęściej występujące zaniedbania rodziców . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 7. Właściwa ocena zachowań rodziców i dzieci jako podstawa wyboru odpowiedniego środka nadzoru . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247 8. Zarządzenia doraźne zobowiązujące rodziców do wyrażenia zgody na badanie lekarskie lub udzielenie innych świadczeń zdrowotnych . . . 249 9. Inne zarządzenia doraźne sądu opiekuńczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 10. Zarządzenia sądu opiekuńczego o charakterze trwałym . . . . . . . . . . . . . 259 10.1. Kilka uwag ogólnych o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 259 9 Spis treści 10.2. Wspieranie rodziny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 260 10.2.1. Asystent rodziny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 260 10.2.2. Placówka wsparcia dziennego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 263 10.3. Zarządzenie sądu opiekuńczego w przedmiocie skierowania rodziców do placówki albo specjalisty zajmujących się terapią rodzinną, poradnictwem lub świadczących rodzinie inną pomoc . . . 264 11. Inne zarządzenia sądu opiekuńczego ograniczające władzę rodzicielską (art. 109 § 2 pkt 2 k.r.o.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 269 11.1. Poddanie rodziców ograniczeniom, jakim podlega opiekun . . . . . 270 11.2. Ograniczenie władzy rodzicielskiej przez zakazanie rodzicom dokonywania określonych czynności bez zgody sądu . . . . . . . . . . 273 11.3. Poddanie wykonywania władzy rodzicielskiej stałemu nadzorowi kuratora sądowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 11.3.1. Nadzór kuratora nad wykonywaniem władzy rodzicielskiej. Zagadnienia szczegółowe . . . . . . . . . . . . . . 278 11.4. Ograniczenie władzy rodzicielskiej przez skierowanie małoletniego do organizacji lub instytucji powołanej do przygotowania zawodowego albo do innej placówki sprawującej częściową pieczę nad dziećmi . . . . . . . . . . . . . . . . . 281 11.5. Skierowanie małoletniego do organizacji lub instytucji powołanej do przygotowania zawodowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 282 11.6. Skierowanie do placówki sprawującej częściową pieczę nad dziećmi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 284 11.7. Powierzenie zarządu majątkiem małoletniego ustanowionemu w tym celu kuratorowi jako sposób ograniczenia władzy rodzicielskiej (art. 109 § 3 k.r.o.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 285 12. Ograniczenie władzy rodzicielskiej na podstawie art. 109 § 2 pkt 5 k.r.o. 287 13. Znaczenie ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 290 13.1. Rozwiązania prawne szczegółowe. Piecza zastępcza. Wybrane zagadnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 290 13.2. Ograniczenie władzy rodzicielskiej wskutek umieszczenia małoletniego w rodzinie zastępczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 293 14. Z orzecznictwa Sądu Najwyższego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 296 15. Wzory pism procesowych i orzeczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303 15.1. Wzór wniosku o ograniczenie władzy rodzicielskiej . . . . . . . . . . . 303 15.2. Wzór postanowienia o ograniczeniu władzy rodzicielskiej . . . . . . 305 15.3. Wzór wniosku o ograniczenie władzy rodzicielskiej przez powierzenie kuratorowi zarządu majątkiem osoby małoletniej . . . 308 15.4. Wzór postanowienia o ograniczeniu władzy rodzicielskiej przez powierzenie kuratorowi zarządu majątkiem osoby małoletniej . . . 310 10 Spis treści Rozdział 5. Komentarz do spraw o pozbawienie władzy rodzicielskiej . . 312 1. Zagadnienia proceduralne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 312 1.1. Status dziecka w postępowaniu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 313 1.2. Zbieg postępowania rozwodowego z postępowaniem opiekuńczym z zakresu władzy rodzicielskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 315 2. Przesłanki pozbawienia władzy rodzicielskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 319 2.1. Zagadnienia ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 319 2.2. Rażące zaniedbywanie obowiązków rodzicielskich . . . . . . . . . . . . . . 321 2.3. Nadużywanie władzy rodzicielskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 329 2.4. Trwała przeszkoda . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 332 2.5. Niewykorzystanie udzielonej pomocy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 334 2.6. Kryterium dobra małoletniego jako przesłanka rozstrzygnięcia . . . . . 338 3. Przebieg postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 341 3.1. Wszczęcie sprawy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 341 3.2. Przebieg postępowania dowodowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 343 3.3. Rozstrzygnięcie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 345 3.4. Apelacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 348 3.5. Skutki prawomocnego pozbawienia władzy rodzicielskiej . . . . . . . . . 351 4. Z orzecznictwa Sądu Najwyższego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 356 5. Wzory pism procesowych i orzeczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 365 5.1. Wzór wniosku o pozbawienie władzy rodzicielskiej . . . . . . . . . . . . . 365 Rozdział 6. Komentarz do spraw o przysposobienie . . . . . . . . . . . . . . . . . 367 1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 367 2. Rodzaje przysposobienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 368 2.1. Przysposobienie pełne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 373 2.2. Przysposobienie pełne nierozwiązywalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 376 2.3. Przysposobienie niepełne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 381 2.4. Przysposobienie zagraniczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 382 2.5. Przysposobienie wspólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 390 2.6. Przysposobienie ze wskazaniem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 395 3. Zagadnienia proceduralne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 395 3.1. Warunki formalne wniosku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 395 3.2. Uczestnicy postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 396 3.3. Przebieg postępowania sądowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 399 3.4. Przesłanki merytoryczne rozstrzygnięcia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 401 3.5. Przysposobienie w razie śmierci przysposabiającego lub przysposobionego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 404 3.5.1. Ponowne przysposobienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 406 3.5.2. Skutki prawne ponownej adopcji po śmierci przysposabiającego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 410 11 Spis treści 3.6. Wpływ sprawy o przywrócenie władzy rodzicielskiej na postępowanie o przysposobienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 413 4. Skutki przysposobienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 414 4.1. Władza rodzicielska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 414 4.2. Nazwisko przysposobionego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 416 4.3. Nowy akt urodzenia przysposobionego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 417 4.4. Imię przysposobionego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 419 4.5. Tajemnica przysposobienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 419 4.6. Kontakty rodziców naturalnych z przysposobionym . . . . . . . . . . . . . 424 4.7. Ustalenie pochodzenia dziecka przysposobionego . . . . . . . . . . . . . . 424 5. Nadzór sądu opiekuńczego nad rodziną adopcyjną . . . . . . . . . . . . . . . . . 427 6. Z orzecznictwa Sądu Najwyższego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 428 7. Wzory pism procesowych i orzeczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 432 7.1. Wzór wniosku o przysposobienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 432 7.2. Wzór postanowienia o przysposobieniu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 434 Rozdział 7. Komentarz do spraw o rozwiązanie przysposobienia . . . . . . . 435 1. Zagadnienia proceduralne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 435 1.1. Strony procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 436 1.2. Interwencja uboczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 438 1.3. Rozwiązanie przysposobienia po śmierci jednej ze stron stosunku przysposobienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 439 1.4. Niedopuszczalność rozwiązania przysposobienia . . . . . . . . . . . . . . . 441 2. Przebieg postępowania sądowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 442 3. Przesłanki rozstrzygnięcia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 445 3.1. Ważne powody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 445 3.1.1. Trudności wychowawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 450 3.1.2. Zerwanie więzi rodzinnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 452 3.1.3. Wina wyłączna po stronie żądającego rozwiązania przysposobienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 454 3.1.4. Zasady współżycia społecznego jako ważny powód . . . . . . . . 456 3.1.5. Rozwód przysposabiającego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 458 3.2. Dobro dziecka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 460 3.3. Przesłanki rozwiązania przysposobienia po uzyskaniu pełnoletności przez przysposobionego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 462 4. Zakres orzekania o obowiązku alimentacyjnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 464 4.1. Alimentacja przysposabiającego a obowiązek alimentacyjny rodziców naturalnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 467 4.2. Termin wymagalności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 468 5. Skutki rozwiązania przysposobienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 468 6. Z orzecznictwa Sądu Najwyższego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 472 12 Spis treści 7. Wzory pism procesowych i orzeczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 489 7.1. Wzór pozwu o rozwiązanie przysposobienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . 489 7.2. Wzór wyroku orzekającego rozwiązanie przysposobienia . . . . . . . . . 491 Rozdział 8. Komentarz do spraw o ustanowienie rozdzielności majątkowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 492 1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 492 2. Wpływ zmiany ustawodawstwa na podstawy faktyczne zgłaszanych powództw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 496 3. Żądanie rozwodu a ustanowienie przez sąd przymusowej rozdzielności majątkowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 501 4. Powództwo o ustanowienie rozdzielności majątkowej na żądanie jednego z małżonków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 504 4.1. Ważne powody jako przesłanka ustanowienia rozdzielności . . . . . . . 505 5. Ustanowienie rozdzielności majątkowej na żądanie wierzyciela jednego z małżonków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 508 6. Skutki ustanowienia rozdzielności majątkowej przez sąd . . . . . . . . . . . . . 510 6.1. Ustanowienie przez sąd rozdzielności majątkowej a powrót do wspólności ustawowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 510 6.2. Wpływ ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej na podział majątku wspólnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 511 6.3. Ustanie wspólności majątkowej a odpowiedzialność za długi . . . . . . 512 7. Z orzecznictwa Sądu Najwyższego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 518 8. Wzory pism i orzeczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 521 8.1. Wzór pozwu o ustanowienie rozdzielności majątkowej między małżonkami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 521 8.2. Wzór wyroku o ustanowieniu rozdzielności majątkowej między małżonkami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 523 Rozdział 9. Komentarz do spraw o alimenty na dziecko . . . . . . . . . . . . . . 524 1. Warunki formalne pozwu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 524 1.1. Określenie i uzasadnienie żądania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 524 1.2. Skutki braku adresu pozwanego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 530 2. Strony procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 535 2.1. Sprawy typowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 535 2.2. Sprawy nietypowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 537 2.2.1. Wierzyciel dłużnika alimentacyjnego jako powód w sprawie o wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . 542 2.3. Wyjątki od reguły . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 544 3. Uprzywilejowanie roszczeń alimentacyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 545 3.1. Właściwość przemienna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 545 3.2. Zwolnienie od kosztów sądowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 546 13 Spis treści 3.3. Zabezpieczenie roszczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 547 3.4. Szczegółowe zagadnienia procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 554 4. Czynności przed rozprawą . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 556 4.1. Dopuszczalność rozpoznania sprawy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 556 4.2. Właściwe zakwalifikowanie powództwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 559 4.3. Sprawy o podwyższenie i o obniżenie alimentów . . . . . . . . . . . . . . . 561 5. Przebieg postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 564 5.1. Przygotowanie rozprawy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 564 5.2. Ugoda . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 566 5.3. Postępowanie dowodowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 567 5.3.1. Działanie sądu z urzędu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 574 6. Rozstrzygnięcie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 577 6.1. Cechy stosunku alimentacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 577 6.2. Ogólne przesłanki rozstrzygnięcia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 580 6.3. Przesłanki szczególne roszczeń dzieci przeciwko rodzicom . . . . . . . 585 6.4. Związanie granicami żądania (wygaśnięcie a obniżenie alimentów) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 589 7. Sentencja orzeczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 595 7.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 595 7.2. Rygor natychmiastowej wykonalności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 597 7.3. Początkowa data zasądzenia alimentów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 599 7.4. Sposób zapłaty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 602 7.5. Osoba uprawniona do odbioru alimentów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 604 8. Z orzecznictwa Sądu Najwyższego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 608 8.1. Usprawiedliwione potrzeby . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 608 8.2. Możliwości dochodowe i majątkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 612 8.3. Samodzielność dziecka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 617 8.4. Inne orzeczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 622 9. Wzory pism procesowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 628 9.1. Pozew o alimenty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 628 9.2. Pozew o podwyższenie alimentów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 631 9.3. Pozew o obniżenie alimentów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 633 9.4. Pozew o uchylenie obowiązku alimentacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . 635 9.5. Pozew o wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego . . . . . . . . . . . . . . 637 Rozdział 10. Komentarz do spraw o ustalenie ojcostwa i łącznie z nimi dochodzone roszczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 638 1. Zagadnienia proceduralne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 638 1.1. Strony procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 639 1.2. Interwencja uboczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 642 1.3. Legitymacja prokuratora . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 644 14 Spis treści 1.4. Termin na wytoczenie powództwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 645 1.5. Warunki formalne pozwu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 646 2. Zakres kognicji sądu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 648 2.1. Dochodzenie roszczeń majątkowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 648 2.1.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 648 2.1.2. Roszczenia matki dziecka pozamałżeńskiego . . . . . . . . . . . . . 650 2.1.3. Roszczenia dziecka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 652 2.2. Nazwisko dziecka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 652 2.3. Rozstrzygnięcie o władzy rodzicielskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 654 2.4. Rozstrzygnięcie o kosztach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 657 3. Przebieg postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 658 3.1. Gdy nie ma sporu co do pochodzenia dziecka . . . . . . . . . . . . . . . . . 658 3.2. Gdy jest spór co do pochodzenia dziecka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 660 3.3. Przebieg postępowania, gdy domniemany ojciec nie żyje . . . . . . . . . 667 4. Skutki wyroku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 671 5. Z orzecznictwa Sądu Najwyższego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 672 6. Wzory pism procesowych i orzeczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 676 6.1. Wniosek o ustanowienie kuratora . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 676 6.2. Wzór pozwu o ustalenie ojcostwa i alimenty . . . . . . . . . . . . . . . . . . 677 Rozdział 11. Komentarz do spraw o ustanowienie opieki . . . . . . . . . . . . . 679 1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 679 2. Postępowanie w sprawie ustanowienia opieki nad małoletnim i ubezwłasnowolnionym całkowicie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 681 2.1. Dziecko jako uczestnik postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 687 2.2. Przebieg postępowania sądowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 689 2.3. Poszukiwanie kandydatów na opiekuna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 690 2.4. Normatywne kryteria, jakie powinien spełniać kandydat na opiekuna 691 2.5. Objęcie opieki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 695 3. Nadzór sądu nad sprawowaniem opieki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 696 4. Zwolnienie z opieki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 698 4.1. Skutki zwolnienia opiekuna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 700 5. Ustanie opieki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 701 6. Zasady odpłatności opieki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 702 7. Z orzecznictwa Sądu Najwyższego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 703 8. Wzory pism procesowych i orzeczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 705 8.1. Wzór wniosku o ustanowienie opieki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 705 8.2. Wzór postanowienia o ustanowieniu opieki . . . . . . . . . . . . . . . . . . 707 Rozdział 12. Komentarz do spraw o ustanowienie kuratora . . . . . . . . . . . 708 1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 708 15 Spis treści 2. Kurator osoby ubezwłasnowolnionej częściowo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 709 3. Uprawnienia kuratora . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 710 4. Kurator dla dziecka poczętego (kurator ventris) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 712 5. Kurator osoby niepełnosprawnej (kurator debilis) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 714 6. Kurator osoby nieobecnej (kurator absentis) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 715 7. Zasady odpłatności kuratora . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 716 8. Z orzecznictwa Sądu Najwyższego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 718 9. Wzór wniosku o ustanowienie kuratora do zarządu majątkiem . . . . . . . . 723 Rozdział 13. Komentarz do spraw o leczenie odwykowe alkoholików . . . 725 1. Jak jest obecnie? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 725 2. Jak być powinno? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 726 3. Z orzecznictwa Sądu Najwyższego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 730 4. Wzory pism procesowych i orzeczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 736 4.1. Wniosek o leczenie odwykowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 736 4.2. Postanowienie o zarządzeniu przymusowych badań . . . . . . . . . . . . . 738 4.3. Postanowienie o zobowiązaniu do leczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 739 ANEKS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 741 1. Ustawa z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy . . . . . . . . . . 741 2. Ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (wyciąg) . . 784 Wykaz skrótów Wykaz skrótów Wykaz skrótów Biul. SN k.c. k.k. k.p.c. k.r.o. – „Biuletyn Sądu Najwyższego” – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) – ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) – ustawa z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 788) Konstytucja RP – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Lex LexPolonica MoP NP OSN OSNC OSNCP OSNP OSNPG OSP Pal. p.a.s.c. Nr 78, poz. 483 ze zm.) – system informacji prawnej Wolters Kluwer – Serwis Prawniczy LexisNexis Polska Sp. z o.o. – „Monitor Prawniczy” – „Nowe Prawo” – Orzecznictwo Sądu Najwyższego (od 1945 r. do 1962 r.) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna, Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (od 1963 r. do 1994 r.) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecz- nych i Spraw Publicznych (od 2003 r.) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Wydawnictwo Prokuratury Gene- ralnej – Orzecznictwo Sądów Polskich – „Palestra” – ustawa z 29 września 1986 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1264) Prok. i Pr. przep. wprow. k.r.o. – ustawa z 25 lutego 1964 r. – Przepisy wprowadzające kodeks rodzin- – „Prokuratura i Prawo” PS reg. sąd. ny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 60) – „Przegląd Sądowy” – rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 23 lutego 2007 r. – Re- gulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. Nr 38, poz. 249 ze zm.) 17 Wykaz skrótów Rej. RODK SN u.k.s.c. u.s.p. – „Rejent” – rodzinny ośrodek diagnostyczno -konsultacyjny – Sąd Najwyższy – ustawa z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywil- nych (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.) – ustawa z 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) u.w.r.s.p.z. – ustawa z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy u.wych.trz. zastępczej (Dz.U. Nr 149, poz. 887 ze zm.) – ustawa z 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tekst jedn. Dz.U. z 2007 r. Nr 70, poz. 473 ze zm.) Słowo wstępne Słowo wstępne Słowo wstępne Niniejsza publikacja zrywa z dotychczasowym kanonem komentowania abstrakcyjnych przepisów w oderwaniu od konkretnych spraw, w których znajdują one zastosowanie. O jakości prawa decyduje bowiem nie litera prawa, a skutki, jakie ono wywiera w procesie jego stosowania. Prawo rodzinne nie spełnia oczekiwań. Od lat formułowane są pod jego adresem te same zarzuty: przedłużające się postępowania, dzielenie problemów rodziny na sprawy i tryby, konfliktogenność procedur sądowych, nikłe skutecz ność i wykonalność orzeczeń sądów opiekuńczych. Zastrzeżenia te są podnoszone niezależnie od okręgu sądowego i sądu, w którym rozpo- znawane są sprawy rodzinne. Oznacza to, że mamy do czynienia z problemem natury systemowej. Gruntowne nowelizacje Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w ostatnich latach nie wpłynęły na poprawę tej sytuacji. Przeciwnie – obserwujemy lawinowy wzrost liczby skarg i wniosków o interwencję, kierowanych do instytucji kontrolnych. Prawo rodzinne zatem może być dotknięte jakimś metodologicznym błędem. Celem niniejszej pracy jest więc poszukiwanie źródeł, przyczyn i uwarunkowań, które w ostatecznym rozrachunku de- cydują o tym, że sądownictwo rodzinne nie spełnia pokładanych w nim nadziei. Realizacja tego ambitnego celu nie byłaby możliwa bez współpracy z Rzecznikiem Praw Dziecka Panem Markiem Michalakiem oraz z sę- dziami rodzinnymi, z którymi odbyłem z upoważnienia Rzecznika robo- cze narady w 44 okręgach sądowych na temat kondycji prawa rodzinne- go i sądownictwa rodzinnego oraz niezbędnych zmian w tym zakresie. Dlatego też pragnę gorąco podziękować i Rzecznikowi Praw Dziecka, 19 Słowo wstępne i sędziom rodzinnym, którzy tak aktywnie uczestniczyli w tych naradach, dostrzegając szansę na to, że może być inaczej, lepiej i sprawniej. Za umożliwienie odbycia wspomnianych narad dziękuję także prezesom są- dów okręgowych w Ostrołęce, Łomży, Suwałkach, Białymstoku, Płocku, Warszawie, Gdańsku, Koszalinie, Szczecinie, Legnicy, Gorzowie Wielko- polskim, Poznaniu, Zielonej Górze, Wrocławiu, Jeleniej Górze, Świdnicy, Piotrkowie Trybunalskim, Sieradzu, Kaliszu, Siedlcach, Radomiu, Lubli- nie, Kielcach, Słupsku, Katowicach, Gliwicach, Opolu, Częstochowie, Łodzi, Radomiu, Rzeszowie, Tarnowie, Tarnobrzegu, Krośnie, Nowym Sączu, Przemyślu, Zamościu, Włocławku, Ciechanowie, Toruniu, Koninie i Bydgoszczy. Konwencja komentowania spraw, a nie przepisów, umożliwia przedstawie- nie biegu postępowań sądowych w aspekcie materialnym i procesowym w wielopłaszczyznowym ujęciu. Komentarz zawiera więc omówienie obo- wiązujących przepisów i ich wpływu na bieg postępowania z perspektywy zabezpieczenia praw rodziny i dziecka oraz realizacji funkcji ochronnych sądownictwa opiekuńczego. Wnioski z tej analizy nie są zadowalające. W publikacji nie ograniczono się jednak do krytyki, lecz wskazano tak- że na konkretne rozwiązania, których celem jest usunięcie dostrzeżonych nieprawidłowości. W imieniu własnym oraz sędziów rodzinnych, z którymi miałem zaszczyt odbyć wspomniane wyżej narady, Komentarz w pierwszej kolejności po- lecam uwadze powołanej w dniu 3 lipca 2012 r. przez Rzecznika Praw Dziecka Społecznej Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego i Opie- kuńczego, aby w swej pracy uwzględniła spisane w niniejszej publikacji postulaty sędziów rodzinnych. Komentarz polecam także uwadze par- lamentarzystów oraz Ministra Sprawiedliwości – jako przykład efektów współpracy opartej na dialogu, szacunku, równości, poszanowaniu praw. Spełnienie tych podstawowych warunków sprawia, że nic nie stoi na przeszkodzie gruntownej przebudowie nawet tego, co wydaje się stałe i niezmienne. Komentarz polecam także wszystkim prawnikom i instytucjom zajmu- jącym się rodziną. Ważne jest, aby zainicjowana przez Rzecznika Praw Dziecka powołaniem Komisji Kodyfikacyjnej debata na temat miejsca i roli 20 Słowo wstępne prawa rodzinnego w systemie obejmowała jak największą liczbę aktyw- nych uczestników dyskusji. Bogactwo tkwi w różnorodności doświadczeń. W dialogu opartym na szacunku oraz poszanowaniu praw i interesów jest zawsze miejsce na kompromis, który przybliży nas wszystkich do sądow- nictwa rodzinnego na miarę słusznych oczekiwań. Olsztyn, lipiec 2012 r. Jacek Ignaczewski Rozdział 1 Komentarz ogólny do spraw opiekuńczych na tle wykonywania władzy rodzicielskiej Rozdział 1. Komentarz ogólny do spraw opiekuńczych na tle wykonywania władzy rodzicielskiej Jacek Ignaczewski 1. Wprowadzenie 1. Wprowadzenie W latach sześćdziesiątych ubiegłego stulecia byliśmy świadkami wielkiej debaty na temat separacji prawa rodzinnego od cywilnego. Łatwo spo- strzec, że dyskusja przesądzająca o prawie rodzinnym jako części prawa cywilnego odbyła się dokładnie pół wieku temu. Sam upływ czasu spra- wia, że warto wrócić ponownie do tematu. Dzisiejsze pojmowanie rodzi- ny i praw dziecka jest diametralnie różne od tego sprzed półwiecza. Wy- starczy wskazać na Konwencję z 20 listopada 1989 r. o prawach dziecka, by dostrzec, że w stosunkach rodzinnych mamy do czynienia z samodziel- nym podmiotem. Powiedzenie dzisiaj, że „dzieci i ryby nie mają głosu”, jest zupełnie nie na miejscu, zdezaktualizowało się pod wpływem między- narodowego prawodawstwa. Z dzisiejszej perspektywy upodmiotowienia dziecka w rodzinnych relacjach widać, jak wiele korzyści z tego wynika, oraz że warto podążać dalej w tym kierunku i usuwać wszelkie bariery, jakie stoją na drodze tego długofalowego procesu. Jedną z takich barier, jak się wydaje, jest tradycyjne ujmowanie prawa rodzinnego jako cząst- ki prawa cywilnego. To swoisty „kaganiec” rozwojowy prawa rodzinnego, czego wymiernym przykładem jest brak skodyfikowanych zasad tego pra- wa, które – jak żadne inne – jest oparte na aksjologii. Nawet zasada dobra dziecka nie jest podniesiona do rangi naczelnej zasady prawa rodzinne- go. Wynika to właśnie ze wspomnianych ograniczeń, gdyż skoro prawo Jacek Ignaczewski 23 Rozdział 1. Komentarz ogólny do spraw opiekuńczych na tle wykonywania władzy rodzicielskiej rodzinne jest częścią prawa cywilnego, to Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie zawiera autonomicznej części ogólnej. Zamiast naczelnych skodyfiko- wanych zasad prawa rodzinnego mamy więc skodyfikowane zasady prawa cywilnego w prawie rodzinnym. Problem jednak w tym, że takie zasady jak autonomia woli stron stosunku prawnego, ekwiwalentność świadczeń, równość stron, wykonalność orzeczeń, adekwatność związku przyczyno- wego – to siatka pojęć w gruncie rzeczy obca prawu, które ze swej istoty każdy problem ujmuje z perspektywy dobra dziecka. Można powiedzieć, że wszystkie fundamentalne zasady prawa cywilnego w prawie rodzinnym pozostają w cieniu dobra dziecka. W czasach, kiedy oczywistą prawdą jest stwierdzenie, że prawa człowieka zaczynają się od praw dziecka, niniejsza praca jest próbą powrotu do dys- kusji na temat odrębności prawa rodzinnego od prawa cywilnego. O jako- ści prawa świadczy nie tyle jego zapisana litera, ile stosowanie. Praktyka stosowania prawa decyduje w ostatecznym rozrachunku o ocenie prawa jako takiego, a trzeba przy tym zauważyć, że prawo rodzinne nie spełnia oczekiwań. Procedury sądowe – praktycznie rzecz biorąc – nie przewidują środków i metod rozładowania konfliktów i napięć w rodzinie. Mediacja, z którą łączono tak wielkie nadzieje, okazała się instytucją o wymiarze symbolicznym. Sądowe postępowanie umiejscawia sędziów w roli arbi- tra – systemowo rzecz biorąc – niezaangażowanego w udzielanie rodzinie pomocy w przezwyciężeniu rodzinnych kryzysów, dysfunkcji i konfliktów. W efekcie mamy do czynienia z przedłużającymi się postępowaniami są- dowymi, mnożeniem tych postępowań, nikłą skutecznością orzeczeń opie- kuńczych, szczególnie w sprawach o kontakty z dzieckiem. To są – można powiedzieć – „odwieczne” bolączki sądownictwa opiekuńczego, które nie ustają pod rządami gruntownie znowelizowanego Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeśli śledzi się statystyki skarg do instytucji kontrolnych, takich jak Rzecznik Praw Obywatelskich i Rzecznik Praw Dziecka, to moż- na dostrzec znaczący wzrost ich liczby. Powstają stowarzyszenia ochrony praw ojców, matek, rodziny. Postuluje się likwidowanie sądownictwa opie- kuńczego. Wśród sędziów rodzinnych wzmaga się frustracja i bezsilność. W ujęciu koniunkturalnym można więc mówić o kryzysie sądownictwa opiekuńczego, konsekwentnie pozbawianego swych pierwotnych funkcji na rzecz unifikacji sądownictwa rodzinnego z sądownictwem cywilnym. 24 Jacek Ignaczewski 1. Wprowadzenie Oceniając system prawa, w ogóle można stwierdzić, że dla jego równo- wagi niezbędne jest wyodrębnienie prawa rodzinnego, którego zadaniem jest realizowanie funkcji ochronnej, podniesionej do rangi równorzędnej z funkcją represyjną prawa karnego i funkcją odszkodowawczą prawa cy- wilnego. Upoważnia do tego konstytucyjna zasada szczególnej ochrony rodziny, która z różnych powodów znajduje się w kryzysie. Takiej ochrony nie może zapewnić prawo rodzinne, które nie ma swojego autonomiczne- go miejsca w systemie prawa. Nawarstwiające się problemy sądownictwa opiekuńczego skłoniły Rzecz- nika Praw Dziecka do odbycia z sędziami rodzinnymi roboczych narad w celu poszukiwania źródeł kryzysu i środków skutecznego mu zaradze- nia. Z inicjatywy tej miałem zaszczyt osobiście przeprowadzać z sędziami konsultacje w 44 okręgach sądowych, które odbyły się w okresie od marca 2011 r. do lipca 2012 r. Niniejsza praca stanowi podsumowanie wyników odbytych narad, które generalnie można podsumować stwierdzeniem, że sędziowie oczekują gruntownych zmian systemowych. Są na nie gotowi i skłonni do współpracy na rzecz rozwoju sądownictwa rodzinnego w Pol- sce. To znaczny kapitał, którego nie można zmarnować. Odbyte z sędziami narady stanowią nowość w procesie legislacyjnym, gdyż konsultacje środowiskowe na temat zmian przepisów odbyły się na etapie opracowywania samych założeń i kierunków zmian. Każda z pro- ponowanych w pracy zmian jest oparta na praktycznych doświadczeniach sędziów rodzinnych, ma więc swoją genezę i uzasadnienie. Generalnie rzecz biorąc, zgłaszane w niniejszej publikacji, akceptowane przez środowisko sędziów rodzinnych postulaty realizują założenie o po- trzebie zarządzania sprawami. Jest to pojęcie nowe i nieznane projekto- dawcom, którzy lekarstwa mającego usprawnić postępowania sądowe po- szukują przede wszystkim w zarządzaniu sędziami na wzór menadżerskich stosunków w przedsiębiorstwie. Problem jednak w tym, że ze względu na ustawowe gwarancje niezawisłości sędziami zarządzać się nie da. O ich prawach, obowiązkach, miejscu w strukturach sądowych – rzec by można – o wszystkim decydują przepisy, a nie menadżer, który z tego względu nie dysponuje żadnymi instrumentami realnego oddziaływania na struktu- ry sądowe i ich personel. Mówienie więc o menadżerskim podejściu do sądownictwa jest drogą wiodącą na manowce, niestety nie jedyną. Innym Jacek Ignaczewski 25 Rozdział 1. Komentarz ogólny do spraw opiekuńczych na tle wykonywania władzy rodzicielskiej problemem związanym ze zmianami w przepisach jest realizowanie za- łożenia o potrzebie upraszczania procesu. Ten skądinąd słuszny postulat, ujmowany jednak jako cel sam w sobie, sprawia, że forma postępowań przysłania ich treść i sens. Ustawodawca, jak się wydaje, powiada: ma być szybciej i taniej! Propozycje zawarte w książce realizują także to za- łożenie, ale tylko tam, gdzie „szybciej i taniej” oznacza lepiej. Procedura jest tylko instrumentem urzeczywistniającym normy prawa materialnego, dlatego też, reformując prawo, nie można skupiać uwagi jedynie na pro- cedurze. Równie istotne jest prawo materialne. Zarządzanie sprawami zakłada, że nie da się usprawnić postępowań sądo- wych z perspektywy cząstkowych uregulowań, oderwanych od szerszego, systemowego kontekstu. Pojęcia „sprawa opiekuńcza”, „sąd opiekuńczy” są pojęciami funkcjonalno- -procesowymi, akcentującymi szczególną rolę i specyfikę sądownictwa ro- dzinnego, przez realizowanie ochronnej roli – przede wszystkim dzieci i rodziny, ale nie tylko. Pojęcia te obejmują bardzo szeroką gamę spraw – są to nie tylko sprawy rodzinne sensu stricto, w których chodzi o kontakty z dzieckiem, o władzę rodzicielską, miejsce pobytu dziecka, lecz także sprawy o ustanowienie opieki, kuratelę, o przymusowe leczenie psychia- tryczne, leczenie odwykowe alkoholików, o skierowanie do domu pomocy społecznej. Już z tego przykładowego katalogu widać, że sąd opiekuńczy ma na celu ochronę interesów określonych osób, które z racji wieku, nie- pełnosprawności, nieporadności nie są w stanie same bronić swych praw. Przedstawione powyżej przykładowe kategorie spraw opiekuńczych nie są jednorodne. Oczywiście, że większość z nich to sprawy, które można okreś lić jako „proste, łatwe i przyjemne”. Zdarzają się jednak i takie – a mowa tu w szczególności o tych sprawach, w których są spory o prawa rodziców do dzieci – że postępowanie sądowe ujawnia znaczny konflikt między rodzicami, który przeradza się w walkę procesową i pozaproceso- wą. Skala emocji sięga czasem poziomu nienawiści. Zarówno w pierwszej, jak i w drugiej kategorii spraw procedury sądowe powinny chronić oso- by, których prawami sąd się zajmuje. W odniesieniu do pierwszej grupy spraw jest to dość proste, gdyż w sprawie nieskomplikowanej, w której nie występują negatywne emocje, praktycznie rzecz biorąc, jakakolwiek 26 Jacek Ignaczewski 2. Postępowanie dowodowe przyjęta procedura pozwala osiągnąć ochronny cel postępowania. Sprawa komplikuje się wprost proporcjonalnie do skali złych emocji, uprzedzeń, animozji, jakie towarzyszą rodzicom w walce o dziecko. Niestety, obo- wiązujące prawo procesowe nie różnicuje postępowań w zależności od ciężaru „złych emocji”, lecz – co jeszcze gorsze – raczej jest dostosowane do tych niekonfliktowych spraw. W efekcie ochrona dzieci przed skutkami konfliktu rodziców jest iluzoryczna. Odpowiedzialności za ten stan rzeczy, wbrew pozorom, nie ponoszą sędziowie rodzinni, lecz procedury sądowe, których nie sposób nazwać rodzinnymi, dostosowanymi do realizowania ochronnej funkcji sądu opiekuńczego. Z punktu widzenia przepisów pro- ceduralnych, ale także i po części prawa materialnego, chodzi o szybkie i sprawne przeprowadzenie postępowania dowodowego i ogłoszenie po- stanowienia; wszak sądy rodzinne sprawują wymiar sprawiedliwości i nie są cząstką systemu wspierania rodziny. Z ubolewaniem należy stwierdzić, że nawet stosunkowo nowa ustawa o wpieraniu rodziny i pieczy zastęp- czej, której celem było uporządkowanie systemu na tytułowych obszarach, wyłączyła z zakresu organów wspierających rodzinę sądy opiekuńcze. Jakie są tego konsekwencje, uwarunkowania, a także jak rzeczywiście funkcjo- nalnie wyodrębnić sądownictwo opiekuńcze i jakie byłyby z tego korzyści, o tym poniżej oraz przy okazji omawiania poszczególnych kategorii spraw. 2. Postępowanie dowodowe 2. Postępowanie dowodowe Według utartych poglądów sprawa rodzinna jest typową sprawą ze sto- sunku cywilnoprawnego. Jeśli tak, to w naturalny sposób postępowanie w sprawach opiekuńczych małoletnich dzieci jest uregulowane według reguł klasycznego postępowania cywilnego, a tymczasem między tymi postępowaniami powinna istnieć zasadnicza różnica, szczególnie w od- niesieniu do postępowania dowodowego. Wywiad środowiskowy i opinia RODK to nie są wystarczające środki dowodowe, aby podkreślić odrębno- ści postępowania opiekuńczego, które w swej nazwie akcentuje szczegól- ną ochronną rolę sądu rodzinnego. O ile w postępowaniu cywilnym jest spór o prawo, o tyle w postępo- waniu na tle szeroko rozumianych sporów rodziców o dziecko chodzi Jacek Ignaczewski 27 Rozdział 1. Komentarz ogólny do spraw opiekuńczych na tle wykonywania władzy rodzicielskiej o dobro małoletniego, które doznaje zawsze uszczerbku w sposób wprost proporcjonalny do skali sporu. Postępowanie opiekuńcze z natury rzeczy nie może być uregulowane na zasadzie: spór – arbitralne jego rozstrzyg- nięcie przez sąd. Spór rodziców, który z reguły przeradza się w konflikt, jest wyrazem obniżonych kwalifikacji wychowawczych i postępowanie są- dowe już z tej przyczyny nie powinno pełnić klasycznej funkcji orzeczni- czej na zasadzie „daj mi fakt, wskaż dowody, a ja ci dam rozstrzygnięcie”. O wiele istotniejsza jest funkcja pomocowa sądu w przezwyciężaniu kon- fliktu. Można bowiem kategorycznie stwierdzić, że jak długo jest konflikt między rodzicami, tak długo dobro dziecka jest zagrożone – nie tylko sa- mym konfliktem, ale także przeciągającymi się sądowymi sprawami, które kończą orzeczenia po w miarę sprawnie przeprowadzonym postępowaniu dowodowym. Problem jednak w tym, że takie orzeczenie załatwia spra- wę, ale nie rozwiązuje problemu rodziny. Konflikt dalej trwa, tyle tylko, że przenosi się na postępowanie wykonawcze. Naturalna jest więc – w naj- bardziej konfliktowych sprawach – nikła skuteczność orzeczeń w zakre- sie ich urzeczywistnienia, wykonania, respektowania, skoro postępowanie sądowe nie dostarczyło rodzicom żadnych wskazówek, nie dało żadnych możliwości zamiany konfliktu na współpracę dla dobra dziecka. Podej- mowane przez sędziów rodzinnych mediacyjno -koncyliacyjne wysiłki, bez odpowiedniego proceduralnego wsparcia, są z reguły skazane na niepo- wodzenie w omawianych kategoriach spraw, w których konflikt przeradza się w otwartą wrogość i nienawiść. Paradoks przyjętych rozwiązań procesowych polega na tym, że trzymanie się sztywnych cywilistycznych reguł sądowego postępowania sprawia, iż w sprawach opiekuńczych małoletnich dzieci postępowanie dowodowe jest dosłownie wywrócone do góry nogami. Najbardziej jaskrawym tego wyrazem jest to, że w sprawach dotyczących dziecka rodzice uzyskują prawo nieskrępowanej wypowiedzi dopiero po przeprowadzeniu wszyst- kich dowodów, a więc na koniec postępowania, i to jeszcze obwarowane jest dodatkowym warunkiem – jeśli przeprowadzone dowody nie są wy- starczające do rozstrzygnięcia. Jakie to są dowody w pierwszej kolejności? Niestety, najczęściej z zeznań świadków, i to w myśl zasady: im większy konflikt, tym więcej świad- ków. Rozpoczynanie postępowania dowodowego od zeznań świadków – 28 Jacek Ignaczewski 2. Postępowanie dowodowe zamiast łagodzić konflikt – jeszcze bardziej go wzmaga w sądowym postę- powaniu. Świadków słucha się bowiem na okoliczność błędów, zaniedbań i wypaczeń rodzica. W efekcie, po zeznaniach świadków obydwu stron konfliktu, obraz rodziców jawi się w najczarniejszych barwach. Warto so- bie jednak uświadomić, że nie ma idealnych rodziców. Każdy rodzic do- puszcza się błędów i zaniedbań rodzicielskich. Postępowanie opiekuń- cze nie powinno stwarzać okazji do swoistej licytacji, przy wykorzystaniu zeznań świadków, który popełnił ich więcej. Od ich ilości, a nawet cięża- ru, istotniejsza jest zdolność rodzica do uświadomienia sobie popełniania tych błędów i gotowość do ich przezwyciężania. Większość spraw opiekuńczych małoletnich dzieci bierze się z tego, że ro- dzice zatracili zdolność komunikowania się w sprawach dziecka. Brak ko- munikacji prowadzi do zatracenia umiejętności współpracy i wzajemnego zrozumienia. Zaczynają się wówczas piętrzyć problemy, które są wstępem do sporów, a te z kolei generują konflikty, które nieuchronnie prowadzić mogą do nienawiści. Przy takich uwarunkowaniach rodzice decydują się w końcu, o wiele za późno, na sprawę sądową, gdyż z czasem dostrzegają, że „tak dalej być nie może”. Wniosek jest raczej „krzykiem rozpaczy”. Takie właśnie sprawy są wyzwaniem dla „procesowego ustawodawcy”, który – nie dostrzegając genezy omawianych spraw sądowych i oczekiwań rodziców w stosunku do sądu opiekuńczego – konsekwentnie wymaga od rodziców „daj mi fakty i dowody” na okoliczności wyrwane zupełnie z kontekstu wy- chowawczego, postawy rodzicielskiej, formułowane w atmosferze otwartego konfliktu. To tak, jakby uważać, że otwarty konflikt międzyludzki nie wpły- wa negatywnie na emocje, zdolność do roztropnych wniosków, stanowisk i postępowań. Rodzice więc – zamiast pomocy – w sądzie mają idealną arenę do walki na wyniszczenie, w której dobro dziecka umyka na odległy plan. Wszak przyszli do sądu, sąd więc swym rozstrzygnięciem wskaże, który z rodziców ma rację. To myślenie nie uwzględnia tylko jednego – że w ta- kim razie ktoś wygra sprawę, a ktoś ją przegra i nowe zarzewie konfliktu, poczucia skrzywdzenia i niesprawiedliwości jest gotowe. Takie skutki cywili- styki w prawie rodzinnym nie są zresztą jedyne. Dysponujemy obecnie całym systemem zorganizowanego wsparcia rodzi- ny, który jednak funkcjonuje poza sądem opiekuńczym, stanowiąc z regu- ły niejako przedsądowy etap wstępny, charakteryzujący się dyskontynuacją Jacek Ignaczewski 29 Rozdział 1. Komentarz ogólny do spraw opiekuńczych na tle wykonywania władzy rodzicielskiej w sądowym postępowaniu. To tak, jakby przyjąć, że w sądzie nie chodzi już o wsparcie rodziny. Dyskontynuacja ta polega na tym, że jeżeli różne podmioty, instytucje, organizacje, działając w ramach swoich kompetencji, na rzecz wsparcia rodziny poniosły fiasko, to w takim razie niech sprawą zajmie się „wszechmogący” sąd opiekuńczy – my już swoje zrobiliśmy. Taką dyskontynuację należałoby w sądzie zastąpić efektem „śnieżnej kuli”, którą wtacza się do sądu z całym bagażem doświadczeń, opinii i infor- macji o rodzinie. Skonfliktowani rodzice, o których tutaj cały czas mowa, z reguły wcześniej korzystają z jakiejś formy wsparcia, terapii albo byli podmiotami zainteresowań różnych instytucji – od policji poczynając, przez pedagogów szkolnych, samorządowe instytucje pomocowe, kończąc na organizacjach pozarządowych działających na rzecz rodziny. Przedsta- wiciele tych wszystkich instytucji, zgromadzona przez nich dokumentacja z powodzeniem może zastąpić klasyczny dowód z zeznań świadków, sta- nowiąc zarówno cenne źródło dowodowe dla samego sądu, jak i materiał badawczy do opinii RODK. W ten sposób postępowanie sądowe zamiast „areny walki” rodziców przekształcałoby się w płaszczyznę współpracy podmiotów i organizacji działających na rzecz rodziny zarówno z samym sądem, jak i z rodzicami. W ramach funkcji opiekuńczej i zawartej w niej roli pomocowej sąd opiekuńczy stałby się inicjatorem i koordynatorem wsparcia rodziny na etapie sądowego postępowania. Aby w ogóle poma- gać rodzinie, sąd w postępowaniu sądowym musi mieć realne instrumen- ty udzielania pomocy. Sądowe postępowanie jest więc dogodną okazją, żeby skoordynować i w pewnym sensie scentralizować zdecentralizowany, działający w granicach kompetencji lub statutu, szeroki system wsparcia rodziny. Takie zdecentralizowanie osłabia cały system wsparcia i znacząco obniża jego efektywność, prowadząc do wspomnianej powyżej dyskonty- nuacji podejmowanych działań. Materialnoprawne podstawy działań pomocowych, we współpracy sądu z pod
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Komentarz do spraw rodzinnych
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: