Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00510 010930 7498416 na godz. na dobę w sumie
Konkurencja regulacyjna w prawie spółek - ebook/pdf
Konkurencja regulacyjna w prawie spółek - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 304
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-1882-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Przedmiotem niniejszej monografii jest zjawisko konkurencji regulacyjnej w prawie spółek. Autor przyjął w niej założenie, że konkurencja regulacyjna w prawie spółek może rzeczywiście zaistnieć i że może być przy tym konkurencją efektywną, tzn. prowadzącą do efektywnych ekonomicznie oraz sprawiedliwych społecznie rezultatów, pod tym wszakże warunkiem, że uprzednio zostanie stworzony określony metaporządek prawny, który będzie rządził zarówno postępowaniem poszczególnych państw tworzących prawo spółek, jak też zachowaniami poszczególnych spółek, ich założycieli oraz wspólników, i który będzie tym samym nadawał tejże konkurencji regulacyjnej stosowne ramy prawne (tzw. porządek konkurencyjny).
Celem autora niniejszej pracy stało się zidentyfikowanie i wskazanie tych właśnie konstytutywnych elementów metaporządku prawnego, które mogą sprawić, że konkurencja regulacyjna w prawie spółek stanie się konkurencją w pełni efektywną.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Dozór Policji Konkurencja jako środek regulacyjna zapobiegawczy w prawie spółek w polskim procesie karnym Jacek Kosonoga Marek Szydło Warszawa 2008 Spis treści Wydawca: Izabela Dorf Redakcja: Paulina Trzmielewska Korekta: Sylwia Kozak-Śmiech Skład, łamanie: JustLuk, Łukasz Drzewiecki © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2008 ISSN: 1897-4392 ISBN: 978-83-7526-871-3 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. (022) 535 80 00 31-156 Kraków, ul. Zacisze 7 tel. (012) 630 46 00 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Księgarnia internetowa www.profinfo.pl 4 Spis treści Spis treści Wykaz skrótów ................................................................................................11 Wprowadzenie .................................................................................................13 Rozdział I. Konkurencja regulacyjna jako zjawisko ekonomiczne ........................... 17 1. Konkurencja gospodarcza (w działalności gospodarczej)................17 2. Analogie pomiędzy konkurencją gospodarczą a konkurencją regulacyjną ......................................................................22 Rozdział II Konkurencja regulacyjna (konkurencja porządków prawnych) jako paradygmat rozwojowy wspólnotowego porządku prawnego ........................................................................................33 1. Dwie płaszczyzny konkurencji we Wspólnocie Europejskiej .........33 2. Czy konkurencja pomiędzy przedsiębiorstwami jest domeną wyłącznie wspólnotowego prawa gospodarczego, zaś konkurencja pomiędzy państwami wyłącznie domeną wspólnotowego prawa konstytucyjnego? ...........................................36 3. Wzajemne relacje pomiędzy ujednolicaniem i harmonizowaniem prawa państw członkowskich przez wspólnotowy porządek prawny a procesem konkurencji krajowych porządków prawnych .........................................................42 3.1. Uwagi wprowadzające ...........................................................................42 3.2. Aksjologiczne i prawne podstawy ujednolicania oraz harmonizacji prawa państw członkowskich ......................................43 5 Spis treści 3.3. Czynniki ograniczające działalność ustawodawcy wspólnotowego i wpływające tym samym na poszerzenie zakresu konkurencji krajowych porządków prawnych ...................48 4. Zasada państwa pochodzenia (zasada wzajemnego uznawania) jako podstawa konkurencji porządków prawnych we Wspólnocie .......................................................................52 4.1. Znaczenie zasady państwa pochodzenia (zasady wzajemnego uznawania) dla zaistnienia konkurencji krajowych porządków prawnych ........................................................52 4.2. Obowiązywanie zasady państwa pochodzenia (zasady wzajemnego uznawania) we wspólnotowym porządku prawnym ..................................................................................................57 4.3. Ryzyko obniżania się standardów w następstwie obowiązywania zasady państwa pochodzenia (zasady wzajemnego uznawania) .......................................................................60 4.4. Wzajemne uznawanie aktów administracyjnych uprawniających do wykonywania działalności gospodarczej i jego wpływ na konkurencję krajowych porządków prawnych ............................................................................64 5. Istotne zniekształcenia warunków konkurowania pomiędzy państwami członkowskimi, jako następstwo konkurencji krajowych porządków prawnych oraz możliwość podejmowania w związku z tym przez Wspólnotę aktów prawnych, zbliżających prawo państw członkowskich ............................................................................................70 6. Brak implementacji lub niewłaściwa implementacja przez państwa członkowskie dyrektyw wspólnotowych, jako przejaw nieuczciwej konkurencji regulacyjnej ..................................76 Rozdział III. Konkurencja regulacyjna w prawie spółek Stanów Zjednoczonych ....80 1. Konstytucyjne kompetencje do tworzenia prawa spółek przysługujące poszczególnym stanom w USA oraz federacji .........80 2. Uznawanie przez poszczególne stany spółek inkorporowanych zgodnie z prawem innego stanu. Zakres uprawnień prawodawczych przysługujących stanom w odniesieniu do takich spółek ..............................................................84 6 Spis treści 3. Konstytucyjne kompetencje stanów w zakresie tworzenia prawa spółek oraz uprawnienia stanów względem spółek obcych a konkurencja regulacyjna w zakresie prawa spółek ..........89 4. Początki (geneza) konkurencji regulacyjnej w zakresie prawa spółek w USA ................................................................................91 5. Dominacja stanu Delaware na amerykańskim rynku prawa spółek ...........................................................................................................99 6. Podstawowe cechy prawa spółek stanu Delaware oraz podatek koncesyjny za korzystanie z niego ......................................103 7. Konkurencja regulacyjna w USA w zakresie spółek LLC ...............107 Rozdział IV Wybrane teorie wyjaśniające oraz opisujące fenomen konkurencji regulacyjnej w prawie spółek .............................................109 1. Teoria rynkowa (neoklasyczna) ..........................................................109 1.1. Uwagi wprowadzające .........................................................................109 1.2. Wyróżnianie poszczególnych rynków produktowych na rynku regulacji prawnych z zakresu prawa spółek ........................111 1.3. Krajowe prawo spółek jako dobro publiczne. Problem dyfuzji krajowego prawa spółek oraz ochrona przed jego imitacją przez inne państwa ...............................................................115 1.4. Strategia różnicowania produktu w postaci krajowego prawa spółek ..........................................................................................119 1.5. Rola środowisk prawniczych (sędziów i adwokatów) w ramach konkurencji regulacyjnej...................................................122 2. Teoria wyboru publicznego ...................................................................128 2.1. Podstawowe założenia teorii wyboru publicznego oraz możliwość ich zastosowania do konkurencji regulacyjnej w prawie spółek ....................................................................................128 2.2. Podatność krajowego prawodawcy tworzącego prawo spółek na naciski grup interesów a wielkość danego państwa .....130 2.3. Charakterystyka poszczególnych grup interesów wywierających wpływ na kształt krajowego prawa spółek ..........134 2.4. Występowanie tzw. zewnętrznych negatywnych kosztów konkurencji regulacyjnej w prawie spółek, pod wpływem nacisku menedżerów spółek oraz ich wspólników .........................139 2.4.1. Uwagi wprowadzające .............................................................139 7 Spis treści 2.4.2. Hipoteza pierwsza: występujący w warunkach konkurencji regulacyjnej race to the bottom w zakresie ochrony interesów podmiotów trzecich ..............................140 2.4.3. Hipoteza druga: występujący w warunkach konkurencji regulacyjnej race to the top w zakresie ochrony interesów podmiotów trzecich ...............................150 2.5. Wzajemne relacje pomiędzy interesami wspólników (z jednej strony) i menedżerów spółek (z drugiej strony) oraz ich wpływ na konkurencję regulacyjną w prawie spółek .....158 2.5.1. Zbieżność interesów wspólników i menedżerów spółek oraz hipoteza race to the top .........................................158 2.5.2. Rozbieżność interesów wspólników i menedżerów spółek oraz hipoteza race to the bottom ...................................162 2.5.3. Hipoteza kompromisowa ........................................................167 3. Teoria (fenomen) tzw. zależności ścieżki w ramach konkurencji regulacyjnej w prawie spółek ........................................173 3.1. Ogólne uwagi na temat fenomenu zależności ścieżki oraz na temat technologicznych paradygmatów i ich stabilności .........173 3.2. Zastosowanie koncepcji zależności ścieżki oraz koncepcji (stabilnych) technologicznych paradygmatów w odniesieniu do zjawiska konkurencji regulacyjnej w prawie spółek ....................................................................................177 Rozdział V. Konstytutywne elementy metaporządku prawnego warunkujące zaistnienie efektywnej konkurencji regulacyjnej w prawie spółek .....................................................................188 1. Metaporządek prawny (porządek konkurencyjny) ........................188 2. Swoboda prawodawcy krajowego w zakresie tworzenia prawa spółek ............................................................................................189 3. Posiadanie stosownych kompetencji prawotwórczych przez prawodawcę centralnego (federalnego) .................................193 4. Podatek koncesyjny (franchise tax) jako bodziec motywujący państwa do uczestniczenia w konkurencji regulacyjnej ................195 5. Kolizyjnoprawna teoria założenia (inkorporacji) .............................198 6. Możliwość reinkorporowania się przez spółkę w ramy innego porządku prawnego .................................................................202 8 7. Przysługująca sędziom oraz adwokatom swoboda transgranicznego przemieszczania się i osiedlania w innych państwach w celach zawodowych ....................................205 Spis treści Rozdział VI Konstytutywne elementy metaporządku prawnego rządzące konkurencją regulacyjną a wspólnotowy porządek prawny ...............207 1. Swoboda państw członkowskich w zakresie tworzenia prawa spółek .........................................................................................207 1.1. Konkurencyjne kompetencje prawodawcze Wspólnoty oraz państw członkowskich w zakresie tworzenia prawa spółek .......... 207 1.2. Faktyczny (rzeczywisty) zakres ograniczenia we Wspólnocie konkurencji regulacyjnej w prawie spółek przez akty wspólnotowego prawa spółek ........................................213 2. Kompetencje prawodawcy wspólnotowego w zakresie przeciwdziałania niepożądanemu rozwojowi konkurencji regulacyjnej w prawie spółek ...............................................................219 3. Możliwość pobierania przez państwa członkowskie podatku koncesyjnego (i innych opłat) z tytułu (re)inkorporacji spółek ...........................................................................224 4. Kolizyjnoprawna teoria założenia (inkorporacji) w prawie wspólnotowym ........................................................................................228 5. Możliwość reinkorporowania się przez spółki założone zgodnie z prawem państwa członkowskiego w ramy prawa spółek obowiązującego w innym państwie członkowskim ...........230 6. Przysługująca sędziom oraz adwokatom na podstawie przepisów TWE swoboda transgranicznego przemieszczania się i osiedlania w innych państwach w celach zawodowych ..........................................................................237 7. Perspektywy faktycznego zaistnienia konkurencji regulacyjnej w prawie spółek we Wspólnocie Europejskiej ..........238 7.1. Gwarancja konkurencji regulacyjnej de iure a faktyczne jej zaistnienie ..............................................................................................238 7.2. Podejście sceptyczne do perspektywy faktycznego zaistnienia we Wspólnocie konkurencji regulacyjnej ....................240 7.3. Optymistyczne podejście do perspektywy faktycznego zaistnienia we Wspólnocie konkurencji regulacyjnej ....................259 7.4. Próba bilansu .........................................................................................274 9 Spis treści 8. Wertykalna konkurencja regulacyjna w zakresie prawa spółek we Wspólnocie Europejskiej ....................................................279 Wykaz literatury ..............................................................................................287 10 BGB Biała Księga Dz. U. Dz. Urz. WE ETS LLC TUE TWE UE US-GAAP Wykaz skrótów Wykaz skrótów – (Bürgerliches Gesetzbuch) kodeks cywilny nie- miecki – dokument Unii Europejskiej przygotowywany przez Komisję Europejską, zawierający program realizacji określonego celu Wspólnoty – Dziennik Ustaw – Dziennik Urzędowy Wspólnoty Europejskiej – Europejski Trybunał Sprawiedliwości – (Limited Liability Company) Spółka z ograniczo- ną odpowiedzialnością w USA – Traktat z dnia 7 lutego 1992 r. o Unii Euro- pejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30 z późn. zm.) – Traktat z dnia 25 marca 1957 r. ustanawiający Wspólnotę Europejską (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2 z późn. zm.) – Unia Europejska – (Generally Accepted Accounting Principles) ame- rykańskie przepisy o prowadzeniu rachunków w spółkach 11 Wykaz skrótów 12 Wprowadzenie Wprowadzenie Konkurencję regulacyjną można by prowizorycznie zdefiniować jako proces, w ramach którego poszczególni krajowi prawodawcy de- cydują się w sposób świadomy tworzyć coraz bardziej konkurencyjne środowisko regulacyjne, tak aby wzmocnić konkurencyjność krajowych podmiotów gospodarczych i zniechęcić je do prób ewentualnego po- szukiwania innego porządku prawnego, względnie też by przyciągnąć do danego państwa (tj. w ramy porządku prawnego tego państwa) pod- mioty z innych państw. Kreowanie tego rodzaju korzystnych i atrak- cyjnych regulacji prawnych, w nadziei, że w spodziewany i pożądany przez krajowego prawodawcę sposób wpłynie to na międzynarodową mobilność czynników produkcji, może prowadzić do takich zachowań po stronie (także potencjalnych) adresatów regulacji prawnych, które określamy mianem regulacyjnego arbitrażu, a które polegają na selek- cji wzmiankowanych wyżej regulacji prawnych, motywowanej chęcią znalezienia możliwie najbardziej sprzyjającego środowiska regulacyj- nego (tak, aby jak najlepiej wykorzystać istniejące szanse rynkowe). Zjawisko konkurencji regulacyjnej wywołuje wśród prawników i ekonomistów niezwykle zróżnicowane i skrajne wręcz oceny: od ne- gowania w ogóle istnienia tego zjawiska (z powołaniem się na fakt, że aby zaistniała rzeczywista konkurencja regulacyjna muszą zostać speł- nione na tyle idealne warunki czy też przesłanki, że w praktyce nie ma to nigdzie miejsca), po entuzjastyczne zachwyty nad tym fenomenem, który jakoby maksymalnie optymalizuje ekonomiczną efektywność po- szczególnych rozwiązań prawnych i prowadzi jednocześnie do rezul- tatów w pełni pożądanych ze społecznego punktu widzenia. 13 Wprowadzenie Przedmiotem niniejszej monografii jest zjawisko konkuren- cji regulacyjnej w prawie spółek. Autor przyjął w niej założenie, że konkurencja regulacyjna w prawie spółek może rzeczywiście za- istnieć i że – co więcej – może być przy tym konkurencją efektyw- ną, tzn. prowadzącą do efektywnych ekonomicznie (rynkowo) oraz sprawiedliwych społecznie rezultatów (a więc może prowadzić do zwiększania wartości udziałów lub akcji poszczególnych spółek – efektywność ekonomiczna, oraz może nie powodować występowa- nia szkodliwych i negatywnych efektów zewnętrznych w postaci naruszania interesów osób trzecich – sprawiedliwość społeczna), pod tym wszakże warunkiem (i z tym zastrzeżeniem), iż uprzednio zostanie stworzony określony metaporządek prawny, który będzie rządził zarówno postępowaniem poszczególnych państw tworzą- cych prawo spółek, jak też zachowaniami poszczególnych spółek, ich założycieli oraz wspólników, i który będzie tym samym nadawał tej- że konkurencji regulacyjnej stosowne ramy prawne (tzw. porządek konkurencyjny). W związku z powyższym, celem autora niniejszej pracy stało się zidentyfikowanie (wskazanie) tych właśnie konstytu- tywnych elementów metaporządku prawnego, które mogą sprawić, że konkurencja regulacyjna w prawie spółek stanie się konkuren- cją w pełni efektywną (tzn. efektywną w powyższym rozumieniu). Oprócz zidentyfikowania wspomnianych wyżej konstytutywnych elementów niejako in abstracto (tj. w ujęciu modelowym), celem au- tora pracy była także odpowiedź na pytanie, czy i w jakim zakresie elementy te występują już obecnie we wspólnotowym (unijnym) porządku prawnym i jakich ewentualnie zmian należałoby w tym porządku dokonać, aby zbliżyć się do naszkicowanego uprzednio modelu konkurencji efektywnej. Wszystkie te rozważania prowadzone są na tle pewnych szerszych – historycznych, ekonomicznych oraz prawnych – zagadnień, takich jak: relacje pomiędzy konkurencją regulacyjną a konkurencją gospodarczą; konkurencja krajowych porządków prawnych jako paradygmat roz- wojowy wspólnotowego porządku prawnego; historia i współczesność konkurencji regulacyjnej w zakresie prawa spółek w jej ojczyźnie, czyli w Stanach Zjednoczonych, a także rozmaite podejścia badawcze próbu- jące w przeszłości i obecnie wyjaśniać fenomen konkurencji regulacyjnej w prawie spółek. 14 Wprowadzenie Z uwagi na fakt, że temat poruszany w niniejszej pracy nie był jeszcze przedmiotem szerszych analiz w polskiej literaturze prawni- czej, autor wykorzystywał w niej przede wszystkim literaturę angloję- zyczną oraz niemieckojęzyczną. Wrocław, kwiecień 2008 r. Marek Szydło 15 Z uwagi na fakt, że temat poruszany w niniejszej pracy nie był jeszcze przedmiotem szerszych analiz w polskiej literaturze prawniczej, autor wykorzystywał w niej przede wszystkim literaturę anglojęzyczną oraz niemieckojęzyczną. 16 1. Konkurencja gospodarcza (w działalności gospodarczej) Konkurencja regulacyjna jako zjawisko Rozdział I. ekonomiczne... 1. Konkurencja gospodarcza (w działalności gospodarczej) Konkurencja jako taka jest pewnym złożonym fenomenem1, który może występować (i występuje) w bardzo różnych dziedzinach życia. Istnieje ona bowiem w gospodarce (tj. w działalności gospodarczej), w sporcie, w kulturze, w nauce, w działalności politycznej, a także – co będzie zasadniczym przedmiotem niniejszego opracowania – w dzia- łalności prawodawczej (tj. w działalności poszczególnych krajowych prawodawców). W każdej z tych sfer konkurencja posiada pewne swo- iste cechy oraz przybiera w jakiejś mierze specyficzny dla danej sfery życia kształt. Niemniej jednak wydaje się, że pewnym wzorcowym (czy też mo- delowym) przejawem konkurencji, w kontekście określonego procesu, jest konkurencja zachodząca w gospodarce, a dokładniej w działalno- ści gospodarczej. Konkurencja występująca w innych wymienionych wyżej sferach (dziedzinach) wykazuje bowiem bardzo wiele analogii właśnie do konkurencji gospodarczej. Stąd też co do zasady rozważa- nia poświęcone zostały konkurencji regulacyjnej (tj. konkurencji po- między prawodawcami). Warto byłoby rozpocząć od ogólnego chociażby naszkicowania zjawiska konkurencji gospodarczej, co pozwoli następnie na wskazanie całego szeregu zbieżnych elementów pomiędzy tą konkurencją a kon- 1 F. Rittner, Einführung in das Wettbewerbs- und Kartellrecht, Heidelberg 1985, s. 157. 17 Rozdział I. Konkurencja regulacyjna jako zjawisko ekonomiczne... kurencją regulacyjną, przy pełnej, rzecz jasna, świadomości równoczes- nego istnienia niemałych różnic oraz cech dywergentnych. Próbując przy tym uchwycić istotę konkurencji gospodarczej oraz przezwyciężając równocześnie sceptycyzm co do możliwości zdefinio- wania tego zjawiska2, należałoby zacząć od tego, że w sensie etymolo- gicznym wyraz „konkurencja” pochodzi od łacińskiego słowa concurro, które oznacza „walczyć, współzawodniczyć, starać się o coś równocześ- nie z drugim”. Z kolei we współczesnej polszczyźnie określenie „konku- rencja” jest synonimem „rywalizacji, współzawodnictwa, współubiega- nia się danych osób o osiągnięcie określonego celu”. Jest przy tym rzeczą charakterystyczną, że również doktryna prawa (a konkretnie prawa antymonopolowego), próbując zdefiniować istotę konkurencji w dzia- łalności gospodarczej, używa takich określeń, jak „walka” („zmaganie się”)3, „spór”4 lub też „rywalizacja”5 (względnie „współzawodnictwo”). Można zatem powiedzieć, że konkurencja jest zawsze równoznaczna z rywalizacją, ze zmaganiem się z innymi konkurentami. Ów wzmiankowany wyżej element rywalizacji czy też sporu (wal- ki), jest bez wątpienia punktem wyjścia dla zbudowania pożądanej definicji pojęcia konkurencji. Nie jest to jednak jedyny element cha- rakterystyczny dla procesu konkurencji. Chcąc bowiem skonstruować w miarę pełną i adekwatną definicję omawianego pojęcia, należałoby również wskazać, po pierwsze, podmioty uczestniczące we wspomnia- nym procesie rywalizacji, po drugie, cele (zamiary), jakimi kierują się te podmioty, po trzecie, cechy (właściwości, znamiona), jakimi charaktery- zuje się sam proces rywalizacji, po czwarte, strategie wykorzystywane 2 Niektórzy autorzy poważnie bowiem wątpią, czy zdefiniowanie pojęcia „konkurencji” (w działal- ności gospodarczej) jest w ogóle możliwe. Wątpliwości takie wyraża chociażby V. Emmerich, którego zdaniem zdefiniowanie omawianego tutaj pojęcia najprawdopodobniej jest niewykonalne. Wpraw- dzie – jak twierdzi autor – niemal każdy ma jakieś wyobrażenie na temat tego, czym jest konkurencja (w działalności gospodarczej), tym niemniej ustalenie w miarę jednolitej jej definicji jest właściwie niemożliwe. Powodem tego jest zaś okoliczność, że we współczesnej gospodarce procesy konkuro- wania są bardzo zróżnicowane (wielokształtne) i nie dają się precyzyjnie przewidywać. W związku z tym – jak utrzymuje powołany autor – wyjściem z sytuacji byłoby zrezygnowanie z definiowania pojęcia „konkurencji” i podjęcie próby zdefiniowania pojęcia w pewnym sensie przeciwnego – a mia- nowicie pojęcia „ograniczenie konkurencji”. Jednak i to zadanie, jak przyznaje V. Emmerich, okazuje się być wyjątkowo trudne: V. Emmerich, Kartellrecht, München 2001, s. 10. 3 R. Lane, EC Competition Law, Pearson Education Limited 2000, s. 6; R. Whish, Competition Law, London 2003, s. 2. 4 D.G. Goyder, EC Competition Law, Oxford 2003, s. 8. 5 S. Gronowski, Polskie prawo antymonopolowe. Zarys wykładu, Warszawa 1998, s. 37; D. Miąsik, Re- guła rozsądku w prawie antymonopolowym, Kraków 2004, s. 29 i n. 18 1. Konkurencja gospodarcza (w działalności gospodarczej) przez poszczególne podmioty w walce konkurencyjnej oraz, po piąte, efekty (rezultaty), do jakich ta rywalizacja prowadzi lub też powinna prowadzić (jeżeli odbywa się w sposób niezakłócony). Jeśli chodzi o podmioty uczestniczące w procesie rywalizacji (kon- kurencji gospodarczej), to są nimi samodzielne, w znaczeniu prawnym i organizacyjnym, przedsiębiorstwa. Przedsiębiorstwa te mogą działać w bardzo różnych formach organizacyjnoprawnych oraz reprezento- wać rozmaite formy własności, przy czym ich cechą charakterystycz- ną jest to, że są one zawsze zaangażowane (chociażby tylko ubocznie) w aktywność ekonomiczną (komercyjną)6. Odnosząc się z kolei do celów przyświecających rywalizującym ze sobą podmiotom (przedsiębiorstwom) trzeba zauważyć, że ich podsta- wowym celem jest zdobycie przewagi nad rywalami (konkurentami)7 oraz ugruntowanie swojej pozycji na rynku (przy równoczesnym osła- bieniu pozycji rynkowej rywali). Prawdą jest oczywiście, że rywalizu- jący ze sobą konkurenci zmierzają do osiągnięcia wymiernych korzy- ści majątkowych, a także do zdobycia rynków zaopatrzenia, zbytu oraz siły roboczej8 (jest to ich bezpośredni cel operacyjny). Tym niemniej, tak naprawdę ich długofalowym i niejako ostatecznym celem jest zawsze osiągnięcie supremacji na rynku oraz zdobycie przewagi nad konku- rentami. Mówiąc zaś jeszcze precyzyjniej, konkurującym ze sobą przed- 6 W prawie konkurencji używa się najczęściej tzw. funkcjonalnego pojęcia „przedsiębiorstwo”. Takie właśnie ujęcie wykorzystuje Europejski Trybunał Sprawiedliwości, definiując „przedsiębior- stwo” na potrzeby przepisów wspólnotowego prawa konkurencji. Zdaniem Trybunału, „przedsię- biorstwem” w rozumieniu wspólnotowego prawa konkurencji jest „każda jednostka zaangażowana w działalność gospodarczą (ekonomiczną), bez względu na jej status prawny oraz sposób finansowa- nia”: orzeczenia ETS w sprawach: C-41/90 Klaus Höfner i Fritz Elser przeciwko Macrotron GmbH, Zb. Orz. 1991, s. I-1979, pkt 21; C-159 i 160/91 Christian Poucet przeciwko Assurances Générales de France i Caisse Mutuelle Régionale du Languedoc-Roussillon, Zb. Orz. 1993, s. I-637, pkt 17; C-244/94 Fédé- ration Française des Sociétés d’Assurance, Société Paternelle-Vie, Union des Assurances de Paris-Vie i Caisse d’Assurance et de Prévoyance Mutuelle des Agriculteurs przeciwko Ministère de l’Agriculture et de la Pêche, Zb. Orz. 1995, s. I-4013, pkt 14; C-55/96 Job Centre coop. arl., Zb. Orz. 1997, s. I-7119, pkt 21; C-67/96 Albany International BV przeciwko Stichting Bedrijfspensioenfonds Textielindustrie, Zb. Orz. 1999, s. I-5751, pkt 77; C-115–117/97 Brentjens’ Handelsonderneming BV przeciwko Stichting Bedrijfspensioenfonds vol. de Handel in Bouwmaterialen, Zb. Orz. 1999, s. I-6025, pkt 77; C-219/97 Maatschappij Drijvende Bokken BV przeciwko Stichting Pensioenfonds vol. de Vervoer- en Haven- bedrijven, Zb. Orz. 1999, s. I-6121, pkt 67. 7 R. Lane, op. cit., s. 6; R. Whish, op. cit., s. 2; w orzeczeniu z dnia 20 maja 1991 r. polski Sąd Najwyż- szy stwierdził, iż „konkurencja to rywalizacja co najmniej dwóch partnerów w dążeniu do osiągnię- cia tego samego celu, ale z jednoczesnym działaniem zmierzającym do uzyskania przewagi”, II CR 445/90, Orzecznictwo Gospodarcze 1991, nr 4, poz. 78, s. 38. 8 S. Gronowski, op. cit., s. 37. 19 Rozdział I. Konkurencja regulacyjna jako zjawisko ekonomiczne... siębiorstwom chodzi o to, aby uzyskać odpowiednio dużą siłę rynkową (bo to ona właśnie gwarantuje przewagę nad rywalami)9. Siła rynkowa jest przy tym najczęściej definiowana jako zdolność przedsiębiorstwa do podwyższania poziomu cen (w krótkim czasie – powyżej kosztów krańcowych, natomiast w dłuższej perspektywie – powyżej średnich kosztów całkowitych), chociażby poprzez ograniczenie produkcji, przy równoczesnym zwiększaniu czystych zysków10. Siła rynkowa jest war- tością wymierną, przy czym z reguły na danym rynku poszczególne przedsiębiorstwa posiadają bardzo różną siłę rynkową. Jeśli chodzi o cechy procesu rywalizacji rynkowej, to należało- by w pierwszym rzędzie zwrócić uwagę na dynamiczny charakter tej rywalizacji, wyrażający się poprzez powtarzalność akcji i reakcji po- dejmowanych przez przedsiębiorstwa. Akcje te i reakcje ulegają cią- głym zmianom (pod wpływem zachowań rywali), zaś ich przebieg jest bardzo burzliwy i niekiedy trudno przewidywalny. Wszystkiemu temu towarzyszy niepewność co do możliwych zachowań konkuren- tów11 (a przynajmniej tak być powinno, jeżeli konkurencja funkcjonuje w sposób niezakłócony). Jeśli chodzi o strategie (metody) wykorzystywane przez przedsię- biorstwa w walce konkurencyjnej, to można w tym zakresie wskazać na dwie najczęściej stosowane: strategia wiodącej pozycji pod wzglę- dem kosztów całkowitych oraz strategia zróżnicowania. Strategia wiodącej pozycji pod względem kosztów całkowitych jest ukierunkowana na maksymalne obniżenie kosztów własnych przedsię- biorstwa, w porównaniu z kosztami ponoszonymi przez konkurentów. Zrealizowanie tej strategii nie jest proste, gdyż wymaga ponoszenia (przynajmniej w pierwszej fazie) znacznych nakładów i prowadzenia agresywnej polityki cenowej. Na realizację takiej strategii mogą sobie zazwyczaj pozwolić jedynie duże przedsiębiorstwa, które posiadają re- latywnie duży udział w rynku i korzystają z efektu skali. Z kolei strategia zróżnicowania polega na wytwarzaniu produk- tów bądź świadczeniu usług, które w unikalny i sposób zaspokajają 9 Stąd też można powiedzieć, że konkurencja to w istocie proces zdobywania (osiągania) oraz utrzymywania siły rynkowej: L. Peeperkorn, The Economics of Competition. Static Welfare Analysis of Market Power (w:) The EC Law of Competition, red. J. Faull, A. Nikpay, Oxford 1999, s. 9. 10 Por. M. Motta, Competition Policy. Theory and Practice, Cambridge 2005, s. 40–41, 115 i n.; L. Pee- perkorn, The Economics of Competition. Static Welfare…, s. 9; R. Lane, op. cit., s. 7. 11 M. Szydło, Swobody rynku wewnętrznego a reguły konkurencji. Między konwergencją a dywergencją, Toruń 2006, s. 166. 20 1. Konkurencja gospodarcza (w działalności gospodarczej) określone potrzeby nabywców (klientów). Przedsiębiorstwa stosujące tę strategię zmierzają do zauważalnego wyróżnienia swoich produk- tów bądź usług od produktów i usług konkurentów (wyróżnienia ja- kością, technologią, sposobem obsługi itp.), aby przyciągnąć w ten spo- sób klientów oraz zdobyć ich lojalność12. Odnosząc się wreszcie do efektów, jakie przynosi prawidłowo (i bez zakłóceń) funkcjonująca konkurencja, należałoby przede wszyst- kim wskazać na maksymalizację czy też na zwiększenie się efektywno- ści ekonomicznej (efektywności gospodarowania), a konkretnie efek- tywności alokacyjnej, efektywności produkcyjnej oraz efektywności dynamicznej. Efektywność alokacyjna jest to sytuacja, w której zasoby są przez poszczególne przedsiębiorstwa alokowane w kierunku zgodnym z pre- ferencjami konsumentów, tak że ci ostatni mogą nabywać takie do- bra, których aktualnie potrzebują (które preferują), przy czym mogą je nabywać w takiej ilości, jakiej potrzebują oraz po takiej cenie, jaką są w stanie zapłacić13. Z kolei efektywność produkcyjna jest to sytuacja, gdy określone towary są produkowane bądź usługi są świadczone po jak najniższym koszcie, a więc gdy możliwie jak najmniejsza część bo- gactwa czy też zasobów społeczeństwa jest wydatkowana na wzmian- kowane tutaj procesy produkcji14. Nie ulega więc wątpliwości, że je- żeli konkurencja funkcjonuje prawidłowo, to wówczas producenci są żywotnie zainteresowani obniżaniem swoich kosztów (a tym samym również cen), gdyż w przeciwnym wypadku odbiorcy mogliby się prze- nieść do konkurentów15. Wreszcie, efektywność dynamiczna jest to stan, w którym przed- siębiorstwa wprowadzają na rynek nowe produkty i technologie oraz stale rozwijają prace badawczo-rozwojowe, zwiększając w ten sposób innowacyjność całej gospodarki16. Kreowanie nowych rozwiązań tech- nologicznych oraz wprowadzanie nowych lub ulepszonych produktów przyczynia się do wzrostu dobrobytu, gdyż dzięki temu zaspokajane są nowe i stale zwiększające się potrzeby konsumentów. Ci ostatni ocze- 12 S. Gronowski, op. cit., s. 38. 13 O. Odudu, The Boundaries of EC Competition Law. The Scope of Article 81, Oxford 2006, s. 10–11; M. Motta, op. cit., s. 40 i n.; R. Whish, op. cit., s. 3; D.G. Goyder, op. cit., s. 9; D. Miąsik, op. cit., s. 43 i n. 14 R. Whish, op. cit., s. 3. 15 D.G. Goyder, op. cit., s. 9. 16 Por. D. Miąsik, op. cit., s. 46–47. 21 Rozdział I. Konkurencja regulacyjna jako zjawisko ekonomiczne... kują ciągłego postępu technicznego oraz ulepszania oferowanych im produktów, przy czym znaczna część tych odbiorców skłonna jest za- akceptować w zamian nawet wyższe ceny tychże produktów17. Zazwyczaj uważa się, że jeżeli na danym rynku funkcjonuje wiele przedsiębiorstw, które ze sobą w ostry sposób rywalizują (współzawod- niczą), to z reguły będą one żywotnie zainteresowane wprowadzaniem nowych produktów na rynek lub też ulepszaniem dotychczasowych. Zależy im bowiem na utrzymaniu klientów oraz na zdobyciu nowych źródeł zbytu. Gdyby natomiast zrezygnowali z innowacyjności oraz z kreowania postępu technicznego, ryzykowaliby tym samym utratę klientów oraz ich przeniesienie się do bardziej innowacyjnych konku- rentów18. 2. Analogie pomiędzy konkurencją gospodarczą a konkurencją regulacyjną Opisany powyżej model konkurencji gospodarczej może być rów- nież – przynajmniej w przybliżeniu – odnoszony do konkurencji regu- lacyjnej, a więc do konkurencji pomiędzy poszczególnymi krajowymi prawodawcami, tworzącymi normy prawne. W takim układzie, zakładając, że krajowy prawodawca może być w istocie utożsamiany z państwem jako takim, można by poszczególne państwa porównać do przedsiębiorstw19, mających – tak jak te ostat- nie – swoją organizacyjną strukturę, swoje specyficzne reguły podej- mowania decyzji, a tym samym wytwarzających i oferujących swoim obywatelom (konsumentom) określone produkty (świadczenia)20. Pro- duktami tymi są m.in. określone regulacje prawne21. Państwo tworzące określone regulacje prawne, przyrównywane do przedsiębiorstwa wytwarzającego na rynku określone produkty, mo- głoby być prima facie postrzegane w swojej działalności prawotwórczej 17 K. Mehta, op. cit., s. 39. 18 R. Whish, op. cit., s. 4; D.G. Goyder, op. cit., s. 9. 19 R.D. Auster, M. Silver, The State as a Firm, Boston 1979 passim. 20 K. Heine, Regulierungswettbewerb im Gesellschaftsrecht. Zur Funktionsfähigkeit eines Wettbewerbs der Rechtsordnungen im europäischen Gesellschaftsrecht, Berlin 2003, s. 40–41. 21 Por. R. Romano, Law as a Product: Some Pieces of the Incorporation Puzzle, The Journal of Law, Eco- nomics, Organization 1985, vol. 1, s. 225 i n. 22 2. Analogie pomiędzy konkurencją gospodarczą a konkurencją regulacyjną jako jeden wielki kartel (jako jedno wielkie antykonkurencyjne po- rozumienie), gdyż analogicznie jak kartelowa zmowa pomiędzy kon- kurującymi dotychczas producentami prowadzi do zaniku konkuren- cji cenowej oraz osłabia bodźce do inwestowania w innowacyjność, tak samo ustanowienie jednego centralnego ośrodka prawotwórczego w danym państwie (w postaci krajowego ustawodawcy) prowadzi do zaniku wszelkiej konkurencji oraz osłabia bodźce do przedsiębiorczej innowacyjności22. Patrząc na państwo z innego punktu widzenia, moż- na by je też przyrównać do swoistego monopolisty23 (przedsiębiorstwa o pozycji monopolistycznej), które w zakresie tworzenia norm praw- nych i poddawania swoich obywateli tymże normom nie posiada żad- nych konkurentów. Od razu jednak trzeba powiedzieć, że postrzeganie państwa i pań- stwowego prawodawcy w kategoriach kartelu czy też wyłącznego mo- nopolisty nie jest już dzisiaj uzasadnione. W globalizującej się gospodar- ce w niebywały bowiem sposób zwiększyła się mobilność czynników produkcji, w tym nie tylko kapitału, lecz także ludzi (przedsiębiorstw). Ta dynamiczna siła w postaci zwiększonego przepływu czynników produkcji w istotny sposób wpłynęła na powstanie i kształt rynku dóbr publicznych, w tym też rynku regulacji prawnych odnoszących się do działalności gospodarczej24. Mianowicie, skoro czynniki produkcji, w tym też poszczególni ludzie i przedsiębiorstwa, mogą przemieszczać się pomiędzy państwami i poszukiwać dla siebie lepszych warunków do życia i do prowadzenia swojej zawodowej (gospodarczej) działal- ności, to tym samym państwa nie mogą się już dłużej czuć jako nieza- grożeni żadną konkurencją monopoliści, lecz muszą rywalizować z in- nymi państwami o to, by wspomniane czynniki produkcji nie uciekały z obszaru objętego ich jurysdykcją, jak też o to, by przyciągnąć na swoje terytoria czynniki produkcji z innych państw. Stąd też poszczególne państwa są obecnie zmotywowane do tego, by rywalizować z innymi państwami na płaszczyźnie tworzenia możliwie korzystnych i atrak- cyjnych dla wspomnianych czynników produkcji regulacji prawnych. 22 W.W. Bratton, J.A. McCahery, The New Economics of Jurisdictional Competition: Devolutionary Fede- ralism in a Second-Best World, Georgetown Law Journal 1997, vol. 86, s. 204. 23 W.J. Carney, Business Law: The Impact of Competition on Regulation – Introduction, Emory Law Jou- rnal 2003, vol. 52, s. 1286. 24 W. Schön, Playing different games? Regulatory competition in tax and company law compared, Com- mon Market Law Review 2005, vol. 42, s. 333. 23 Rozdział I. Konkurencja regulacyjna jako zjawisko ekonomiczne... W rezultacie możemy mówić o powstaniu (powstawaniu) konkuren- cyjnego rynku wzmiankowanych regulacji prawnych. W tym kontekście słusznie się zauważa, że w momencie, gdy gospodarka jest otwarta – a globalizująca się współczesna gospodar- ka znamionuje się coraz większą otwartością – poszczególne pań- stwa posiadają coraz więcej bodźców do tego, by internalizować na swoim obszarze jak najwięcej korzyści oraz by czynić to nawet kosz- tem innych państw. W tym sensie poszczególne państwa coraz bar- dziej ze sobą konkurują, co jest zresztą o tyle zrozumiałe, że każdy racjonalny model zachowań państw zakłada, że państwa troszczą się bardziej o swoje własne interesy niż o interesy innych państw25. Ich rywalizacja, także na polu tworzenia regulacji prawnych, jest więc nieuchronna. Tak samo więc, jak w modelu konkurencji gospodarczej, rywali- zują ze sobą poszczególne przedsiębiorstwa, analogicznie w modelu konkurencji regulacyjnej rywalizują ze sobą poszczególne państwa, czy też – działający w ich ramach – krajowi prawodawcy. Celem tej, realizo- wanej kosztem innych państw (tj. kosztem interesów innych państw), konkurencyjnej rywalizacji, jest zwłaszcza osiągnięcie dużego stopnia skoncentrowania w danym państwie czynników produkcji i uzyski- wanie dzięki temu dodatkowych dochodów. Podobnie jak ma to miejsce w przypadku działań będących prze- jawem konkurencji gospodarczej, również działania stanowiące wyraz konkurencji regulacyjnej charakteryzują się często pewnymi powta- rzalnymi akcjami i reakcjami konkurentów26, przy czym nierzadko tym konkurencyjnym działaniom towarzyszy niepewność co do przyszłych zachowań innych (konkurencyjnych) prawodawców27. Również strategie konkurowania stosowane w ramach konkuren- cji regulacyjnej mogą do złudzenia przypominać te wykorzystywane w przypadku konkurencji gospodarczej. I tak, strategią taką może być chociażby strategia wiodąca pod względem kosztów całkowitych, któ- ra jest przydatna zwłaszcza w ramach międzynarodowej konkurencji 25 A.T. Guzman, Public Choice and International Regulatory Competition, Georgetown Law Journal 2002, vol. 90, s. 977. 26 Zob. np. rozważania o przebiegu konkurencji regulacyjnej na amerykańskim rynku prawa spó- łek zawarte w punktach 4 i 5 rozdziału 3 niniejszej pracy. 27 Por. E. Kamar, A Regulatory Competition Theory of Indeterminacy in Corporate Law, Columbia Law Review 1998, vol. 98, s. 1913 i n. 24 2. Analogie pomiędzy konkurencją gospodarczą a konkurencją regulacyjną podatkowej28. Konkurując wzajemnie ze sobą na płaszczyźnie możliwie korzystnego dla podatników (przedsiębiorstw, inwestorów) prawa po- datkowego, poszczególne państwa starają się obniżać stawki pobiera- nych przez siebie podatków dochodowych, czy też przewidywać w ra- mach swoich systemów podatkowych pewne szczególne zachęty (ulgi, zwolnienia itp.). Jednakże tego rodzaju strategia konkurowania, zdolna przyciągać do danego państwa kapitał oraz przedsiębiorstwa, wiąże się, przynajmniej w pierwszej fazie, z koniecznością ponoszenia przez dane państwo określonych strat po stronie wpływów (dochodów), co z kolei pociąga za sobą konieczność redukowania określonych budżetowych wydatków (kosztów). Tak więc skuteczna międzynarodowa konkuren- cja w zakresie ustawodawstwa podatkowego nieuchronnie wiąże się z koniecznością redukowania przez dane państwo kosztów swojego funkcjonowania, gdyż dopiero dzięki temu możliwe będzie obniżenie podatków (i przyciągnięcie zagranicznych środków produkcji). Tak samo, zatem, jak poszczególne przedsiębiorstwa (realizujące omawianą tutaj strategię wiodącą pod względem kosztów całkowitych) obniżają swoje koszty oraz stosowane ceny, tak samo też poszczególne państwa redukują swoje wydatki (koszty) oraz obniżają podatki (będące odpo- wiednikiem cen pobieranych przez przedsiębiorstwa). Inną strategią konkurowania w ramach działalności gospodarczej wykorzystywaną przez państwa w konkurencji regulacyjnej jest strate- gia różnicowania. Na polu prawodawczym przejawia się ona poprzez tworzenie takich regulacji prawnych, dotyczących danej dziedziny ży- cia, które wyróżniają się na tle analogicznych regulacji przyjmowanych przez inne państwa pewnymi cechami unikalnymi, sprawiającymi, że w oczach potencjalnych adresatów tychże regulacji zyskują one uzna- nie jako bardziej atrakcyjne i korzystne (bardziej odpowiadające ich potrzebom) niż regulacje tworzone przez innych prawodawców29. 28 Na temat (regulacyjnej) konkurencji podatkowej pomiędzy państwami zob. np. T. Brown, In- terjurisdictional Tax Competition: An Economic Perspective, Nebraska Law Review 1989, vol. 68, s. 652 i n.; M.B. Weiss, International Tax Competition: An Efficient or Inefficient Phenomenon, Akron Tax Journal 2001, vol. 16, s. 99 i n.; J. Roin, Competition and Evasion: Another Perspective on International Tax Competition, Georgetown Law Journal 2001, vol. 89, s. 543 i n.; M. Littlewood, Tax Competition: Harmful To Whom?, Michigan Journal of International Law 2004, vol. 26, s. 411 i n.; A.M. Sassi, The Re- gulation of Interstate Fiscal Competition: Defining the Borders of the Concept of Tax Incentives, Manchester Journal of International Economic Law 2004, vol. 1, s. 36 i n.; D. Roháč, Evidence and Myths about Tax Competition, New Perspectives on Political Economy 2006, vol. 2, s. 86 i n. 29 Zob. rozważania w punkcie 1.4 rozdziału 3. 25 Rozdział I. Konkurencja regulacyjna jako zjawisko ekonomiczne... Prawidłowo i bez zakłóceń funkcjonująca konkurencja regulacyj- na może prowadzić, analogicznie jak to ma miejsce w przypadku kon- kurencji gospodarczej, do pozytywnych rezultatów w postaci zwiększa- nia efektywności, a konkretnie efektywności alokacyjnej, produkcyjnej oraz dynamicznej. Efektywność alokacyjna – która, przypomnijmy, w gospodarce po- lega na tym, że poszczególne zasoby są alokowane w kierunku zgod- nym z preferencjami konsumentow, tak, że ci ostatni mogą nabywać produkty, których potrzebują, i to do tego po takich cenach, na jakie są w stanie sobie pozwolić – w przypadku konkurencji regulacyjnej może być osiągana przez to, że poszczególni, rywalizujący ze sobą prawodaw- cy będą dostosowywali treść tworzonych przez siebie regulacji praw- nych do konkretnych potrzeb i preferencji potencjalnych adresatów tychże regulacji, tak aby zachęcić wspomnianych adresatów do podda- nia się właśnie tym (a nie konkurencyjnym) regulacjom. W warunkach konkurencji regulacyjnej (tj. w warunkach nacisku konkurencyjnego ze strony innych regulatorów) kreowane przez krajowych prawodawców regulacje prawne mogą zatem w większym stopniu wychodzić naprze- ciw konkretnym oczekiwaniom i preferencjom podmiotów regulowa- nych30. Trzeba przy tym pamiętać, że konkurencja regulacyjna nie tylko dlatego umożliwia lepsze zaspokajanie potrzeb podmiotów regulowa- nych, że krajowi prawodawcy obawiają się ich ucieczki w ramy innych (bardziej dostosowanych do ich potrzeb) porządków prawnych. To lep- sze zaspokajanie potrzeb adresatów norm prawnych jest bowiem moż- liwe również dzięki temu, że poddany presji konkurencyjnej krajowy prawodawca obserwuje rozwiązania legislacyjne przyjmowane w in- nych porządkach prawnych oraz śledzi reakcję podmiotów regulowa- nych zarówno na rozwiązania przyjmowane w tych innych porządkach prawnych, jak też na rozwiązania jurydyczne przyjmowane przez sie- bie. Widząc pozytywną reakcję ze strony podmiotów regulowanych na niektóre z tych rozwiązań, czy to przyjmowanych przez siebie czy też stosowanych w ramach innych porządków prawnych, dany prawodaw- ca uzyskuje pewność, że właśnie te (a nie inne) rozwiązania w szczegól- nie optymalny sposób zaspokajają potrzeby wspomnianych (regulowa- nych) osób (i może je następnie utrzymywać lub przyjmować). Faktem jest bowiem, że krajowy prawodawca nie zawsze jest w stanie dobrze 30 K. Heine, op. cit., s. 42; W. Schön, Playing..., s. 335. 26 2. Analogie pomiędzy konkurencją gospodarczą a konkurencją regulacyjną i prawidłowo rozpoznać potrzeby adresatów tworzonych przez siebie norm i dopiero reakcja na konkretne regulacje prawne (przyjmowa- ne przez niego samego lub przez innych krajowych prawodawców) ze strony ich adresatów może dostarczyć mu empirycznych danych wska- zujących na to, które regulacje są optymalne z punktu widzenia ocze- kiwań podmiotów regulowanych. W oparciu o tak zgromadzone dane – możliwie do uzyskania jedynie w warunkach rzeczywistej konkurencji regulacyjnej – krajowy prawodawca jest w stanie w jeszcze pełniejszy sposób wychodzić naprzeciw oczekiwaniom i preferencjom adresatów tworzonych przez siebie regulacji prawnych31. Biorąc pod uwagę, że poddany presji konkurencyjnej i zagroż- ny odejściem podmiotów regulowanych w ramy innych porządków prawnych krajowy prawodawca musi się w coraz większym stopniu liczyć z potrzebami tych podmiotów i je coraz lepiej (poprzez tworzo- ne przez siebie regulacje prawne) zaspokajać, można by powiedzieć, że konkurencja regulacyjna wymusza na poszczególnych państwach coraz lepsze wypełnianie ich podstawowego zadania, jakim jest urze- czywistnianie dobra ogółu, poprzez tworzenie możliwie najlepszych warunków życia dla swoich obywateli32. Również „cena” jaką muszą płacić podmioty regulowane (adre- saci norm prawnych) za oferowane im przez krajowych prawodawców regulacje prawne, może być w warunkach konkurencji regulacyjnej znacznie niższa, niż gdyby owego nacisku konkurencyjnego nie było. Owa niska (osiągana w warunkach konkurencji regulacyjnej), kon- kurencyjna „cena” polega na tym, że korzyści z przyjęcia danej regu- lacji prawnej dla ich adresatów (osiągane i mierzalne na bardzo wie- lu różnych polach i płaszczyznach) w istotnym stopniu przekraczają ponoszone przez podmioty regulowane, w związku z daną regulacją, koszty33. W rezultacie, w warunkach konkurencji regulacyjnej (a więc w sytuacji możliwości wyboru przez podmioty regulowane wielu róż- nych konkurujących ze sobą ofert legislacyjnych) relacja pomiędzy uzy- skiwanymi korzyściami a ponoszonymi kosztami może być dla podmio- tów regulowanych szczególnie atrakcyjna i korzystna. 31 K. Heine, op. cit., s. 43–44. 32 K. Kern, Überseering – Rechtsangleichung und gegenseitige Anerkennung. Eine Untersuchung zum Wettbewerb der Gesetzgeber im Europäischen Gesellschaftsrecht, Berlin 2004, s. 42. 33 D. Geradin, J.A. McCahery, Regulatory Co-opetition: Transcending the Regulatory Competition Deba- te, Amsterdam Center for Law Economics. Working Paper No. 2005–06, s. 4. 27 Rozdział I. Konkurencja regulacyjna jako zjawisko ekonomiczne... Konkurencja regulacyjna umożliwia też osiągnięcie stanu efek- tywności produkcyjnej (w przypadku konkurencji gospodarczej efek- tywność ta polega na obniżaniu kosztów podukcji). Mianowicie, w wa- runkach konkurencji regulacyjnej poszczególni krajowi prawodawcy obserwują uważnie oferty legislacyjne innych konkurencyjnych pra- wodawców i identyfikują szczególnie te spośród nich, które są szeroko rozpowszechnione w wielu różnych państwach i które są najchętniej wybierane przez podmioty regulowane. Naśladując, czy też wręcz ko- piując te szczególnie szeroko rozpowszechnione i cenione (konkuren- cyjne) rozwiązania prawne, dany krajowy prawodawca może oszczę- dzać swoje zasoby34, które w przeciwnym wypadku musiałby poświęcić na inwestowanie w rozwój własnych oryginalnych regulacji prawnych oraz na (często długotrwałe) eksperymentowanie z bardzo różnymi rozwiązaniami jurydycznymi. Konkurencja regulacyjna umożliwia też osiągnięcie stanu efektywności dynamicznej, która w działalności gospodarczej przejawia się poprzez rozwój nowych produktów i technologii. Poddany konkurencyjnej presji krajowy prawodawca musi się cią- gle starać o ulepszanie swojego pakietu legislacyjnego, tak aby był on w jeszcze większym stopniu niż dotychczas pożądany przez podmioty regulowane. W warunkach konkurencji regulacyjnej prawodawca ma zatem wiele bodźców do tego, by eksperymen- tować z różnymi regulacjami (choć może to być kosztowne), by je ulepszać oraz by ciągle wprowadzać w tym zakresie innowacyj- ne rozwiązania35. Właśnie ta innowacyjna funkcja (innowacyjny skutek) konkurencji jest dość powszechnie uznawana(y) za jeden z najważniejszych argumentów przemawiających za przydatnoś- cią konkurencji regulacyjnej 36. Konkurencja ta umożliwia niejako globalne eksperymentowanie z bardzo różnymi treściowo regula- cjami prawnymi oraz ciągłe poszukiwanie coraz „lepszego” prawa (pod wpływem jakościowej presji ze strony różnych konkurencyj- nych prawodawców)37. 34 K. Kern, op. cit., s. 41. 35 S.G. Calabresi, A Government of Limited and Enumerated Powers: In Defense of United States v. Lopez, Michigan Law Review 1995, vol. 94, s. 777. 36 K. Kern, op. cit., s. 42. 37 W. Schön, Mindestharmonisierung im europäischen Gesellschaftsrecht, Zeitschrift für das gesamte Handelsrecht und Wirtschaftsrecht 1996, Band 160, s. 233. 28 2. Analogie pomiędzy konkurencją gospodarczą a konkurencją regulacyjną Z drugiej jednak strony, te wszystkie możliwie do uzyskania po- zytywne efekty konkurencji regulacyjnej w postaci zwiększonej efek- tywności porządków prawnych (alokacyjnej, produkcyjnej i dyna- micznej), równie dobrze mogą nie zostać osiągnięte, zaś konkurencja ta może wręcz doprowadzić – inaczej niż to założono w dotychczaso- wych rozważaniach – do wielu bardzo niekorzystnych skutków. Trzeba bowiem pamiętać, że tworzone przez krajowych prawodawców regu- lacje prawne posiadają wiele cech charakterystycznych dla tzw. dóbr publicznych38 i podlegają w związku z tym rozmaitym uwarunkowa- niom charakterystycznym dla tych właśnie dóbr. Jednym z tych uwa- runkowań jest chociażby to, że z dóbr tych korzysta bardzo duża liczba osób, w tym też wiele różnych grup interesów. W przypadku regula- cji prawnych oznacza to, że posiadają one (jako quasi-dobra publiczne) bardzo szerokie i zróżnicowane grono adresatów (tj. podmiotów zobli- gowanych do ich przestrzegania). Natomiast interesy tych osób nie za- wsze są zbieżne. W założeniu (i w postulowanym ujęciu modelowym), państwo poprzez tworzone przez siebie regulacje prawne powinno się starać owe rozbieżne interesy adresatów poszczególnych norm praw- nych godzić oraz wzajemnie je ze sobą wyważać, tak aby zostały one wszystkie uwzględnione w możliwie maksymalnym stopniu. Tyle tyl- ko, że państwo nie zawsze jest wzmiankowanym wyważaniem oraz godzeniem zainteresowane, a podlegając konkurencyjnej presji ze stro- ny innych prawodawców może się skupiać na zaspokajaniu potrzeb niektórych tylko grup interesów (tj. wybranych grup adresatów norm prawnych). W warunkach konkurencji regulacyjnej krajowy prawodawca może zatem wychodzić naprzeciw oczekiwaniom artykułowanym przez niektóre tylko, arbitralnie wybrane i wąsko określone klasy pod- miotów (adresatów), pozostawiając interesy innych grup podmiotów poza zakresem swojego zainteresowania39. W ten sposób dana regu- lacja nie zaspokoi optymalnie potrzeb i oczekiwań swoich adresatów (a mówiąc ściśle – zadowoli tylko niektórych z nich) i nie przyczyni się w związku z tym do uzyskania stanu efektywności alokacyjnej. Ponadto trzeba pamiętać, że nawet jeżeli w określonych przypad- kach przyjęta przez krajowego prawodawcę regulacja prawna będzie 38 Zob. szerzej w rozdziale IV (punkt 1.3). 39 D. Geradin, J.A. McCahery, op. cit., s. 6. 29 Rozdział I. Konkurencja regulacyjna jako zjawisko ekonomiczne... w jak najdalej idącym stopniu zaspokajała potrzeby wszystkich swoich adresatów i będzie je możliwie optymalnie wyważała (a więc z punk- tu widzenia przyjętych kryteriów efektywności alokacyjnej będzie ona optymalna), to i tak może ona jeszcze wyrządzać określone szkody pod- miotom trzecim (tj. osobom stojącym niejako na zewnątrz) i przerzucać na nie określone koszty. Będzie to zatem przejaw wystąpienia tzw. ze- wnętrznych negatywnych kosztów konkurencji regulacyjnej40. Jeżeli przyjęta przez krajowego prawodawcę regulacja praw- na nie zaspokaja optymalnie potrzeb wszystkich swoich adresatów lub też jeżeli powoduje ona przerzucenie na osoby trzecie określo- nych zewnętrznych kosztów, to wówczas prawdopodobnym tego powodem jest fakt, że na krajowego prawodawcę wywarły wpływ określone grupy interesów (grupy nacisku), z którymi tenże pra- wodawca musiał się liczyć, gdyż w przeciwnym wypadku mogły- by one przemieścić się do innego państwa, które zaoferowałoby im znacznie korzystniejsze i atrakcyjniejsze dla nich regulacje prawne. Twierdzi się niekiedy, że w warunkach konkurencji regulacyjnej ów wpływ niektórych, reprezentujących tzw. postawę szukania renty, grup interesów na krajowego prawodawcę jest mniejszy. Powodem zaś tego ma być okoliczność, że krajowy prawodawca jest w omawia- nych przypadkach poddany konkurencyjnej presji i jeżeli przyjmie rozwiązania korzystne jedynie dla niektórych adresatów stanowio- nych regulacji, względnie też jeżeli przerzuci określone zewnętrzne koszty na osoby trzecie, wówczas poszkodowane w ten sposób osoby przeniosą się po prostu do innego państwa, co w rezultacie będzie niekorzystne dla danego prawodawcy41. Niemniej jednak twierdze- nie to nie do końca jest prawdziwe, gdyż nie bierze pod uwagę, że takie przeniesienie się przez poszkodowane grupy osób do innego państwa nie zawsze będzie możliwe (gdyż np. grupy te mogą ce- 40 Tego rodzaju zewnętrzne negatywne koszty konkurencji regulacyjnej najłatwiej jest dostrzec na przykładzie regulacji prawnych kreujących określone wymogi związane z ochroną środowiska. Jeżeli zawarte w takich regulacjach wymogi są stosunkowo łagodne i przyjazne dla będących ich adresa- tami podmiotów gospodarczych (co ma w swoim założeniu przyciągnąć wspomniane podmioty do danego państwa), to wówczas bez wątpienia wychodzą one naprzeciw oczekiwaniom tych ostatnich i z tego punktu widzenia można o nich powiedzieć, że tworzą stan efektywności alokacyjnej. Rów- nocześnie jednak obniżenie (złagodzenie) wymogów ochronnych może wywołać określone nega- tywne następstwa dla środowiska naturalnego w postaci zwiększonych zanieczyszczeń (lub innych zagrożeń), co z kolei będzie w negatywny sposób odczuwane przez całą populację. 41 K. Heine, op. cit., s. 42–43; D. Geradin, J.A. McCahery, op. cit., s. 4–5. 30 2. Analogie pomiędzy konkurencją gospodarczą a konkurencją regulacyjną chować się mniejszą mobilnością lub też mogą być niejako związa- ne z uprzywilejowanymi grupami interesów i od nich uzależnione). Z kolei to właśnie owe uprzywilejowane grupy interesów mogą być bardziej mobilne i w związku z tym to właśnie ich potrzeby krajo- wy prawodawca może brać pod uwagę w pierwszym rzędzie (trak- tując je priorytetowo). Innym potencjalnym zagrożeniem mogącym wynikać z kon- kurencji regulacyjnej jest niebezpieczeństwo uzyskania w jej wy- niku przez określone państwo silnej pozycji dominującej lub też nawet monopolistycznej na danym rynku regulacji prawnych. Wprawdzie twierdzi się niekiedy, że tego rodzaju sytuacja może być nawet korzystna, pozwalając na osiągnięcie tzw. efektów ska- li42, tym niemniej tego rodzaju dominacja lub monopolizacja ryn- ków regulacji prawnych, nie przez wszystkich jest postrzegana jako zjawisko korzystne43. Należałoby też zauważyć, że omawiana tutaj konkurencja regu- lacyjna (konkurencja porządków prawnych) milcząco zakłada istnie- nie wielu różnych koniecznych warunków, które w danym przypad- ku wcale niekoniecznie muszą zaistnieć44. Jednym z takich warunków jest posiadanie przez poszczególnych adresatów regulacji prawnych (tj. przez podmioty regulowane) wyczerpujących i wiarygodnych in- formacji na temat treści rozmaitych rozwiązań jurydycznych przyjmo- wanych w ramach poszczególnych porządków prawnych oraz na te- mat ewentualnych skutków tych rozwiązań dla ich własnej sytuacji (pozycji prawnej). Jeżeli podmioty regulowane w rzeczywistości tego rodzaju informacji nie posiadają (a więc gdy występuje tzw. asymetria informacyjna, spowodowana chociażby barierami językowymi lub kul- turowymi), to wówczas ich decyzja o wybraniu określonego porządku prawnego siłą rzeczy będzie zniekształcona45. Innym warunkiem pełnego zaistnienia konkurencji regulacyjnej jest mobilność podmiotów regulowanych, i to zarówno w sensie ist- 42 Por. D. Geradin, J.A. McCahery, op. cit., s. 9; podobnie jak zresztą zauważa się, że określone po- zytywne następstwa mogą też wynikać z istnienia rynkowej dominacji w ramach działalności gospo- darczej, w postaci chociażby efektów skali i związanych z tym większych możliwości inwestowania w badania oraz rozwój: O. Odudu, op. cit., s. 131 i n. 43 M. Dreher, Wettbewerb oder Vereinheitlichung der Rechtsordnungen in Europa?, Juristenzeitung 1999, nr 3, s. 109–110. 44 M. Dreher, op. cit., s. 109. 45 K. Heine, op. cit., s. 46 i n.; D. Geradin, J.A. McCahery, op. cit., s. 7–8. 31
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Konkurencja regulacyjna w prawie spółek
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: