Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00067 005601 13260261 na godz. na dobę w sumie
Kompendium technik perswazyjnych - książka
Kompendium technik perswazyjnych - książka
Autor: , Liczba stron: 272
Wydawca: Onepress Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-246-2839-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> perswazja i nlp
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Lepiej manipulować, niż być manipulowanym!

Język wpływu to szeroko stosowany środek manipulacji - myśląc o specach od perswazji, wyobrażamy sobie znanych biznesmenów, polityków i marketerów. Jednak perswazja nie jest domeną jakichś konkretnych grup zawodowych, dopuszczonych do kręgu wtajemniczonych. Wszyscy staramy się przekonać do czegoś innych: także Ty stosujesz techniki manipulacji, choć może jeszcze nie jesteś tego świadomy!

Nie ma sensu obrażanie się na fakt, że perswazja jest wszechobecna w naszym życiu. Warto natomiast zdobyć wiedzę, która pozwoli w mig poznać manipulatora, rozbroić go i niepostrzeżenie... przekonać do swoich racji. Jeśli więc chcesz perfekcyjnie opanować słownictwo i gramatykę języka wpływu, sięgnij po ten podręcznik!

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

KOMPENDIUM TECHNIK PERSWAZYJNYCH Autor: pod redakcją Aleksander Binsztok ISBN: 978-83-246-2839-1 Format: 158 × 235, stron: 272 • Czy mózg ma płeć? • Które techniki języka hipnotycznego są najskuteczniejsze? • Jak napisać dobry tekst perswazyjny? • Czy reklama podprogowa w ogóle istnieje? • Jak zmysły wzmacniają przekaz? • Kiedy zarządzanie konfliktem poprzez narzędzia NLP daje pożądane rezultaty? • Co motywuje ludzi? • Jak przebiega proces coachingu? Poczuj moc wszechobecnej perswazji! Język wpływu to szeroko stosowany œrodek manipulacji — myœląc o specach od perswazji, wyobrażamy sobie znanych biznesmenów, polityków i marketerów. Jednak perswazja nie jest domeną jakichœ konkretnych grup zawodowych, dopuszczonych do kręgu wtajemniczonych. Wszyscy staramy się przekonać do czegoœ innych: także Ty stosujesz techniki manipulacji, choć może jeszcze nie jesteœ tego œwiadomy! Nie ma sensu obrażanie się na fakt, że perswazja jest wszechobecna w naszym życiu. Warto natomiast zdobyć wiedzę, która pozwoli w mig poznać manipulatora, rozbroić go i niepostrzeżenie… przekonać do swoich racji. Jeœli więc chcesz perfekcyjnie opanować słownictwo i gramatykę języka wpływu, sięgnij po ten podręcznik! • Narzędzie zwane mózgiem • Filtry na œwiat • Metafory, kotwice emocjonalne, submodalnoœci i ich koledzy z NLP • Hipnotyczne wzorce językowe • Marketing perswazyjny i neuromarketing • Kształtowanie relacji interpersonalnych w życiu prywatnym i zawodowym IDŹ DO:   Spis treści Przykładowy rozdział KATALOG KSIĄŻEK:   Katalog online Zamów drukowany katalog CENNIK I INFORMACJE:   Zamów informacje o nowościach Zamów cennik CZYTELNIA:  Fragmenty książek online Do koszyka Do przechowalni Nowość Promocja Onepress.pl Helion SA ul. Kościuszki 1c 44-100 Gliwice tel. (32) 230 98 63 e-mail: onepress@onepress.pl redakcja: redakcjawww@onepress.pl informacje: o księgarni onepress.pl Spis treści Adam Kołasiński Rozdział 1. Biologiczne podstawy zachowań komunikacyjnych człowieka .......................................... 7 Mózg jest narzędziem! ........................................................................................8 Sposób interpretacji rzeczywistości przez mózg a jej odbiór przez świadomość, czyli jak ciało czasami nas oszukuje! ......9 Płeć mózgu i jego predyspozycje w zależności od płci człowieka ................11 Uszkodzenia mózgu .......................................................................................... 12 Proces uczenia się u dzieci ................................................................................ 14 Zagrożenia, jakie niosą rutynowe działania .................................................. 15 Bystry umysł przez lata ..................................................................................... 15 Krzysztof Stodulski Rozdział 2. Filtry, przez które postrzegamy świat .................................19 Filtry biologiczne ..............................................................................................20 System wartości ..................................................................................................20 Przekonania ........................................................................................................ 21 Wzorzec motywacji ...........................................................................................22 Jednostka informacji .........................................................................................23 Rodzaj relacji ......................................................................................................24 System odniesienia ............................................................................................25 Wzorzec przekonywania ..................................................................................26 Rodzaje pamięci .................................................................................................27 Przeszłość, teraźniejszość, przyszłość .............................................................28 Opcje i procedury ..............................................................................................29 Rafał Gibki, Damian Mańka Rozdział 3. Metafory ................................................................................... 33 Czym jest metafora? .......................................................................................... 33 Metafora sposobem na życie ............................................................................ 35 Nie tylko słowa, ale i obrazy ............................................................................38 Po co stosować metafory? .................................................................................38 Łukasz Krukowski Rozdział 4. Kotwiczenie ..............................................................................41 Kotwiczenie zasobów i stanów pożądanych ..................................................42 Łączenie kotwic w łańcuchy .............................................................................45 4 K O M P E N D I U M T E C H N I K P E R S W A Z Y J N Y C H Zmiana zakotwiczeń .........................................................................................47 Kotwiczenie u innych osób ..............................................................................48 Bartosz Czekała, Anna Wieczorek Rozdział 5. Metakomunikaty i meta modele .........................................51 Metakomunikaty ............................................................................................... 51 Metamodele ........................................................................................................55 Podstawowe zniekształcenia ............................................................................57 Agnieszka Smółka Rozdział 6. Systemy reprezentacji (modalności) i submodalności .... 65 Systemy reprezentacji ........................................................................................65 Submodalności ..................................................................................................69 Paulina Szubska Rozdział 7. Hipnotyczne wzorce językowe ............................................ 77 Istota hipnozy ....................................................................................................77 Trans ....................................................................................................................78 Czynniki sprzyjające .........................................................................................79 Siła sugestii .........................................................................................................80 Model Miltona ..................................................................................................80 Techniki zastosowania języka hipnotycznego .............................................. 81 Metody „stymulowania i prowadzenia” ........................................................84 Presupozycje .......................................................................................................87 Rafał Marzec Rozdział 8. Marketing perswazyjny w tekstach pisanych ....................91 Perswazja w tekście, czyli jak dotrzeć do odbiorcy ....................................... 91 Jak odbiorca czyta nasz tekst? ..........................................................................92 Nie sposób dotrzeć do wszystkich ..................................................................94 Jak napisać dobry tekst perswazyjny? .............................................................97 A Ty w jaki sposób czytasz gazety? ..................................................................99 Joanna Sokół Rozdział 9. Reklama podprogowa ......................................................... 105 Czym jest reklama ukryta i gdzie jest jej początek? ..................................... 105 Gdzie znajdziemy perswazyjną reklamę? .....................................................107 Rozum ludzki jest filtrem .............................................................................. 112 Czy reklama podprogowa w ogóle istnieje? ..................................................115 Karolina Chrzan, Norbert Dreszer Rozdział 10. Neuromarketing ..................................................................117 Jak powstał neuromarketing? ........................................................................ 118 Na czym polega badanie neuromarketingowe? .......................................... 119 Marka czy smak? .............................................................................................. 123 Neuromarketing a klasyczne badania ..........................................................124 Jak zmysły wzmacniają przekaz? ................................................................... 125 S p i s t r e ś c i 5 Reklama podprogowa ..................................................................................... 126 Product placement ..........................................................................................127 Czy ta reklama podniesie sprzedaż? .............................................................128 Spory wokół neuromarketingu .....................................................................129 Tymoteusz Zuzański Rozdział 11. Budowanie pierwszego wrażenia ..................................... 133 To aż tak ważne? .............................................................................................. 133 Zaczynając od zera, a właściwie poniżej niego ............................................ 134 Postrzeganie ludzi ........................................................................................... 135 Trochę o naszych oczekiwaniach .................................................................. 136 Może drzwi żadnych nie otwiera, ale jest kluczem — potęga uśmiechu .... 137 Oczy oknami duszy ......................................................................................... 138 Zachowania ...................................................................................................... 139 Od słów do sukcesu .........................................................................................140 O śmiałości, dodaj mi skrzydeł! ....................................................................142 Michalina Brożek Rozdział 12. Kształtowanie relacji interpersonalnych w życiu prywatnym i zawodowym ................................................. 147 Komunikacja ....................................................................................................147 Komunikacja w pracy .....................................................................................149 Aktywne słuchanie ...........................................................................................151 Język w procesie komunikacji ........................................................................ 154 Język mężczyzn a język kobiet ....................................................................... 155 Bariery w komunikacji interpersonalnej ...................................................... 157 Karolina Kalinowska Rozdział 13. Wywieranie wpływu poprzez świadome kształtowanie komunikatów niewerbalnych ........................................................ 165 Teoretyczne rozważania ................................................................................. 166 Praktyczne wskazówki rozwiązań biznesowych .......................................... 176 Dawid Kolber Rozdział 14. Zarządzanie konfliktami ................................................. 183 Istota konfliktu ................................................................................................ 183 Formy zarządzania konfliktem ..................................................................... 185 Strategie, postawy i techniki stosowane w momencie pojawienia się konfliktu ......................................................189 Zarządzanie konfliktami w świetle NLP ......................................................198 Ewelina Chmielarz Rozdział 15. Autoprezentacja a wywieranie wpływu na innych ...... 201 Autoprezentacja ...............................................................................................201 Techniki prezentowania siebie innym .........................................................202 Sposoby wywierania wpływu na słuchaczy ..................................................203 6 K O M P E N D I U M T E C H N I K P E R S W A Z Y J N Y C H Kategorie wpływu społecznego a sztuka autoprezentacji ..........................208 Zrozumieć odbiorcę ........................................................................................ 211 Wygląd ..............................................................................................................212 Krzywa uwagi ................................................................................................... 213 Anna Kondratiuk Rozdział 16. Przywództwo, motywowanie i budowanie silnego zespołu .......................................................... 215 Jak być dobrym przywódcą? ........................................................................... 216 Co nas motywuje? ............................................................................................218 Budowanie efektywnego zespołu ..................................................................222 Aleksander Binsztok, Magdalena Kielanowska Rozdział 17. Coaching menedżerski .....................................................227 Czym jest coaching? ........................................................................................227 Coach — lekarz, guru, spowiednik czy po prostu trener biznesowy? .....228 Rodzaje coachingu .......................................................................................... 231 Coaching zewnętrzny .....................................................................................232 Coaching wewnętrzny ....................................................................................233 Jak przebiega proces coachingu? ...................................................................235 Siła rozmowy coachingowej ...........................................................................237 Rodzaje pytań w rozmowie coachingowej ...................................................240 Bibliografia ..................................................................................................245 Rozdział 10. Neuromarketing Karolina Chrzan, Norbert Dreszer Mózg człowieka to unerwiony wszechświat Jan Włodek Mózg ludzki to kombinacja około 10 miliardów pozostających ze sobą w inte- rakcji komórek nerwowych. Stanowi zaledwie 2 – 3 wagi człowieka, a zużywa aż 20 energii oraz tlenu. W celu ochrony układu nerwowego przed nad- miarem bodźców docierających do mózgu minimalizowane są świadome procesy myślowe. Aktywują się pokłady informacji zapisanych w podświa- domości. Wielu naukowców zainteresowało się tym faktem. Przeprowadzone doświadczenia wpłynęły na rozwój badań marketingowych. Postęp technolo- giczny oraz wiedza neurobiologiczna pozwalają obecnie na gromadzenie oraz przetwarzanie danych o zachowaniach konsumentów. Jedną z najnowszych koncepcji badania marketingowego jest neuromarke- ting. Jego początek sięga badań przeprowadzonych na Uniwersytecie Harvarda w Stanach Zjednoczonych w 1998 roku. Aktualnie z koncepcji neuromarketingu aktywnie korzysta 13 ośrodków zlokalizowanych w USA i Europie, w tym od 2007 roku jeden w Polsce. W skrócie neuromarketing zajmuje się analizą reakcji mózgu na przekaz reklamowy. Wykorzystuje pomiary neurofizjolo- giczne do badania podświadomości odbiorców komunikatów1. Szczegółowe poznanie zależności między elementem uczuciowym a myślo- wym w postawie człowieka oraz poznanie technik, którymi wspiera się sprze- daż, okazuje się niezbędne do pełnego zrozumienia tego pojęcia. 1 K. Janiszewska, Badania marketingowe, [w:] Wiedza o reklamie, red. M. Siwiec, Pań- stwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa – Bielsko-Biała 2009, s. 247 – 248. 124 K O M P E N D I U M T E C H N I K P E R S W A Z Y J N Y C H Jak powstał neuromarketing? Naukowcy od lat spierają się co do funkcjonowania ludzkiego umysłu. Analizują, w jaki sposób bodźce zewnętrzne wpływają na układ nerwowy. Wiele hipotez tworzono w oparciu o świadome postrzeganie świata. Małe znaczenie przypi- sywano zaś elementowi uczuciowemu. Z punktu widzenia dzisiejszych badań za istotną możemy uznać teorię Freuda, która mówi o tym, że: „siedzibą emocji jest nieświadomość i że są one oderwane od normalnych procesów myślowych”2. Freud jako pierwszy zwrócił uwagę na wyższość struktur neurologicznych odpo- wiedzialnych za emocje nad tymi odpowiedzialnymi za myślenie racjonalne. Sto- pień zaawansowania ówczesnych instrumentów badawczych niestety utrudnił zweryfikowanie hipotezy. Postęp technologiczny umożliwił zmianę metod stu- diowania ludzkiego umysłu. Stworzono wiele nowoczesnych narzędzi pomia- rowych, które pozwoliły dotrzeć do najgłębszych części mózgu. Dopiero współczesne badania dowiodły, że nasze działania w 95 opierają się na podświadomych decyzjach. Twórcą tej teorii jest Gerry Zaltman, który prze- prowadził doświadczenie na wspomnianym Uniwersytecie Harvarda. Opierając się na wynikach rezonansu magnetycznego mózgów konsumentów, opracował metodę zwaną od jego nazwiska ZMET (ang. Zaltman Metaphor Elicitation Technique — Zaltmana technika wydobywania metafor). Zaltman założył, że najtrafniejszą oceną nastawienia odbiorcy reklamy są metafory, spośród których najistotniejszą okazała się — przemiana. Stosowanie metafor zwiększa sku- teczność przekazu. Pobudza wyobraźnię i emocje konsumentów oraz umoż- liwia im kreowanie własnego świata, tym samym przywiązując do danej marki3. Powyższy fakt wnosi wiele do marketingu. Okazuje się, że podczas wyboru klient w większej części będzie sugerował się potrzebami i warto- ściami emocjonalnymi, jakie przypisuje danemu produktowi, niż jego ceną i wartością rzeczywistą. „Ocenianie i refleksja intelektualna, racjonalizowanie, porównywanie występują — niestety — z pewnym opóźnieniem. Jeżeli chodzi o samą gotowość do działania, występuje ona jeszcze przed tym, nim rzeczywiście 2 J. LeDoux, Mózg emocjonalny, Media Rodzina, Poznań 2000, s. 17. 3 P. Krzyżanowski, Przynęta na mózg, „Wprost” 2003, listopad, s. 60 – 64. N e u r o m a r ke t i n g 125 efektywnie zadziała tłamszony przez emocje komponent intelektualny”4. Oceną tej gotowości do działania zajmuje się neuronauka. Szybko zwiększająca się podaż marek i produktów oraz rosnąca konkuren- cyjność na rynku wymuszają na marketerach rozwijanie stosownych metod. Kluczem do skutecznego marketingu jest zrozumienie decyzji nabywczych kon- sumenta. Jako że wiedza oparta na myśleniu racjonalnym okazała się niewy- starczająca, zaczęto odwoływać się do wiedzy naukowej. Początkowe oczekiwa- nia marketerów były zdecydowanie zbyt wygórowane. Łudzili się, że „specjaliści od mózgu” odkryją przed nimi „buy buttons” (guziki zakupów), pokażą, jak zawładnąć klientem, stworzyć z niego maszynę do kupowania. Współpraca z neurobiologami zaowocowała w inny sposób. Otworzyła ogromne pokłady wiedzy dotyczącej procesu podejmowania decyzji, powstawania i odbierania emocji oraz zapisywania i korzystania z pamięci, czyli elementów niezwykle ważnych podczas tworzenia reklam. W ten sposób powstała nowa dyscyplina, zwana neuromarketingiem. Na czym polega badanie neuromarketingowe? Wiemy już, że 95 decyzji podejmowanych jest nieświadomie. Należy odpo- wiedzieć na pytanie, jak kształtuje się ten proces od strony umysłu. Andrzej Wróbel (fizyk i fizjolog) wyliczył, że w ciągu sekundy do zmysłów dociera około 100 miliardów bitów informacji, z których w tym samym czasie człowiek uświadamia sobie nie więcej niż 100 bitów5. Neuromarketing podjął wyzwanie. Bada, jak i które części mózgu reagują na przekaz reklamowy. Pozwala ustalić, jakie bodźce i w jakim stopniu aktywizują struktury neurologiczne. Ustalono, że nadrzędną rolę w procesie podejmowania decyzji oraz odbioru reklam odgrywa układ limbiczny ukryty głęboko pod korą mózgową. Z punktu widzenia neuromarketingu istotne są następujące struktury układu limbicznego: 4 W. Šmid, Metamarketing, Wydawnictwo Profesjonalnej Szkoły Biznesu, Kraków 2000, s. 43. 5 J. Chyłkiewicz, Akupunktura rozumu, „Newsweek” 2008, nr 1, s. 84 – 89. 126 K O M P E N D I U M T E C H N I K P E R S W A Z Y J N Y C H (cid:132) węchomózgowie — odpowiedzialne za odbiór i przetwarzanie bodźców węchowych; (cid:132) ciało migdałowate — odpowiedzialne za wstępną ocenę bodźców zewnętrznych, na poziomie: przyjemne – przykre, jadalne – niejadalne; (cid:132) hipokamp — ośrodek pamięci; (cid:132) wzgórze — odpowiedzialne za wstępną analizę wrażeń czuciowych i przekazanie jej do kory mózgowej; (cid:132) podwzgórze — zbudowane z istoty szarej; decydujące o popędach biologicznych oraz wytwarzające hormony odpowiedzialne za emocje; boczna część podwzgórza to ośrodek przyjemności6. Wrażenia zmysłowe pobudzają obszar mózgu zwany korą czuciowo-soma- tyczną. Uogólniając, gdy coś nam smakuje — aktywizuje się część boczna kory przedczołowej. Natomiast reakcje myślenia wyższego i zdolności różnicowania zachodzą w części przyśrodkowej kory przedczołowej. Narzędzia neuromarketingu umożliwiają skanowanie i rejestrowanie aktyw- ności mózgu. Tym samym przybliżają nas do zrozumienia decyzji nabywczych konsumentów. Podczas badania neuromarketingowego podłącza się respon- dentów do aparatury i obserwuje procesy zachodzące w ich mózgu. Jeśli skaner wskaże silne nagromadzenie procesów w ciele migdałowatym, oznacza to, że reklama wzbudza emocje. Z kolei wzmożona aktywność brzusznej powierzchni szarej materii oznacza, że klient najprawdopodobniej zdecy- duje się na zakup danego produktu7. Stosowane badanie neurofizjologiczne zwane brain surfer prezentuje szczegółową reakcję odbiorcy na prezentowane sceny, klatka po klatce. Pozwala określić, które sceny generują największe emocje, uwagę czy impuls do działania. Po rozłożeniu reklamy na czynniki pierwsze dokładnie wskazuje element komunikatu odpowiedzialny za aktywiza- cję poszczególnych części mózgu. Może to być ścieżka dźwiękowa, wypowia- dane w reklamie słowa czy też stosowane efekty specjalne. Porównując reakcje respondentów na przekazy reklamowe konkurencji, firma korzystająca z usług neuromarketingu potrafi zoptymalizować wszelkie elementy komunikatów sto- 6 J. Studziński, Droga marki do mózgu, „Marketing w Praktyce” 2009, nr 6, s. 40 – 42. 7 R. Ohme, Neuromarketing jako owoc mariażu nauki z biznesem, „Marketing i Rynek” 2008, nr 2, s. 11 – 16. N e u r o m a r ke t i n g 127 sowanych w reklamie. Co za tym idzie — prezentuje markę w najefektywniejszy sposób. Jednocześnie umożliwia testowanie nowych pomysłów oraz strategii reklamowych przed ich emisją w mediach8. Metody pomiarowe Neuromarketing bazuje na dwóch metodach badawczych: 1. Neuroobrazowaniu, w którym wykorzystuje się funkcjonalny rezonans magnetyczny (fMRI). 2. Analizie fal mózgowych, rejestrowanych za pomocą elektroencefalografu (EEG). Neuroobrazowanie skupia się na obserwacji procesów metabolicznych zacho- dzących w mózgu. Dzięki skanerowi fMRI można wskazać struktury odpowie- dzialne za wykonywane działanie. Krew przepływająca do odpowiednich neu- ronów podczas danego działania jest natleniana i następuje proces spalania glukozy. W związku z tym generowane są pokłady energii. Im większe zaanga- żowanie struktury neurologicznej w procesie odbioru bodźca, tym więcej potrze- buje ona energii. Podczas neuroobrazowania otrzymuje się graficzne odwzoro- wanie przetwarzania przez mózg przepływających informacji. Do przeprowadzenia badania wykorzystuje się skaner fMRI w postaci cylindrycznej tuby, wytwarza- jący pole elektromagnetyczne. Siła tego pola jest o 50 tys. razy większa niż pola elektromagnetycznego Ziemi, jednak absolutnie nieszkodliwa. Respondent jest umieszczany w tym urządzeniu. Następnie rejestruje się aktywność mózgową. Zarejestrowane zmiany w orientacji magnetycznej atomów w różnych struktu- rach neurologicznych przedstawia się na tzw. mapach cieplnych. Wzrost inten- sywności koloru czerwonego na tej mapie wskazuje na najbardziej aktywne struktury. W ten sposób uzyskuje się odpowiedź na pytanie, które części mózgu reagują na przekaz reklamowy i jak konsument odbiera poszczególne elementy komunikatu. Analiza fal mózgowych skupia się badaniu ich częstotliwości. W zależności od długości wyróżniono m.in. fale: alfa — rejestrowane w stanie relaksu, beta — w stanie pobudzenia, i delta — w stanie letargu. Respondenci muszą spełniać 8 K. Janiszewska, op. cit., s. 247 – 248. 128 K O M P E N D I U M T E C H N I K P E R S W A Z Y J N Y C H określone warunki. Nie mogą to być na przykład osoby leworęczne czy z pro- blemami neurologicznymi. Wszelkie ograniczenia wynikają z konieczności ujednolicenia wyników. Badanym umieszcza się na palcach wskazującym i środ- kowym elektrody mierzące reakcje skórno-galwaniczne (SC). Następnie na powierzchni głowy mocuje się czepek z elektrodami EEG mierzącymi często- tliwość prądu w mózgu. W miejscach styku stosuje się żel przewodzący. W tym samym czasie na lewej części twarzy (ponad brwią, pod okiem i na policzku) umieszcza się elektrody elektromiograficzne (EMG), analizujące napięcie mię- śni twarzy. Przygotowanym respondentom prezentuje się na ekranie komputera odpowiednio pogrupowane reklamy. W rezultacie gromadzone są informacje o intensywności przetwarzania bodźców oraz reakcjach emocjonalnych. Ocena odbywa się na poziomie pozytywny – negatywny. W przypadku EMG aktyw- ność mięśnia okrężnego oka i jarzmowego większego związana jest z emocjami pozytywnymi. Aktywność mięśnia marszczącego brwi — z negatywnymi. Elek- trody SC badają na podstawie zmian oporu elektrycznego skóry poziom wzbu- dzenia wywołanego prezentowanymi reklamami. W zestawieniu z emocjami można ocenić, czy wzbudzenie ma charakter dążenia, czy uciekania. W EEG stosuje się trzy rodzaje analiz reklam: (cid:132) Analiza referencyjna (ARA) — ze względu na kategorię produktu. Pokazywane są różne ujęcia i sposoby prezentacji marki czy produktu; w ten sposób łatwo wyróżnić najbardziej angażujące, wzbudzające emocje i przyciągające. (cid:132) Analiza wertykalna (AVA) — ze względu na stosowane efekty dźwiękowe i wizualne. Obserwowanie reakcji mózgu na poszczególny efekt (melodia, głos, narracja, opakowanie itp.) pozwala ustalić, co ma największy wpływ na efekt końcowy przekazu: obraz czy dźwięk. (cid:132) Analiza horyzontalna (AVA) — ze względu na różnorodność form prezentowania produktu. Można przedstawić produkt statycznie — jako tło, bądź dynamicznie — w użyciu, na przykład kartka papieru, po której aktor pisze piórem danej marki, lub karta papieru, którą aktor wyciąga z drukarki danej marki; badanie pozwala zwiększyć efektywność komunikatu reklamowego9. 9 R. Ohme, op. cit., s. 11 – 16. N e u r o m a r ke t i n g 129 Neuromarketing odpowiada zatem na pytanie, jak odbiorca reaguje na poszczególne elementy komunikatu reklamowego, co znacznie zwiększa sku- teczność strategii marketingowej. Badania ludzkiego umysłu wskazują, na czym powinien skupić się marketer konstruujący reklamę. Neuroobrazowanie poka- zuje, które części mózgu reagują na bodźce. Z kolei EEG pozwala ocenić, jakie emocje wiążą się z tymi bodźcami. Zdecydowanie ułatwia to podjęcie decyzji o ukierunkowaniu marki. Nie tylko znacznie mniej czasu zajmuje wybór spotu reklamowego, ale można go również weryfikować, badając spoty konkurencji. Marketerzy stosujący strategie neuromarketingowe przybliżają się do zrozumie- nia decyzji nabywczych konsumentów. Potrafią częściowo określić, dlaczego konsument sięgnął po produkt X, a nie Y. Wiedzą, do jakich wartości, emocji czy uczuć się odnosić, by przyciągnąć uwagę klienta i tym samym zwiększyć wyniki sprzedaży. Wprowadzając w życie wyniki badań neuromarketingowych, firmy wiedzą, jak angażować emocje w spotach reklamowych i minimalizować obiektywizm wyboru konsumenta. Jak powiedział Robert Heath: „Przekaz o charakterze czysto racjonalnym ma raczej niewielki wpływ na to, co czujemy wobec marki”10. Pomiary neuromarketingowe odpowiadają, jakich emocji powinno się dostarczać nabywcy, by zdobyć jego przychylność. Marka czy smak? Kiedy Coca-Cola i Pepsi zasponsorowały badania swoich produktów (coca-coli i pepsi-coli), Read Montague, neurobiolog z Baylor College of Medicine, jeszcze nie wiedział, jak zdumiewające będą wyniki. Początkowo częstowano konsu- mentów obydwoma napojami, jednak nie mówiono im, który to pepsi, a który coca-cola. Na pytanie, który z nich lepiej smakuje, większość osób wybierała kubeczek, w którym była pepsi. Ciekawym odkryciem było to, że kiedy mówiono respondentom, w którym kubeczku znajduje się jaki napój, to zdecydowana większość wybierała coca-colę. Dzięki temu zrodził się pomysł, żeby przepro- wadzić badania, które miały na celu sprawdzenie, w jaki sposób mózg reaguje na markę produktu. Doświadczenie miało potwierdzić tezę, że dzięki marce dany produkt może smakować lepiej. Badanie zostało wykonane za pomocą rezonansu 10 M. Staniszewski, Marketing śmiechu i strachu, „Marketing w Praktyce” 2008, wrze- sień, s. 31 – 33. 130 K O M P E N D I U M T E C H N I K P E R S W A Z Y J N Y C H magnetycznego. Osobie badanej podawano konkretną markę oraz nieznany produkt. Różnica reakcji mózgu na te dwa stany świadomości była zaskakująca. Mianowicie, kiedy osoba badana nie wiedziała, co pije, aktywował się ośrodek smaku, a kiedy znała produkt, pracował ośrodek pamięci11. A zatem, bazując na tych wynikach, możemy stwierdzić, że nasz mózg wyżej sobie ceni markę niż smak! Czy to dowodzi, że jesteśmy w stanie wejść do podświadomości człowieka i wydobyć informację o tym, co kupi, a czego nie? Czy w takim razie będziemy wiedzieć, czy coś odniesie sukces, jeszcze zanim to w ogóle trafi na rynek? Za pomocą badań naukowych można stwierdzić, czy opakowanie będzie się podobać, czy nie, albo czy w reklamie ważniejszy jest dźwięk, czy obraz. Neuromarketing a klasyczne badania Kolejne doświadczenie wykonane za pomocą rezonansu magnetycznego miało sprawdzić, dlaczego napisy na paczkach papierosów mówiące o szkodliwości tytoniu dla zdrowia nie przynoszą pożądanych efektów. Najpierw zapytano badane osoby w standardowych pytaniach ankietowych, czy dzięki tym napisom palą mniej. Większość odpowiadała, że tak. Następnie zbadano wszystkich rezo- nansem. Podczas skanowania mózgu na ekranie wyświetlały się różne ostrzeże- nia z paczek papierosów i badani mieli oceniać, jak bardzo mają ochotę zapalić. Wyniki były zaskakujące i jednoznaczne: ostrzeżenia na paczkach papierosów nie mają żadnego wpływu na chęć sięgnięcia po papierosa. Co więcej, okazało się, że napisy mówiące o szkodliwości papierosów stymulują ośrodek przyjem- ności w mózgu12. Doświadczenie to nie tylko udowodniło, że miliony wydane przez rządy różnych krajów na kampanie antynikotynowe zostały wyrzucone w błoto, ale dowiodło, że neuromarketing przewyższa swoją skutecznością standardowe badania fokusowe czy ankietowe. Badani często sami nie wiedzą, co myślą, i nieświadomie kłamią, więc w wielu przypadkach wyniki ankiet są zupełnie niezgodne z prawdą. 11 P. Krzyżanowski, op. cit., s. 60. 12 M. Lindstrom, Zakupologia. Prawdy i kłamstwa o tym, dlaczego kupujemy, Znak, Kra- ków 2009, s. 20. N e u r o m a r ke t i n g 131 Jak zmysły wzmacniają przekaz? Dźwięk jest dla nas bardzo ważny. Wysokiej jakości dźwięk w kinie jest dla wielu głównym powodem oglądania filmów na wielkim ekranie. Dźwięk wywo- łuje w nas emocje. Może wprowadzić nas we wspaniały nastrój, czasami roman- tyczny, a czasami smutny. Wszystko zależy od treści naszych skojarzeń i sytuacji towarzyszących. Dźwięk jest dla nas bardzo ważny — słuchamy muzyki, ludz- kiego głosu… Przypomnij sobie dźwięk otwieranej butelki z piwem. Czy ten charakterystyczny syk nie sprawia, że chce Ci się pić? Słomka przebijająca pla- stikową pokrywkę kubeczka. Tak, to McDonald! Zaraz napijesz się coli i zjesz hamburgera. Wiele dźwięków utożsamiamy z konkretnymi produktami. W branży motoryzacyjnej opracowuje się idealny dźwięk zamykanych drzwi. Firma Kel- logg’s długo pracowała nad dźwiękiem chrupania ich płatków kukurydzianych. Nawet skontaktowała się w tym celu z laboratorium, które specjalizuje się w two- rzeniu specyficznych dźwięków. Efekty pracy laboratorium zostały wykorzystane w kampanii marketingowej. Dzięki odgłosom chrupania, jakie towarzyszą jedzeniu płatków, firma ta zyskała sobie względy konsumentów13. Nie dlatego, że ich produkty są smaczniejsze od innych, tylko dlatego że jedzenie chrupiących płatków śniadaniowych jest po prostu przyjemne. C. Janiszewski oraz S. Krajewski przeprowadzili eksperyment, w którym pokazywali badanym reklamy perfum. Zawsze widoczny był obraz lub slogan oraz logo — raz po lewej, raz po prawej stronie. Okazało się, że badani lepiej wypowiadali się o znaku firmowym, gdy był po lewej stronie sloganu rekla- mowego niż po lewej stronie zdjęcia. Co więcej, logo było lepiej oceniane, gdy znajdowało się po prawej stronie zdjęcia niż na prawo od sloganu14. Jest to spowodowane krzyżowaniem się nerwów wzrokowych. Bodźce umiesz- czane po lewej stronie są przekazywane do prawej półkuli, a znajdujące się po prawej stronie — do lewej. Słowa oraz obrazy są interpretowane przez półkule z różną skutecznością. Prawa półkula lepiej sobie radzi z obrazami, a lewa ze słowami. Dlatego też lepiej zapamiętujemy obrazy znajdujące się po lewej stronie tekstu. W większości przypadków, gdy obrazy znajdują się po prawej stronie, w ogóle ich nie dostrzegamy. 13 M. Lindstrom, Brand sense — marka pięciu zmysłów, Onepress, Gliwice 2009, s. 24. 14 J. Tkaczyk, Neuropsychologia w służbie reklamy, „Pro-Kreacja” 2006, kwiecień, s. 49. 132 K O M P E N D I U M T E C H N I K P E R S W A Z Y J N Y C H Narzędziem służącym do stworzenia marki trafiającej w podświadomość konsumenta jest także zapach. Woń czegoś, co już znamy, przywołuje miłe wspomnienia lub kojarzy nam się ze szczególnym miejscem. Często zapach perfum kojarzy się z daną osobą. Zmysł powonienia z sukcesem wykorzystują producenci samochodów. W końcowej fazie produkcji każdego pojazdu wtła- czany jest do środka zapach nowego samochodu. Można taki również kupić w sklepie. Zapach w pomieszczeniu może też skutecznie wpływać na naszą pod- świadomość podczas decyzji kupna. Potwierdza to doświadczenie, które wyko- nała firma Nike. W dwóch pomieszczeniach znajdowały się te same modele butów, z tym że do jednego pomieszczenia wtłoczono przyjemny zapach kwia- tów. Do każdego z pomieszczeń wchodziły osoby, które oceniały poszczególne cechy butów. Okazało się, że para butów, która znajdowała się w pomieszczeniu z ładnym zapachem, była oceniana znacznie wyżej niż druga para, mimo że były to identyczne modele15. To niesamowite, że aż 84 badanych wolało buty z pomieszczenia wypełnionego zapachem kwiatów (!). W dodatku wyceniali oni tę parę butów średnio o 10 dolarów wyżej niż ten sam model z drugiego pokoju… Doświadczenie to dowodzi, jak istotny jest czynnik podświadomości podczas zakupów. Susan Schiffman, która bada, jak zachowuje się mózg przy zetknięciu się z różnymi zapachami, twierdzi, że na przykład jabłoń rozjaśnia nam umysł. Z kolei mięta i konwalia sprawią, że będziemy bardziej skon- centrowani, będziemy dłużej przyglądać się produktom, a w konsekwencji zdecydujemy się na zakup któregoś. Istnieją mieszanki zapachów korzennych, które zwiększą naszą skłonność do ryzyka. Kasyna już o tym wiedzą i stosują metody zapachowe16. Reklama podprogowa Skuteczność reklamy podprogowej została zbadana na przykładzie papierosów metodami, jakich używa się w obszarze neuromarketingu17. Wyniki potwierdziły skuteczność tego typu reklamy. Osoby badane wykazywały większą chęć na 15 M. Lindstrom, Brand…, s. 122. 16 P. Krzyżanowski, op. cit., s. 60. 17 M. Lindstrom, Zakupologia…, s. 60. N e u r o m a r ke t i n g 133 papierosa w przypadku oglądania palącego aktora bądź obrazów kojarzących się z daną marką, takich jak pustynia czy kowboj, niż w czasie oglądania kla- sycznej reklamy papierosów. Jak często zastanawiasz się, czy sięgnąć po papierosa w czasie oglądania palącego Davida Duchovny’ego w serialu Californication? Tak, to nasza podświadomość zachęca nas do konsumowania produktów, które gwiazdy telewizyjne pochłaniają z pasją i ogromnym smakiem. Badania dowo- dzą, że podejmowane przez nas decyzje są w 85 podświadome (Zaltman podaje, że jest to aż 95 )18. Product placement Product placement jest w dzisiejszych czasach mocno wykorzystywanym mar- ketingowym atrybutem. Widzimy produkty w filmach, serialach i wielu progra- mach rozrywkowych. Bywa, że są ukryte albo pokazane wprost przed kamerą. Używają ich przed kamerą prowadzący, aktorzy, a nawet uczestnicy progra- mów. Firmy skupiają się na naszych emocjach i wartościach. Na przykład w jed- nym z odcinków programu Mam Talent uczestnik z Filipin przekazał na antenie podziękowania dla biura podróży, które mu ufundowało podróż do ojczystego kraju. To perfekcyjna reklama wykorzystująca uczucia rodzinne, która poruszyła widzów. Można więc przypuszczać, że biuro to zdobyło dużą popularność wśród fanów programu. Dowodem powyższego może być pewne doświadczenie, jakie Martin Lind- strom opisuje w jednej ze swoich książek. Badanie opierało się na programie rozrywkowym American Idol. Uczestnikom badania pokazano marki, które miały swoje miejsce w programie, oraz takie, które nie zostały pokazane. Na- stępnie badani zobaczyli 20-minutowy odcinek American Idol oraz inny losowo wybrany program. Po wszystkim uczestnikom ponownie pokazano te same marki co przed emisją programów. Wyniki pokazały, że uczestnicy badania na początku zwracali uwagę na wszystkie marki na równym poziomie, jednak po obejrzeniu odcinka wypełnionego niektórymi markami okazało się, że badani bardziej zapamiętali marki pokazane w programie. Wręcz wyrzucili z pamięci pozostałe marki. Product placement znacząco przyćmił pamięć o innych markach niż te pokazane w odcinku. Co więcej, okazało się, że jedna z marek, która 18 M. Lindstrom, Marka jak uścisk dłoni, „Marketing w Praktyce” 2009, wrzesień, s. 10. 134 K O M P E N D I U M T E C H N I K P E R S W A Z Y J N Y C H miała jedynie spoty w przerwach American Idol, a nie umieściła swojej marki w czasie programu, także została przyćmiona. Podsumowując, tylko marki, które były częścią programu, trafiły do konsumentów, a te, które nie miały nic wspólnego z treścią programu, były całkiem ignorowane. Czy ta reklama podniesie sprzedaż? Na zlecenie producentów metodami neuromarketingowymi testuje się rekla- mówki różnych marek z wielu branż. Filmy reklamowe są badane klatka po klatce, a billboardy, opakowania czy reklamy w czasopismach pod każdym kątem. Żaden szczegół nie może umknąć uwadze badacza. Każdy, nawet naj- drobniejszy element może wpłynąć pozytywnie lub negatywnie na pozycjono- wanie marki. Takiemu badaniu została poddana reklamówka Citroena z Claudią Schiffer. Wyniki pokazały, że reklamówka ta nie jest w stanie podnieść poziomu sprzedaży auta. Widzowie byli tak pochłonięci pięknem modelki, że kiedy poja- wiało się logo produktu, reagowali złością. Otóż wielka gwiazda przyćmiła rekla- mowany produkt19. Brian Knutson przeprowadził ciekawe badanie, w którym każdemu ochot- nikowi dał 20 dolarów i powiedział, że ma sobie kupić jeden produkt spośród 80 marek, które przedstawiał na ekranie komputera. Najpierw pojawiał się pro- dukt, a po chwili jego cena. Badani byli monitorowani przez rezonans magne- tyczny, natomiast naukowiec miał odczytać z ekranu, który produkt kupi ochot- nik. Kiedy osoba miała ochotę kupić na przykład czekoladę, aktywowała się odpowiednia część mózgu związana z przyjemnością. Następnie, kiedy wyświe- tlała się cena i była ona zbyt wysoka, uaktywniał się ośrodek związany z bólem. W ten sposób Brian Knutson przewidywał, co kupi badana osoba20. Jak można się domyślić, doświadczenie pokazało, że można w ten sposób przewidywać reakcję klientów na cenę produktu. Dzięki temu firmy mogą z pomocą badań neuromarketingowych ustalać ceny nowych produktów wprowadzanych na rynek. 19 J. Chyłkiewicz, Co kupuje nasz mózg, „Newsweek” 2007, nr 22, s. 72. 20 Ibidem, s. 72. N e u r o m a r ke t i n g 135 Laboratorium profesora Rafała Ohme wykonało analizę słynnej reklamy, w której 250 tys. kolorowych piłeczek zostaje wyrzuconych na ulicę San Francisco. Całe 30-sekundowe nagranie upiększa wspaniała muzyka Jose Gonzalesa. W przypadku standardowego badania respondenci twierdzili, że najbardziej podoba im się pierwsza część reklamówki, a drugą, w której jest przedstawiany produkt oraz logo, traktują neutralnie. Wyniki badań neuromarketingowych pokazały jednak coś zupełnie przeciwnego. Mianowicie mózgi badanych naj- większą aktywność wykazywały w drugiej części oglądanego materiału. Co cie- kawe, tę aktywność rozbudziła przypadkowa scena w okolicach 17. – 18. sekundy. To ujęcie nie było zaplanowane przez autorów, jedna z 23 kamer rozmiesz- czonych w różnych miejscach stromych ulic San Francisco przypadkowo uchwy- ciła żabę wyskakującą z rynny. Dzięki tej scenie aktywność mózgu badanych osób była wzmożona w dalszej części filmu. Sprawdzono także, jak reaguje mózg na film bez ujęcia z żabą. Wyniki pokazały dużo niższą aktywność mózgu w czasie ujęć związanych bezpośrednio z marką produktu21. Badanie to potwier- dza, że zmiana nawet najdrobniejszego szczegółu materiałów reklamowych może odwrócić cały efekt. Pozornie nic nie znaczący gest czy klatki mate- riału reklamowego ustawione w takiej, a nie innej kolejności zmieniają całą perspektywę spojrzenia na markę reklamowanego produktu. Spory wokół neuromarketingu Neuromarketing wzbudza wiele kontrowersji zarówno pod względem samej metodologii, jak i etyki. Niewątpliwie umożliwia przeprowadzenie dokładnej analizy reklamy ze wskazaniem sceny, ścieżki dźwiękowej, narracji czy zasto- sowanych efektów specjalnych, generujących najsilniejsze emocje i przywiązu- jących klienta do marki. Odgrywa kluczową rolę podczas opracowywania strategii marketingowej, wskazując reakcję badanego na konkretny element z dokładno- ścią co do setnej sekundy. Pozwala na porównanie brandingu z konkurencją, a co za tym idzie — umożliwia zakorzenienie w umyśle konsumenta wizerunku dotychczas nieznanej marki. Marketerzy stosujący narzędzia marketingu w odnie- sieniu do konkurencji są w stanie wyselekcjonować uczucia i emocje, z którymi 21 Patrz: www.labtd.com [dostęp: 18 stycznia 2010]. 136 K O M P E N D I U M T E C H N I K P E R S W A Z Y J N Y C H powinien kojarzyć się dany produkt. W ten sposób zyskują przewagę na rynku. Według Martina Lindstroma: „Z markami jest jak z piątkiem trzynastego dnia miesiąca — mimo że jest to taki sam dzień jak każdy inny, to tego dnia staty- stycznie zdarza się najwięcej wypadków: w Danii o 26 więcej niż zwykle, w Niemczech — o 32 , a w Polsce — o 49 ”22. Wspieranie się badaniami neu- romarketingowymi wpływa w podobny sposób na podświadomość konsumenta, który wybierze dany produkt, lecz nie będzie potrafił wytłumaczyć dlaczego. Z drugiej strony w większości instytutów badawczych neuromarketing nie stanowi metody podstawowej. Często stosuje się go jako uzupełnienie podej- ścia klasycznego, szukając potwierdzenia danych uzyskanych tradycyjnie. Przed badaniem należy postawić tezę. Rolą neuromarketingu jest jedynie jej zweryfi- kowanie. Uczy on, jak angażować emocje, jednak bazuje na tym, co jest już znane. Pokazuje, które obszary mózgu aktywują się podczas przekazu reklamo- wego, lecz nie wskaże konkretnie obszaru odpowiedzialnego za decyzje nabyw- cze konsumenta. Zatem tylko przybliża do odpowiedzi na pytanie, dlaczego klient wybrał dany produkt23. Na podstawie analizy ludzkiego umysłu można określić, co przyciągnęło uwagę. Stwierdzenie, czy produkt się spodobał, czy nie, jest dosyć mocno naciągnięte i subiektywne. Warto również wskazać na to, iż bardzo subiektywne i zmienne są także opinie nabywców. Fakt ten przemawia za neuromarketingiem jako nowym i kre- atywnym rozwiązaniem. Założenie, że badania kwestionariuszowe i ankietowe powinny dawać początek kreowaniu marki i zrozumieniu motywów zachowań odbiorców reklamy, nie zawsze okazuje się słuszne. Wystarczy przywołać przy- kład niespodziewanego sukcesu kampanii mleka „Łaciate”. Postanowiono przełamać stereotypy i zaprezentować produkt w sposób kreatywny. Spot miał przedstawiać kichającą krowę, a na opakowaniu miały widnieć czarne łaty, zwykle kojarzące się z brudem. Przeprowadzone sondaże wykazywały, że slogan: „Łaciate — samo mleko”, którym zamierzano się posłużyć, otrzymał najgorsze wyniki. Najbardziej przychylnie respondenci oceniali slogan: „Zdrowe, czyste mleko bez dodatków i konserwantów”. Twórcy kampanii zaufali pomysłowości, nie zwracając uwagi na wyniki klasycznych badań. Kampania skierowana była głównie do młodych ludzi, czyli odrzucających wszelkie schematy buntowni- 22 D. Kalinowska, Pobudź zmysły, „Press” 2008, nr 4, s. 85 – 86. 23 K. Jerin, Badacz — zaufany doradca, „Brief” 2009, nr 104/5, s. 22. N e u r o m a r ke t i n g 137 ków. Spodziewano się wyników sprzedaży na poziomie 10 mln litrów rocznie, tymczasem uzyskano poziom aż 64 milionów. Na dodatek po kampanii 57 konsumentów opowiadało się za znajomością marki. Gdyby zaufano wcześniej- szym sondażom, nie wiadomo, czy marka utrzymałaby się jeszcze na rynku i w jakiej formie. Przykład dowodzi, że samo doświadczenie, wiedza branżowa i opieranie się na słownych opiniach klientów nie wystarczą w dobie roz- winiętej technologii i rosnącej konkurencyjności. Należy zatem poszuki- wać nowych rozwiązań, a takie właśnie oferuje neuromarketing24. Nierozwiązana pozostaje kwestia wyników neuroobrazowania, dokładniej ich korelacji. Zależność zmiennych na poziomie „1” odpowiada 100-procentowej aktywacji danej struktury neurologicznej. Poziom „0” mówi o braku jakiego- kolwiek związku. Jeśli chodzi o nastawienie: „1” — odpowiada negatywnemu nastawieniu, „0” — neutralnemu. Badania neuromarketingowe bardzo często wskazują na korelację rzędu 0,8 – 0,9, co według zajmujących się socjonauką jest mało prawdopodobne. Poza nierzetelnością pomiarów zastrzeżenia budzi fakt relacji między decyzją zakupową a aktywującymi się obszarami mózgu. Do dnia dzisiejszego nie zdefiniowano jednoznacznie świadomości czy podświado- mości, zatem mierzenie efektu ich oddziaływania nie jest do końca wiarygodne25. Spór wokół neuromarketingu dotyczy również kwestii etycznych. Badania mogą przynieść zarówno straty, jak i korzyści. Trudno stwierdzić, co przeważy i jak daleko posuną się analizy ludzkiego umysłu. Powstaje obawa, że konsu- mentom zostanie odebrana własna wola. Jednak każdy poddawany badaniu musi wcześniej wyrazić zgodę. Badania są dobrowolne. Respondentom nie tylko nie przeszkadza fakt, że narzędzia pomiarowe odkrywają tajemnice ukryte przed nimi, ale nawet ich fascynuje. Naukowcy alarmują, że ich celem jest pomaganie, a nie — manipulowanie. Jako przykład niezdrowej sytuacji podają ludzi, którzy nie odkładają pieniędzy na emeryturę, ponieważ ich zdaniem za 20 lat stracą one na wartości. Wiedza na temat mózgu pomogłaby zrozumieć ten proces i znaleźć optymalne rozwiązanie. Nadal pozostaje jednak kwestia marketerów. Trudno doszukać się dobrych intencji w ich działaniu. W neuromarketingu upatrują oni sposobów wpływania na decyzje nabywcze konsumentów. Obecnie 24 W. Surmacz, Łaciate i wypasione, „Newsweek” 2009, nr 48, s. 78 – 79. 25 A. Bodziak, M. Mrozińska, Badawcze voodoo, czyli neurościema, „Marketing More” 2009, nr 5 (24), s. 18 – 24. 138 K O M P E N D I U M T E C H N I K P E R S W A Z Y J N Y C H nie udowodniono żadnych nadużyć etycznych, co nie znaczy, że możemy pozo- stawać spokojni. Warto przytoczyć starą mądrość buddyjską, która brzmi nastę- pująco: „Naprzeciwko klasztoru męskiego stoi klasztor żeński. Nie ma w tym nic złego. Ale może być”. Podobnie dzieje się z rozwijającym się dopiero neu- romarketingiem — to od ludzi zależy, w którym kierunku ten rozwój będzie postępował26. 26 J. Adler, P. Bratkowski, Neuromarketing, „Newsweek” 2004, nr 27, s. 52 – 57.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kompendium technik perswazyjnych
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: