Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00080 006839 11257609 na godz. na dobę w sumie
Konkurencyjność miękka przedsiębiorstw - ebook/pdf
Konkurencyjność miękka przedsiębiorstw - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Difin Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7930-522-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> zarządzanie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Konkurencyjność miękka to jedna z dróg do osiągnięcia obecnej i/lub potencjalnej przewagi konkurencyjnej na rynku. Czynniki konkurencyjności, aby mogły być efektywne i skuteczne, muszą być rozwijane i kształtowane w dłuższym horyzoncie czasu. Badanie problemu konkurencyjności przedsiębiorstw to inaczej badanie wybranych zmian przedsiębiorstw. Każdy czynnik konkurencyjności pociąga za sobą określone zmiany.

Budowanie i kształtowanie konkurencyjności nie należy do prostych zadań przedsiębiorstwa. Świat nauki i praktyki gospodarczej ulega ciągłym zmianom i zmianie też musi ulec spojrzenie na konkurencyjność przedsiębiorstw. Skuteczność i efektywność konkurencyjności miękkiej generuje rozwój oraz stoi na straży bezpieczeństwa przedsiębiorstwa na rynku.

W książce przedstawiono problem konkurencyjności miękkiej przedsiębiorstw. Autor omówił własną koncepcję czterech podstawowych układów konkurencyjności przedsiębiorstw, a także własny model konkurencyjności miękkiej przedsiębiorstw.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Michał Adam LEŚNIEWSKI Konkurencyjność Konkurencyjność miękka miękka przedsiębiorstw przedsiębiorstw cena 55 zł Michał Adam LEŚNIEWSKI – doktor nauk ekonomicznych w zakresie nauk o zarządzaniu, ad- iunkt w Zakładzie Zarządzania Strategicznego Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach, gdzie prowadzi zajęcia dydaktyczne z zarządzania oraz zajmuje się działalnością naukowo-ba- dawczą. Zainteresowanie naukowe koncentruje wokół zagadnień związanych z zarządzaniem konkurencyjnością przedsiębiorstw. Współpracuje ze Szkołą Główną Handlową w Warszawie, a także z czasopismami naukowymi „Ekonomika i Organizacja Przedsiębiorstwa” oraz „Przegląd Organizacji”. W prezentowanej książce autor przedstawia problem konkurencyjności miękkiej przedsię- biorstw. Autor opracowania po przeprowadzonych badaniach naukowych począwszy od 2008 r. oraz studium literatury przedmiotu doszedł do wniosku, że na problem konkurencyjności moż- na spojrzeć analitycznie, tzn. wyodrębnił konkurencyjność miękką. Autor przedstawił własną koncepcję czterech podstawowych układów konkurencyjności przedsiębiorstw, a także własny model konkurencyjności miękkiej przedsiębiorstw. Konkurencyjność miękka to jedna z dróg do osiągnięcia obecnej i/lub potencjalnej przewagi konkurencyjnej na rynku. Czynniki konkurencyjności, aby mogły być efektywne i skuteczne, muszą być rozwijane i kształtowane w dłuższym horyzoncie czasu. Badanie problemu konku- rencyjności przedsiębiorstw to inaczej badanie wybranych zmian przedsiębiorstw. Każdy czynnik konkurencyjności pociąga za sobą określone zmiany. Budowanie i kształtowanie konkurencyjności nie należy do prostych zadań przedsiębiorstwa. Świat nauki i praktyki gospodarczej ulega ciągłym zmianom i zmianie też musi ulec spojrzenie na konkurencyjność przedsiębiorstw. Skuteczność i efektywność konkurencyjności miękkiej ge- neruje rozwój oraz stoi na straży bezpieczeństwa przedsiębiorstwa na rynku. K O N K U R E N C Y J N O Ś Ć M I Ę K K A P R Z E D S I Ę B I O R S T W ul. F. Kostrzewskiego 1, 00-768 Warszawa tel. 22 851 45 61, 22 851 45 62 fax 22 841 98 91 www.difin.pl ISBN 978-83-7930-522-3 Konkurencyjno mi kka przedsi biorstw_DRUK.indd 1 Konkurencyjno mi kka przedsi biorstw_DRUK.indd 1 2015-02-23 22:01:15 2015-02-23 22:01:15 Michał Adam LEŚNIEWSKI Konkurencyjność Konkurencyjność miękka miękka przedsiębiorstw przedsiębiorstw cena 55 zł Michał Adam LEŚNIEWSKI – doktor nauk ekonomicznych w zakresie nauk o zarządzaniu, ad- iunkt w Zakładzie Zarządzania Strategicznego Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach, gdzie prowadzi zajęcia dydaktyczne z zarządzania oraz zajmuje się działalnością naukowo-ba- dawczą. Zainteresowanie naukowe koncentruje wokół zagadnień związanych z zarządzaniem konkurencyjnością przedsiębiorstw. Współpracuje ze Szkołą Główną Handlową w Warszawie, a także z czasopismami naukowymi „Ekonomika i Organizacja Przedsiębiorstwa” oraz „Przegląd W prezentowanej książce autor przedstawia problem konkurencyjności miękkiej przedsię- biorstw. Autor opracowania po przeprowadzonych badaniach naukowych począwszy od 2008 r. oraz studium literatury przedmiotu doszedł do wniosku, że na problem konkurencyjności moż- na spojrzeć analitycznie, tzn. wyodrębnił konkurencyjność miękką. Autor przedstawił własną koncepcję czterech podstawowych układów konkurencyjności przedsiębiorstw, a także własny Konkurencyjność miękka to jedna z dróg do osiągnięcia obecnej i/lub potencjalnej przewagi konkurencyjnej na rynku. Czynniki konkurencyjności, aby mogły być efektywne i skuteczne, muszą być rozwijane i kształtowane w dłuższym horyzoncie czasu. Badanie problemu konku- rencyjności przedsiębiorstw to inaczej badanie wybranych zmian przedsiębiorstw. Każdy czynnik Budowanie i kształtowanie konkurencyjności nie należy do prostych zadań przedsiębiorstwa. Świat nauki i praktyki gospodarczej ulega ciągłym zmianom i zmianie też musi ulec spojrzenie na konkurencyjność przedsiębiorstw. Skuteczność i efektywność konkurencyjności miękkiej ge- K O N K U R E N C Y J N O Ś Ć M I Ę K K A P R Z E D S I Ę B I O R S T W ISBN 978-83-7930-522-3 2015-02-23 22:01:15 Michał Adam LEŚNIEWSKI Konkurencyjność Konkurencyjność miękka miękka przedsiębiorstw przedsiębiorstw K O N K U R E N C Y J N O Ś Ć M I Ę K K A P R Z E D S I Ę B I O R S T W Difin 2015-02-23 22:01:15 Copyright © by Difin SA Warszawa 2015 Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, przedrukowywanie i rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej pracy bez zgody wydawcy zabronione. Książka ta jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w Internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło, a kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty. Szanujmy cudzą własność i prawo. Wydanie pierwsze Recenzenci: prof. dr hab. Zbigniew Olesiński prof. dr hab. Jacek Brdulak Redaktor prowadzący: Tomasz Serafin Korekta: Monika Baranowska Projekt okładki: Łukasz Piotrowski ISBN 978-83-7930-523-0 Difin SA Warszawa 2015 00-768 Warszawa, ul. F. Kostrzewskiego 1 tel. 22 851 45 61, 22 851 45 62, fax 22 841 98 91 Księgarnie internetowe Difin: www.ksiegarnia.difin.pl www.ksiegarniasgh.pl Skład i łamanie: Jan Kapla, Edit sp. z o.o. www.editstudio.pl Wydrukowano w Polsce Spis treści Wprowadzenie Syntetyczne ujęcie konkurencyjności przedsiębiorstwa Część I Rozdział 1. Konkurencja procesem rozwoju przedsiębiorstw 1.1. Istota i pojęcie konkurencji w literaturze nauk ekonomicznych 1.2. Istota i definicje konkurencji 1.3. Rodzaje i kryteria klasyfikacji konkurencji Rozdział 2. Konkurencyjność przedsiębiorstwa 2.1. Istota i definicje konkurencyjności 2.2. Potencjał i źródła konkurencyjności 2.3. Źródła i sposoby budowy przewagi konkurencyjnej 2.4. Pozycja konkurencyjna jako miara skuteczności konkurowania 9 15 15 19 24 30 30 32 36 43 Czynniki konkurencyjności miękkiej przedsiębiorstw Część II Rozdział 3. Zasoby ludzkie w funkcjonowaniu przedsiębiorstwa 49 3.1. Pojęcie i cele zarządzania zasobami ludzkimi 49 59 3.2. Znaczenie zarządzania zasobami ludzkimi w przedsiębiorstwie 67 3.3. Miejsce czynnika ludzkiego w organizacji 3.4. Modele polityki personalnej 70 6 Spis treści 3.5. Metody zarządzania personelem 3.5.1. Planowanie zatrudnienia 3.5.2. Rekrutacja i selekcja personelu 3.5.3. Szkolenie i doskonalenie personelu 3.6. Kompetencje 3.7. Kreatywność Rozdział 4. Menedżer kadrą zarządzającą przedsiębiorstwem 4.1. Menedżer i jego rola w organizacji 4.2. Funkcje realizowane przez menedżera w organizacji 4.3. Cechy i umiejętności menedżera 4.4. Współczesny menedżer Rozdział 5. Motywacja funkcją zarządzania przedsiębiorstwem 5.1. Motywacja elementem zarządzania 5.2. Teorie potrzeb 5.3. Teoria procesu motywacji 5.4. Teoria wzmocnienia motywacji 5.5. Znaczenie motywowania pracowników 5.6. Instrumenty pobudzania motywacji 5.6.1. Płaca jako środek motywacji 5.6.2. Formy płac 5.6.3. Wewnętrzna struktura płac 5.6.4. Zasady kształtowania składników wynagrodzenia 5.6.5. Premia instrumentem motywowania 5.7. Pozapłacowe środki pobudzania motywacji 5.7.1. Polityka awansowania 5.7.2. Ocenianie – kształtowanie stosunków międzyludzkich 5.7.3. Korzystne i niekorzystne czynniki w systemie motywacyjnym. Płaca czy pozapłacowe motywatory? Rozdział 6. Kultura organizacyjna w procesie miękkiego zarządzania przedsiębiorstwem 6.1. Kultura organizacyjna w ujęciu definicyjnym 6.2. Model kultury organizacyjnej według E. Scheina 6.3. Typy i rodzaje kultur organizacyjnych stosowanych w przedsiębiorstwach 6.4. Kultura instrumentem zarządzania przedsiębiorstwem 73 73 76 85 89 91 95 99 104 109 113 113 117 119 124 126 127 128 129 130 131 133 135 135 136 138 140 140 145 149 155 6.5. Zmiana a kultura organizacyjna 6.5.1. Zmiana elementem funkcjonowania przedsiębiorstwa 6.6. Model zmian organizacyjnych wpływających na kulturę przedsiębiorstwa Rozdział 7. Wiedza zasobem przedsiębiorstwa 7.1. Pojęcie wiedzy 7.2. Wiedza jako strategiczny zasób 7.3. System zarządzania wiedzą 7.4. Zarządzanie wiedzą zadaniem kadry zarządzającej 7.5. Rola wiedzy w procesach zarządzania organizacją 7.6. Wartość przedsiębiorstwa 7.7. Zarządzanie wiedzą a zarządzanie wartością przedsiębiorstwa Rozdział 8. Kapitał intelektualny przedsiębiorstwa 8.1. Kapitał ludzki 8.2. Kapitał strukturalny 8.3. Kapitał relacyjny 8.4. Mierniki kapitału intelektualnego Rozdział 9. Zaufanie w rozwoju przedsiębiorstwa 9.1. Kształtowanie się pojęcia zaufanie 9.2. Zaufanie w ujęciu teorii racjonalnego wyboru 9.3. Zaufanie w teorii kapitału społecznego R. Putnama 9.4. Zaufanie a kapitał społeczny w koncepcji F. Fukuyamy 9.5. Definicja i rodzaje zaufania w koncepcji P. Sztompki 9.6. Pojęcie zaufania w teorii nauk o zarządzaniu 9.7. Kultura organizacyjna oparta na zaufaniu Spis treści 7 159 159 163 169 169 170 173 175 176 179 181 183 183 187 189 192 203 203 208 211 215 217 221 222 Rozdział 10. Model konkurencyjności miękkiej przedsiębiorstw 226 10.1. Cztery podstawowe układy konkurencyjności przedsiębiorstw 226 231 10.2. Model konkurencyjności miękkiej przedsiębiorstw Podsumowanie Bibliografia Wykaz rysunków i tabel (cid:29)23 239 253 Wprowadzenie Konkurencyjność to podstawa sukcesu, a sukces to ludzie Michał Adam Leśniewski Przed przystąpieniem do analizowania problemu konkurencyjności należy zapoznać się z dwoma podejściami do pojęcia konkurencja. Ogólnie można przyjąć, że konkurencja to proces rozwoju zachodzący między różnymi organi- zacjami w gospodarce rynkowej. Konkurencję można widzieć, rozpatrywać jako współpracę1 między różnymi organizacjami (przedsiębiorstwami). Współpraca dotyczy wzajemnego poszanowania się organizacji w drodze do wspólnego suk- cesu rynkowego (konkurencja błękitna)2. Konkurencję można także widzieć, roz- patrywać jako rywalizację między różnymi organizacjami (przedsiębiorstwami). Rywalizacja dotyczy stosowania przez przedsiębiorstwa strategii typu: wygrana – przegrana. Oznacza to, że jedna organizacja wygrywa, a druga przegrywa w osiągnięciu sukcesu rynkowego (konkurencja czerwona)3. Rodzaj stosowanej konkurencji jest uzależniony głównie od charakteru, osobowości, mentalności, zaufania itp. ludzi stanowiących władzę oraz od uwarunkowań rynkowych orga- nizacji (przedsiębiorstwa). Świat wokół organizacji4 ulega zmianie, co powoduje, 1 Zob. A. Kozina, Kooperacyjne strategie i style negocjacyjne, w: Współczesne formy relacji międzyorgani- zacyjnych. Współpraca-Kooperacja-Sieci, R. Borowiecki, T. Rojek (red.), Kraków: Fundacja Uniwersytetu Ekonomicznego 2014, s. 73–81; A. Kozina, Planowanie negocjacji w przedsiębiorstwie, Kraków: Uniwer- sytet Ekonomiczny 2012. 2 Jest tu nawiązanie to koloru niebieskiego, błękitnego, który odbierany jest jako kolor spokojny. Konkurencja błękitna to proces spokojnego, stonowanego rozwoju organizacji (przedsiębiorstwa) przez współpracę z innymi organizacjami (przedsiębiorstwami). 3 Jest tu nawiązanie do koloru czerwonego, który odbierany jest jako kolor agresywny. Konkuren- cja czerwona to proces agresywnego rozwoju organizacji (przedsiębiorstwa) przez rywalizację z innymi organizacjami (przedsiębiorstwami). 4 Autor zamiennie stosuje pojęcia: organizacja, przedsiębiorstwo, firma, podmiot gospodarczy w celu urozmaicenia poszczególnych zdań i unikania powtórzeń. 10 Wprowadzenie że same organizacje muszą być bardziej elastyczne względem otoczenia. Każdy podmiot działający na prawach rynku, konkurencji, aby mógł osiągnąć obecną i/lub potencjalną przewagę konkurencyjną (zdolność konkurencyjną) na rynku musi budować, a następnie kształtować własną konkurencyjność. Otoczenie przedsiębiorstw cały czas zmienia się, co z kolei powoduje, że konkurencyjność także ulega zmianie5. Badanie problemu konkurencyjności przedsiębiorstw to inaczej badanie wybranych zmian6 przedsiębiorstw. Każdy czynnik konkuren- cyjności pociąga za sobą określone zmiany. Budowanie i kształtowanie konku- rencyjności nie należy do prostych zadań przedsiębiorstwa. Konkurencyjność, aby była skuteczna musi być silnie zakorzeniona w danym przedsiębiorstwie. W tym momencie można zadać sobie pytanie, co tworzy konkurencyjność przed- siębiorstwa? Odpowiedź na tak postawione pytanie jest prosta i zarazem trudna. Odpowiedź prosta brzmi: wszystko to co tworzy i otacza przedsiębiorstwo jest jej konkurencyjnością. Odpowiedź trudna z kolei brzmi: czynniki konkurencyjności to wysublimowane elementy tworzące i otaczające przedsiębiorstwo. Na pierw- szy „rzut oka” obie odpowiedzi są takie same. Po wnikliwym zastanowieniu się występują jednak różnice. O ile w pierwszej odpowiedzi mamy do czynienia z przeróżnymi elementami tworzącymi przedsiębiorstwo (od A do Z – wszyst- kiego po trochu), o tyle w drugiej odpowiedzi mamy wybrane czynniki tworzące przedsiębiorstwo (nie od A nie do Z – nie wszystkiego po trochu). W drugiej odpowiedzi kładzie się nacisk tylko na te czynniki, które w sposób rzeczywi- sty przybliżają daną organizację do osiągnięcia przewagi konkurencyjnej na rynku. Przewaga konkurencyjna to wypadkowa między otoczeniem wewnętrz- nym i zewnętrznym organizacji, przedsiębiorstwa. Nie ma gotowej recepty na budowanie i kształtowanie konkurencyjności, ale za to jest wiele opracowań poświęconych konkurencyjności przedsiębiorstw. Konkurencyjność należy budować i kształtować zawsze w powiązaniu z elementami otoczenia wewnętrz- nego i zewnętrznego danej organizacji7. Każdy pracownik8 (zasób ludzki) zaj- muje najważniejsze miejsce w przedsiębiorstwie. To właśnie od pracownika rozpoczyna się proces budowania i kształtowania konkurencyjności. Każdy pra- cownik ma swój wkład w konkurencyjność swojej organizacji. Wkład ten jest zmienny w zależności od zajmowanego stanowiska w przedsiębiorstwie oraz 5 Zob. J. Bogdanienko, Zarys koncepcji, metod i problemów zarządzania, Toruń: Dom organizatora TNOiK 2005. 6 Konkurencyjność jako zmiana. 7 Zob. A. K. Koźmiński, K. Obłój, Zarys teorii równowagi organizacyjnej, Warszawa: PWE 1989. 8 Autor ma tutaj na myśli wszystkich pracowników począwszy od portiera a skończywszy na prezesie. Wprowadzenie 11 posiadanych kompetencji, umiejętności itd. Dlatego bardzo ważne jest w kon- kurencyjności, aby proces kadrowy w przedsiębiorstwie był realizowany przez kompetentne osoby. Winien być prowadzony dobór jakościowy pracowników. Analiza problemu konkurencyjności przedsiębiorstw skłania ku stwierdzeniu, że konkurencyjność jest pochodną zatrudnionych pracowników oraz uwarunkowań ryn- kowych. Dlatego każda organizacja musi dbać o jakościowe zatrudnianie pracow- ników oraz o tworzenie pozytywnych relacji z otoczeniem - Jakość pracowników i Jakość relacji to Jakość konkurencyjności9. Różnorodność opracowań związanych z konkurencyjnością przedsiębiorstw może stworzyć określony zament w istocie rozumienia pojęcia konkurencyjność. Można w tym miejscu przytoczyć słynne motto: Wiem, że nic nie wiem10. Anali- zując wiele publikacji można mieć wrażenie, że z jednej strony wiemy, co to jest konkurencyjność, a z drugiej strony trudno jest nam zrozumieć, czym ta konku- rencyjność tak naprawdę jest. Każdy autor (teoretyk czy praktyk) inaczej widzi i rozpatruje konkurencyjność. W wielu opracowaniach można dostrzec plusy w postaci stworzenia własnej definicji i modelu konkurencyjności. Każde opraco- wanie wnosi pewną cząstkę do konkurencyjności przedsiębiorstwa. Zamierzeniem autora książki jest przedstawienie innego spojrzenia na problem konkurencyjności przedsiębiorstw. To odmienne spojrzenie polega na skierowaniu konkurencyjno- ści na miękkie aspekty organizacji, czyli jest to konkurencyjność miękka. W książce przyjęto dwie tezy. Teza pierwsza brzmi: konkurencyjność jest składową rozwoju przed- siębiorstw. Teza druga brzmi: konkurencyjność miękka jest zestawem czynników kształtu- jących behawioralną przewagę konkurencyjną przedsiębiorstw. Książka powstała jako refleksja naukowa z przeprowadzonych badań autora począwszy od 2008 r. oraz studium literatury przedmiotu. Opracowanie wzbo- gaca dorobek szkoły behawioralnej, rozwijanej na gruncie nauk o zarządzaniu11 oraz szkoły ewolucyjnej, szkoły pozycyjnej i szkoły zasobów12 rozwijanych w zarzą- dzaniu strategicznym13. Publikacja podzielona została na dwie części, w której 9 Jakość pracowników i Jakość relacji to Jakość konkurencyjności – w tym zdaniu zawarta jest koncep- cja 3J, tj. Jakość pracowników (1J), Jakość relacji (2J) oraz Jakość konkurencyjności (3J). 10 Scio me nihil scire – powiedział to Sokrates. Źródło: Słownik łacińsko-polski, polsko-łaciński, Byd- goszcz: Buchmann 2005, s. 352. 11 Obok szkoły behawioralnej w ramach nauk o zarządzaniu istnieją jeszcze: szkoła klasyczna, szkoła ilościowa. Jest to tzw. główny podział szkół zarządzania. 12 Szkoła ewolucyjna, szkoła pozycyjna i szkoła zasobów to jedne ze szkół, które stanowią tzw. szkoły szczegółowe, które istnieją w zarządzaniu strategicznym. Zob. K. Obłój, Strategia organizacji, War- szawa: PWE 2007. 13 Autor książki w swoim dorobku naukowym wywodzi się ze szkoły behawioralnej, szkoły ewo- lucyjnej, szkoły pozycyjnej oraz szkoły zasobów. Zaprezentowane poszczególne szkoły zostały przedsta- 12 Wprowadzenie znajdują się poszczególne rozdziały. Część pierwsza pt. Syntetyczne ujęcie kon- kurencyjności przedsiębiorstwa prezentuje problem konkurencji i konkurencyjno- ści przedsiębiorstw. Część druga pt. Czynniki konkurencyjności miękkiej przedsię- biorstw dotyczy problemu składowych konkurencyjności miękkiej tj. zasobów ludzkich, menedżerów, motywacji, kultury organizacyjnej, wiedzy, kapitału inte- lektualnego oraz zaufania. W części tej przedstawiono autorską koncepcję czterech podstawowych układów konkurencyjności przedsiębiorstw oraz także autorski model konkurencyjności miękkiej przedsiębiorstw. Książka adresowana jest do wszystkich zainteresowanych problemem konkurencyjności z ukierunkowaniem na kon- kurencyjność miękką. Opracowanie to będzie przyczyniać się do podnoszenia wartości merytorycznej zajęć studentów na kierunku zarządzanie, ekonomia. Książka może być przydatna także na studiach podyplomowych poświęconych zagadnieniom budowania i kształtowanie konkurencyjności miękkiej przedsię- biorstw. Menedżerowie wszystkich szczebli zarządzania w przedsiębiorstwach mogą skorzystać z wiedzy płynącej z tej książki dla zwiększenia skuteczności zarządzania konkurencyjnością swojego podmiotu gospodarczego. Studenci studiów doktoranckich z nauk ekonomicznych także mogą z niniejszej książki przygotowywać się do egzaminów z przedmiotów ściśle związanych z konku- rencyjnością przedsiębiorstw. Skuteczność i efektywność konkurencyjności miękkiej generuje rozwój oraz stoi na straży bezpieczeństwa14 przedsiębiorstwa na rynku. Składam serdecznie podziękowania recenzentom książki Profesorowi Zbi- gniewowi Olesińskiemu i Profesorowi Jackowi Brdulakowi za konstruktyw ne recenzje, dzięki którym książka ujrzała światło dzienne. Życzę miłej lektury Autor wione w sposób zintegrowany w książce w postaci konkurencyjności miękkiej przedsiębiorstw oraz beha- wioralnej przewagi konkurencyjnej. Praktyka wskazuje, żeby skutecznie i efektywnie zarządzać, należy umieć łączyć ze sobą dorobek wszystkich lub kilku wybranych szkół nauk o zarządzaniu. 14 Zob. M. Leszczyński, Bezpieczeństwo społeczne Polaków wobec wyzwań XXI wieku, Warszawa: Difin 2011. Część I Syntetyczne ujęcie konkurencyjności przedsiębiorstwa Rozdział 1 Konkurencja procesem rozwoju przedsiębiorstw 1.1. Istota i pojęcie konkurencji w literaturze nauk ekonomicznych Konkurencja15 towarzyszy wszelkiej działalności gospodarczej i jest nieodłącz- nym mechanizmem regulującym rynek dóbr i usług. Konkurencja jest procesem towarzyszącym człowiekowi w każdej sferze jego działalności opartej na mecha- nizmie rynkowym. Konkurencja występuje jako nieodłączny element w procesie regulującym alokację zasobów16. Warunkiem zaistnienia procesów17 konkuren- cyjnych jest ograniczoność zasobów w stosunku do potrzeb, a w konkurencji rynkowej głównym problemem staje się ograniczona wielkość popytu na dobra. Idea konkurencji sprowadza się do rywalizacji wielu jednostek lub grup w osią- gnięciu tego samego celu, w tym znaczeniu stanowi główną siłę napędową suk- cesu lub porażki gospodarek narodowych, branż i przedsiębiorstw. 15 Zob. M. Bratnicki, Przedsiębiorczość, konkurencyjność i długowieczność organizacji, [w:] Przed- siębiorstwo na przełomie wieków, B. Godziszewski, M. Haffer i M.J. Stankiewicz (red.), Toruń: Uniwersytet Mikołaja Kopernika 2001, s. 39–249; A. Matczewski, N. Dudzińska-Korczak, Zarządzanie strategiczne, Łódź: Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna 2004; Współcze- sne problemy w zarządzaniu organizacjami, W. Adamus (red.), Kraków: Krakowska Szkoła Wyż- sza iM.A. Frycza Modrzewskiego 2008; J. Karpacz, Determinanty odnowy strategicznej potencjału małych i średnich przedsiębiorstw. Aspekty teoretyczne i wyniki badań empirycznych, Warszawa: Szkoła Główna Handlowa 2011. 16 T. Kochański, S.T. Kurek, Konkurencyjność przedsiębiorstw, Warszawa: Akademia Obrony Naro- dowej 2003, s. 9. 17 Zob. Sz. Cyfert, Strategiczne doskonalenie architektury procesów w zarządzaniu przedsiębiorstwem, Poznań: Akademia Ekonomiczna w Poznaniu 2006. 16 Część I. Syntetyczne ujęcie konkurencyjności przedsiębiorstwa Konkurencja jest procesem18 regulującym alokacje zasobów w gospodarce. Badania na temat konkurencji tworzą warunki do poznania właściwości poszcze- gólnych podmiotów gospodarczych, jak i całego systemu gospodarczego19. A. Smith w swoim traktacie Bogactwo narodów (1776 r.) poświęconym ana- lizie zmian cen artykułów wytwarzanych przez wielu przedsiębiorców formu- łuje pojęcie ceny naturalnej – ceny zapewniającej producentowi pokrycie kosz- tów i minimalny zysk. Tak rozumiana cena ustala się na rynku w długim okresie dzięki ,wolnej rywalizacji jednostek, których głównym motorem działania jest dążenie do maksymalizacji własnych korzyści. A. Smith konkurencję postrzegał jako proces wymagający zasadniczo dużej liczby sprzedawców i grup właścicieli zasobów, dobrze poinformowanych o zyskach, płacach i rentach w gospodarce, oparty na swobodzie przemieszczania się zasobów między gałęziami gospo- darki. Przy spełnieniu takich warunków egoistyczny interes właścicieli zasobów powinien doprowadzić do ukształtowania się długookresowych cen naturalnych, które zrównają stopę zysków, płac i rent pomiędzy poszczególnymi sektorami gospodarki20. Indywidualne dążenie ludzi do maksymalizacji własnych korzyści A. Smith traktuje jako główną sprężynę systemu ekonomicznego. Wolny rynek i procesy konkurencji prowadzą do efektywnej alokacji zasobów w gospodarce. Ponadto, system ekonomiczny tworzony przez poszczególnych ludzi (podmioty prawne) jest optymalny z punktu widzenia pomnażania ogólnego dobrobytu, to nie powi- nien występować dodatkowy podmiot, który ingerowałby w działalność podmio- tów prywatnych, jakim mogłoby być państwo. Ujęcie A. Smitha przedstawia model konkurencji wolnorynkowej, w którym nie ma żadnych instrumentów regulujących rynek ani podmiotów ingerujących w działalność przedsiębiorców. Innym przykładem konkurencji na rynku jest model marksistowski. W poglądach K. Marksa pojęcie konkurencji odgrywało ważną rolę w uję- ciu historycznym i ekonomicznym. Pojawienie się konkurencyjnego rynku K. Marks traktuje jako przyczynę erozji siły królewskich monopoli oraz feu- dalnych praktyk. W przeciwieństwie do klasyków ekonomii, łączących kon- kurencję wyłącznie z procesami wymiany rynkowej, konkurencja w teorii 18 Zob. Z. Olesiński, Zarządzanie relacjami międzyorganizacyjnymi, Warszawa: C.H. Beck 2010; Z. Olesiński, Implementacja teorii relacji międzyorganizacyjnych w Polsce, [w:] Współpraca międzyorgani- zacyjna w działalności przedsiębiorstw. Klastry – Alianse – Sieci, R. Borowiecki, T. Rojek (red.), Kraków: Fundacja Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie 2012. 19 P. Kotler, Marketing. Analiza, planowanie, wdrażanie i kontrola, Warszawa: Gebethner i Ska 1994, s. 18. 20 A. Smith, Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 1954, s. 42. Rozdział 1. Konkurencja procesem rozwoju przedsiębiorstw 17 Marksa odnosi się zarówno do strefy wymiany, jak i do sfer produkcji, dys- trybucji i akumulacji kapitału. W omawianej teorii konkurencja ma charakter nie tylko siły równoważącej rynek, ale i powodującej niewłaściwą alokację kapi- tału oraz wytrącanie ze stanu równowagi. Cechą szczególną podejścia przed- stawionego w dziele pt. Kapitał jest ukazanie społeczeństwa podzielonego na antagonistyczne klasy nieustannie walczące ze sobą o kapitał. Konkurencja jest postrzegana jako aktywna siła, która umożliwia pokonanie feudalnych i mer- kantylnych zasad produkcji i spowodowała, iż kapitał, a nie praca, stał się domi- nującym czynnikiem w procesie produkcji21. Termin konkurencja22 jest wielorako definiowany. Wiąże się z tym niewątpli- wie rozmaitość poglądów na ten temat. Wśród pierwszych publikacji znajduje się praca K. Antonie’a pt. Kurs ekonomii społecznej, która poświęcona jest kon- kurencji, jej negatywnym oraz pozytywnym skutkom ekonomicznym. Według K. Antonie’a konkurencja polega na wykluczeniu interwencji państwa ze strefy produkcji, podziału, wymiany i konsumpcji. Takie podejście do zagadnienia jest rozszerzeniem teoretycznego modelu konkurencji doskonałej, w której zakłada się istnienie doskonale elastycznego popytu, czyli możliwości natychmiastowego reagowania konsumentów na zmiany cen produkcji i usług oferowanych przez producentów na rynku. W modelu konkurencji doskonałej żaden producent nie ma wpływu na cenę swoich dóbr, tym samym nie ma również możliwości kon- trolowania jej poziomu. Zdaniem K. Antonie’a pozytywnymi efektami ekonomicznymi konkurencji są23: • wzrost liczby wynalazków, • pojawienie się nowych wytworów pracy ludzkiej, • postęp w handlu zagranicznym, • możliwość wywierania większego wpływu na rynek, • obniżka cen, • wzrost ilości towarów i usług na rynku, • zwiększenie poziomu konsumpcji. 21 H. Landweth, D.C. Colander, Historia myśli ekonomicznej, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 1998, s. 119. 22 Zob. J. W. Przybytniowski, Konkurencyjność rynku usług pośrednictwa ubezpieczeniowego w Polsce, Warszawa: Wydawnictwo Menedżerskie PTM 2013; M. Zastempowski, Innowacyjność i jej wpływ na konkurencyjność tajemniczych mistrzów polskiej gospodarki, „Zeszyty Naukowe Małopolskiej Wyższej Szkoły Ekonomicznej”, Tarnów, nr 1, czerwiec 2014, t. 24, s. 233–240; M. Zastempowski, Potencjał innowacyjny małych i średnich przedsiębiorstw na tle liderów polskiej gospodarki w świetle badań empirycz- nych, „Współczesne Zarządzanie” 2013, nr 2, s. 68–75. 23 K. Antoine, Kurs ekonomii społecznej, Warszawa: Księgarnia Gebethnera i Wolffa 1909, s. 28. 18 Część I. Syntetyczne ujęcie konkurencyjności przedsiębiorstwa M.S. Morgan dokonał analizy poglądów na temat konkurencji prezentowa- nych przez ekonomistów amerykańskich i zauważył, iż konkurencję można ujmować jako: • instytucję ekonomiczną, • prawo natury, • przyczynę praw natury, • prawo ekonomiczne24. Autorzy amerykańscy przedstawili wspólną definicję konkurencji: konkurencja to proces, za pomocą którego uczestnicy rynku, dążąc do realizacji swych inte- resów, próbują przedstawić korzystniejsze od innych oferty pod względem ceny, jakości lub innych charakterystyk, wpływający na decyzję zawarcia transakcji25. J. Kornai stwierdził, iż możliwe są dwa rodzaje konkurencji autentycznej. Przy jednym sprzedawcy zabiegają o nabywców, przy drugim – nabywcy o sprze- dawców. Oba są autentycznymi formami konkurencji, ponieważ jedni osiągają cel, a inni nie26. Według J. Kornai opisywane zjawisko dotyczy zarówno sprzedawców, jak i nabywców. W pierwszym przypadku sprzedawcy rywalizują między sobą w celu zdobycia nabywców swoich produktów, natomiast w drugim – nabywcy współ- zawodniczą między sobą o sprzedawcę. Nabywcy produktów mają ograniczone możliwości konkurowania między sobą, nie istnieją w tym zakresie żadne możli- wości rywalizacji, a właściwa konkurencja ma miejsce między oferującymi dobra konsumpcyjne, czyli sprzedającymi. Jeżeli przyjmie się za obowiązujące kryte- rium uczciwości, to konkurencja będzie polegała na takim współzawodnictwie, w którym lepsi wygrają z gorszymi lub inaczej: jedni osiągną cel, a inni nie. F.A. von Hayek określił rynek terminem catallaxy, co oznacza sieć różnych przedsiębiorstw i gospodarstw domowych, współistniejących nie w dążeniu do osiągnięcia określonego wspólnego celu, lecz na zasadzie wzajemności. Należy podkreślić, że postrzega on rynek jako rodzaj gry prowadzonej przez uczestni- czących w niej graczy, w której biorą udział wszyscy z różnym powodzeniem, proporcjonalnie do swych umiejętności. Dostrzeganie zmian na rynku, gustów konsumentów, cen, czynników produkcji jest podstawowym elementem gry ryn- kowej. Ceny rynkowe są głównym źródłem informacji, ponieważ uczestnikom gry rynkowej dostarczają wskazówek co do dalszego postępowania. Podstawo- 24 T. Kochański, S.T. Kurek, Konkurencyjność przedsiębiorstw, Warszawa: Akademia Obrony Naro- dowej 2003, s. 12. 25 K. Antoine, op. cit., s. 42. 26 T. Kochański, S.T. Kurek, op. cit., s. 12. Rozdział 1. Konkurencja procesem rozwoju przedsiębiorstw 19 wym wyróżnikiem przedsiębiorstw, uczestników gry rynkowej, jest stan posiada- nia wiedzy na temat rynku, jego struktur oraz tendencji na nim występujących. Konkurencja polega na tym, że pewne dobra i ich producenci zdobywają u kon- sumentów uznanie większe niż inne. Jeżeli producent nie potrafi zdobyć nabyw- ców, to wypada z gry rynkowej27. Według F.A. von Hayeka konkurencja to procedura odkrywcza, występująca na rynku w warunkach pełnej swobody działania. Z tak przyjętej definicji wynika, że rynek umożliwia jednostkom, mającym różne cele oraz wartości, harmonijne współistnienie i osiąganie przez nie celów indywidualnych. Należy nadmienić, że rynek nie wymusza zgodności co do celów, jakie mają osiągnąć28. Szczegółowe analizy konkurencji stanowią podstawę strategicznego plano- wania i działania firm, dla których kanwę tworzą liczne koncepcje o charakterze interdyscyplinarnym. Ich wspólną myślą jest opracowanie i utrzymanie przewagi konkurencyjnej. Teoria ta nosi nazwę menedżerskiej teorii konkurencji29. 1.2. Istota i definicje konkurencji Termin konkurencja pochodzi od łacińskiego concurrere, które oznacza biec razem oraz competiton wywodzące się od łacińskiego cum petere, które oznacza wspólne poszukiwanie30. Nazwy te oznaczały coś, co jest wspólnie wykonywane (poszu- kiwania, bieg). Jednak merytoryczny sens tego pojęcia jest inny i sprowadza się do współzawodnictwa między rywalami. W tym znaczeniu zjawisko konkurencji jest bardzo stare. Występuje ono w wielu dziedzinach życia społecznego, gospo- darczego, politycznego, kulturalnego, artystycznego czy też sportowego. Badania nad istotą oraz nad prawami rządzącymi rynkiem, na którym konkurencja wystę- puje jako jego nieodłączny mechanizm regulujący, były prowadzone dopiero od momentu pojawienia się kapitalistycznego sposobu gospodarowania. Z publikacji wydanych w latach dziewięćdziesiątych XX wieku można przy- toczyć kilka definicji konkurencji: 27 Zob. M.A. Leśniewski, Konkurencyjność przedsiębiorstw. Wybrane problemy, Toruń: Dom Orga- nizatora TNOiK 2011; P. Dziekański, Informacja jako dobro ekonomiczne będące źródłem przewagi kon- kurencyjnej, [w:] Nierówności społeczne a wzrost gospodarczy, M.G. Woźniak (red.), Rzeszów: Uniwersy- tet Rzeszowski 2012, s. 387–403. 28 T. Kochański, S.T., Kurek, op. cit., s. 13. 29 Zob. M.A. Leśniewski, Konkurencyjność przedsiębiorstw…, op. cit. 30 B. Majewska-Jurczyk, Z. Jurczyk, Polityka Konkurencji w Polsce. Wybrane zagadnienia-gospodarka narodowa, Warszawa: Difin 1993, s. 24. 20 Część I. Syntetyczne ujęcie konkurencyjności przedsiębiorstwa • Konkurencja to taka sytuacja na rynku, w której firmy lub sprzedawcy nieza- leżnie od siebie dążą do patronatu nad kupującymi (zdobycia poparcia nabyw- ców), co jest dla nich warunkiem do osiągnięcia danego celu ekonomicznego, którym może być wzrost zysku, sprzedaży lub udziału na rynku31. • Konkurencja to wolna, całkowita i prawdziwa konfrontacja wszystkich pod- miotów gospodarczych w sferze zarówno popytu, jak i podaży dóbr i usług, środków produkcji i środków kapitałowych. Oczywiście konkurencja powinna być rozpatrywana wyłącznie w kontekście jej uwarunkowań i cech, dlatego można mówić jedynie o stopniu, zakresie czy obszarze konkurencji w danej sytuacji lub w danej gospodarce. Obszar ten, wynikający z danych empirycznych, pokazuje naturalne współzawodnictwo między podmiotami, dążącymi do osiągania zysków bądź sukcesów32. • Konkurencja w znaczeniu potocznym to walka przedsiębiorców o rynek. Wybór najkorzystniejszych warunków wymiennych, zapewniających jak naj- wyższe dochody33. • Konkurencja to współzawodnictwo, rywalizacja o zwiększenie udziału w rynku i zysków34. • Konkurencja to sytuacja na rynku, wzajemne oddziaływanie na siebie sprzeda- jących lub kupujących. W przypadku konkurencji sprzedających każdy z nich stara się pozyskać klienta, składając mu najkorzystniejszą dla niego ofertę. Kupujący również mogą konkurować między sobą, starając się zdobyć pożą- dany produkt przez przedstawienie sprzedającemu najkorzystniejszej oferty35. W przywołanych definicjach autorzy wyczerpująco przedstawili konkuren- cję jako jeden z najważniejszych procesów współczesnej gospodarki rynkowej, podkreślili współzawodnictwo między uczestnikami gry rynkowej, dążącymi do osiągnięcia wybranego celu. Wśród instrumentów gry rynkowej, obok ceny i jakości wyrobu, wymienia się również takie jak liczba oferowanych dóbr, działalność reklamowa oraz kombi- nację z czynnikami istotnymi dla klientów – upustami cenowymi lub sprzedażą ratalną. Należy podkreślić duże znaczenie dogodnych warunków dostaw jako jed- nej z ważnych metod konkurencji między przedsiębiorstwami. 31 Ibid., s. 26. 32 Y. Bernard, J.C. Colli, Słownik ekonomiczny i finansowy, Katowice: Wydawnictwo Książnica 1994, s. 43. 33 M. Syrek, Ekonomia, Katowice: Wydawnictwo Wolumen 1994, s. 43. 34 J. Brémond, M.-M. Salort, Odkrywanie ekonomii, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 1994, s. 92. 35 A. Błaszczyński, J. Stygares, Słownik pojęć ekonomicznych, Kraków: Towarzystwo Handlowe „Atlant” 1995, s. 108. Rozdział 1. Konkurencja procesem rozwoju przedsiębiorstw 21 Konkurencja to proces, którego uczestnicy rywalizują między sobą w dążeniu do analogicznych celów36, co oznacza, że działania podejmowane przez jednych dla osiągania określonych celów utrudniają osiągnie takich samych celów przez innych. Konkurencja może być rozpatrywana według różnych kryteriów: • arena konkurencji, • podmioty konkurencji, • przedmiot konkurencji, • zakres (zasięg) konkurencji, • charakter konkurencji, • intensywność konkurencji37. Areną konkurencji nazywana jest przestrzeń, w której zachodzi zjawisko kon- kurencji między określonymi podmiotami. Według tego kryterium możemy podzielić konkurencję na rynkową i pozarynkową. Pierwsza z nich ma miejsce między uczestnikami rynku po stronie popytu i po stronie podaży. Oznacza to, że konkurują między sobą podmioty zgłaszające popyt i między sobą pod- mioty podaży. Mówiąc prościej – kupujący konkurują między sobą i między sobą konkurują sprzedający. Konkurencja rynkowa nie zachodzi między kupującymi a sprzedającymi. Jej głównym wyróżnikiem jest fakt, iż konkurują między sobą uczestnicy rynku, co nie ogranicza zakresu sposobów konkurowania, jakie oni stosują, do obszaru rynku38. Arenę można rozpatrywać na trzech poziomach: • konkretnych rynków, obejmujące granice wyznaczone potrzebami i popytem na dobra, • sektorów rynku, obejmujące podmioty wytwarzające dobra i usługi, • grup strategicznych, będące podmiotami stosujące zbliżone instrumenty kon- kurowania39. 36 Zob. K. Obłój, Strategia organizacji, Warszawa: PWE 2007; A. Skowronek-Mielczarek, Z. Leszczyński, Analiza działalności i rozwoju przedsiębiorstwa, Warszawa: PWE 2008; A. Skow- ronek-Mielczarek, Zasoby w rozwoju przedsiębiorstwa, w: „Studia i Prace Kolegium Zarządzania i Finansów”, Zeszyt Naukowy nr 121, Warszawa: Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 2012, s. 127–143. 37 T. Kochański, S.T. Kurek, op. cit., s. 15. 38 Zob. K. Obłój, Strategia przetrwania organizacji, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 1987; K. Obłój, Pasja i dyscyplina strategii. Jak z marzeń i decyzji zbudować sukces firmy, Warszawa: Poltext 2010; M.J. Stankiewicz, Konkurencyjność przedsiębiorstwa. Budowanie konkurencyjności przedsiębiorstwa w warunkach globalizacji, Toruń: Dom Organizatora TNOiK 2005. 39 M.E. Porter, Strategia konkurencji. Metody analizy sektorów i konkurentów, Warszawa: PWE 1994, s. 23. 22 Część I. Syntetyczne ujęcie konkurencyjności przedsiębiorstwa Kryterium podmiotu określa, z kim konkurują między sobą rywale. Z tego punktu widzenia wyróżnić można konkurencję między: • Blokami państw – konkurencja rozgrywa się na różnych międzynarodowych arenach. • Gospodarkami narodowymi – między poszczególnymi gospodarkami narodo- wymi rozpatrywana na odmiennych płaszczyznach rynku zbytu lub zaopa- trzenia czy na dogodnej lokalizacji na ich terytorium atrakcyjnych inwestycji zagranicznych. • Firmami – przedsiębiorstwami jako jednostkami stanowiącymi ogniwo gospodarowania. Od zachowań przedsiębiorstw w dużej mierze zależy stan, kierunki i tempo rozwoju gospodarki narodowej oraz poziom życia ludzi. One implementują w ostatecznym rozrachunku większość efektów twórczej myśli, a często są jej inspiratorami. Konkurencja między przedsiębiorstwami była i jest motorem rozwoju gospodarki rynkowej. M.E. Porter dodaje, iż konkurencja, będąca źródłem sukcesów i porażek firm, determinuje ich działania w kierunku takich dokonań, jak innowacje, spójność kultury czy doskonałość operacyjna realizacji zadań: • jednostkami organizacyjnymi wewnątrz firm, nie ma charakteru rynkowego (to znaczy nie toczy się na arenie rynkowej), nie pozostaje jednak bez wpływu na wzrost lub spadek możliwości konkurowania między firmami; • poszczególnymi osobami w firmie, nie pozostaje bez wpływu na wzrost lub spa- dek możliwości konkurowania40. Przedmiot konkurencji określa to, co tyczy się konkurencji. W zasadzie konku- rencja pojawia się „na wejściach” i „na wyjściach” konkurujących podmiotów. Konkurencja „na wejściach” toczy się na wielu rynkach (finansowym, surowco- wym, produktów i usług, informacji, pracy itp.), a jej przedmiotem są szeroko rozumiane zasoby (informacje oraz środki i kanały ich transmisji, wiedza, środki produkcji, środki transportu, kapitał, surowce, materiały, półfabrykaty, produkty gotowe, itp.)41. Zasoby, aby mogły stanowić przedmiot konkurencji, muszą mieć charakter dóbr rzadkich. Przedmiotem konkurencji „na wyjściach” jest oferta, przy czym konkurencja nie toczy się o ofertę, ale o jej rynkową akceptację przez 40 M.E. Porter, Porter o konkurencyjności, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Wydawnictwo Naukowe PWN 2001, s. 36. 41 Zob. M.A. Leśniewski, Konkurencyjność przedsiębiorstw…, op. cit.; A. Pawlik, Potencjał innowa- cyjny w rozwoju regionalnym, Kielce: Uniwersytet Jana Kochanowskiego 2012, A. Pawlik, Dystans inno- wacyjny województw w roku 2016, Kielce: Uniwersytet Jana Kochanowskiego 2014. Rozdział 1. Konkurencja procesem rozwoju przedsiębiorstw 23 odbiorców. Oferty różnych podmiotów, aby wywołały między nimi konkurencję, muszą spełniać dwa warunki: • oferty muszą być względem siebie substytucyjne, • rynek danego dobra musi być rynkiem nabywcy. Zakres konkurencji odnosi się głównie do sytuacji, w których podmiotami kon- kurencji są przedsiębiorstwa i służy do wyznaczenia granic obszaru obecnej lub planowanej ich aktywności. Wyróżniamy: • zakres gałęziowy, określa, czy podmiot działa w określonej jednej gałęzi lub kilku pokrewnych, • zakres asortymentowy, wskazuje, czy podmiot wytwarza i konkuruje określo- nym jednym lub wieloma asortymentami, • zakres segmentu rynku, opisuje typ odbiorców, dla których podmiot wytwarza produkty, • zakres pionowy, wskazuje, ile ogniw łańcucha kooperacji pionowej obejmuje podmiot, • zakres geograficzny, wskazuje granice terytorialne rynków, na których działa i konkuruje firma, • zakres kompetencji, określa dziedziny szczególnych umiejętności firmy, które wykorzystuje ona w tworzeniu swej oferty rynkowej42. Ze względu na charakter konkurencji wyróżnia się głównie konkurencję dosko- nałą i niedoskonałą. Konkurencja doskonała jest konstrukcją modelową służącą do teoretycznych rozważań ekonomicznych dotyczących struktury i charakteru rynku (rynek doskonały). W praktyce występują jedynie różne odmiany konku- rencji niedoskonałej (np. monopolistycznej lub oligopolistycznej). Koncepcja intensywności opisuje skłonność oraz zdolność podmiotów rynku do uczestnictwa w płynnych procesach dostosowawczych w zmieniających się warunkach rynku. Może być wyrażona za pomocą dwóch wzajemnie powiąza- nych zjawisk: • stopnia zależności każdego sprzedawcy od postępowania konkurentów oraz stosowanych przez nich instrumentów działania na rynku, • stopnia zdolności oraz możliwości wywierania przez każdego sprzedawcę wpływu na postępowanie konkurentów43. 42 W. Wrzosek, Konkurencja i marketing. Marketingowe zarządzanie handlem, Poznań: Akademia Ekonomiczna w Poznaniu 1992, s. 97. 43 T. Kochański, S.T. Kurek, op. cit., s. 19. 24 Część I. Syntetyczne ujęcie konkurencyjności przedsiębiorstwa Intensywność konkurencji44 można umownie mierzyć udziałem kosztów tych działań w kosztach całkowitych podmiotu konkurującego (przedsiębior- stwa). Gdy udział ten będzie bliski zeru, intensywność będzie minimalna. Wzrost udziału będzie świadczył o wzroście intensywności. 1.3. Rodzaje i kryteria klasyfikacji konkurencji W teorii nauk ekonomicznych wyróżnia się wiele rodzajów konkurencji, które występują w rzeczywistości gospodarczej. Wyróżniamy różne kryteria podziału klasyfikacji konkurencji, takie jak: cechy uczciwości, sposoby wpływu na cenę gałęzi produkcji, intensywności warunku wejścia. Konkurencja45 na rynku dóbr materialnych lub usług może dotyczyć między innymi: ceny, jakości produktu, terminowości, dostępności, bezpieczeństwa, objętości, barwy, wyglądu, mocy, trwałości, zapachu itp.46. Przyjmując kryterium ceny możemy konkurencję podzielić na dwie zasad- nicze kategorie, tj. konkurencję cenową i konkurencję pozacenową. Ekonomiści kon- kurencję cenową postrzegają jako siłę koordynującą, doprowadzając do zgodności między wielkością produkcji a ilością dóbr, którą konsumenci są skłonni kupić i są w stanie to uczynić. Cena oferowanego produktu lub świadczonej usługi wpływa na kształtowanie się popytu i podaży. Rynki dóbr materialnych jak i rynki usług, na których producenci konkurują tylko za pomocą ceny, stanowią rzadkość. Na decyzję zakupu wyrobu lub usługi przez klienta mają również wpływ takie ele- menty, jak: warunki gwarancji, zapewnienie usług serwisowych czy odpowiednie warunki finansowania zakupu. W konkurencji pozacenowej zmianie ulegają para- metry cech jakościowych poszczególnych produktów i usług. Konkurencję poza- cenową starają się rozwijać liczne przedsiębiorstwa, które są w stanie sprostać konkurencji cenowej, która często prowadzi do ponoszenia wysokiego ryzyka, wynikającego z niezapanowania nad rezultatem drastycznej redukcji zysków wszystkich uczestników gry rynkowej. Konkurencja pozacenowa wdrażana jest przez reklamę, jakość oraz atrakcyjność dokonywania zakupów. W. Wrzosek pro- ponuje, by nie identyfikować wszystkich możliwych instrumentów konkurencji, 44 Zob. A.P. Wiatrak, Zewnętrzne uwarunkowania konkurencyjności przedsiębiorstw sektora agrobiz- nesu, [w:] Wybrane aspekty konkurencyjności polskich producentów żywności, I. Szczepanik (red.), Warszawa: Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy 2008. 45 Zob. B. Nogalski, Przewaga konkurencyjna gospodarki jutra, [w:] Innowacje w rozwijaniu konku- rencyjności firm. Znaczenie, wsparcie, przykłady zastosowań, J. Perenc (red.), Warszawa: C.H. Beck 2011. 46 P. Kotler, Marketing. Analiza, planowanie, wdrażanie i kontrola, Warszawa: Wydawnictwo Gebe- thner i Ska 1994, s. 207. Rozdział 1. Konkurencja procesem rozwoju przedsiębiorstw 25 a wyróżnić ich trzy syntetyczne grupy, którym odpowiadają trzy podstawowe rodzaje konkurencji: cenowa, jakościowa oraz informatyczna. Konkurencja jakościowa opiera się na dokonywaniu przez przedsiębiorstwa zmian jakościowych, które mogą dotyczyć produktów, usług czy warunków ich oferowania. Konkurencja informacyjna jest związana z procesami kreowania infor- macji, które są skierowane przez przedsiębiorstwa na zwiększenie nabywcom stopnia przejrzystości rynku i kształtowanie ich preferencji. Obie formy konku- rencji – cenowa i pozacenowa, przenikają się wzajemnie, a poszczególne instru- menty konkurencji działają ze zmienną siłą w zależności od rynku, na którym są wykorzystane. Mechanizm konkurencji cenowej powoduje, że przedsiębiorstwo dąży do zwiększenia wolumenu swojej oferty produkcyjnej, dzięki czemu wzra- sta jego konkurencyjność z punktu widzenia ilości. Ponadto poprawia parametry jakościowe produktów oferowanych na rynku, czym kształtuje swoją konkuren- cyjność z punktu widzenia jakości47. Przyjmując inne kryterium, stosowania zasady uczciwości w prowadzonej działalności gospodarczej, można wyróżnić konkurencję uczciwą oraz nieuczciwą. Rozróżnienie konkurencji uczciwej i nieuczciwej związane jest z istnieniem dwóch, odmiennych poglądów na etykę w biznesie i w tym kontekście prze- strzeganiem określonych reguł działania przedsiębiorstw. Konkurencja uczciwa opiera się na przeświadczeniu, że jak w każdym rodzaju aktywności człowieka, tak i w prowadzeniu działalności gospodarczej muszą być przestrzegane normy etyczne. Wiąże się z tym postępowanie według zasad uczciwej konkurencji. Kon- kurencja nieuczciwa odrzuca etykę, uznając, że w prowadzeniu działalności gospo- darczej nie ma na nią miejsca, a podstawowym celem prowadzonej działalności jest dążenie do osiągnięcia maksymalizacji zysku. Z tym z kolei wiąże się ści- śle postępowanie rujnujące konkurentów rynkowych48. Konkurencja49 uczciwa opiera się na wykorzystaniu wzrostu produktywności majątku oraz wdrażaniu postępu technicznego i organizacyjnego, co przynosi w efekcie możliwość obni- żania cen w związku z rzeczywistym spadkiem kosztów jednostkowych. Konku- rencja uczciwa jest popierana przez państwa oraz organizacje ponadnarodowe. Przedsiębiorcy są zobligowani do stosowania norm prawnych, zakazujących porozumień, które stawiają konkurentów w niekorzystnej sytuacji rynkowej, 47 M.E. Porter, op. cit., s. 46. 48 Zob. M.A. Leśniewski, Konkurencyjność przedsiębiorstw…, op. cit. 49 Zob. M.A. Leśniewski, Konkurencyjność zasobowa przedsiębiorstw, „Ekonomika i Organizacja Przedsiębiorstwa” 2014, nr 4; M.A. Leśniewski, Concurrence de localisation d’entreprises envisagée d’après les enquêtes à l’exemple de la région de saint-croix, „Polish Journal of Management Studies” 2013, vol. 7; M.A. Leśniewski, Ekorozwojowe źródła konkurencyjności gmin w Polsce, Warszawa: CeDeWu 2013.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Konkurencyjność miękka przedsiębiorstw
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: