Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00361 005447 12419082 na godz. na dobę w sumie
Koncepcja pracy i rozwoju szkoły. Praktyczne wskazówki dla dyrektorów placówek oświatowych - ebook/pdf
Koncepcja pracy i rozwoju szkoły. Praktyczne wskazówki dla dyrektorów placówek oświatowych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 65
Wydawca: Verlag Dashofer Język publikacji: polski
ISBN: 9788375370584 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Publikacja zawiera praktyczne wskazówki dotyczące tworzenia dokumentów strategicznych dla placówek oświatowych. Stanowi źródło wiedzy na temat programowania pracy, diagnozowania potrzeb, zasad planowania, a także pomaga doskonale przygotować się do ewaluacji zewnętrznej w zakresie wymagania 2.1. Szkoła lub placówka ma koncepcję pracy.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Jarosław Kordziński Koncepcja pracy i rozwoju szkoły Praktyczne wskazówki dla dyrektorów placówek oświatowych l a o k z s d e z r p i y ł o k z S Jaros∏aw Kordziƒski – nauczyciel-konsultant OÊrodka Rozwoju Edukacji „EDUCATOR”; autor znaczàcej iloÊci artyku∏ów oraz redaktor ksià˝ek dotyczàcych zarzàdzania oÊwiatà, w tym zagadnieƒ zwiàzanych z rozwojem i jakoÊcià pracy szko∏y; autor scenariuszy; organi- zator i realizator szkoleƒ z zakresu zarzàdzania jakoÊcià w oÊwiacie. Copyright © 2010 Wydawnictwo Verlag Dashofer Sp. z o.o. ul. Krakowska 271, 02-133 Warszawa tel.: (022) 559 36 00 do 05, faks: (022) 829 27 00, 829 27 27 www.dashofer.pl Redaktor odpowiedzialny: Magdalena Pisarczyk e-mail: pisarczyk@dashofer.pl Opracowanie edytorskie: Leokadia Pr´dka Sk∏ad: Dariusz Ziach ISBN 978-83-7537-058-4 Wszelkie prawa zastrze˝one, prawo do tytu∏u i licencji jest w∏asnoÊcià Dashöfer Holding Ltd. Kopiowanie, przedru- kowywanie i rozpowszechnianie ca∏oÊci lub fragmentów niniejszej publikacji, równie˝ na noÊnikach magnetycznych i elektronicznych, bez zgody Wydawcy jest zabronione. Ze wzgl´du na sta∏e zmiany w polskim prawie oraz niejed- nolite interpretacje przepisów Wydawnictwo nie ponosi odpowiedzialnoÊci za zamieszczone informacje. Spis treÊci KONCEPCJA PRACY I ROZWOJU SZKO¸Y Spis treÊci 1. WST¢P .................................................................................................................................... 5 2. PROGRAMOWANIE PRACY SZKO¸Y ........................................................................... 7 2.1. Projektowanie programu rozwoju szko∏y ......................................................................... 7 2.2. Praca zespo∏owa nad opracowywaniem programu rozwoju szko∏y ............................... 11 3. DIAGNOZOWANIE POTRZEB ....................................................................................... 17 3.1. Sposoby diagnozowania potrzeb .................................................................................... 17 3.2. Potrzeby bezpoÊrednich i poÊrednich klientów szko∏y ................................................... 22 3.3. Zespo∏owe diagnozowanie potrzeb i mo˝liwoÊci rozwoju szko∏y – scenariusz spotkania rady pedagogicznej .................................................................... 27 3.4. G∏ówne obszary oraz podstawowe zasady wprowadzania zmiany w szkole ................. 34 3.5. Podstawowe warunki wprowadzania zmiany w szkole ................................................. 41 4. ZASADY PLANOWANIA .................................................................................................. 48 4.1. Zasady planowania celowego.......................................................................................... 48 4.2. Wp∏yw czynników zewn´trznych na planowanie rozwoju szko∏y ................................ 53 4.3. Struktura planowania optymalnego ................................................................................ 57 5. PLAN EWALUACJI WYMAGANIA 2.1. „Szko∏a lub placówka ma koncepcj´ pracy” ............................................................................................................ 65 www.dashofer.pl Copyright © Verlag Dashofer 3 Wykaz piktogramów KONCEPCJA PRACY I ROZWOJU SZKO¸Y Wykaz piktogramów uwaga podstawa prawna zapami´taj definicja problem zasady www.dashofer.pl Copyright © Verlag Dashofer 4 Wst´p KONCEPCJA PRACY I ROZWOJU SZKO¸Y 1. WST¢P Ustawa z dnia 7 wrzeÊnia 1991 r. o systemie oÊwiaty (Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, z póên. zm.) ju˝ w pierwszym artykule i pierwszym punkcie zak∏ada, ˝e system oÊwiaty zapewnia w szczególnoÊci realizacj´ prawa ka˝dego obywa- tela Rzeczypospolitej Polskiej do kszta∏cenia si´ oraz prawa dzieci i m∏odzie˝y do wychowania i opieki, odpowiednich do wieku i osiàgni´tego rozwoju. Oznacza to, ˝e od polskich szkó∏ i nauczycieli na równi wymagane sà zarówno obowiàzek kszta∏cenia, jak i praca wychowawcza oraz opieka. Planujàc rozwój szko∏y, powinno si´ zwracaç pilnà uwag´ na ka˝dy z tych obszarów. Podstawowy akt wykonawczy, okreÊlajàcy zadania szkó∏ i nauczycieli, czyli roz- porzàdzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kszta∏cenia ogólnego w poszczególnych typach szkó∏ (Dz.U. z 2009 r. Nr 4, poz. 17) zak∏ada, ˝e celem pracy szko∏y sà przede wszystkim: 1) przyswojenie przez uczniów podstawowego zasobu wiadomoÊci na temat fak- tów, zasad, teorii i praktyk; 2) zdobycie przez uczniów umiej´tnoÊci wykorzystywania posiadanych wiado- moÊci podczas wykonywania zadaƒ i rozwiàzywania problemów; 3) kszta∏towanie u uczniów postaw warunkujàcych sprawne i odpowiedzialne funkcjonowanie we wspó∏czesnym Êwiecie. Zak∏ada si´, ˝e w procesie kszta∏cenia ogólnego szko∏a powinna kszta∏towaç u uczniów postawy sprzyjajàce ich dalszemu rozwojowi indywidualnemu i spo- ∏ecznemu, takie jak: uczciwoÊç, wiarygodnoÊç, odpowiedzialnoÊç, wytrwa∏oÊç, poczucie w∏asnej wartoÊci, szacunek dla innych ludzi, ciekawoÊç poznawcza, krea- tywnoÊç, przedsi´biorczoÊç, kultura osobista, gotowoÊç do uczestnictwa w kul- turze, podejmowania inicjatyw oraz do pracy zespo∏owej. W rozwoju spo∏ecznym bardzo wa˝ne jest kszta∏towanie postawy obywatelskiej, postawy poszanowania tradycji i kultury w∏asnego narodu, a tak˝e postawy poszanowania dla innych kultur i tradycji. Szko∏a podejmuje odpowiednie kroki w celu zapobiegania wszelkiej dyskryminacji. Zgodnie z wymienionym rozporzàdzeniem dzia∏alnoÊç edukacyjna szko∏y powinna byç okreÊlona przez: 1) szkolny zestaw programów nauczania, uwzgl´dniajàcych wymiar wychowawczy, czyli obejmujàcych ca∏à dzia∏alnoÊç szko∏y z punktu widzenia dydaktycznego; 2) program wychowawczy szko∏y obejmujàcy wszystkie treÊci i dzia∏ania o cha- podstawy dzia∏alnoÊci edukacyjnej rakterze wychowawczym; 3) program profilaktyki dostosowany do potrzeb rozwojowych uczniów oraz potrzeb danego Êrodowiska, obejmujàcy wszystkie treÊci i dzia∏ania o charak- terze profilaktycznym. www.dashofer.pl Copyright © Verlag Dashofer 5 Wst´p KONCEPCJA PRACY I ROZWOJU SZKO¸Y Szkolny zestaw programów nauczania, program wychowawczy szko∏y oraz pro- gram profilaktyki powinny tworzyç spójnà ca∏oÊç i jednoczeÊnie uwzgl´dniaç wszystkie wymagania opisane w podstawie programowej, zaÊ ich przygotowanie i realizacja sà zadaniem zarówno ca∏ej szko∏y, jak i ka˝dego nauczyciela. Tak zdefiniowane cele i zadania placówek oÊwiatowych wyznaczajà zakres kon- cepcji pracy poszczególnych szkó∏. Co wi´cej, wymienione dokumenty, takie jak szkolny zestaw programów nauczania, zw∏aszcza uzupe∏niony o uzasadnienia wyboru okreÊlonych programów, a tak˝e program wychowawczy i program pro- filaktyki, mog∏yby ∏àcznie stanowiç zbiór dokumentów, jakie rada pedagogiczna mog∏aby przyjàç jako obowiàzujàcà – zgodnie z rozporzàdzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 paêdziernika 2009 r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (Dz.U. Nr 168, poz. 1324) – koncepcj´ pracy szko∏y. Rozwiàzanie tego typu – jako jedno z wielu – przedstawione zosta∏o na oficjalnej stronie Ministerstwa Edukacji Narodowej http://www.reformaprogramowa.men.- gov.pl/pytania-i-odpowiedzi/2-pytania-i-odpowiedzi/129-nadzor-pe. Czy to jed- nak wystarczy? ZAPAMI¢TAJ! Koncepcja pracy szko∏y to znacznie wi´cej ni˝ program dzia∏ania szko∏y w wy- branym zakresie. To przede wszystkim pomys∏ na potrzebnà i oczekiwanà zmian´, na sformu∏owanie i zoperacjonalizowanie celów, które wdro˝one w ˝ycie b´dà mog∏y przynieÊç pozytywny rozwój danej placówki. I temu, jak tego doko- naç, poÊwi´cony jest niniejszy poradnik. www.dashofer.pl Copyright © Verlag Dashofer 6 Programowanie pracy szko∏y KONCEPCJA PRACY I ROZWOJU SZKO¸Y 2. PROGRAMOWANIE PRACY SZKO¸Y 2.1. Projektowanie programu rozwoju szko∏y Koncepcja pracy szko∏y, zgodnie z rozporzàdzeniem o nadzorze, ju˝ na pozio- mie wymagaƒ koniecznych zak∏ada, ˝e szko∏a dzia∏a zgodnie z zapisami tej˝e koncepcji. Na poziomie oczekiwaƒ zaÊ rozporzàdzenie o nadzorze zak∏ada, ˝e koncepcja, a wi´c i realizowane zgodnie z jej zapisami dzia∏ania b´dà podda- wane analizie i ewentualnym modyfikacjom. Koncepcja zatem wyznacza i jedno- czeÊnie stanowi gwarancj´ pozytywnej zmiany. Zak∏ada program rozwoju placówki. Na stronie internetowej MEN czytamy, ˝e formà koncepcji pracy szko∏y mo˝e byç pi´cioletni program rozwoju, trzyletni program rozwoju lub roczny plan pracy. Mimo braku formalnego wymogu wiele szkó∏ plan swojej dzia∏alnoÊci opiera na programie rozwoju zgodnie z rozporzàdzeniem o nadzorze z 2004 r. Pod poj´ciem „program rozwoju szko∏y”, a i pod poj´ciem „koncepcja pracy szko∏y”, rozumieç mo˝emy uj´ty w sposób kompleksowy zestaw celów, zadaƒ i Êrodków odpowiadajàcy celom strategicznym placówki, opracowanym zgodnie z przyj´tymi kryteriami oraz uwzgl´dniajàcym zarówno za∏o˝onà koncepcj´ zmiany, jak i zestaw ograniczeƒ wynikajàcych z posiadanych zasobów. Program rozwoju szko∏y, a tym samym równie˝ koncepcja pracy szko∏y stanowià wi´c nie tyle zakres zadaƒ do wykonania, ile przede wszystkim wyznaczajà okreÊlony punkt odniesienia do dalszych dzia∏aƒ zarówno szko∏y, jak i nauczycieli, realizo- wanych zarówno w obszarze diagnozy potrzeb, jak i projektowania dzia∏aƒ czy opracowywania konkretnych decyzji planistycznych. Pierwszym elementem planowania powinno byç zastanowienie si´ nad organi- zacjà samego procesu. Mówimy tu o swoistym planowaniu planowania, czyli eta- pie wst´pnym, podczas którego powinno si´ uzyskaç odpowiedzi na nast´pujàce pytania: G Kto bezpoÊrednio, a kto poÊrednio powinien byç zaanga˝owany w proces organizacja procesu planowania planowania? G Jakie dane i informacje b´dà potrzebne w celu opracowania efektywnego pro- gramu rozwoju? W jaki sposób mo˝na je uzyskaç, opracowaç i gromadziç? G Jakie alternatywne metody pozyskiwania informacji oraz dane mo˝na wyko- rzystaç i w których momentach planowania warto je zastosowaç? G Ile czasu zajmie proces planowania i kiedy dok∏adnie powinien byç zakoƒ- czony? G Jakie zasoby b´dà potrzebne do realizacji procesu planowania (czas, miejsce, opracowywanie i powielanie wypracowanych dokumentów, pomoc specjalis- tów z zewnàtrz, koszty)? G Co b´dzie niezb´dne do obs∏ugi procesu planowania? Kto b´dzie przewod- niczy∏ posiedzeniom? Kto b´dzie odpowiedzialny za formu∏owanie i ostateczne opracowanie dokumentów koƒcowych? G W jaki sposób anga˝owany b´dzie ca∏y zespó∏ nauczycieli do udzia∏u w pro- cesie opracowywania programu rozwoju szko∏y? Czy i w jaki sposób uczest- www.dashofer.pl Copyright © Verlag Dashofer 7 Programowanie pracy szko∏y KONCEPCJA PRACY I ROZWOJU SZKO¸Y niczyç w nim b´dà równie˝ pozosta∏e podmioty Êrodowiska szkolnego (uczniowie, rodzice, pracownicy administracyjni i techniczni)? Ze wzgl´du na swego rodzaju konstytucyjny charakter programu rozwoju szko∏y prace nad nim powinny byç poprzedzone szerokim zaanga˝owaniem ca∏ej spo∏ecz- noÊci szkolnej. Aby jednak konsultacje przebieg∏y pomyÊlnie, powinna najpierw ukonstytuowaç si´ grupa planowania, czyli zespó∏ osób, które reprezentujà szcze- gólnie du˝e kompetencje z zakresu wiedzy na temat funkcjonowania szko∏y i majà mniej lub bardziej widocznà delegacj´ Êrodowiskowà do zajmowania si´ dzia∏a- niami strategicznymi zwiàzanymi z rozwojem danej placówki. powo∏anie grupy planowania Grupa planowania, liczàca – zale˝nie od wielkoÊci rady pedagogicznej – 5-7 osób, powinna przede wszystkim zastanowiç si´ nad celami strategicznymi placówki, ustaleniem podstawowych hipotez badawczych, sformu∏owaniem podstawo- wych za∏o˝eƒ na temat oczekiwaƒ i aspiracji wszystkich cz∏onków spo∏ecznoÊci szkolnej oraz okreÊleniem determinantów zewn´trznych sterujàcych rozwojem placówki. Planowanie planowania to proces zachodzàcy w pierwszej wersji na du˝ym poziomie ogólnoÊci i jego efektem powinno byç wypracowanie procedury zaanga- ˝owania ogó∏u cz∏onków rady pedagogicznej i innych przedstawicieli spo∏ecznoÊci szkolnej do wspólnego ustalania ogólnych celów pracy szko∏y oraz potencjalnego aktywnego wsparcia procesu ich osiàgania. Drugim etapem procesu opracowywania programu rozwoju szko∏y powinno byç zespo∏owe ustalanie g∏ównych celów dzia∏ania placówki, a podstawowym warun- kiem – stworzenie takiej sytuacji, w której zaanga˝owanie wszystkich – w szcze- gólnoÊci nauczycieli – b´dzie maksymalnie pe∏ne. Stanie si´ tak wtedy, kiedy dok∏adnie wyjaÊnimy cel naszego dzia∏ania oraz kiedy zapewnimy wszystkim poczucie bezpieczeƒstwa umo˝liwiajàce otwartà i szczerà aktywnoÊç. zespo∏owe ustalanie g∏ównych celów Wa˝ne jest zwrócenie uwagi na dalekosi´˝ny sens dzia∏aƒ, aby nauczyciele mieli ÊwiadomoÊç, ˝e nie projektujà zadaƒ bezpoÊrednio dla siebie, ale raczej okreÊlajà cele korzystne dla ich rozwoju czy mo˝liwoÊç zaspokojenia ich indywidualnych potrzeb. Podstawà takiego projektowania powinno byç równie˝ bardzo dok∏adne zilustrowanie efektu albo efektów osiàgni´cia przyj´tych celów. W wi´kszoÊci szkó∏ sà osoby, które w mniej lub bardziej formalny sposób poma- gajà dyrektorom w realizacji rozmaitych zadaƒ, w tym równie˝ tych zwiàzanych z planowaniem. Proces opracowywania programu rozwoju szko∏y wymaga – obok sformu∏owania zapisu takiego programu – równie˝ podj´cia próby zaanga˝owania w jego opra- cowywanie ca∏ej spo∏ecznoÊci szkolnej. Stàd te˝ okreÊlenie liczby i zestawu osób, które mia∏yby uczestniczyç w etapie planowania wst´pnego, powinno uwzgl´d- niaç nie tylko preferencje osobiste dyrektora, ale przede wszystkim obraz zwiàz- ków i relacji zachodzàcych w ca∏ej spo∏ecznoÊci szkolnej, a przede wszystkim w radzie pedagogicznej. www.dashofer.pl Copyright © Verlag Dashofer 8 ustalenie rodzaju i zakresu niezb´dnych danych Programowanie pracy szko∏y KONCEPCJA PRACY I ROZWOJU SZKO¸Y Powo∏anie grupy planowania powinno uwzgl´dniaç przede wszystkim kompe- tencje oraz stopieƒ otwartoÊci potencjalnych cz∏onków tego zespo∏u na proces mo˝liwej zmiany. Zadaniem zespo∏u b´dzie opracowanie odpowiedzi na wymie- nione kwestie, przygotowanie plenarnego spotkania rady pedagogicznej, inaugu- rujàcego proces prac nad programem oraz pozyskanie dla tych dzia∏aƒ jak najwi´kszej liczby zwolenników. Kolejnym krokiem w opracowywaniu programu rozwoju szko∏y b´dzie ustalenie rodzaju oraz zakresu niezb´dnych danych, które muszà byç obiektywne i uwzgl´d- niaç ró˝ne aspekty funkcjonowania szko∏y. WÊród podstawowych informacji powinny si´ znaleêç dane demograficzne, informacje o preferencjach oraz aspira- cjach potencjalnych uczniów szko∏y (a tak˝e ich rodziców), zadania obligatoryjne wynikajàce z zapisów prawnych, wartoÊciowe i jakoÊciowe zestawienie zasobów szkolnych i pozaszkolnych itd. Informacje te nie muszà byç zgromadzone w ca∏oÊci przed rozpocz´ciem otwartego procesu programowania, nale˝y natomiast ustaliç, jakie dane b´dà niezb´dne, wyznaczyç osoby odpowiedzialne oraz terminy ich uzyskania, a tak˝e zaplanowaç, które z informacji pozyskiwane b´dà ju˝ w trak- cie otwartego procesu programowania realizowanego wspólnie z ca∏à spo∏ecz- noÊcià szkolnà. Prostà konsekwencjà realizacji tego kroku b´dzie okreÊlenie sposobów groma- dzenia danych oraz pozyskiwania osób do aktywnego uczestniczenia w procesie programowania. Dzia∏ania te mogà byç realizowane na dziesiàtki sposobów, a najprostszym i w dodatku koniecznym sposobem pracy z nauczycielami b´dzie organizacja plenarnych rad pedagogicznych oraz powo∏ywanie i stymulowanie pracy odpowiednich zespo∏ów zadaniowych. Wspó∏praca z uczniami mo˝e si´ odbywaç poprzez samorzàd uczniowski oraz wychowawców klas, a tak˝e za pomocà odpowiednio zaaran˝owanych badaƒ ankietowych bàdê debat. W gr´ wchodzi równie˝ powo∏ywanie grup zadaniowych spoÊród uczniów. Rodzice majà swojà reprezentacj´ w szkole i to te˝ jest dobry partner do wspó∏pracy. Korzystnà metodà uzyskiwania danych, a tak˝e pozyskiwania i stymulowania zaanga˝owania rodziców w proces programowania jest zastosowanie dobrze przeprowadzonych badaƒ ankietowych (przeprowadzonych przez uczniów albo wychowawców klas) oraz organizacja otwartych debat ogólnoszkolnych. Cele, jakie powinna sobie postawiç grupa planowania na tym etapie, to: wzbu- dzenie zainteresowanie ogó∏u cz∏onków spo∏ecznoÊci szkolnej przeprowadza- nym procesem, pozyskanie niezb´dnych opinii oraz danych do dalszej pracy, zaanga˝owanie osób ch´tnych do wspó∏dzia∏ania w nast´pnych etapach realizacji procesu, ustalenie priorytetów wewnàtrzszkolnych. Opisane dzia∏ania powinny doprowadziç do przyj´cia harmonogramu rozpocz´- cia i zakoƒczenia prac nad programem rozwoju szko∏y. Opracowywania programu rozwoju szko∏y nie mo˝na jednak planowaç jako zadania do natychmiastowego wykonania. Przede wszystkim jest to zadanie, którego efektem b´dzie nie tylko opracowanie odpowiedniego dokumentu, ale równie˝ sprowokowanie refleksji i podniesienie stopnia zaanga˝owania w rozwój szko∏y nauczycieli i innych przed- stawicieli spo∏ecznoÊci szkolnej. przyj´cie harmonogramu prac www.dashofer.pl Copyright © Verlag Dashofer 9 wybór struktury programu rozwoju szko∏y organizacja przebiegu prac programowych Programowanie pracy szko∏y KONCEPCJA PRACY I ROZWOJU SZKO¸Y Wa˝nà decyzjà b´dzie dokonanie wyboru struktury programu rozwoju szko∏y. Czy sporzàdzimy szerokie spektrum planowanych celów ze szczegó∏owym opisem dzia- ∏aƒ majàcych pomóc nam w ich osiàgni´ciu? Czy rozpiszemy program na lata i opracujemy go zgodnie z przebiegiem czasowym? Czy raczej podzielimy go na obszary zamierzonych efektów i osiàgni´ç, a zadania zostawimy jako obszar do opi- sania przez przewidywane do ich wykonania osoby albo grupy osób? Czy wreszcie nasz program b´dzie jednolità ca∏oÊcià, czy raczej trzonem uzupe∏nianym przez zestaw odpowiednich za∏àczników? Wypracowanie decyzji co do struktury opra- cowywanego dokumentu w znacznym stopniu warunkuje przewidywane metody pracy, zakres gromadzonych dokumentów oraz sposób anga˝owania nauczycieli i innych cz∏onków spo∏ecznoÊci szkolnej. Ostateczna decyzja dotyczyç powinna organizacji przebiegu prac programowych, a efektem prac nad tym obszarem powinna byç odpowiedê na takie mi´dzy innymi pytania, jak: G Co b´dzie potrzebne do przeprowadzenia kolejnych etapów prac (du˝e arkusze papieru, pisaki, tablice, papier do ksero, toner, atrament do drukarki, a mo˝e i kawa, herbata czy ciasteczka...)? G Gdzie b´dà si´ odbywa∏y spotkania (zespo∏u planowania, póêniej zespo∏u koor- dynacyjnego, grup plenarnych, grup zadaniowych), gdzie b´dzie si´ odbywa∏o przygotowywanie materia∏ów? G Kto b´dzie odpowiedzialny za organizacj´ i realizacj´ poszczególnych etapów prac nad programem (kto poprowadzi spotkania plenarne, komu warto powie- rzyç przewodzenie zespo∏om zadaniowym, kto powinien wejÊç w sk∏ad zespo∏u koordynujàcego, kto opracuje, powieli i rozdysponuje materia∏y pomocnicze, kto opracuje dane, komu zostanà przedstawione wyniki prac uzyskane na poszczególnych etapach)? G Kiedy przeprowadzone zostanà poszczególne dzia∏ania (spotkania plenarne, czas prac grup zadaniowych, dostarczenie, opracowanie i upublicznienie danych, terminy spotkaƒ zespo∏u koordynujàcego)? G Jak to wszystko zostanie zrealizowane (u˝yte metody, liczba osób, procedury przeprowadzania i zamykania badaƒ, forma przyjmowania kolejnych doku- mentów, metoda upubliczniania efektów prac)? Planowanie prac, zmierzajàcych do przygotowania programu rozwoju szko∏y, jest jednym z najwa˝niejszych etapów ogó∏u dzia∏aƒ, które trzeba przeprowadziç w celu uzyskania dobrze opracowanych efektów tego procesu. Efektem plano- wania wst´pnego, co nie trwa zwykle d∏u˝ej ni˝ kilka tygodni, powinno byç nie tylko sporzàdzenie dok∏adnego harmonogramu niezb´dnych dzia∏aƒ, ale równie˝ jego operacjonalizacja zarówno w wymiarze dok∏adnych efektów, jak i sposobu przeprowadzenia planowanych dzia∏aƒ. Opracowanie tego typu koncepcji dzia- ∏aƒ jest jednym z ostatnich etapów pracy zespo∏u planowania. operacjonalizacja harmonogramu dzia∏aƒ Dyrektor powinien podzi´kowaç wszystkim za udzia∏ w pracach, opisaç wk∏ad poszczególnych osób w wypracowanie ostatecznego kszta∏tu przygotowanych dokumentów oraz zaprosiç na pierwsze spotkanie plenarne w celu przedstawie- nia za∏o˝eƒ i harmonogramu prac nad programem rozwoju szko∏y oraz uzgodnie- nia procedur planowanych dzia∏aƒ. Spotkanie plenarne jest równie˝ dobrym momentem, ˝eby jeszcze raz podzi´kowaç uczestnikom zespo∏u planowania za www.dashofer.pl Copyright © Verlag Dashofer 10 Programowanie pracy szko∏y KONCEPCJA PRACY I ROZWOJU SZKO¸Y ich prac´ i opisaç jà w celu przedstawienia wszystkim cz∏onkom rady pedago- gicznej. 2.2. Praca zespo∏owa nad opracowywaniem programu rozwoju szko∏y Proces programowania pracy szko∏y wymaga anga˝owania mo˝liwie du˝ej liczby osób, w wersji optymalnej – wszystkich cz∏onków rady pedagogicznej, a dla nie- których obszarów – równie˝ pracowników administracji i obs∏ugi. Istotne by∏oby te˝ pozyskanie do wspó∏dzia∏ania rodziców i uczniów. Nauczycieli najlepiej podzie- liç na grupy zadaniowe. Pierwszym krokiem powinno byç wspólne opracowanie g∏ównych celów pracy szko∏y. Metod, którymi mo˝na si´ pos∏u˝yç jest wiele, ale tym, na czym nam powinno zale˝eç, jest uzyskanie od nauczycieli nast´pujàcych informacji: G Co powinno byç podstawowym efektem finalnym pracy szko∏y? G Czego potrzeba, by osiàgnàç zamierzony cel? G Co mogà zrobiç nauczyciele, by skutecznie wzmocniç osiàgni´cie zaprojekto- wanych celów? opracowanie g∏ównych celów pracy Efektem finalnym tych prac powinno byç przyj´cie kilku priorytetów, które przedstawia∏yby – w sposób mo˝liwie jednoznaczny – to, co wspólnie zamierzamy osiàgnàç w szkole oraz mo˝liwie precyzyjnie okreÊla∏yby wskaêniki szczegó∏owe potwierdzajàce osiàgni´cie zamierzonych celów. Wa˝ne, aby przyj´te priorytety by∏y rzeczywiÊcie ilustracjà najwa˝niejszych potrzeb szko∏y i docelowo zaspo- kaja∏y uzyskanie efektów koniecznych i mo˝liwych do osiàgni´cia w planowa- nym czasie. Istotne jest zadbanie o to, aby opis ka˝dego z celów zosta∏ sformu∏owany jako konkretny rezultat zapisany za pomocà zwrotów pozytywnych oraz aktywnych. Cele powinny mieç charakter ∏atwo identyfikowalny oraz praktyczny. Mogà byç sformu∏owane na poziomie ogólnym, ale nie mogà ∏àczyç kilku zadaƒ na raz. Warto te˝ zadbaç, ˝eby by∏y sformu∏owane tak prosto, jak to jest tylko mo˝liwe. Zaplanowanie celów ogólnych w krótkim czasie i – zapewne – przy niezbyt jesz- cze du˝ym zaanga˝owaniu ogó∏u uczestników spotkania nie mo˝e byç w ˝adnym wypadku przyj´te za za∏atwienie sprawy. Tak naprawd´ jest to wst´pna faza drugiego etapu prac nad programem rozwoju szko∏y, tzn. jest zespo∏owym opra- cowywaniem g∏ównych kierunków dzia∏ania danej placówki. Kolejnym krokiem b´dzie praca w ma∏ych zespo∏ach, zmierzajàca do szczegó- ∏owego opracowania celów przyj´tych na sesji plenarnej. Dla efektywnej pracy zespo∏ów zadaniowych niezwykle istotny jest odpowiedni dobór ich przewodni- czàcych. Powinny to byç osoby o odpowiednich kompetencjach merytorycznych oraz z umiej´tnoÊcià organizacji i skutecznego prowadzenia pracy zespo∏owej. Ze wzgl´du na rol´, jakà b´dà pe∏niç, nale˝y ich równie˝ w∏àczyç do zespo∏u koordynacyjnego, zawiàzanego na czas opracowywania programu. www.dashofer.pl Copyright © Verlag Dashofer praca w zespo∏ach zadaniowych 11 Programowanie pracy szko∏y KONCEPCJA PRACY I ROZWOJU SZKO¸Y W sk∏ad takiego zespo∏u (maksymalnie dziesi´ç osób), oprócz wspomnianych lide- rów grup zadaniowych, wejÊç powinni dyrektorzy (wicedyrektorzy mogà byç jednoczeÊnie liderami grup), a tak˝e osoby odpowiedzialne za komputerowe opra- cowanie danych oraz ewentualnie osoby o szczególnie przydatnych kompeten- cjach, takich jak prowadzenie zaj´ç z du˝ymi grupami albo specjaliÊci od badaƒ diagnostycznych. sk∏ad zespo∏u zadaniowego zakres prac zespo∏u koordy- nacyjnego Warto te˝ zastanowiç si´ nad udzia∏em w zespole koordynacyjnym przedsta- wicieli rodziców oraz uczniów. Z punktu widzenia zasad demokratycznych ich udzia∏ by∏by jak najbardziej wskazany, z punktu widzenia zaÊ praktyki i wk∏adu, jaki osoby takie mogà wnieÊç do pracy zespo∏u, ich w∏àczanie do sk∏adu zespo∏u koordynacyjnego bywa mniej zasadne. Zadaniem zespo∏u koordynacyjnego jest pilnowanie prawid∏owego przebiegu prac nad opracowywaniem programu rozwoju szko∏y zgodnie z przyj´tym har- monogramem, zabezpieczenie logistyczne, rozwiàzywanie sytuacji konflikto- wych bàdê trudnych do rozwiàzania samodzielnie przez poszczególne zespo∏y, a przede wszystkim bie˝àca wymiana informacji, kolektywna analiza osiàganych efektów, monitorowanie dzia∏aƒ i ewaluacja bie˝àca ca∏oÊci. Zespó∏ koordyna- cyjny powinien przygotowywaç ponadto spotkania plenarne, wspieraç organiza- cyjnie prowadzone badania ankietowe oraz opracowywaç informacje na temat przebiegu prac. Wi´kszoÊç prac powinna byç wykonywana przez grupy zadaniowe. Te, w pierwszej kolejnoÊci, muszà si´ zastanowiç nad przypisanymi im celami do wykonania, w tym szczegó∏owo opisaç, czego dany cel mia∏by dotyczyç, jaki obszar zmian mo˝e zapewniç oraz jakie koszty trzeba b´dzie ponieÊç dla jego osiàgni´cia. Istotne jest równie˝ ustalenie tego, co mo˝e pomóc, a co utrudniç realizacj´ planu osiàg- niecia za∏o˝onego celu. Efektem pracy zespo∏ów zadaniowych powinno byç opracowanie analizy danego celu na poziomie mo˝liwie jednoznacznego opisu efektów przyj´tych do osiàg- ni´cia i uwzgl´dniajàcych wszystkie ograniczenia oraz wzmocnienia, jakie wyst´- pujà w danej szkole, w tym mi´dzy innymi: G otwartoÊç wybranych zespo∏ów spo∏ecznoÊci szkolnej na zmiany; G stopieƒ akceptacji stanu wyjÊciowego; G czynniki prawne; G baza; G mo˝liwoÊci finansowania; G tradycja i dotychczasowe doÊwiadczenia; G rola i reputacja szko∏y w Êrodowisku. Pomocnà podczas analizy tzw. mocnych i s∏abych stron ka˝dej organizacji pla- nujàcej w∏asny rozwój albo przynajmniej wyjÊcie z impasu jest metoda SWOT. Polega ona na dok∏adnej analizie czterech obszarów warunkujàcych nie tylko pozytywne i negatywne elementy, od których zale˝y przeprowadzenie zaplano- wanego projektu, ale równie˝ okreÊlenie zagro˝eƒ i szans majàcych wp∏yw na osiàgni´cie zamierzonych celów. wykorzystanie metody SWOT www.dashofer.pl Copyright © Verlag Dashofer 12 Programowanie pracy szko∏y KONCEPCJA PRACY I ROZWOJU SZKO¸Y Przyk∏adowy zestaw pytaƒ przydatnych podczas przeprowadzania analizy metodà SWOT G Jakie sà mocne strony nauczycieli pracujàcych G Jakie sà s∏abe strony nauczycieli pracujàcych Mocne strony S∏abe strony w szkole? w szkole? G Jakie sà pozytywy sposobu zarzàdzania szko∏à? G Co wyró˝nia styl pracy nauczycieli? G Jakie metody pracy wyró˝niajà szko∏´? G Jakie sà osiàgni´cia szko∏y? G Jakie sà zalety bazy szkolnej? G Co Êwiadczy o pozytywnych relacjach szko∏y G Jakie sà negatywne elementy zarzàdzania szko∏à? G Jakie metody pracy oraz zachowania nauczy- cieli i przyk∏ady relacji z uczniami negatywnie wp∏ywajà na jakoÊç szko∏y? G Jakie sà braki w bazie szko∏y? G Co utrudnia dobre relacje szko∏y ze Êrodowis- ze Êrodowiskiem lokalnym? kiem lokalnym? G Co wyró˝nia szko∏´ spoÊród innych równo- G W czym szko∏a jest gorsza od innych równo- rz´dnych placówek? rz´dnych placówek oÊwiatowych? Szanse Zagro˝enia G Jakie zjawiska, przyk∏ady zachowaƒ oraz roz- G Jakie postawy oraz zachowania nauczycieli wijajàce si´ procesy majà korzystny wp∏ywa na rozwój nauczycieli oraz styl zarzàdzania pla- cówkà? G Na jakie korzyÊci mogà liczyç dobrze pracujàcy nauczyciele? oraz kierownictwa utrudniajà pozytywnà zmian´? G Które z utrwalonych zwyczajów oraz tradycji sprzyjajà negatywnym zjawiskom w szkole? G Co sprzyja wyst´powaniu braków w szkolnej G Jaki wp∏yw na rozwój szko∏y i pozycj´ nauczy- bazie? cieli majà jej osiàgni´cia? G Co szczególnie wzmacnia negatywny obraz G Co pozytywnego wnoszà do szko∏y absolwenci? G Jakie zjawiska i procesy zachodzàce w otocze- niu szko∏y majà korzystny wp∏yw na jej prac´? szko∏y w Êrodowisku i brak odpowiednio wysokich osiàgni´ç? Istotnym elementem pracy zespo∏ów powinno byç sta∏e myÊlenie o tym, co jest potrzebne szkole i ca∏ej szkolnej spo∏ecznoÊci, aby nauczanie i uczenie si´ oraz efekty pracy wychowawczej by∏y nie tylko skuteczne, ale równie˝ ∏atwe i przy- jemne do uzyskania, aby rada pedagogiczna pracowa∏a jako zespó∏, który dodat- kowo wzmacnialiby uczniowie oraz ich rodzice, a tak˝e aby wszystkie dzia∏ania – zarówno indywidualne, jak i podejmowane w mniejszych oraz wi´kszych grupach – docelowo by∏y nastawione na wzmocnienie skutecznoÊci wspólnych celów, przyj´tych jako cele g∏ówne szko∏y. Wa˝ne jest równie˝ takie prowadzenie zespo∏ów, aby analiz´ s∏abych stron oraz zagro˝eƒ potraktowali jako istotne êród∏o inspiracji odnoÊnie do projektowania zadaƒ, które trzeba b´dzie podjàç, aby wszystkim pracowa∏o si´ lepiej. analiza s∏abych stron Analiz´ mocnych stron oraz szans nale˝y kierowaç na wskazanie indywidualnych korzyÊci, jakie wszyscy uzyskajà, je˝eli zbuduje si´ odpowiedni program dzia∏ania. Ostanie dwie wskazówki sà wa˝ne, poniewa˝ nazbyt cz´sto – analizujàc wspom- niane obszary – skupiamy si´ na skutkach minusów i niemo˝noÊciach wyko- rzystania plusów. Ca∏oÊç prac nale˝y przeprowadziç zgodnie z tezà: ”Zamiast szukaç powodów niemo˝noÊci skutecznego dzia∏ania, szukajmy sposobów uzyskania oczekiwanych rozwiàzaƒ”, co oznacza, ˝e zamiast u˝alaç si´, powinniÊmy projektowaç dzia∏ania www.dashofer.pl Copyright © Verlag Dashofer 13 Programowanie pracy szko∏y KONCEPCJA PRACY I ROZWOJU SZKO¸Y naprawcze, braki zaÊ i niepowodzenia traktowaç jako lekcje, z których nie tylko trzeba, ale wr´cz warto skorzystaç, aby do dalszych dzia∏aƒ wnieÊç niezb´dne i pozytywne dla ca∏oÊci korekty, a przede wszystkim nie pope∏niaç ju˝ b∏´dów. Podsumowaniem pracy zespo∏ów zadaniowych powinna byç sesja plenarna poÊwi´- cona prezentacji wypracowanych materia∏ów. Ka˝dy zespó∏ powinien przygo- towaç materia∏y do prezentacji, obrazujàce przede wszystkim efekty ich prac oraz propozycje, wnioski i pomys∏y, mogàce wnieÊç istotne kwestie do projekto- wanego programu rozwoju szko∏y. JednoczeÊnie ka˝dy zespó∏ powinien do∏à- czyç materia∏y uzasadniajàce takie, a nie inne postulaty i propozycje. Materia∏ wizualny pos∏u˝y dyskusji plenarnej, materia∏y dodatkowe b´dà natomiast przy- datne do opracowywania ostatecznego dokumentu. Dyskusja plenarna powinna byç poÊwi´cona przede wszystkim promocji rozwià- zaƒ szczególnie atrakcyjnych oraz analizie najwi´kszych wàtpliwoÊci. Mo˝na jà nawet poprowadziç tak, aby kolejni prezenterzy przedstawili przede wszystkim to, co jest najbardziej fascynujàcego w ich opracowaniach oraz to, co im sprawi∏o najwi´ksze trudnoÊci i co w dalszym ciàgu budzi wàtpliwoÊci. Ca∏oÊç spotkania musi byç dobrze dokumentowana – najlepiej przez wybranych obserwatorów, ale równie˝ przez przedstawicieli poszczególnych grup. rola sesji plenarnej Efektem finalnym prac zespo∏ów zadaniowych powinno byç z∏o˝enie do zespo∏u koordynacyjnego dokumentów, takich jak: G dok∏adny opis efektów uzyskanych w wyniku osiàgni´cia opracowywanego efekt pracy zespo∏ów zadaniowych celu g∏ównego; G okreÊlenie celów szczegó∏owych (na poziomie operacjonalizacji zamiarów, nie dzia∏aƒ) pozwalajàcych osiàgnàç cel g∏ówny; G zestaw danych iloÊciowych, które by∏y podstawà wypracowania takich, a nie innych decyzji grupy; G zestaw niezb´dnych uwarunkowaƒ (mo˝liwych jednak do zaspokojenia przez szko∏´) i wàtpliwoÊci do rozstrzygni´cia przez zespó∏ koordynacyjny i podczas kolejnych etapów prac nad programem rozwoju szko∏y. W efekcie takiego procesu dyrekcja czy, szerzej, zespó∏ koordynacyjny uzyskuje bogaty materia∏ do dalszej pracy, a tak˝e uruchomiony zostaje proces zaanga- ˝owania ogó∏u nauczycieli nie tylko w tworzenie programu, ale równie˝ w myÊ- lenie o celach pracy szko∏y, mo˝liwoÊciach ich osiàgania, indywidualnych koniecz- noÊciach, jakich trzeba si´ podjàç, aby to wszystko, o czym by∏a mowa, uda∏o si´ osiàgnàç. Dodatkowà korzyÊcià mo˝e byç równie˝ wy∏onienie spoÊród nauczycieli osób przydatnych do prac nad kolejnym etapem, jakim jest planowanie dzia∏aƒ. ZAPAMI¢TAJ! Proces planowania zak∏ada sporzàdzenie dok∏adnego harmonogramu dzia∏aƒ, uwzgl´dniajàcego wybór konkretnych zadaƒ, terminy i czas ich realizacji, Êrodki umo˝liwiajàce osiàgni´cie celów szczegó∏owych, osoby lub inne podmioty odpo- wiedzialne za realizacj´, planowane wyniki uj´te w kategoriach zarówno jakoÊ- ciowych, jak i iloÊciowych. www.dashofer.pl Copyright © Verlag Dashofer 14 planowanie zró˝nicowane Programowanie pracy szko∏y KONCEPCJA PRACY I ROZWOJU SZKO¸Y Zwa˝ywszy, ˝e program rozwoju przygotowuje si´ zwykle na kilka lat, plan dzia- ∏ania powinno si´ równie˝ opracowaç na ca∏y okres realizacji programu. Istnieje jednak mo˝liwoÊç planowania zró˝nicowanego, w zale˝noÊci od terminu reali- zacji. I tak, plan na najbli˝szy rok szkolny powinien byç opracowany bardzo szczegó∏owo, natomiast dzia∏ania na lata nast´pne powinny raczej obrazowaç przewidywany rozwój i mo˝liwe dla tego rozwoju wyniki, bez koniecznoÊci ujmo- wania ich w jednoznacznych kategoriach czasu, osób i sposobów. Nie znaczy to, ˝e nale˝y zrezygnowaç z opisu kolejnych kroków, które trzeba b´dzie wykonaç, aby osiàgnàç zamierzone cele. Istotà programu rozwoju szko∏y jest w∏aÊnie poka- zanie, jak szko∏a, krok po kroku, b´dzie dochodzi∏a do osiàgni´cia konkretnej zmiany. Kroki te jednak nie powinny byç zapisem dzia∏aƒ, ale planowanych osiàg- ni´ç. Opisanie ich w kategoriach konkretnych dzia∏aƒ powinno byç wykonane pod koniec roku szkolnego i na poczàtku nast´pnego w formie konkretnego planu rocznego. MyÊlenie programowe zwiàzane z projektowaniem prac nad rozwojem szko∏y przedstawia nast´pujàcy schemat. Zadania szczegó∏owe, jakie zostanà wpisane do programu rozwoju szko∏y, powinny byç prostà emanacjà celu g∏ównego i wspierajàcych jego osiàgni´cie celów szcze- gó∏owych. Istota opracowywania programu rozwoju szko∏y, jak i ka˝dego innego planowania, powinna polegaç na projektowaniu najpierw tego, co chcemy osiàgnàç, nast´p- nie – ustaleniu etapów, jakie pozwolà uzyskaç zaplanowany efekt, a na koƒcu – www.dashofer.pl Copyright © Verlag Dashofer 15 Programowanie pracy szko∏y KONCEPCJA PRACY I ROZWOJU SZKO¸Y ustaleniu zadaƒ, które docelowo pozwolà osiàgnàç konkretne efekty opisujàce poszczególne cele. Dobre zaprojektowanie celów pozwoli równie˝ na opracowanie odpowiednich narz´dzi do monitorowania, a tak˝e ewaluacji procesu wdra˝ania programu roz- woju szko∏y. Wskaêniki pozwalajàce okreÊliç efekt uzyskania przewidywanych osiàgni´ç powinny byç równie˝ wpisane do programu, natomiast sposób ich bada- nia mo˝e byç ustalony osobno i do∏àczony jako odr´bny element programu. opracowanie narz´dzi do monitorowania prac Ze wzgl´du na zaanga˝owanie ogó∏u nauczycieli w opracowywanie programu nale˝y równie˝ ustaliç, w jaki sposób b´dà raportowane efekty analizy procesu, aby udzia∏ nauczycieli w realizacji programu by∏ podtrzymywany na poziomie du˝ej gotowoÊci, satysfakcji i akceptacji. Zarówno opracowanie dzia∏aƒ, jak i narz´dzi oraz procedur analizy i oceny ich wykonania powinno byç równie˝ dokonywane w ma∏ych grupach zadaniowych. Byç mo˝e warto utworzyç ich tyle, ile przyj´to do osiàgni´cia celów szczegó∏o- wych. Byç mo˝e nale˝y jednej grupie daç do opracowania wszystkie zadania szcze- gó∏owe dla wybranego celu g∏ównego. Byç mo˝e nale˝y ustalaç grupy mo˝liwie jednorodne, pozwalajàce wypracowywaç zadania dla przedstawicieli na przy- k∏ad jednego przedmiotu albo wr´cz przeciwnie – komponowaç grupy mieszane po∏àczone nauczaniem jednej klasy. Wszystko zale˝y od warunków, jakie istniejà w danej szkole. Dobrze natomiast zadbaç o to, by uczestnicy tych grup w mo˝liwie jak najwi´kszym zakresie dobierali si´ sami, aby ustalali status grupy oraz metody jej pracy zgodnie z w∏asnym temperamentem, doÊwiadczeniem oraz potrzebami. W sytuacji, kiedy zespo∏y nie potrafi∏yby pracowaç samodzielnie, nale˝a∏oby im przydzieliç kogoÊ ze szkolnych liderów jako wsparcie. Ka˝da grupa natomiast powinna wy∏oniç spoÊród siebie w∏asnego lidera. Liderzy powinni spotykaç si´ z zespo∏em koordynacyjnym. Powinni byç przeszkoleni, przynajmniej na pozio- mie podstawowym, w metodach pracy zespo∏owej. szkolni liderzy Opisana procedura obejmuje jedynie nauczycieli. Mo˝na si´ ograniczyç tylko do tej grupy i zamknàç prac´ nad programem rozwoju szko∏y, opierajàc si´ jedynie na dzia∏aniach Êrodowiska nauczycielskiego, ale mo˝na pójÊç dalej i dok∏adnie takà samà procedur´ przerobiç z rodzicami i uczniami. Trzeba si´ jednak liczyç z tym, ˝e wiàza∏oby si´ to z du˝ym zaanga˝owaniem czasowym. Najlepszym rozwiàzaniem wydaje si´ zapytanie pozosta∏ych cz∏onków spo∏ecz- noÊci szkolnej o istotne sprawy, wynikajàce z przyj´tych celów g∏ównych oraz celów szczegó∏owych, poprzez odpowiednio przygotowane ankiety. Dane uzys- kane w wyniku opracowania tych ankiet powinny stanowiç element dokumentacji, jakà pos∏ugiwa∏yby si´ grupy zadaniowe podczas opracowywania swoich zadaƒ. www.dashofer.pl Copyright © Verlag Dashofer 16
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Koncepcja pracy i rozwoju szkoły. Praktyczne wskazówki dla dyrektorów placówek oświatowych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: