Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00373 008661 10462818 na godz. na dobę w sumie
Kompetencje informatyczne nauczycieli muzyki - ebook/pdf
Kompetencje informatyczne nauczycieli muzyki - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 300
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3796-9718-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> pedagogika
Porównaj ceny (książka, ebook (-24%), audiobook).
Podjęta tematyka rozważań sytuuje się na styku dwóch dużych obszarów dociekań pedagogicznych. Z jednej strony obejmuje problem pedeutologiczny, dociekając, w jakie kompetencje powinien być wyposażony współczesny nauczyciel, z drugiej zaś – aktualne problemy teorii wychowania estetycznego przez zawężenie podmiotu badań do nauczycieli muzyki.
W pierwszej rozdziale skoncentrowano się na roli technologii informacyjno-komunikacyjnej we współczesnej pedagogice, ze specjalnym uwzględnieniem edukacji estetycznej, co każe również zastanowić się nad obecnością nowych mediów w sztuce. Przedstawione są tu stanowiska zarówno pedagogów, jak i teoretyków sztuki (tu głównie Ryszarda W. Kluszczyńskiego) na temat udziału nowych mediów w obydwu rozpatrywanych obszarach.
Drugi rozdział dotyczy pojęcia kompetencji informatycznych nauczyciela muzyki. Opisano w nim kompetencje oraz poddano analizie dokumenty określające postulowany stan kompetencji informatycznych nauczycieli muzyki, a także ich naturalne rozwinięcie, jakim są programy kształcenia kandydatów na nauczycieli muzyki w uczelniach regionu łódzkiego.
W kolejnym rozdziale zawarto metodologię badań, zarówno ilościowych, jak i jakościowych. Oprócz przedmiotu badań, celów, metod, technik, narzędzi, omówiono również samą organizację badań.
 
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Piotr Soszyński – Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk o Wychowaniu Katedra Edukacji Artystycznej, 91-408 Łódź, ul. Pomorska 46/48 RECENZENT Elżbieta Szubertowska SKŁAD KOMPUTEROWY Piotr Soszyński PROJEKT OKŁADKI Barbara Grzejszczak Fotografia na okładce: Copyright © 2010 Corel Corporation Wydrukowano z gotowych materiałów dostarczonych do Wydawnictwa UŁ przez Wydział Nauk o Wychowaniu © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2014 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06569.14.0.D ISBN (wersja drukowana) 978-83-7969-132-6 ISBN (ebook) 978-83-7969-718-2 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63, faks (42) 665 58 62 Spis treści Wstęp 1. Technologia informacyjno-komunikacyjna w edukacji estetycznej 1.1. Pojęcie technologii informacyjno-komunikacyjnej (TIK) 1.2. TIK wobec współczesnych problemów pedagogiki 1.3. TIK jako narzędzie wypowiedzi artystycznej 1.4. Rola TIK we współczesnej dydaktyce przedmiotów estetycznych 1.5. Przyczyny oporu we wprowadzaniu TIK do warsztatu pracy nauczyciela 7 16 18 23 26 33 2. Kompetencje informatyczne nauczyciela muzyki w klasach IV-VI szkoły podstawowej 40 2.1. Pojęcie kompetencji – ustalenia definicyjne 48 2.2. Pojęcie kompetencji informatycznych nauczyciela 2.3. Stan badań nad kompetencjami informatycznymi nauczycieli muzyki 50 2.4. Postulowany zakres kompetencji informatycznych nauczyciela muzyki w świetle dokumentów 2.4.1. Standardy przygotowania nauczycieli w zakresie technologii informacyjnej i informatyki 2.4.2. Standardy kształcenia nauczycieli 2.4.3. Warunki uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli 2.4.4. Standardy edukacji kulturalnej 2.4.5. Podstawa programowa kształcenia ogólnego 2.4.6. Zalecenia Unii Europejskiej 55 56 60 69 70 71 72 74 76 77 78 81 83 84 87 88 2.5. Kompetencje informatyczne w programach kształcenia kandy datów na nauczycieli muzyki w uczelniach regionu łódzkiego 2.5.1. Uniwersytet łódzki 2.5.2. akademia Muzyczna im. G. i K. Bacewiczów w łodzi 2.5.3. Kolegium Nauczycielskie w Zgierzu 3. Założenia metodologiczne badań 3.1. Przedmiot i cele badań 3.2. Problemy i hipotezy badawcze 3.3. Metody i techniki badawcze 3.4. Zmienne i ich wskaźniki 3.5. Narzędzia badawcze 4 Spis treści 3.5.1. ankieta dla nauczyciela 3.5.2. ankieta dla dyrektora szkoły 3.6. organizacja badań 4. analiza wyników badań 4.1. Prezentacja wyników badań ilościowych 4.1.1. charakterystyka badanej grupy 4.1.2. Stopień wykorzystania TIK przez badanych nauczycieli 4.1.3. Przyczyny niedostatecznego wykorzystania TIK – Zastosowania – oprogramowanie – częstotliwość – Sprzęt w opiniach badanych nauczycieli 4.1.4. Poziom kompetencji informatycznych badanych nauczycieli 4.2. Porównanie postulowanego i rzeczywistego stanu kompetencji informatycznych badanej grupy nauczycieli 4.2.1. Ustalenie wyznaczników postulowanego stanu kompetencji informatycznych nauczycieli muzyki 4.2.2. Zestawienie stanu rzeczywistego (SR) kompetencji informatycznych badanych nauczycieli z trzema wersjami stanu postulowanego (SP) 4.2.3. Rozbieżności między stanem postulowanym i rzeczywistym kompetencji informatycznych badanych nauczycieli 4.3. Przyczyny rozbieżności między stanem postulowanym i rzeczywistym kompetencji informatycznych badanych nauczycieli 4.3.1. Przyczyny związane z postawą nauczyciela 4.3.2. Przyczyny związane z systemem kształcenia i dokształcania 89 89 90 92 92 96 97 113 131 143 147 162 170 170 179 192 196 198 202 206 209 212 220 226 232 239 244 250 257 nauczycieli 4.3.3. Przyczyny związane z organizacją funkcjonowania szkoły 4.4. Motywacje nabywania kompetencji informatycznych w kontekście indywidualnych przypadków – analiza wywiadów 4.4.1. Przypadek N1 4.4.2. Przypadek N2 4.4.3. Przypadek N3 4.4.4. Przypadek N4 4.4.5. Przypadek N5 4.4.6. Przypadek N6 4.4.7. Przypadek N7 4.4.8. Podsumowanie wyników badań jakościowych Spis treści 5. Wnioski i postulaty 5.1. Wnioski i postulaty w kontekście pedeutologicznym 5.2. Wnioski i postulaty dotyczące organizacji pracy szkoły 5.3. Wnioski i postulaty dotyczące dydaktyki muzyki – rozwiązania praktyczne 5.4. Wnioski i postulaty dotyczące teorii wychowania estetycznego 5.5. Zakończenie Bibliografia aneks – Formularz ankiety dla nauczyciela muzyki – Formularz ankiety dla dyrektora szkoły Indeks tabel Indeks wykresów 5 264 267 269 275 279 282 289 295 297 298 Wstęp Podjęta tematyka rozważań sytuuje się na styku dwóch dużych ob- szarów dociekań pedagogicznych. Z jednej strony podejmuje pro- blem pedeutologiczny, dociekając w jakie kompetencje powinien być wyposażony współczesny nauczyciel, z drugiej zaś dotyka aktualnych problemów teorii wychowania estetycznego przez zawężenie podmiotu ba- dań do nauczycieli muzyki. W aspekcie pedeutologicznym, przedmiot badań, jakim są kompeten- cje informatyczne nauczyciela, podejmowany jest w literaturze fachowej od niedawna. Trudno też mówić o tradycji myśli pedeutologicznej, skoncen- trowanej na wyposażeniu dydaktycznego warsztatu nauczyciela w narzę- dzia informatyczne. oczywista przyczyna takiego stanu rzeczy to zaledwie półtorej dekady obecności przedmiotów informatycznych w podstawach programowych kształcenia ogólnego. Mimo to można mówić jeśli nie o tra- dycji to o pewnej ciągłości rozważań i poglądów na temat informatycznych kompetencji nauczycieli, wpisującej się w szerszy dyskurs o obecności na- rzędzi informatycznych w edukacji, a reprezentowanych na polskim grun- cie przez takich autorów, jak Stanisław juszczyk, Bronisław Siemieniecki czy Wacław Strykowski. Starają się oni wyznaczać standardy zarówno wy- korzystywania technologii informacyjno-komunikacyjnej w edukacji, jak i właśnie kompetencji nauczycieli w tym zakresie. Mimo dużej popularno- ści tej tematyki, publikacje prezentujące oryginalne przemyślenia i orygi- nalne rozwiązania nie są zbyt liczne. Prace wymienionych wyżej autorów stanowią zwykle podstawę do opracowań dotyczących konieczności korzy- stania z narzędzi informatycznych w edukacji, korzyści i zagrożeń płyną- cych z takiej praktyki oraz jej wychowawczych uwarunkowań. W tym kontekście rozważania na temat nauczyciela muzyki nie sta- nowią zauważalnego nurtu i reprezentowane są jedynie przez pojedyncze artykuły, dotyczące wybiórczo potraktowanych zastosowań narzędzi in- formatycznych w dydaktyce muzyki, bądź roli technologii informacyjno- -komunikacyjnej w edukacji kulturalnej młodzieży. W nurcie publikacji poruszających problemy praktycznego wykorzystania dedykowanych edu- 8 Kompetencje informatyczne nauczycieli muzyki… kacji muzycznej aplikacji, wyróżniają się artykuły Mirosława Grusiewicza. Pozostali autorzy dość licznych publikacji eksponują zwykle aspekt techno- logiczny i koncentrują się na mniej lub bardziej szczegółowym omówieniu działania programu, ograniczając się w ten sposób do pobieżnej instrukcji jego obsługi. Bardzo rzadko prezentowane są bezpośrednie odniesienia do treści kształcenia, a i w takich przypadkach ograniczają się do oczywistych rozwiązań, pozbawionych waloru oryginalności. ciekawe w tym zakresie są przytoczone w pracy źródła anglojęzyczne, opisujące przykłady praktycznych rozwiązań, wprzęgających nowoczesne technologie do dydaktyki muzyki. jednak różnice zarówno technologiczne, rzeczywistości edukacyjnej, jak i kulturowe nie pozwalają na proste przenie- sienie zachodnich rozwiązań na grunt polski i każą budować własną stra- tegię wykorzystywania nowych technologii w dydaktyce muzyki. Wspólne i niezależne od różnic kulturowych jest bowiem większe zainteresowanie uczniów poznawaniem muzyki, gdy mogą przy tym korzystać z narzędzi informatycznych, o czym świadczą badania1. Perspektywa wychowania estetycznego każe dostrzegać w TIK nowe narzędzia zarówno poznawania, jak i współtworzenia kultury. choć postu- lat autokreacji człowieka poprzez sztukę, formułowany przez herberta Re- ada, Bogdana Suchodolskiego czy Irenę Wojnar nie poddał się półwiecznej próbie czasu, to nowe narzędzia wymagają nowego spojrzenia na ich poten- cjał i funkcje, nowego spojrzenia na niepomiernie rozszerzoną perspektywę biernego i czynnego uczestnictwa w kulturze. Tego właśnie obszaru dotyka tematyka niniejszych badań. Na technologiczne uwarunkowania współczesnego wychowania este- tycznego wskazują coraz śmielej formułowane jego nowe zadania, będące bezpośrednim kontekstem podjętych tu badań. Konieczność aktualizacji teorii wychowania estetycznego w zakresie zadań, dostrzegają i postulu- ją Krystyna Pankowska, janusz Gajda, czy sama Irena Wojnar. Ta ostatnia podkreśla problem tożsamości, który jest „bardzo dzisiaj aktualny, bardzo żywy, pojawiający się w różnych konfiguracjach; jest to w pewnym sensie temat dnia”2. Z jednej strony, zjawiska globalizacji wspierane właśnie no- wymi technologiami, prowokują do namysłu nad zagadnieniem ciągłości, 1 Por. np.: Wai-chung ho, Student’s experiences with and preferences for using information technology in music learning in Shanghai’s secondary schools, „British journal of Educational Technology” 2007, vol. 38, No 4, p. 699–714; [źródło:] http://web.ebscohost.com/ehost/pdf?vid=6 hid=106 sid=4c30556c-8e13-4d37-b037- -a838119ca049 40sessionmgr110 (stan z dnia 06.03.2010). 2 I. Wojnar, Wychowanie estetyczne dziś. W czterdziestą rocznicę śmierci Herberta Reada, [w:] K. Pankowska (red.), Sztuka i wychowanie. Współczesne problemy edukacji estetycznej, Warszawa 2010, s. 20. Wstęp 9 wspólnoty, której istotnym spoiwem byłaby „uniwersalna koncepcja sztuki i uniwersalna potrzeba wrażliwości na człowieka, poza różnicami lokal- nymi czy regionalnymi”3. Z drugiej zaś, lokalna czy regionalna odmien- ność, łączy się z „dziedzictwem, z tradycją lokalną, z językiem ojczystym, ze sztuką, która obrazuje pewien sposób istnienia ukształtowany przez hi- storię konkretnego fragmentu świata”4. Takie dwa aspekty, składające się na współcześnie rozumiane budowanie tożsamości, harmonijnie łączącej wspólnotowość z odrębnością, i w dużej mierze moderowane nieznanymi wcześniej możliwościami technologii informacyjno-komunikacyjnej, wy- magają według Wojnar uwzględnienia w rozważaniach nad samą sztuką, jak i obecnością sztuki w procesie wychowania. W diagnozie formułowanej przez K. Pankowską, dominuje natomiast postulat poszerzenia namysłu nad teorią wychowania estetycznego zarów- no w sferze przedmiotowej, podmiotowej, jak i narzędziowej. W tych za- kresach, niniejsza praca dotyka postulatu włączenia nauki o nowych me- diach do narzędzi opisu oddziaływań sztuki na człowieka oraz włączenia do pola swych zainteresowań wszechobecnej sztuki popularnej, czy dzia- łań okołoartystycznych, charakterystycznych dla sztuki masowej. „Trudno sobie wyobrazić, by w sytuacji niemal codziennych licznych kontaktów ze sztuką wychowanie estetyczne, jego rola i znaczenie były tak niewielkie, jak zdarzało się do tej pory”5. jest to tym ważniejsze, że autorka zauważa nie- bezpieczeństwo w postaci ekspansji nowej postawy wobec sztuki – populi- zmu kulturalnego, którego „podstawą jest przekonanie, że to co się podoba tzw. zwykłym ludziom, jest ważniejsze od tego, co proponuje kultura eli- tarna, w której uczestnictwo wymaga przygotowania i niejakiego wysiłku”6. Stanowisko takie podziela j. Gajda, który uważa, „że współcześnie tra- ci sens podział na kulturę elitarną i popularną – jako wyższego i niższego poziomu”7. jednocześnie formułuje szereg aktualnych pytań, dotyczących roli nowych mediów w edukacji: „czy media, komputeryzacja i sieć wspo- magają i ułatwiają nam naszą edukację, służą uspołecznieniu jednostki, po- budzają jej inwencję, czy wręcz przeciwnie – ogłupiają zalewem błahych 3 Ibidem, s. 21. 4 Ibidem, s. 20. 5 K. Pankowska, Wstęp, [w:] eadem (red.), Sztuka i wychowanie…, s. 12. 6 Eadem, Sztuka i kultura współczesna. Garść refleksji nad nowymi kontekstami wychowania estetycznego, [w:] M. Zalewska-Pawlak (red.), Sztuka i wychowanie w dialogu polsko-włoskim, łódź 2005, s. 31. 7 j. Gajda, Współczesne pojmowanie twórczości i sztuki, [w:] K. Pankowska (red.), Sztuka i wychowanie…, s. 91. 10 Kompetencje informatyczne nauczycieli muzyki… informacji i bezkrytycznego korzystania z nich, utrwalają negatywne wzo- ry zachowania, rozleniwiają? czy wirtualne zwielokrotnienie – cyberbycie w cyberprzestrzeni […] pobudza wyobraźnię i wyzwala dużą skalę możli- wości kreacyjnych, czy prowadzi do zatarcia granic między światem real- nym i wyimaginowanym?”8. Niniejsza praca wpisuje się w postulaty zarówno rozszerzenia perspek- tywy współczesnego wychowania estetycznego na przejawy wszechobecnej estetyzacji różnych sfer życia codziennego, jak i dostrzeżenia potencjału nowoczesnych i powszechnych narzędzi w obcowaniu ze sztuką oraz jej tworzeniu. Kontekst pedeutologiczny natomiast zawiera się w postulacie wyposażenia nauczycieli przedmiotów artystycznych w narzędzia pozwa- lające na takie właśnie, rozszerzone spojrzenie i możliwości oddziaływania na ucznia – czyli wychowania przez sztukę. oprócz kontekstu naukowego zauważalny jest kontekst społeczno-poli- tyczny, wyrażający się publicznie artykułowanymi postulatami organizacji społecznych wobec polityki oświatowej państwa. Wyżej formułowane po- stulaty są bowiem obecne w dyskusji nad kształtem edukacji młodego poko- lenia. Naturalną bowiem jest chęć ucieleśnienia nowych idei, stąd działania na rzecz głośniejszego, a więc instytucjonalnego, grupowego artykułowania postulatów, będących wynikiem pierwotnego, naukowego namysłu. Środo- wiska opiniotwórcze, które propagują w mniejszym bądź większym zakresie uwzględnienie postulatów pedagogów w rzeczywistości edukacyjnej, repre- zentowane są choćby przez cytowane w kolejnych rozdziałach instytucje: Radę do Spraw Informatyzacji Edukacji oraz Polską Radę Muzyczną, które podejmują działania w obydwu nakreślonych tu obszarach – pedeutologii oraz wychowania estetycznego. Poruszają więc problemy zarówno kompe- tencji nauczyciela, jak i zakresu włączenia nowych technologii do działań w ramach szkolnego przedmiotu muzyka. Dokumenty, będące narzędziami wpływania obydwu instytucji na politykę edukacyjną państwa, są przed- miotem analizy niniejszej pracy. Tematyka badań miała także swe źródła w refleksji autora na temat rzeczywistości szkolnej, która streszczała się do konstatacji, iż nauczycie- le muzyki unikają narzędzi informatycznych w swojej pracy, a niechęć ta ma swoje źródło w braku kompetencji informatycznych. W szczególności ów brak dotyczy zwykle jednego ze składników kompetencji – niejednoli- cie określanego w różnych źródłach jako świadomość, rozumienie czy też 8 Ibidem, s. 98. Wstęp 11 pragnienie zastosowania wiedzy i umiejętności z zakresu technologii infor- macyjno-komunikacyjnej (TIK)9. obserwacja ta wobec entuzjastycznego podejścia uczniów do narzędzi informatycznych, pozwalającego na zwięk- szenie ich motywacji do uczenia się, zainspirowała autora do poszukiwań przyczyn takiego stanu rzeczy. Powyższe wnioski wynikają w dużej mierze z własnego doświadczenia pedagogicznego. W ciągu kilkunastu lat autor starał się wdrażać technolo- gię informacyjną do dydaktyki przedmiotów muzycznych jako nauczyciel muzyki w gimnazjum ogólnokształcącym, nauczyciel teoretycznych przed- miotów muzycznych w szkole muzycznej (klasy IV–VI), czy w końcu wy- kładowca przedmiotów związanych z dydaktyką muzyki na kierunku pe- dagogicznym Uniwersytetu łódzkiego. Brak powszechnie obowiązujących rozwiązań metodycznych w zakresie zastosowania TIK w dydaktyce muzy- ki zmusił również autora do refleksji teoretycznej na ten temat. Wspomniane doświadczenia pedagogiczne wskazały z jednej strony na stosunek uczniów do narzędzi informatycznych stosowanych w dydakty- ce muzyki (entuzjastyczny, stymulujący, inspirujący, pełny zaciekawienia), z drugiej zaś strony – na stosunek ogromnej większości nauczycieli (zdy- stansowany, niechętny, nieporadny, pełny obaw czy wręcz uprzedzeń10). Wyniki zagranicznych badań, potwierdzające pozytywny wpływ zastoso- wania TIK na chęć uczniów do podejmowania działań twórczych w muzy- ce11, utwierdziły autora w swoich obserwacjach. Wobec takich wniosków autor zdecydował się skonfrontować rzeczywi- sty stan kompetencji informatycznych nauczycieli muzyki ze stanem, który postulowany jest w dokumentach programowych, odnoszących się do syl- wetki nauczyciela oraz studenta kierunku nauczycielskiego. W rozbieżno- ści obu poziomów kompetencji – postulowanego i rzeczywistego – autor upatruje podstawową przyczynę niedostatecznego wykorzystywania TIK na lekcjach muzyki. Elementem diagnozy będą również warunki organiza- cyjne pracy placówki szkolnej, które mogą stanowić barierę dla najbardziej 9 Szczegółowe omówienie składników kompetencji według różnych źródeł znajduje się w rozdziale 2.2. ni- niejszej pracy. 10 ciekawe badania nt. tzw. technostresu u nauczycieli przedstawia: Mohammed al-Fudail, harvey Mellar, Investigating teacher stress when using technology, „computers Education” 2008, vol. 51, p. 1103–1110; [źródło:] http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0360131507001352 (stan z dnia 07.03.2010). 11 Por. np.: Pamela Burnard, Reframing creativity and technology: promoting pedagogic chance In music educa- tion, “journal of Music, Technology and Education” 2007, vol. 1, No 1, p. 37–55; [źródło:] http://web.ebscohost. com/ehost/pdf?vid=14 hid=5 sid=4c30556c-8e13-4d37-b037-a838119ca049 40sessionmgr110 (stan z dnia 07.03.2010). 12 Kompetencje informatyczne nauczycieli muzyki… zmotywowanego nauczyciela. Zostaną zbadane takie przyczyny, jak: braki w wyposażeniu szkół w zakresie wystarczającej ilości stanowisk kompute- rowych czy przenośnych zestawów multimedialnych (laptop i rzutnik mul- timedialny), oprogramowania edukacyjnego oraz użytkowego, przydatnego w dydaktyce muzyki, organizacja planu zajęć szkolnych uniemożliwiająca korzystanie z pracowni informatycznej przez nauczyciela muzyki a także wpływ środowiska szkolnego (dyrekcja, inni nauczyciele, uczniowie) na chęć podwyższania poziomu swoich kompetencji. Kluczowym więc pojęciem dla całej pracy jest pojęcie kompetencji. opar- ciem dla rozważań na ten temat były przede wszystkim stanowiska Marii czerepaniak-Walczak oraz astrid Męczkowskiej, które najpełniej ujęły pro- blem zakresu pojęcia kompetencji, w tym kompetencji nauczyciela. Względy organizacyjne kazały ograniczyć badaną grupę nauczycieli. Ponieważ przedmiot muzyka realizowany jest w szkołach podstawowych (ponad 100 placówek na terenie łodzi) oraz gimnazjach (blisko 100 pla- cówek), zdecydowano się na objęcie badaniem wszystkich szkół jednego rodzaju dla uzyskania całościowego obrazu wybranej grupy. Wybór szkół podstawowych podyktowany był faktem, że ich zadaniem jest wprowadze- nie ucznia w świat sztuki, który w tym wieku rzadko bywa skażony poza- formalnymi sposobami samorealizacji. Uczeń szkoły podstawowej nie jest jeszcze świadomym uczestnikiem kultury muzycznej12, stąd rola nauczyciela jako wskazującego drogi wykorzystania technologii informacyjno-komuni- kacyjnej jest tym ważniejsza, że posiada walor odkrywczości, pozbawiony jeszcze elementów konkurowania z wszechobecną technologią. Do ustalenia rzeczywistego stanu kompetencji informatycznych na- uczycieli posłużyła metoda sondażu diagnostycznego, w której wykorzysta- no wzory ankiet własnej konstrukcji, adresowane do wszystkich nauczycieli muzyki łódzkich szkół podstawowych oraz ich dyrektorów. Stan postulowa- ny kompetencji informatycznych wywiedziono z dokumentów prawnych, określających pożądaną sylwetkę nauczyciela muzyki oraz dokumentów zawierających postulaty środowisk żywo zainteresowanych takimi regula- cjami (Polska Rada Muzyczna oraz Rada do Spraw Informatyzacji Eduka- cji). Wyrazem praktycznej realizacji tak ustalonych postulatów są programy 12 Por. cele kształcenia dla przedmiotu muzyka na 2 i 3 etapie kształcenia obowiązującej podstawy pro- gramowej: Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie podstawy progra- mowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół (Dz.U. Nr 4, poz. 17, z 15 stycznia 2009). Załącznik nr 2 – Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla szkół podstawowych i gim- nazjów. Wstęp 13 kształcenia kandydatów na nauczycieli muzyki, które również zostały prze- analizowane w odniesieniu do uczelni regionu łódzkiego. Dla poznania innych, nieprzewidywalnych na wstępnym etapie badań przyczyn rozpatrywanej rozbieżności oraz przyjrzenia się motywacjom na- uczycieli, czy też indywidualnym ścieżkom dochodzenia do decyzji o sto- sowaniu bądź unikaniu nowych technologii, zastosowano również badania jakościowe. W tej części posłużono się grupowym studium indywidualnych przypadków, którym objęto siedmioro nauczycieli, wyłonionych na podsta- wie wyrażonej zgody na przeprowadzenie wywiadu. celem bezpośrednim badań jest zatem ustalenie źródeł niedostatecz- nego wykorzystywania narzędzi informatycznych w dydaktyce muzyki, których istnienie autor spodziewa się znaleźć przede wszystkim w niedo- statecznych kompetencjach informatycznych nauczycieli muzyki, a dokład- niej w braku tego składnika kompetencji, który wiąże się z motywacją do odpowiedniego i odpowiedzialnego działania. celem natury ogólniejszej jest natomiast zasygnalizowanie potrzeby poszukiwań płaszczyzny wspól- nej dla wciąż odrębnych rzeczywistości: szkolnej i pozaszkolnej edukacji muzycznej, czy szerzej – edukacji estetycznej młodego człowieka. Duży po- tencjał w tym zakresie, drzemiący w nowoczesnych technologiach, stwarza bowiem coraz większe możliwości przede wszystkim w zakresie twórczym, tak eksponowanym w teorii wychowania estetycznego pod hasłem edukacji przez sztukę. Tytułowa diagnoza rozbieżności może przyczynić się do poprawy sytu- acji, wskazując obszary wymagające innego niż dotąd podejścia, innej per- spektywy lub szczegółowych rozwiązań. Intencją autora jest ujęcie takiej diagnozy w kilku kontekstach. Kontekst pedeutologiczny dotyczyć będzie odmiennego rozmieszczenia akcentów w kształceniu przyszłych lub do- kształcaniu obecnych nauczycieli tak, by w ich warsztacie mieściło się świa- dome i pozbawione obaw korzystanie z narzędzi informatycznych. Diagno- za w kontekście dydaktyki muzyki dotyczyć będzie takich rozwiązań, które angażując TIK są w stanie uatrakcyjnić proces poznawania muzyki klasycz- nej bądź ludowej, w większości pozostającej poza polem naturalnych zain- teresowań młodzieży szkolnej. Naturalnym rozwinięciem takiego ujęcia będzie kontekst dotyczący teo- rii wychowania estetycznego, u podstaw której leży kształtowanie kultury estetycznej wychowanka. Dramatyczny rozdźwięk między pozaszkolnym i szkolnym światem muzyki nie pozwala bowiem na ukształtowanie spójne- 14 Kompetencje informatyczne nauczycieli muzyki… go systemu wartości. Próba zbliżenia obu światów choćby na płaszczyźnie jedynie narzędzi poznania lub tworzenia, jest cennym potencjałem drze- miącym w nowoczesnej choć bardzo dobrze znanej i przyjaznej „cyfrowe- mu tubylcowi” technologii. Taką tendencję zbliżenia na gruncie współkreacji wykazują współcze- sne media, zachęcając do bardziej czynnego uczestnictwa odbiorców w kre- owaniu kultury medialnej. „Era dotcomów się skończyła. Z jej prochów na- rodziła się era sieci społecznych […] ludzie biorą media we własne ręce – prowadzą dialog z mediami masowymi, tworzą własne społeczności sie- ciowe, uczą się myśleć, pracować i przetwarzać kulturę na nowe sposoby”13. Na strukturę pracy składają się trzy główne części. część pierwsza, teo- retyczna, obejmująca dwa początkowe rozdziały, koncentruje się na roli technologii informacyjno-komunikacyjnej we współczesnej pedagogice, ze specjalnym uwzględnieniem edukacji estetycznej, co każe również za- stanowić się nad obecnością nowych mediów w sztuce. Prezentowane są tu stanowiska zarówno pedagogów jak i teoretyków sztuki (tu głównie Ry- szarda W. Kluszczyńskiego) na temat udziału nowych mediów w obydwu rozpatrywanych obszarach. Drugi segment tej części pracy koncentruje się na pojęciu kompetencji informatycznych nauczyciela muzyki. Rozpatrywa- ne tu jest kluczowe pojęcie dla całej pracy – kompetencje, oraz analizowane są dokumenty określające postulowany stan kompetencji informatycznych nauczycieli muzyki a także ich naturalne rozwinięcie, jakim są programy kształcenia kandydatów na nauczycieli muzyki w uczelniach regionu łódz- kiego. Kolejny rozdział pracy, trzeci, koncentruje się na metodologii badań, zarówno ilościowych jak i jakościowych. oprócz przedmiotu badań, celów, metod, technik, narzędzi, omówiono również samą organizację badań. Kolejny segment poświęcony jest prezentacji i analizie wyników badań (rozdziały 4. i 5.). oprócz tytułowych przyczyn rozbieżności stanu rze- czywistego i postulowanego kompetencji informatycznych badanej grupy nauczycieli, zaprezentowano wyniki badań jakościowych, które pozwoliły na zidentyfikowanie motywacji nabywania kompetencji informatycznych oraz zauważenie specyficznego mechanizmu tego procesu. Tę część kończą wnioski i postulaty formułowane w kilku aspektach, w tym w formie prak- tycznych rozwiązań dydaktycznych, możliwych do zastosowania przez na- 13 h. jenkins, Kultura konwergencji. Zderzenie starych i nowych mediów, tłum. M. Bernatowicz, M. Filipiak, Warszawa 2007, s. VII. Wstęp 15 uczycieli muzyki, wzbraniających się do tej pory przed wykorzystywaniem narzędzi informatycznych w swojej pracy. Taki praktyczny aspekt pracy pozwoli z jednej strony na uzupełnienie braków w dostępności podobnych wzorów rozwiązań, z drugiej zaś, może dostarczyć dodatkowych bodźców do działania tym z nauczycieli muzyki, którzy wciąż uważają technologię informacyjno-komunikacyjną za mało użyteczną dydaktycznie lub mało przyjazną dla nauczyciela–humanisty. * * * Niniejsza praca powstała w toku przewodu doktorskiego. autor wyko- rzystał w niej wcześniej opublikowane, własne artykuły, dotyczące porusza- nej tu tematyki. Te fragmentaryczne ujęcia teoretyczne, zebrane, rozszerzo- ne i przedstawione tutaj jako integralna całość, można znaleźć m.in. w serii monografii wydawanych przez Uniwersytet łódzki, pod redakcją Miro- sławy Zalewskiej-Pawlak: Sztuka i wychowanie w dialogu polsko-włoskim (2005), Samotność oswojona przez sztukę. Pedagogiczne rozważania i do- świadczenia (2007), Sztuka wobec zakresów wolności człowieka liberalnego. Pedagogiczne rozważania i doświadczenia (2009), Szkoła XXI wieku – szkołą edukacji estetycznej. Projekt nadziei (2011). W tym miejscu chciałbym wyrazić swoją ogromną wdzięczność prof. Mirosławie Zalewskiej-Pawlak, która pełniąc funkcję promotora mojego przewodu doktorskiego, w dużym stopniu stała się współtwórcą kształtu niniejszej publikacji. Dziękuję za życzliwe podejście, przepełnione wartościami ważnymi zarówno w publikacjach, jak i w życiu Pani Profesor: podmiotowością, wolnością, odpowiedzialnością, spotkaniem i dialogiem. Bez nich, duchowy akt komunikacji nie byłby możliwy. Piotr Soszyński 1. Technologia informacyjno-komunikacyjna w edukacji estetycznej 1.1. Pojęcie technologii informacyjno-komunikacyjnej (TIK) Problem zasygnalizowany w tytule niniejszego podrozdziału wymaga pewnego uporządkowania. Znajdujemy tu bowiem niekonsekwencję, od- zwierciedlającą różnorodne podejście do problemu. Funkcjonują w litera- turze często zamiennie takie określenia, jak: technologia informatyczna, technologia informacyjna czy technologia informacyjno-komunikacyjna1. określenia te charakteryzują odmienne rozumienie sposobu rozłożenia akcentów m.in. w kształceniu przyszłych nauczycieli. Dokumenty dotyczą- ce wymagań stawianych przed nauczycielem w zakresie TIK posługują się wszystkimi powyższymi określeniami. Standardy przygotowania nauczycieli w zakresie technologii informacyj- nej i informatyki2 już w samym tytule rozróżniają technologię informacyjną i informatykę jako rozdzielne zakresy kompetencji przyszłego nauczyciela. Mówiąc dalej o nauczycielu technologii informacyjnej3, autorzy wyjaśnia- ją, że „To określenie nauczyciela jest związane z propozycją Rady zmiany nazwy przedmiotów informatyka w szkole podstawowej i w gimnazjum na technologia informacyjna, gdyż taki jest faktycznie zakres nauczania w ramach tych przedmiotów”4. autorzy konsekwentnie stosują obydwa pojęcia: informatyka oraz technologia informacyjna w odniesieniu do od- rębnie rozumianych przedmiotów szkolnych, podstaw programowych czy w końcu specjalności nauczyciela. Dokument nie przesądza o zakresie zna- czeniowym obydwu pojęć, natomiast w przypisie 5. wyjaśnia, że „Termin technologia informacyjna (TI) w niektórych publikacjach występuje jako technologia informacyjna i komunikacyjna (TIK), zwłaszcza w kontekście stosowania tej technologii w poznawaniu innych dziedzin. Dalej posługu- jemy się określeniem technologia informacyjna, które obejmuje swoim za- 1 Por.: a. cichocki, Wymiary kompetencji informacyjno-medialnych nauczyciela, [w:] j. Izdebska (red.), Me- dia elektroniczne w życiu dziecka w kontekście wartości wychowawczych oraz zagrożeń, Białystok 2008, s. 165. 2 Rada ds. Edukacji Informatycznej i Medialnej, Standardy przygotowania nauczycieli w zakresie technologii informacyjnej i informatyki, Warszawa 2003. 3 Ibidem, s. 1. 4 Ibidem, s. 18, (przypis końcowy nr 2). Technologia informacyjno-komunikacyjna w edukacji estetycznej 17 kresem również komunikację”5. Zgadzając się z powyższą konstatacją – po- zyskanie bowiem informacji i jej wykorzystanie wymaga wpierw dotarcia do niej, a więc umiejętności komunikacji – zawęzimy nieco zakres termino- logiczny omawianej problematyki i w niniejszej pracy stosować będziemy zamiennie terminy technologia informacyjna oraz technologia informacyj- no-komunikacyjna, uważając je za znaczeniowo identyczne. Próbę uporządkowania poruszanych tu pojęć podjął Stanisław jusz- czyk6, według którego technologia informatyczna (ang. informatics tech- nology) obejmuje „całokształt działań technicznych związanych ze sposo- bami projektowania architektury oraz wytwarzania technicznych środków informatyki, np. układów scalonych, procesorów i komputerów oraz kon- struowania oprogramowania systemowego, narzędziowego i użytkowego”7. Technologia informacyjna natomiast (ang. information technology) to „ca- łokształt metod i narzędzi przetwarzania informacji, obejmujące metody poszukiwania i selekcji informacji, jej gromadzenia, zapisywania, przecho- wywania, przetwarzania, a wreszcie jej przesyłania lub usuwania”8. Znajdu- jemy tu zatem wyraźne rozgraniczenie zagadnień związanych z projekto- waniem i budową narzędzi informatycznych (sprzętu komputerowego oraz oprogramowania), określanych jako technologia informatyczna, oraz za- gadnień związanych z pozyskiwaniem i zarządzaniem informacją, a okre- ślanych mianem technologia informacyjna. juszczyk kontynuując definiowanie interesujących nas pojęć stwierdza, że „wprowadzając do technologii informacyjnych zagadnienia związane z (tele)komunikacją otrzymujemy zintegrowane technologie informacyj- no-komunikacyjne”9 i rozwija sformułowane przez W. Furmanka10 kluczo- we umiejętności w zakresie technologii informacyjno-komunikacyjnych, do których mają należeć: „– efektywne korzystanie z narzędzi oferowanych przez technologie, – korzystanie z nowoczesnych środków gromadzenia i przetwarzania informacji, – skuteczne komunikowanie się w sposób po- średni z programem komputerowym przez urządzenia wejścia oraz pośred- nie komunikowanie się z innymi użytkownikami systemu informacyjnego 5 Ibidem, s. 18. 6 S. juszczyk, Edukacja na odległość. Kodyfikacja pojęć, reguł i procesów, Toruń 2002. 7 Ibidem, s. 10. 8 Ibidem, s. 10. 9 Ibidem, s. 10–11. 10 W. Furmanek, Kluczowe umiejętności technologii informacyjnych (eksplikacja pojęć), [w:] S. juszczyk (red.), Edukacja medialna w społeczeństwie informacyjnym, Toruń 2002, s. 123.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kompetencje informatyczne nauczycieli muzyki
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: