Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00096 005350 12587171 na godz. na dobę w sumie
Kompetencja komunikacyjna - ebook/pdf
Kompetencja komunikacyjna - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 628
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Język publikacji: polski
ISBN: 9788380901018 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> dokument, literatura faktu, reportaże >> polityka
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).
Kompetencja komunikacyjna to stan twórczego napięcia między byciem stosownym a skutecznym w komunikacji. Dlaczego kompetencja komunikacyjna to nowa jakość w komunikacji? Czym wyróżnia się kompetentny komunikator? Czy social media istotnie wpływają na kompetencję komunikacyjną? Jaka jest kompetencja komunikacyjna studentów dziennikarstwa w Polsce? Dlaczego jest tak ważna w dziennikarstwie? W tej książce znajdziesz odpowiedzi i nowe inspiracje do komunikacji.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

SPIS TREŚCI WSTĘP 19 JAKOŚĆ KOMUNIKACJI – KOMPETENCJA KOMUNIKACYJNA CZĘŚĆ PIERWSZA ROZDZIAŁ PIERWSZY TEORETYCZNE PODSTAWY KOMPETENCJI I KOMUNIKACJI 1.1. Pojęcie kompetencji 1.2. Pojęcie komunikacji 1.3. Podsumowanie 37 37 50 86 ROZDZIAŁ DRUGI 89 TEORETYCZNE PODSTAWY KOMPETENCJI KOMUNIKACYJNEJ 2.1. Początki badań nad kompetencją komunikacyjną 90 2.2. Kompetencja komunikacyjna w obszarze komunikacji społecznej 108 2.3. Biologiczne i psychologiczne aspekty kompetencji komunikacyjnej 134 2.4. Podsumowanie 140 ROZDZIAŁ TRZECI KOMPONENTY SINE QUA NON KOMPETENCJI KOMUNIKACYJNEJ 3.1. Wiedza 3.2. Umiejętności 3.3. Motywacja 3.4. Podsumowanie ROZDZIAŁ CZWARTY DIFFERENTIA SPECIFICA KOMPETENTNEGO KOMUNIKATORA 4.1. Stosowny w komunikacji 4.2. Skuteczny w komunikacji 4.3. Elastyczny w komunikacji 143 146 151 160 166 169 170 181 190 2017 - Marcyński - KOMPETENCJA KOMUNIKACYJNA - Habilitacja.indd 9 18.09.2017 10:48:50 10 SPIS TREŚCI 4.4. Bogaty w repertuar komunikacyjny 4.5. Świadomy kontekstu 4.6. Podsumowanie ROZDZIAŁ PIĄTY KOMPETENCJA KOMUNIKACYJNA A EDUKACJA DZIENNIKARSKA 5.1. Kompetencja w edukacji 5.2. Kompetencja w zawodzie dziennikarza 5.3. Kompetencja komunikacyjna w zawodzie dziennikarza 5.4. Kompetencja komunikacyjna w edukacji dziennikarskiej 5.5. Podsumowanie 202 215 222 223 223 232 242 249 262 KOMPETENCJA KOMUNIKACYJNA STUDENTÓW DZIENNIKARSTWA W ŚWIETLE BADAŃ EMPIRYCZNYCH CZĘŚĆ DRUGA ROZDZIAŁ PIERWSZY ZAŁOŻENIA METODOLOGICZNE BADAŃ 1.1. Metodologia i problematyka badań 1.2. Metody badawcze 1.3. Etapy badawcze i organizacja badań 1.4. Charakterystyka badanej próby 265 265 268 274 281 ROZDZIAŁ DRUGI ROZUMIENIE I SAMOOCENA KOMPETENCJI KOMUNIKACYJNEJ 287 PRZEZ STUDENTÓW 2.1. Wiedza studentów dziennikarstwa o kompetencji komunikacyjnej 287 287 291 295 299 303 306 311 315 2.1.1. Uniwersytet Warszawski 2.1.2. Uniwersytet Jagielloński 2.1.3. Uniwersytet Wrocławski 2.1.4. Uniwersytet Śląski w Katowicach 2.1.5. Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu 2.1.6. Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie 2.1.7. Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie 2.1.8. Uniwersytet Łódzki 2.2. Umiejętności kompetencji komunikacyjnej studentów 323 dziennikarstwa 2.2.1. Umiejętności kompetencji komunikacyjnej a płeć 337 2.2.2. Umiejętności kompetencji komunikacyjnej a status zawodowy 341 346 2.2.3. Umiejętności kompetencji komunikacyjnej a rok studiów 2.2.4. Umiejętności kompetencji komunikacyjnej a uczelnia 351 2017 - Marcyński - KOMPETENCJA KOMUNIKACYJNA - Habilitacja.indd 10 18.09.2017 10:48:50 SPIS TREŚCI 11 2.3. Motywacja studentów dziennikarstwa do kompetentnej komunikacji 2.3.1. Motywacja do komunikacji a płeć 2.3.2. Motywacja do komunikacji a status zawodowy 2.3.3. Motywacja do komunikacji a rok studiów 2.3.4. Motywacja do komunikacji a uczelnia 361 363 364 365 366 ROZDZIAŁ TRZECI 369 370 372 373 374 375 378 379 380 381 382 384 386 386 388 391 393 396 397 400 402 405 406 407 408 409 410 EDUKACJA DZIENNIKARSKA W KONTEKŚCIE KOMPETENCJI KOMUNIKACYJNEJ W OCENIE STUDENTÓW 3.1. Znaczenie studiów dziennikarskich dla  komunikacji w wybranych sytuacjach komunikacyjnych 3.1.1. Komunikacja w sytuacjach komunikacyjnych a płeć 3.1.2. Komunikacja w sytuacjach komunikacyjnych a status zawodowy 3.1.3. Komunikacja w sytuacjach komunikacyjnych a rok studiów 3.1.4. Komunikacja w sytuacjach komunikacyjnych a uczelnia 3.2. Znaczenie studiów dziennikarskich dla rozwoju umiejętności komunikacyjnych 3.2.1. Rozwój umiejętności komunikacyjnych a płeć 3.2.2. Rozwój umiejętności komunikacyjnych a status zawodowy 3.2.3. Rozwój umiejętności komunikacyjnych a rok studiów 3.2.4. Rozwój umiejętności komunikacyjnych a uczelnia 3.3. Zajęcia rozwijające kompetencję komunikacyjną w edukacji dziennikarskiej 3.4. Przeszkody w rozwoju kompetencji komunikacyjnej na studiach dziennikarskich 3.4.1. Uniwersytet Warszawski 3.4.2. Uniwersytet Jagielloński 3.4.3. Uniwersytet Wrocławski 3.4.4. Uniwersytet Śląski w Katowicach 3.4.5. Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu 3.4.6. Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie 3.4.7. Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie 3.4.8. Uniwersytet Łódzki 3.5. Propozycje rozbudowy programu studiów w zakresie komunikacji w sytuacjach komunikacyjnych 3.5.1. Sytuacje komunikacyjne a płeć 3.5.2. Sytuacje komunikacyjne a status zawodowy 3.5.3. Sytuacje komunikacyjne a rok studiów 3.5.4. Sytuacje komunikacyjne a uczelnia 3.6. Propozycje rozbudowy programu studiów w zakresie umiejętności komunikacyjnych 2017 - Marcyński - KOMPETENCJA KOMUNIKACYJNA - Habilitacja.indd 11 18.09.2017 10:48:50 12 SPIS TREŚCI 3.6.1. Umiejętności komunikacyjne a płeć 3.6.2. Umiejętności komunikacyjne a status zawodowy 3.6.3. Umiejętności komunikacyjne a rok studiów 3.6.4. Umiejętności komunikacyjne a uczelnia 3.7. Propozycje zajęć celem poprawy kompetencji komunikacyjnej 3.7.1. Uniwersytet Warszawski 3.7.2. Uniwersytet Jagielloński 3.7.3. Uniwersytet Wrocławski 3.7.4. Uniwersytet Śląski w Katowicach 3.7.5. Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu 3.7.6. Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie 3.7.7. Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie 3.7.8. Uniwersytet Łódzki 411 412 413 414 415 415 417 419 421 424 425 428 430 KOMPETENCJA STUDENTÓW: WNIOSKI Z BADAŃ CZĘŚĆ TRZECIA ROZDZIAŁ PIERWSZY KOMPETENCJA KOMUNIKACYJNA STUDENTÓW DZIENNIKARSTWA 435 1.1. Wiedza 435 438 1.2. Umiejętności 443 1.3. Motywacja 1.4. Model stylów komunikacyjnych 446 ROZDZIAŁ DRUGI KOMPETENCJA KOMUNIKACYJNA – EDUKACJA DZIENNIKARSKA ZAKOŃCZENIE CONCLUSION BIBLIOGRAFIA I. Publikacje książkowe II. Rozdziały w pracach zbiorowych III. Artykuły w czasopismach naukowych IV. Publikacje internetowe V. Encyklopedie i słowniki VI. Dokumenty, raporty i zalecenia 455 461 469 475 475 488 502 522 527 529 2017 - Marcyński - KOMPETENCJA KOMUNIKACYJNA - Habilitacja.indd 12 18.09.2017 10:48:50 SPIS TREŚCI 13 ANEKSY przykłady) ANEKS 1 – Sposoby mierzenia kompetencji komunikacyjnej (wybrane ANEKS 2 – Kwestionariusz ankiety pt. „Kompetencja komunikacyjna studentów dziennikarstwa w Polsce” ANEKS 3 – Building Blocks for Competency Model – Foundational Competencies ANEKS 4 – Wartości statystyk testowych oraz poziomy istotności dla kluczowych analiz związków statystycznych SPIS TABEL I WYKRESÓW 531 531 540 559 597 625 2017 - Marcyński - KOMPETENCJA KOMUNIKACYJNA - Habilitacja.indd 13 18.09.2017 10:48:50 2017 - Marcyński - KOMPETENCJA KOMUNIKACYJNA - Habilitacja.indd 14 18.09.2017 10:48:50 TABLE OF CONTENTS INTRODUCTION 19 PART ONE COMMUNICATION QUALITY – COMMUNICATIVE COMPETENCE CHAPTER ONE THEORETICAL BASIS OF COMPETENCE AND COMMUNICATION 1.1. Concept of competence 1.2. Concept of communication 1.3. Summary 37 37 50 86 CHAPTER TWO 89 THEORETICAL BASIS OF COMMUNICATIVE COMPETENCE 2.1. The beginnings of research on communicative competence 90 2.2. Communicative competence in the area of social communication 108 2.3. Biological and psychological aspects of communicative competence 134 2.4. Summary 140 CHAPTER THREE SINE QUA NON COMPONENTS OF A COMPETENT COMMUNICATOR 143 146 3.1. Knowledge 151 3.2. Skills 3.3. Motivation 160 166 3.4. Summary CHAPTER FOUR DIFFERENTIA SPECIFICA OF A COMPETENT COMMUNICATOR 4.1. Appropriate in communication 4.2. Effective in communication 4.3. Flexible in communication 4.4. Rich in the repertoire of communication 169 170 181 190 202 2017 - Marcyński - KOMPETENCJA KOMUNIKACYJNA - Habilitacja.indd 15 18.09.2017 10:48:50 16 TABLE OF CONTENTS 4.5. Aware of the context 4.6. Summary 215 222 CHAPTER FIVE COMMUNICATIVE COMPETENCE AND JOURNALISTIC EDUCATION 223 5.1. Competence in education 223 232 5.2. Competence in the profession of a journalist 242 5.3. Communicative competence in the profession of a journalist 249 5.4. Communicative competence in journalistic education 5.5. Summary 262 COMMUNICATIVE COMPETENCE OF JOURNALISM STUDENTS IN THE LIGHT OF EMPIRICAL RESEARCH PART TWO CHAPTER ONE METHODOLOGICAL RESEARCH ASSUMPTIONS 1.1. Methodology and research issues 1.2. Research methods 1.3. Stages and organization of research 1.4. Characteristics of the test sample 265 265 268 274 281 CHAPTER TWO 2.1.1. University of Warsaw 2.1.2. Jagiellonian University 2.1.3. University of Wrocław 2.1.4. University of Silesia in Katowice 2.1.5. Adam Mickiewicz University in Poznań 2.1.6. Maria Curie-Skłodowska University in Lublin 2.1.7. University of Warmia and Mazury in Olsztyn 2.1.8. University of Łódź UNDERSTANDING AND SELF-ASSESSMENT OF COMMUNICATIVE 287 COMPETENCE BY STUDENTS 2.1. Knowledge on communicative competence of journalism students 287 287 291 295 299 303 306 311 315 323 2.2.1. Communicative competence skills and the sex 337 2.2.2. Communicative competence skills and the professional status 341 346 2.2.3. Communicative competence skills and the year of study 2.2.4. Communicative competence skills and the university 351 361 363 2.3. Competent communication motivation of journalism students 2.2. Communicative competence skills of journalism students 2.3.1. Motivation for competent communication and the sex 2.3.2. Motivation for competent communication and the professio- nal status 364 2017 - Marcyński - KOMPETENCJA KOMUNIKACYJNA - Habilitacja.indd 16 18.09.2017 10:48:50 TABLE OF CONTENTS 17 2.3.3. Motivation for competent communication and the year of study 365 2.3.4. Motivation for competent communication and the university 366 CHAPTER THREE 369 370 372 373 374 375 380 381 382 378 379 384 386 386 388 391 393 396 397 400 402 405 406 407 408 409 410 JOURNALISM EDUCATION IN THE CONTEXT OF COMMUNICATIVE COMPETENCE IN STUDENTS ASSESSMENT 3.1. The importance of journalistic studies for communicative and the sex competence in various communication situations 3.1.1. Communicative competence in communication situations 3.1.2. Communicative competence in communication situations 3.1.3. Communicative competence in communication situations 3.1.4. Communicative competence in communication situations and the professional status and the year of study and the university 3.2. The importance of journalistic studies for development of communicative skills 3.2.1. Development of communicative skills and the sex 3.2.2. Development of communicative skills and the professional 3.2.3. Development of communicative skills and the year of study 3.2.4. Development of communicative skills and the university status 3.3. Activities developing communicative competence in journalistic education 3.4. Obstacles in the development of communicative competence in journalistic studies 3.4.1. University of Warsaw 3.4.2. Jagiellonian University 3.4.3. University of Wrocław 3.4.4. University of Silesia in Katowice 3.4.5. Adam Mickiewicz University in Poznań 3.4.6. Maria Curie-Skłodowska University in Lublin 3.4.7. University of Warmia and Mazury in Olsztyn 3.4.8. University of Łódź 3.5. Suggestions for expansions of study programs in the area of communication situation 3.5.1. Communication situations and the sex 3.5.2. Communication situations and the professional status 3.5.3. Communication situations and the year of study 3.5.4. Communication situations and the university 3.6. Suggestions for expansions of study programs in the area of communication skills 2017 - Marcyński - KOMPETENCJA KOMUNIKACYJNA - Habilitacja.indd 17 18.09.2017 10:48:50 18 TABLE OF CONTENTS 3.6.1. Comminication skills and the sex 3.6.2. Comminication skills and the professional status 3.6.3. Comminication skills and the year of study 3.6.4. Comminication skills and the university 3.7. Proposals of classes in order to improve communicative competence 3.7.1. University of Warsaw 3.7.2. Jagiellonian University 3.7.3. University of Wrocław 3.7.4. University of Silesia in Katowice 3.7.5. Adam Mickiewicz University in Poznań 3.7.6. Maria Curie-Skłodowska University in Lublin 3.7.7. University of Warmia and Mazury in Olsztyn 3.7.8. University of Łódź 411 412 413 414 415 415 417 419 421 424 425 428 430 STUDENT’S COMPETENCE: CONCLUSIONS FROM RESEARCH PART THREE CHAPTER ONE COMMUNICATIVE COMPETENCE OF JOURNALISM STUDENTS 1.1. Knowledge 1.2. Skills 1.3. Motivation 1.4. Model of communicative styles CHAPTER TWO COMMUNICATIVE COMPETENCE - JOURNALISTIC EDUCATION CONCLUSION BIBLIOGRAPHY 1. Books 2. Book chapters 3. Articles in Scientific Journals 4. Online Resources 5. Encyclopedias and Dictionaries 6. Documents, reports and recommendations ANNEXES 1. Ways of measuring communicative competence 2. Questionnaire survey 3. Building blocks for competency model 4. Value of test statistics and significance levels TABLES AND DIAGRAMS 435 435 438 443 446 455 461 475 475 488 502 522 527 529 531 531 540 559 597 625 2017 - Marcyński - KOMPETENCJA KOMUNIKACYJNA - Habilitacja.indd 18 18.09.2017 10:48:50 WSTĘP Kompetencja to pojęcie, które w ostatniej dekadzie zyskało status god term – boskiego pojęcia1. Różnorodność jego zastosowania sprawia, że stało się ono głównym narzędziem służącym do analizy współczesnego świata2. Wiek XXI określany jest jako stulecie kompetencji3. „Boskość” tego terminu wyraża się w wyższości nad innymi terminami, a także w jego wszechobecności w różnych sferach życia. Kompetencja wyraża się w jakości4, która jest pewnym stopniem doskonałości i zespołem cech odróżniających jeden podmiot lub przedmiot od innego5. Przejawia się także w profesjonalizmie, innowacji, nowoczesności, per- fekcji, skuteczności, umiejętności, kreatywności, rozwoju. Postrzegana jest jako przejaw radzenia sobie z różnymi życiowymi sytuacjami, zwłaszcza trudnymi. Stała się przepustką do lepszego życia i lepszej pracy6. Brak kompetencji kojarzy się ze słabszą jakością działania i z obywatelem drugiej kategorii. Kompetencja zakłada w człowieku, a jednocześnie wydobywa z niego to, co w nim najlepsze – jego potencjał i wyjątkowość. Pojęcie to wyraża ideę nowoczesnego rynku pracy, edukacji XXI wieku, postępowej polityki, innowacyjnej gospodarki, autentycznej 2 R. Wiśniewski, Transgresja kompetencji międzykulturowych. Studium socjologiczne mło- 1 B.D. Hodges, L. Lingard, Introduction, w: The question of competence. Reconsidering medical education in the twenty-first century, red. B.D. Hodges, L. Lingard, Ithaca-London 2012, s. 1. dzieży akademickiej, Warszawa 2016, s. 18. 3 K. Denek, O nowy kształt edukacji, Toruń 1998, s. 116. 4 Z. Chełstowska, Filozofia jakości wg Platona i W.E. Deminga w trosce o jakość pracy szkoły, „Meritum” 2/2 (2006), s. 15-16; C. Bazzini, R. Briggs, R.V. Ronquillo, N. Lowe, What skills will the communicators of the future need to have?, „Communication World” 3 (2010), nr 27, s. 15. 5 D. Horbaczewski, Filozoficzne źródła współczesnego pojmowania jakości, „Problemy Jakości” 38 (2006), s. 10; R. Karaszewski, Zarządzanie jakością. Koncepcje, metody i narzędzia stosowane przez liderów światowego biznesu, Toruń 2005, s. 19. 6 P.M. Backlund, S.P. Morreale, Communication competence, historical synopsis, defini- tions, applications, and looking to the future, w: Communication competence, red. A.F. Hannawa, B.H. Spitzberg, Berlin-Boston 2015, s. 21; C. Bond, A. Young, J. Ware, The effect of caregiver com- munication competence on quality of life of homebound patients, w: Conference Papers International Communication Association, New York 2005, s. 1-29. 2017 - Marcyński - KOMPETENCJA KOMUNIKACYJNA - Habilitacja.indd 19 18.09.2017 10:48:50 20 WSTĘP religijności oraz bogatszego życia osobistego i społecznego. Jakość komunikacji przekłada się, jak dowodzą badania, na jakość życia. Według raportu Restoring Client Trust „The Financial Times”, wybierając doradcę finansowego, ludzie w 85 zwracają uwagę na jego jakość komunikacji7. Wybierając lekarza czy szpital, zwra- cają również uwagę na jakość komunikacji instytucji i jej personelu. Okazuje się bowiem, że kompetentna komunikacja znacząco polepsza stan pacjenta8. Podobnie jest w innych sektorach życia i pracy. Komunikacja natomiast to pojęcie, które nigdy nie traci na swojej aktualno- ści. Kojarzone jest z życiem. Istniejemy wyrażając się przez komunikację – commu- nication is life9. Przenika ona wszystkie wymiary naszej egzystencji. W przypadku człowieka nie ma momentu, żeby przestał komunikować, ponieważ „człowiek nie może nie komunikować”10. Powiedzenie Kartezjusza myślę więc jestem można sparafrazować: komunikuję więc jestem11. Komunikacja jest zjawiskiem społecz- nym, bez którego nie można wyobrazić sobie życia społecznego. Jest jednym z największych życiowych wyzwań człowieka do tego stopnia, iż można by zary- zykować stwierdzenie, że tym, którzy opanują sztukę komunikacji będzie się lepiej budowało relacje, życie społeczne i jednocześnie lepiej wiodło w życiu. Theodore Robles w badaniach przeprowadzonych w 2014 roku wykazał, że osoby z kom- petencją komunikacyjną są zdrowsze i mają lepsze relacje z innymi12. Rozumieli i rozumieją to ludzie sukcesu. John Davison Rockefeller – jeden z najbogatszych w historii – mawiał, że za umiejętność postępowania z ludźmi zapłaci „więcej niż za jakąkolwiek inną pod słońcem”13. Wszystko, do czego doszła i dochodzi ludz- kość, jest możliwe dzięki jednej bardzo istotnej zdolności, którą jest komunikacja i porozumiewanie się. Ta zdolność jest realizowana przez nawiązywanie kontaktu z innymi, budowanie relacji i umiejętność przekazywania im myśli, uczuć czy idei. W przekonaniu Owena Hargie’ego w tym kontekście komunikacja wyraża istotę 7 M. West, Why quality communication is important, http://www.meridianwest.co.uk/wealth- 8 J.E. Gordon, E. Deland, R.E. Kelly, Let’s talk about improving communication in healthcare, -asset-management/why-quality-communication-is-important/ (dostęp: 13 listopada 2016). „Columbia Medical Review” 1/1 (2015), s. 23-27. 9 R.L. Quianthy, Communication is life: essential college sophomore speaking and listening competencies, Annandale, VA 1990; Speaking and listening competencies for college students, red. S.P. Morreale, R.B. Rubin, E. Jones, Washington, DC 1998, s. 3; J. von Arnold, Communication is more than words, „Today’s Speech” 11 (1963), nr 4, s. 14-15. a study of interactional patterns, pathologies and paradoxes, New York-London 2011, s. 29-32. w: Communication competence…, dz. cyt., s. 3-4. -analytic review, „Psychological Bulletin” 149 (2014), s. 140-187. 10 P. Watzlawick, J. Beavin-Bavelas, D.D. Jackson, Pragmatics of human communication – 11 A.F. Hannawa, B.H. Spitzberg, Welcome to the handbook of communication competence, 12 T.F. Robles, R.B. Slatcher, J. Trombello, M. M. McGinn, Marital quality and health: A meta- 13 J.D. Rockefeller w: b.a., How to win friends and influence people, „Life” 29.03.1937, s. 3. 2017 - Marcyński - KOMPETENCJA KOMUNIKACYJNA - Habilitacja.indd 20 18.09.2017 10:48:50 WSTĘP 21 ludzkiej kondycji14. Tylko kompetentna komunikacja jest drogą do sukcesu. Jest też jedną z najważniejszych umiejętności, podlegających ciągłemu rozwojowi. To, że komunikacji trzeba się nieustannie uczyć dzisiaj wie każdy (obserwujemy dużą liczbę szkoleń, warsztatów, studiów). Jednak umiejętność komunikacji, jej jakość, poziom, kompetencja komunikacyjna jest, jak twierdzą badacze tej dzie- dziny, ciągle w deficycie, stąd – biorąc pod uwagę znaczenie komunikacji między ludźmi oraz jej konieczność w różnych przestrzeniach życia – badacze zajmują się kompetencją komunikacyjną już u niemowlaków15. Kompetencja komunikacyjna to konstrukt, który scala te dwa pojęcia: kom- petencję i komunikację. Termin „kompetencja komunikacyjna” (ang. communi- cative competence) wywodzi się z badań prowadzonych w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX wieku przez Noama Chomsky’ego i Della Hymesa. W lite- raturze przedmiotu ma on różne nazwy: kompetencja komunikacji (communica- tion competence), kompetencja w komunikowaniu (competence in communicating), jakość komunikacji (communication quality), umiejętności komunikacyjne (com- munication skills), komunikatywna kompetencja (communicative competency)16. Kompetencja komunikacyjna to nie tylko prosta suma pojęć: kompetencja i ko- munikacja, ale konstrukt, który wyraża wiedzę na jej temat, umiejętności, a także motywację do jej nabywania. Ukazuje zdolności komunikacyjne i interpersonalne komunikatora wyrażone w jego charakterystycznych cechach. Kompetencja ko- munikacyjna to jakość w komunikacji wynikająca z twórczego napięcia między byciem stosownym a skutecznym, wyrażająca się w bogatym repertuarze zacho- wań komunikacyjnych. Ze swojej natury dotyczy relacji interpersonalnych i jest inną nazwą na określenie ludzkiej egzystencji. Zdolność do zmiany świata oraz do osiągnięcia bardziej ludzkiego i sprawiedliwego społeczeństwa, jak stwierdził Jürgen Habermas – niemiecki filozof i socjolog, leży w kompetencji komunika- cyjnej. Jego zdaniem kompetencja komunikacyjna oraz zdolność myślenia przez 14 O. Hargie, Skilled interpersonal communication: research, theory and practice, New York 2011, s. 2. 15 M. Białecka-Pikul, A. Białek, M. Stępień-Nycz, M. Karwala, Odkrywanie kompetencji komunikacyjnych niemowląt. Skala Wczesnej Komunikacji Społecznej jako przykład narzędzia pomiarowego, „Psychologia Rozwojowa” 19 (2014), nr 3, s. 51-68. 16 B.H. Spitzberg, W.R. Cupach, Interpersonal communication competence, Beverly Hills- -London-New Delhi 1984, s. 9., m.in. za Dellem Hymesem, Jamesem McCroskeyem, Brianem Spitzbergiem, Sherwynem Morrealem zastosowano liczbę pojedynczą wyrażenia „kompetencja komunikacyjna” gdyż, właśnie w tej formie, oddaje najpełniej jej istotę i bogactwo. Zob. także: D.J. Canary, H. Weger, An observational analysis of conversational argument sequences and as- sessments of communication quality: a minimally rational perspective, w: Conference Proceedings National Communication Association/American Forensic Association (Alta Conference on Argu- mentation) 2007, s. 95-109; S.W. Littlejohn, D.M. Jabusch, Communication competence: model and application, „Journal of Applied Communication Research” 1 (1982), nr 10, s. 29-37. 2017 - Marcyński - KOMPETENCJA KOMUNIKACYJNA - Habilitacja.indd 21 18.09.2017 10:48:50 22 WSTĘP różnice są możliwe i wyjątkowe tylko dla ludzi17. To potwierdza, jak istotna dla ludzkości jest właśnie ta kompetencja. Abraham Maslow opisał kompetentną komunikację (choć nie użył słowa „kompetentną”) jako „w pełni spełnioną osobę” (fully actualized person). Szczytem ludzkiego funkcjonowania, według Maslowa, jest funkcjonowanie skoncentrowane na komunikacji i relacjach z innymi18. Kom- petencja komunikacyjna dotyczy relacji interpersonalnych, których zachowania i styl przenoszą się także na kontakty zapośredniczone medialnie19. Kompetencja komunikacyjna i dziennikarstwo to dwa bliskie sobie poję- cia. Nie ma dziennikarstwa bez komunikacji, a każda komunikacja ma trochę z dziennikarstwa. Wyznacznikiem dobrego dziennikarstwa jest przede wszyst- kim kompetencja w zawodzie, zwłaszcza ta w zakresie komunikacji. W jednym, najmniejszym akcie komunikacyjnym, w jednym zachowaniu komunikacyjnym można dostrzec realną jakość komunikacji określonego dziennikarza. Najwięksi światowi dziennikarze swój zawodowy autorytet osiągnęli dzięki komunikacji i w komunikacji, czyli w konkretnych rozmowach, spotkaniach, wywiadach, reportażach, debatach, prezentowaniu informacji, zdobywaniu informacji20. Naturalnym środowiskiem przygotowywania do profesji dziennikarskiej są studia dziennikarskie. We współczesnej edukacji, w tym także dziennikarskiej, kładzie się akcent szczególnie na jakość kształcenia. W świecie, gdzie występuje wiele specjalizacji, jest ona w jeszcze większej cenie. Tak rozumiana edukacja budowana jest na czterech filarach, zaproponowanych przez Jacques’a Delorsa: uczenie dla wiedzy (learning to know); uczenie dla działania (learning to do); uczenie dla życia razem (learning to live together); uczenie dla bycia (learning to be)21. W kontekście edukacji uniwersyteckiej zostały rozwinięte i zoperacjo- nalizowane ramy kompetencji jako instytucjonalne odpowiedzi dotyczące troski o jakość nauczania i uczenia się oraz przygotowania studentów do zmieniających się warunków na rynku pracy22. Według Rebeccy Klein-Collins studenci powinni 17 21 J. Habermas, Toward a theory of communication competence, „Inquiry: An interdisciplinary journal of philosophy” 13 (1970), s. 360-375. 18 P.M. Backlund, S.P. Morreale, Communication competence, historical synopsis…, dz. cyt., s. 21; R. Pfister, Communicative competence: a useful concept or a product of hegemony?, w: Confe- rence Papers National Communication Association, San Francisco 2009, s. 1 -24. 19 R. Burns, Communication on the Internet, „Communication Teacher” 4 (2002), nr 16, s. 6-9. 20 Zob. A.L. Carter i in., The 100 outstanding journalists in the United States in the last 100 years, https://journalism.nyu.edu/about-us/news/the-100-outstanding-journalists-in-the-united-states- -in-the-last-100-years/ (dostęp: 12 listopada 2016). mission on Education for the Twenty -first Century, Paris 1996. 22 R. Klein-Collins, Competency-based degree programs in the U.S. postsecondary credentials for measurable student learning and performance, CAEL 2012, s. 10, http://cdn2.hubspot.net/ hubfs/617695/CAEL_Reports/2012_CompetencyBasedPrograms.pdf (dostęp: 21 września 2015). J. Delors i in., Learning: The treasure within. Report to UNESCO of the International Com- 2017 - Marcyński - KOMPETENCJA KOMUNIKACYJNA - Habilitacja.indd 22 18.09.2017 10:48:50 WSTĘP 23 posiadać umiejętności dostosowania się, interpersonalnej kompetencji, komu- nikacji oraz zdolności do radzenia sobie z otwartymi i nieokreślonymi proble- mami23. William Spady stwierdził, że coraz większa koncentracja na wynikach i kompetencji w edukacji jest po części rezultatem epokowego przejścia od wieku industrializacji do wieku informacji, w którym „skomplikowany, zdominowany przez technologię, wielokulturowy, ciągle zmieniający się świat, domaga się od szkół dużo wyższych wyników uczenia się innych niż one do tej pory dawały”24. Troska o kompetencje w edukacji w przeciwieństwie do zorientowania na liczbę lat uczenia się czy zdobycia dyplomu nie jest czymś nowym. Nowa jest natomiast intensyfikacja i codzienne przynaglenie działań zorientowanych na kompetencję w szeroko rozumianej edukacji. Nie chodzi tutaj tylko o prestiż instytucji, ale wręcz o przetrwanie społeczeństwa, o jakość społeczeństwa25. Pojęcie kompetencji stało się tym samym kluczowe w programach nauczania na uczelniach wyższych w Europie i na świecie26. W dokumencie pt. „Edukacja kształcenia: różne systemy kształcenia i szkolenia – wspólne cele do roku 2010” podkreśla się, że edukacja winna koncentrować się bardziej na uczeniu niż na nauczaniu. Chodzi tutaj o koncentrację na uczniach i studentach, akcentując edukację opartą na kompetencjach, które umożliwiają absolwentom uczelni i szkół adekwatne przygotowanie do funkcjonowania we współczesnym społeczeństwie i na ciągle zmieniającym się rynku pracy27. Lena Kolarska-Bobińska, minister 23 Tamże; R. Klein-Collins, E. Baylor, Meeting students where they are: profiles of students in competency-based degree programs, Center for American Progress, (7 listopada 2013), http://www. americanprogress.org/issues/ higher-education/report/2013/11/07/79064/ meeting-students-where- -they-are (dostęp: 21 września 2015). 24 W.G. Spady, Outcome-based education: critical issues and answers, Arlington 1994, s. 38. 25 S.J. Savignon, The meaning of communicative competence in relation to the TOEFL pro- gram, w: Toward communicative competence testing: proceedings of the second TOEFL invitational conference. Research Reports. Report 21, red. C.W. Stansfield, Princeton NJ, 1986, s. 17; Educause, 7 Things You should know About Competency-Based Education, http://net.educause. edu/ir/library/ pdf/ELI7105.pdf (dostęp: 21 września 2016); E.M. Pijl-Zieber i in., Competence and competency based nursing education: finding our way through the issues, „Nurse Education Today” 34 (2014), nr 5, s. 676- 678. O idei edukacji opartej na kompetencji traktuje jedna z najnowszych publikacji K. Rasmussena, P. Northrupa, R. Colson pt. Handbook of Research on Competency-Based Education in University Settings (Hershey, PA 2017). 26 Zob. m.in. U.S. Department of Education, Competency-based learning or personalized learning (4 września. 2014 r.), http://www.ed.gov/oii-news/competency- based-learning-or-per- sonalized-learning (dostęp: 21 września 2015 r.); S.F. Bristow, S. Patrick, An international study in competency education: postcards from abroad, International Association for K–12 Online Learning, 2014. Content in this report is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International license; Toward 2020: New directions in journalism education, red. G. Allen, S. Craft, C. Waddell, M. Lynn Young, Toronto 2014. pl/unia/1.html (dostęp: 14 listopada 2015). 27 Strategiczne cele edukacyjne do 2010 r., Monitor UE, nr 5, s. 53; http://www.lifelong-learning. 2017 - Marcyński - KOMPETENCJA KOMUNIKACYJNA - Habilitacja.indd 23 18.09.2017 10:48:50 24 WSTĘP Nauki i Szkolnictwa Wyższego w Polsce, 16 czerwca 2014 roku przedstawiła szczegóły nowego rządowego programu na lata 2014-2020, Programu Rozwoju Kompetencji, który zastąpił program kierunków zamawianych z lat 2008-2013. Podkreślono w nim: „wzmocnienie kształcenia przedsiębiorczości, kompetencji zawodowych, interpersonalnych oraz analitycznych, bez których trudno odnieść sukces na rynku pracy”28 i dalej zauważono, że „dzięki tej zmianie filozofii (…) absolwenci będą mieli większe szanse na rynku pracy i zmniejszy się bezrobocie wśród młodych. (…). Teraz kładziony jest nacisk na wzmocnienie kształcenia praktycznego, a także na rozwój kompetencji interpersonalnych, analitycznych czy przedsiębiorczości. (…). Jest to krok w kierunku otwartej nauki, która będzie kształciła kreatywnego, otwartego, myślącego obywatela”29. W kontekście zawodu dziennikarza oraz kompetencji komunikacyjnej szcze- gólne zadania przypadają edukacji dziennikarskiej30. To właśnie ona wydaje się być najbardziej naturalna dla rozwoju kompetencji komunikacyjnej31. Dotyczy to tym bardziej studentów dziennikarstwa, dla których komunikacja, oprócz tego, że stanowi inną nazwę natury człowieka, jest także podstawowym narzędziem pracy. W przyszłości będą oni kształtować i wyznaczać wzorce stylów komunikowania się w społeczeństwie. Wielu z nich już to robi, pracując w redakcjach telewizyjnych i radiowych, w gazetach i tygodnikach, domach mediowych, wydawnictwach, różnych instytucjach czy stanowiskach pracy związanych z komunikacją. Biorąc pod uwagę stwierdzenie, że komunikacja jest inną nazwą na ludzką egzystencję, można stwierdzić, że jaka komunikacja między ludźmi, takie społeczeństwo, jaka jakość komunikacji wśród polityków i ludzi instytucji publicznych, takie społeczeństwo, jaka komunikacja rodziców z dziećmi, takie społeczeństwo, jaki styl komunikacji w mediach, takie społeczeństwo, jaka kompetencja komunika- cyjna wśród dziennikarzy, taki styl komunikacji obywateli. Dziennikarze, z racji 28 Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Program Rozwoju Kompetencji zastąpi kie- runki zamawiane, http://www.nauka.gov.pl/aktualnosci-ministerstwo/program-rozwoju-kompe- tencji-zastapi-kierunki-zamawiane.html (dostęp: 14 listopada 2015). 29 Tamże. 30 N. Lukyanovaa, Y. Daneykina, N. Daneikinaa, Communicative competence management approaches in higher education, „Procedia – Social and Behavioral Sciences” 214 (2015), s. 565-570; B. Poerksen, The creation of reality: A constructivist epistemology of journalism and journalism education, Exeter, UK 2011. 31 B.A. Singh, A report on faculty perceptions of students’ information literacy competencies in journalism and mass communication programs: The ACEJMC survey, „College Research Libra- ries” 4 (2005), s. 294-310; R.K. Meyer, S.K. Hunt, M.K. Hopper, K.V. Thakkar, V. Tsoubakopoulos, K.J. van Hoose, Assessing information literacy instruction in the basic communication course, „Communication Teacher” 22 (2008), nr 1, 22-34. S.P. Morreale, J.C. Pearson, Why communica- tion education is important: The centrality of the discipline in the 21st Century, „Communication Education” 57 (2008), nr 2, s. 224-240. 2017 - Marcyński - KOMPETENCJA KOMUNIKACYJNA - Habilitacja.indd 24 18.09.2017 10:48:50 WSTĘP 25 swojej profesji i oddziaływania, są jednymi z najważniejszych protagonistów w tej komunikacyjnej sztuce. Za Ludwigiem Wittgensteinem można powiedzieć, że mamy taki świat, jakie mamy komunikowanie32. Zadanie zdobywania kompetencji komunikacyjnej odnosi się ze zwiększoną siłą do studentów dziennikarstwa, którzy przygotowują się do bycia specjalistami od komunikacji w rożnych gatunkach i sytuacjach komunikacyjnych, specjali- stami, którzy w jakimś sensie nadają ton i styl komunikacji całemu społeczeń- stwu. Łatwo jednak przyjąć własną komunikację jako coś naturalnego, coś co jest częścią naszej natury, czego nie trzeba się uczyć, przecież wszyscy to robią od urodzenia. Wielu jest przekonanych, że nie potrzebują się szkolić i trenować w czynnościach, które wykonują każdego dnia33. Uczenie się komunikacji w nie- ustannie zmieniającym się świecie, a tym samym zmieniającym się środowisku komunikacyjno-medialnym, jest zadaniem na całe życie34. W przypadku uczenia się komunikacji błędne jest stwierdzenie, że już osiągnąłem w niej doskonałość. (UE kompetencje – uczenie się przez całe życie). Pomysł na publikację pt. Kompetencja komunikacyjna. Studium medio- znawcze powstał z kilku powodów. Kompetencja komunikacyjna to kompetencja uniwersalna, odnosząca się do zawodów i przestrzeni społecznych, dla których fundamentalną rolę spełnia komunikowanie i porozumiewanie się między ludźmi i instytucjami. Do tych profesji zaliczany jest m.in. zawód: nauczyciela, lekarza, biznesmena, polityka, prawnika, policjanta, żołnierza, duchownego, inżyniera, specjalisty od public relations i komunikacji z mediami, pracownika branży tu- rystycznej, hotelarskiej, gastronomicznej, administracyjnej. Stąd też kompetencja komunikacyjna – jako uniwersalna, od której zależy jakość życia, pracy, relacji międzyludzkich, globalizacji i współpracy międzynarodowej – prezentuje się jako interesujące zagadnienie badawcze. W kontekście współczesnej ekspansji kompetencji oraz komunikacji w przestrzeni zawodowej podstawową inspiracją podjęcia tematu kompetencji komunikacyjnej studentów dziennikarstwa była naukowa dociekliwość tego, w jakim stopniu posiadają tę kompetencję studenci dziennikarstwa oraz to, czy studia wyższe – studia dziennikarskie pomagają zrozumieć, zdobywać i rozwijać kompetencję komunikacyjną i tym sposobem jeszcze lepiej przygotować do pracy dziennikarskiej. Intencją podjęcia tematyki kompetencji komunikacyjnej studentów dziennikarstwa jest w konsekwencji 32 M. Golka, Bariery w komunikowaniu i społeczeństwo (dez)informacyjne, Warszawa 2008, s. X. 33 B.H. Spitzberg, W.R. Cupach, Interpersonal communication competence…, dz. cyt., s. 13. 34 Polskie Towarzystwo Informatyczne (PTI), Standardy przygotowania nauczycieli w zakresie technologii informacyjnej i komunikacyjnej (30.09.2010), http://ecdl.pl/wp-content/uploads/2016/01/ Standardy_All_2010_MMSyslo_v3.01.pdf (dostęp: 21 września 2015). 2017 - Marcyński - KOMPETENCJA KOMUNIKACYJNA - Habilitacja.indd 25 18.09.2017 10:48:50 26 WSTĘP podniesienie świadomości polskich studentów i nauczycieli akademickich na temat kompetencji komunikacyjnej, jakości komunikacji i edukacji dziennikarskiej. W debatach dotyczących edukacji dziennikarskiej, w której biorą udział przedstawiciele środowisk naukowych, dziennikarskich, rządowych, władzy usta- wodawczej często i dużo mówi się o tym, jak powinna ona wyglądać i przebiegać. Rzadziej zaś podejmuje się zagadnienia związane z efektami edukacji dzienni- karskiej, czyli realnymi efektami kształcenia w obszarze komunikacji35. W Polsce tematyka kompetencji komunikacyjnej podejmowana jest minimalnie36, a jeśli już, to najczęściej w obszarze nauk pedagogicznych (w kontekście dydaktyki, teorii wychowania czy edukacji medialnej), a także nauk humanistycznych (w kontekście lingwistyki i glottodydaktyki). Dodatkowym motywem podjęcia tego tematu były także naukowe zain- teresowania autora zagadnieniem kompetencji komunikacyjnej37 oraz osobiste doświadczenia komunikacyjne osiągnięte w procesie edukacji w obszarze me- diów i komunikacji społecznej w New York University w Nowym Jorku. „Na tych zajęciach będziemy mówić o tym, czym jest komunikacja i jak powinna przebiegać. Zajęcia zakończymy egzaminem, będzie to test i esej na temat wa- szych umiejętności komunikacyjnych. Gdybym miał jednak wystawić realną ocenę waszych umiejętności komunikacyjnych, musiałbym zapytać was samych 35  B. Josephi, Journalism Education, http://communication.oxfordre.com/view/10.1093/acre- 36 M. Graszewicz, D. Lewiński, Kompetencja komunikacyjna a edukacja, w: Aspekty kompe- fore/9780190228613.001.0001/acrefore-9780190228613-e-92 (dostęp: 21 września 2015). tencji komunikacyjnej, red. B. Sierocka, Wrocław 2005, s. 65-72. 37 K. Marcyński, Kompetencja komunikacyjna studentów dziennikarstwa Uniwersytetu War- szawskiego i Uniwersytetu Jagiellońskiego w wybranych sytuacjach społecznych, „Studia Medio- znawcze” 4/67 (2016), s. 39-56; tenże, Stosowanie metafor jako wyraz kompetencji komunikacyjnej u wybranych pisarzy wczesnochrześcijańskich, „Collectanea Theologica” 3 (2016), s. 147-169; tenże (wraz z M. Laskowską), Audiovisuality in the context of communicative and ethical competencies – media theology approach „Communication Today” 6 (2015), nr 2 s. 4-19; tenże, Dziecko w świecie cyfrowym. Kompetencje komunikacyjne w nauczaniu Benedykta XVI (wraz z M. Laskowską), w: Nowe media a styl życia, red. K. Stępniak, Pułtusk 2016, s. 225-240; tenże, Funkcje wypowiedzi re- ligijnych w mediach w ujęciu teologa mediów, w: Funkcje wypowiedzi religijnych, red. R.  Przybylska, W. Przyczyna Tarnów 2014, s. 269-279; tenże, Od informacyjnego zawału do skarbca mądrości – surfowanie po internecie, w: Nowe media-możliwości i pułapki, red. A. Adamski, M. Laskowska, Poznań-Opole 2011, s. 67-79; tenże, Komunikacja religijna i media, Kraków 2016; K. Marcyński, M. Laskowska, Sztuka komunikacji według Franciszka ze wstępem prof. T. Goban-Klasa, Warszawa 2016; K. Marcyński, M. Laskowska, Komunikacja społeczna według Benedykta XVI ze wstępem prof. J. Jastrzębskiego, Kraków 2016; K. Marcyński, Aplikacje mobilne jako nowa forma komunikacji spo- łecznej i religijnej, „Uniwersyteckie Czasopismo Socjologiczne. Academic Journal of Sociology” 15/2 (2016), s. 67-84; tenże, Teleewangelia. Nowy paradygmat komunikacji religijnej, „Biuletyn Edukacji Medialnej” 2 (2015), s. 11-27; tenże, Warunki skutecznej i interesującej komunikacji kaznodziejskiej według Jana Pawła II, w: Błogosławiony Jan Paweł II – apostoł ludu Bożego, red. M. Kowalczyk, T. Skibiński, Warszawa 2011, s. 469-478; tenże, Osoba medialna, w: Jan Paweł II – człowiek kultury, red. K. Flader, W. Kawecki, Kraków 2008, s. 197-211. 2017 - Marcyński - KOMPETENCJA KOMUNIKACYJNA - Habilitacja.indd 26 18.09.2017 10:48:50 WSTĘP 27 oraz zadzwonić do waszej rodziny, przyjaciół, współpracowników, znajomych i porozmawiać z nimi na temat waszej komunikacji, bo ona rozgrywa się przede wszystkim w życiu, w konkretnych sytuacjach komunikacyjnych” – powiedział Neil Postman na jednym z wykładów w Steinhardt School of Culture, Education, and Human Development New York University w 1997 roku. Ten znany badacz mediów, uczeń Marshalla McLuhana, autor wielu książek, swojej komunikacji i stylu komunikowania nie zamykał w teorii i wykładach, ale – czego doświad- czyliśmy – przenosił ją w życie, pracę i relacje z ludźmi. Badania nad kompetencją komunikacyjną mają swe początki w Stanach Zjednoczonych i tam do dzisiaj są one najbardziej rozwijane i najczęściej po- dejmowane38. Do czołowych przedstawicieli badań w tym zakresie należą m.in. Noam Chomsky, Dell Hymes, Brian Spitzberg, William Cupach, James McCro- skey, Michael Canale, Merrill Swain, Virginia Richmond, Sherwyn Morreale, Christiana Paulston, Lyle Bachman, Michael Abyram, Philip Backlund, John Wiemann, Charles Pavitt, Robert Sanders, Jürgen Habermas, Mohd Lailawati, Robert Duran, John Paulson, a także Maria Kielar-Turska, Zofia Dysarz, Teresa Siek-Piskozub, Maciej Witek, Stanisław Grabias, Ida Kurcz, Renata Winkler, Anna Seretny, Andrzej Piotrowski, Waldemar Woźniakowski. Temat kompetencji komunikacyjnej studentów dziennikarstwa w Polsce nie był dotychczas podejmowany. Poza Polską temat kompetencji komunikacyjnej studentów (różnych kierunków) był przez badaczy podejmowany i zgłębiany. Zaj- mowali się nim m.in. Sherwyn Morreale39, Lawrence Rosenfeld, Charles Grant III, James McCroskey40, Natarajan Ayyanathan, K.E. Kannammal, A. Bavani Rekha41, Kevin Wright, Jane Rosenberg, Nichole Egbert, Nicole Ploeger, Daniel Bernard, Shawn King42. W przypadku zagadnień związanych z edukacją dziennikarską 38 Szczegółowy stan badań na temat kompetencji komunikacyjnej przedstawiony jest w roz- 39 S.P. Morreale, Student communication competence, w: The Concise encyclopedia of commu- dziale II pt. „Teoretyczne podstawy kompetencji komunikacyjnej”. nication, red. W. Donsbach, Malden, MA-Oxford 2015, s. 601. 40 L.B. Rosenfeld, C.H. Grant III, J.C. McCroskey, Communication apprehension and self- -perceived communication competence of academically gifted students, „Communication Education” 44 (1995), s. 79-86; M.W. Corrigan, B. Pennington, J.C. McCroskey, Are we making a difference?: A mixed methods assessment of the impact of intercultural communication instruction on Ameri- can students, „Ohio Communication Journal” 44 (2006), s. 1-32; J.C. McCroskey, V.P. Richmond, V.E. Bennett, The relationships of student end-of-class motivation with teacher communication behaviors and instructional outcomes, „Communication Education” 55 (2006), s. 403-414. 41 N. Ayyanathan, K.E. Kannammal, A. Bavani Rekha, Students’ communicative competence prediction and performance analysis of probabilistic neural network model, „IJCSI International Journal of Computer Science” 9 (2012), nr 4, s. 312-317. 42 K.B. Wright, J. Rosenberg, N. Egbert, N.A. Ploeger, D.R. Bernard, S. King, Communication competence, social support, and depression among college students: a model of Facebook and face- -to-face support network influence, „Journal Health Communication” 18 (2013), s. 41-57. 2017 - Marcyński - KOMPETENCJA KOMUNIKACYJNA - Habilitacja.indd 27 18.09.2017 10:48:50 28 WSTĘP należy przede wszystkim przywołać w tym miejscu badania współcześnie prze- prowadzone przez polskich badaczy: Sławomira Gawrońskiego oraz Rafała Polaka w ramach projektu pt. „Kształcenie dziennikarzy w Polsce. Nowe potrzeby – nowe standardy”. Badania te, zostały opublikowane w książce pt. „Dziennikarstwo i komunikacja społeczna – nowe wyzwania. Kierunki zmian w kształceniu w za- kresie dziennikarstwa i komunikacji społecznej”43. Należy także przywołać raport miesięcznika Press pt. „Kto nas zastąpi?”, dotyczący studentów dziennikarstwa i ich planów zawodowych44. Temat edukacji dziennikarskiej oraz szeroko pojętego kształcenia dziennikarskiego podejmowali także m.in.: Janusz Adamowski, Te- resa Sasińska-Klas, Tomasz Goban-Klas, Wojciech Furman, Jacek Sobczak, oraz Sławomir Gawroński, Bogusława Dobek-Ostrowska, Tadeusz Kononiuk, Peter Anderson, Mogens Schmidt, Ward Geoff. Na temat kompetencji komunikacyjnej w edukacji dziennikarskiej pisze niewielu, choć wiadomo, że po części traktują o niej także badania wyżej wymienionych osób. Wśród tych, którzy bezpośrednio odnoszą się do kompetencji komunikacyjnej w kształceniu dziennikarzy są m.in. następujący badacze: Brian Spitzberg, James McCroskey, Backlund, Lidija Zlatić, Dragana Bjekić, Snežana Marinković, Milevica Bojović, Morreale, Gerald Phillips, Lynne Kelly oraz Rebecca Rubin, Jerry Feezel. Brakuje jednak całościowego stu- dium i opracowania na temat kompetencji komunikacyjnej w obszarze nauk o me- diach, w którym podjęto ten temat w sposób systematyczny i pogłębiony. Niniejsza publikacja jest wypełnieniem tej luki i tym samym jest ona pierwszą pozycją na gruncie polskim, w której w sposób systematyczny i syntetyczny zaprezentowano zagadnienie kompetencji komunikacyjnej oraz pierwsze empiryczne badania kompetencji komunikacyjnej studentów dziennikarstwa w Polsce. W książce tej zaprezentowano syntezę zagadnienia kompetencji komunikacyjnej, nowe jej ujęcie i przedstawienie, np. katalog cech kompetentnego komunikatora czy idei kompetencji komunikacyjnej jako jakości (qualitas) komunikacji oraz empirycz- nych badań dotyczących kompetencji komunikacyjnej studentów dziennikarstwa. W pracy zwrócono uwagę na to, że dziś nie chodzi już tylko o komunikację w jej prostym, podstawowym rozumieniu, czy w ilości szkoleń, lecz o jej jakość, czyli 43 S. Gawroński, R. Polak, Dziennikarstwo i komunikacja społeczna – nowe wyzwania. Kierunki zmian w kształceniu w zakresie dziennikarstwa i komunikacji społecznej, Rzeszów 2010. Badania te są „elementem diagnozy stanu obecnego systemu kształcenia dziennikarzy w Polsce, służącej poznaniu opinii, oczekiwań i postulatów studentów kierunku dziennikarstwo i komunikacja społeczna, jak również kadry naukowo-dydaktycznej związanej z tym kierunkiem studiów”. Zob. Tamże, s. 12; zob. także: Kształcenie i formacja dziennikarzy, red. T. Zasępa. Lublin 2004. 44 Press, Kto nas zastąpi?, http://www.press.pl/tresc/49112,raport-_press__-czego-oczekuja- -studenci-dziennikarstwa?utm_source=facebook.com utm_medium=SM utm_campaign=FB_ Press (dostęp: 8 lipca 2017). 2017 - Marcyński - KOMPETENCJA KOMUNIKACYJNA - Habilitacja.indd 28 18.09.2017 10:48:50 WSTĘP 29 kompetencję komunikacyjną45. Do takiego zrealizowania tematu badawczego i napisania pierwszej części książki wykorzystano literaturę anglojęzyczną już klasyków w tej dziedzinie oraz współczesnych autorów zajmujących się kompe- tencją komunikacyjną (przede wszystkim anglojęzyczną, a także polską). Oprócz opracowań teoretycznych i źródłowych, wzięto pod uwagę dotychczasowe oraz własne badania empiryczne na temat kompetencji komunikacyjnej. Głównym celem zawartych w niej badań jest diagnoza kompetencji ko- munikacyjnej studentów dziennikarstwa w Polsce w ich samoocenie. Ten cel badawczy można przedstawić w postaci następujących pytań: Czym jest kom- petencja komunikacyjna? Z jakich istotnych elementów się składa? Jakie cechy charakteryzują kompetentnego komunikatora? A następnie, jaka jest kompetencja komunikacyjna studentów dziennikarstwa w Polsce w ich samoocenie? Jakie jest rozumienie kompetencji komunikacyjnej? Jak oceniają swoje umiejętności komu- nikacyjne oraz motywację do wchodzenia w sytuacje komunikacyjne? W jakim stopniu edukacja dziennikarstwa sprzyja rozwojowi kompetencji komunikacyjnej studentów dziennikarstwa w Polsce? Czy współczesne formy komunikacji elek- tronicznej wpływają na kompetencję komunikacyjną studentów dziennikarstwa? Pogłębione studium literatury przedmiotu oraz różnych kierunków ba- dawczych w zakresie kompetencji komunikacyjnej i edukacji dziennikarskiej pozwoliły na sformułowanie następujących ogólnych hipotez badawczych: Hipoteza I: Studenci dziennikarstwa w Polsce nie mają pogłębionej wiedzy na temat kompetencji komunikacyjnej i nie potrafią jej precyzyjnie zdefiniować. Hipoteza II: Studenci dziennikarstwa w Polsce wysoko oceniają własne umiejętności komunikacyjne. Hipoteza III: Studenci dziennikarstwa w Polsce nie mają wysokiego poziomu motywacji do wchodzenia w różne sytuacje komunikacyjne. Hipoteza IV: Studia dziennikarskie w Polsce, w ocenie studentów dzien- niakrstwa, nie rozwijają ich kompetencji komunikacyjnej. Praca ma charakter interdyscyplinarny. Jej interdyscyplinarność ma swoje źródła przede wszystkim w uniwersalności komunikacji, a także kompetencji komunikacyjnej. Uniwersalność tej kompetencji dostrzec można w aplikowaniu jej do różnych zawodów, a tym samym w podejmowaniu badań nad nią z różnych perspektyw (społecznych, humanistycznych, psychologicznych, pedagogicznych, lingwistycznych, neurobiologicznych). A zatem proces badawczy, ze względu na interdyscyplinarność pracy oraz biorąc pod uwagę jej cel badawczy, pytania 45 O jakości komunikacji w odniesieniu do kompetencji komunikacyjnej pisze Brian Spitzberg. Zob. B.H. Spitzberg, Communication competence: Measures of perceived effectiveness, w: A hand- book for the study of human communication: Methods and instruments for observing, measuring, and assessing communication processes, red. C.H. Tardy, Wesport, CT-London 1988, s. 68. 2017 - Marcyński - KOMPETENCJA KOMUNIKACYJNA - Habilitacja.indd 29 18.09.2017 10:48:51 30 WSTĘP badawcze, problematykę dysertacji oraz potrzebę weryfikacji postawionych hipo- tez, został podzielony na kilka etapów46. W każdym z nich realizowane będą szcze- gółowe cele badawcze z wykorzystaniem adekwatnych do nich metod badawczych. Hipotezy badawcze zweryfikowano na poszczególnych etapach pracy. Na pierwszym etapie sformułowano wyjściowy problem badawczy: Czym jest kompe- tencja komunikacyjna? Jak oceniają swoją kompetencję komunikacyjną studenci dziennikarstwa w Polsce? W związku z tym, w kolejnej fazie, dokonano kwerendy literatury anglojęzycznej i polskojęzycznej na temat teoretycznych ujęć kompe- tencji komunikacyjnej oraz badań empirycznych kompetencji komunikacyjnej studentów, w zasobach Biblioteki Kongresu w Waszyngtonie, Biblioteki Narodowej Wielkiej Brytanii w Londynie, Biblioteki Uniwersytetu Manitoba w Winnipeg, Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego, Biblioteki Uniwersytetu Kardynała Ste- fana Wyszyńskiego oraz Bibliotece Narodowej w Warszawie, a także w naukowych zasobach internetowych. Zebrana literatura stanowiła materiał źródłowy i badaw- czy dla tego etapu badań, czyli omówienia teoretycznych podstaw kompetencji komunikacyjnej, które stały się punktem wyjścia do zaprojektowania własnych badań empirycznych. W badaniu źródeł posłużono się metodami: analizą treści, analizą semantyczną i refleksyjnością47. Zebrany materiał, jego szczegółowa analiza oraz klasyfikacja pozwoliły na dokonanie syntez, a tym samym na zdobycie pogłębionej wiedzy na temat inter- dyscyplinarnego zagadnienia, jakim jest kompetencja komunikacyjna. W finalnej fazie tego etapu badawczego doprecyzowano problem badawczy, sformułowano pytania problemowe, zbadano kompetencję komunikacyjną studentów w ich sa- moocenie oraz postawiono hipotezy badawcze dla weryfikacji założeń przyjętych dla potrzeb niniejszej dysertacji. Na drugim etapie badawczym skonstruowano narzędzie badawcze, jakim jest kwestionariusz ankiety w celu zbadania kompetencji komunikacyjnej studen- tów dziennikarstwa w Polsce. Aby zrealizować ten cel, posłużono się metodami wykorzystywanymi w dziedzinie nauk o mediach: reprezentacyjną, sondażową, CAWI, PAPI, a także samooceny48. Na kolejnym etapie przeprowadzono badania na wybranych losowo pol- skich uniwersytetach w okresie: październik 2015 – marzec 2016 oraz luty 2016 – 46 Poszczególne etapy zostały bardziej szczegółowo opisane w części drugiej w rozdziale pierwszym pt. „Założenia metodologiczne badań” (1.2. Metody badawcze oraz 1.3. Etapy badawcze i organizacja badań). R. Wiśniewski, Warszawa 2009. „Studia Medioznawcze” 4 (2014), s. 21-22. 48 M. Jabłoński, W. Jakubowski, Status teoretyczny nauk o mediach – kilka uwag do dyskusji, 47 Refleksyjność jako kategoria analizy socjologicznej. Koncepcje, badania, porównania, red. 2017 - Marcyński - KOMPETENCJA KOMUNIKACYJNA - Habilitacja.indd 30 18.09.2017 10:48:51 WSTĘP 31 lipiec 2016. Wzięto pod uwagę te uniwersytety, które na etapie konceptualizacji badań i tworzenia narzędzi miały uprawnienia w zakresie kształcenia na kie- runku dziennikarstwo i komunikacja społeczna oraz te, które nie były związane z miejscem pracy autora badań. Wybrane uczelnie to: Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Wrocławski, Uniwersytet Śląski w Kato- wicach, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, Uniwersytet Łódzki. Na czwartym etapie, posługując się metodą syntezy, zaprezentowano wnioski z badań empirycznych, które zostały skonstruowane i przygotowane na podstawie teoretycznych podstaw kompetencji komunikacyjnej przedstawionej w części pierwszej niniejszej dysertacji. Podsumowując przebieg procesu badaw- czego, zastosowano różne metody adekwatne do postawionej problematyki pracy i celów badawczych analizy z obszaru nauk humanistycznych, społecznych oraz nauk o mediach. Z tak zaprojektowanego procesu badawczego wyłoniono w sposób konse- kwentny określoną strukturę dysertacji teoretyczno-empirycznej, składającej się z trzech części. Z jednej strony zawiera ona ujęcie teoretyczne dotyczące kom- petencji komunikacyjnej, dyskusji na temat jej genetycznych i psychologicznych uwarunkowań, a także ewolucji w jej rozumieniu, konceptualizacji i stanu badań. Z drugiej – analizy wyników badań empirycznych oraz badania własne kompe- tencji komunikacyjnej studentów dziennikarstwa w Polsce. Część pierwsza pracy ma charakter teoretyczny i składa się z pięciu roz- działów. W pierwszym rozdziale ukazano teoretyczne podstawy kompetencji i komunikacji. W przypadku komunikacji wzięto pod uwagę przede wszystkim komunikację międzyludzką oraz interpersonalną twarzą w twarz, która jest pier- wotną formą kontaktów międzyludzkich, a zatem prototypową dla komunikacji i najbardziej naturalną49. Uwzględniono także komunikację interpersonalną zapośredniczoną. W rozdziale drugim skoncentrowano uwagę na pojęciu: kom- petencja komunikacyjna, a dokładnie na tym, czym ona jest, jak jest rozumiana w obszarze lingwistyki, komunikacji społecznej, psychologii, biologii. Różnorod- ność i wielość definicji kompetencji komunikacyjnej, a także wieloaspektowość jej ujęć i rozumień jest przyczyną braku wyczerpania pełnego przedstawienia 49 „Wśród licznych typów interakcji, komunikacja twarzą w twarz jest najbardziej naturalną, pierwotną formą kontaktów międzyludzkich. Można powiedzieć, że w domenie badań nad komunikacją – komunikacja bezpośrednia jest prototypowa, natomiast komunikacja za pomocą takich mediów, jak pismo, telefon czy internet oraz komunikacja masowa stanowią rozszerzenia (przekształcenia) i są peryferyjnymi”. W. Laskowski, O komunikacji twarzą w twarz w perspektywie somatycznej, „Investigationes Linguisticae” 22 (2010), s. 42-43. 2017 - Marcyński - KOMPETENCJA KOMUNIKACYJNA - Habilitacja.indd 31 18.09.2017 10:48:51 32 WSTĘP modeli kompetencji komunikacyjnej powstałych od początku naukowych badań nad nią. Ma to związek z brakiem jednej wspólnej i spójnej definicji kompetencji komunikacyjnej. Stąd też zdecydowano się na przedstawienie wyłącznie istot- nych i kluczowych dla podjętych badań definicji i rozumień wiodącego pojęcia kompetencji komunikacyjnej. W rozdziale trzecim zaprezentowano i opisano fundamentalne kompo- nenty kompetentnego komunikatora. Komponenty kompetencji komunikacyjnej rozumiane są jako najważniejsze, konstytutywne jej elementy. Proponuje się różne komponenty kompetencji komunikacyjnej, jednakże – za czołowymi jej badaczami – m.in. Spitzbergem, Morrealem i Bargem ukazano trzy konstytu- tywne komponenty: wiedzę, motywację i umiejętności. To właśnie one stanowią o kompetencji komunikacyjnej określonej osoby. A zatem przyjmuje się, że kom- petentny komunikator posiada: wiedzę o kompetentnej komunikacji w różnych sytuacjach komunikacyjnych, umiejętności komunikacyjne oraz motywację do kompetentnego komunikowania. W rozdziale czwartym przedstawiono differentia specifica kompetentnego komunikatora, czyli stosowność, skuteczność, elastyczność w komunikacji, bo- gactwo repertuaru komunikacyjnego oraz świadomość kontekstu. W rozdziale piątym odniesiono się do zagadnienia edukacji dziennikarskiej, a szczególnie do kompetencji w edukacji, kompetencji w zawodzie dziennikarza, kompetencji komunikacyjnej w zawodzie dziennikarza oraz kompetencji komu- nikacyjnej w edukacji dziennikarskiej. Część druga ma charakter empiryczny – przedstawiono w niej badania na temat kompetencji komunikacyjnej studentów dziennikarstwa w ich samoocenie na wybranych polskich uniwersytetach. W badaniach tych skoncentrowano się przede wszystkim na interpersonalnej kompetencji komunikacyjnej, interakcji twarzą w twarz, chociaż uwzględniono także nowe formy komunikowania się, komunikację zapośredniczoną, do której zalicza się m.in. media społecznościowe, które stały się nieodłącznym technologicznym narzędziem w komunikacji mię- dzy ludźmi. Badano rozumienie kompetencji komunikacyjnej studentów, ich komunikacyjne umiejętności, motywację do komunikacji oraz wpływ studiów dziennikarskich na kompetencję komunikacyjną studentów. Część trzecia pracy zawiera podsumowanie i wnioski opracowane na pod- stawie przeprowadzonych badań. W rozdziale pierwszym zaprezentowano wnioski dla rozumienia kompetencji komunikacyjnej i najważniejszych jej umiejętności. W rozdziale drugim przedstawiono wnioski dotyczące samooceny kompetencji komunikacyjnej studentów dziennikarstwa, oraz wnioski odnoszące się do kom- petencji komunikacyjnej w kontekście edukacji dziennikarskiej. Dodatkowo zapre- zentowano model stylów komunikacyjnych studentów dziennikarstwa w Polsce. 2017 - Marcyński - KOMPETENCJA KOMUNIKACYJNA - Habilitacja.indd 32 18.09.2017 10:48:51 WSTĘP * * * 33 Podziękowania składam władzom instytutów dziennikarstwa oraz wydziałów następujących uniwersytetów, które umożliwiły przeprowadzenie badań wśród studentów: Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Wroc- ławski, Uniwersytet Śląski w Katowicach, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, Uniwersytet Łódzki. Szczególne podziękowa- nia składam Pani Profesor Teresie Sasińskiej-Klas oraz Panu Profesorowi Jerzemu Jastrzębskiemu za naukową pomoc w przygotowaniu tej książki – konsultacje dotyczące badań empirycznych i części teoretycznej publikacji, inspirację i twórczą krytykę, które nadały ostateczny jej kształt. Dziękuję również Pani mgr Teresie Żmijewskiej-Jędrzejczyk, Panu dr. hab. Tomaszowi Gackowskiemu oraz Panu mgr. Marcinowi Łączyńskiemu za konsultacje i pomoc metodologiczną. Wdzięczny jestem także Pani Irenie Polańskiej za pomoc w dopracowaniu strony językowej i redakcyjnej książki oraz całemu zespołowi Wydawnictwa Naukowego UKSW w Warszawie za zaangażowanie w jej wydanie. 2017 - Marcyński - KOMPETENCJA KOMUNIKACYJNA - Habilitacja.indd 33 18.09.2017 10:48:51
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kompetencja komunikacyjna
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: