Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00120 005562 13091714 na godz. na dobę w sumie
Kontrola konstytucyjności prawa. Zagadnienia ustrojowe, procesowe i materialnoprawne. Komentarz praktyczny dla sędziów i pełnomocników procesowych. Wzory pism procesowych - ebook/pdf
Kontrola konstytucyjności prawa. Zagadnienia ustrojowe, procesowe i materialnoprawne. Komentarz praktyczny dla sędziów i pełnomocników procesowych. Wzory pism procesowych - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 481
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-4535-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> komentarze prawnicze
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

W książce Kontrola konstytucyjności prawa zostały systematycznie i wszechstronnie omówione zagadnienia ustrojoweprocesowe i materialnoprawne sądowej kontroli konstytucyjności prawa o bezpośredniej doniosłości dla praktyki prawniczej. Jest to pierwsze tego typu opracowanie na polskim rynku wydawniczym.

Niniejsza publikacja stanowi częściowo zmienioną, rozszerzoną i zaktualizowan wersję opracowania „Kontrola konstytucyjności prawa: zagadnienia ustrojowe, procesowe i materialnoprawne”, które w 2011 r. zostało opublikowane przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w Warszawie, spotykając się wcześniej z pozytywnymi recenzjami prof. UJ dr. hab. Piotra Tulei oraz prof. dr. hab. Marka Zubika. W obecnym wydaniu staraliśmy się w jak największym stopniu uwzględnić uwagi ww. recenzentów.

 

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Leszek Bosek / Mikołaj Wild konstytucyjności Kontrola prawa Komentarz praktyczny dla sędziów i pełnomocników procesowych Wzory pism procesowych C.H.BECK strBosekWild 4/15/14 11:54 AM Page 1 konstytucyjności Kontrola prawa strBosekWild 4/15/14 11:54 AM Page 2 strBosekWild 4/15/14 11:54 AM Page 3 Leszek Bosek / Mikołaj Wild konstytucyjności Kontrola prawa Zagadnienia ustrojowe, procesowe i materialnoprawne Komentarz praktyczny dla sędziów i pełnomocników procesowych Wzory pism procesowych Wydawnictwo C.H.Beck Warszawa 2014 Wydawca: Wioleta Beczek Projekt okładki: GRAFOS © Wydawnictwo C.H.Beck 2014 Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: IGAWA Ireneusz Gawliński Druk i oprawa: Totem, Inowrocław ISBN 978-83-255-4534-5 ISBN e-book 978-83-255-4535-2 Spis treści Wykaz skrótów ........................................................................................... XIII Wprowadzenie ............................................................................................ XVII 1. Znaczenie prawa konstytucyjnego dla praktyki prawniczej ........... XVII 2. Założenia i struktura opracowania ................................................ XVIII Część I. Zagadnienia ustrojowe § 1. Istota kontroli konstytucyjności prawa w świetle zasady nadrzędności Konstytucji RP .............................................................. I. Istota kontroli konstytucyjności prawa .......................................... II. Cel kontroli konstytucyjności prawa ............................................. III. Zasada nadrzędności konstytucji jako podstawowa 2 4 8 9 przesłanka kontroli konstytucyjności prawa ................................. 9 1. Zasada nadrzędności konstytucji w znaczeniu formalnym ......... 2. Zasada nadrzędności konstytucji w znaczeniu materialnym ...... 15 § 2. Ewolucja modelu kontroli konstytucyjności prawa w Polsce .............. 17 I. Kontrola konstytucyjności prawa w II Rzeczypospolitej Polskiej ... 18 II. Kontrola konstytucyjności prawa w PRL ....................................... 18 III. Kontrola konstytucyjności prawa w latach 1989–1997 ................. 22 IV. Wnioski wstępne – kontrola konstytucyjności prawa według Konstytucji RP z 2.4.1997 r. ......................................................... 25 § 3. Kontrola konstytucyjności prawa sprawowana przez sądy ................. 27 I. Uwagi wprowadzające ................................................................... 28 II. Obowiązek wykładni w zgodzie z Konstytucją RR ........................ 29 III. Odmowa zastosowania przez sąd aktu normatywnego niezgodnego z Konstytucją lub innym aktem hierarchicznie wyższym ........................................................................................ 31 1. Stanowisko Sądu Najwyższego .................................................. 32 2. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ................... 33 3. Przedstawienie pytania prawnego .............................................. 35 § 4. Trybunał Konstytucyjny jako sąd konstytucyjny ................................ 37 I. Źródła kompetencji TK ................................................................. 39 II. Pozycja ustrojowa TK .................................................................... 40 III. Skład i gwarancje niezależności TK ............................................... 43 IV. Organizacja wewnętrzna TK ......................................................... 46 V § 5. Granice kognicji Trybunału Konstytucyjnego przy kontroli norm ...... 48 I. Uwagi wprowadzające ................................................................... 50 II. Przedmiot kontroli sprawowanej przez Trybunał Konstytucyjny ... 51 1. „Akty normatywne” czy akty wymienione w art. 188 Konstytucji RP .......................................................................... 51 2. Nieobowiązujące akty normatywne jako przedmiot kontroli .... 65 3. Kontrola pominięć prawodawczych .......................................... 67 4. Sposób ustalenia normatywnego charakteru, mocy obowiązującej i treści aktów prawnych przez Trybunał Konstytucyjny ........................................................................... 69 III. Wzorce kontroli sprawowanej przez Trybunał Konstytucyjny ....... 71 IV. Inne ograniczenia dopuszczalności orzekania przez Trybunał Konstytucyjny ................................................................ 75 Część II. Zagadnienia procesowe I. Uwagi wprowadzające: specyfika kontroli sprawowanej przez TK oraz odpowiednie stosowanie przepisów KPC ................ 85 II. Zasada skargowości (dyspozycyjności materialnej) ........................ 88 III. Zasada dyspozycyjności ................................................................. 90 IV. Zasada instrukcyjności ................................................................. 91 V. Zasada domniemania zgodności przedmiotu ze wzorcem kontroli 95 VI. Zasada powszechnej mocy obowiązującej orzeczeń § 6. Podstawowe zasady postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym .... 82 Trybunału Konstytucyjnego ........................................................... 96 VII. Zasada ostateczności orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego .......... 102 VIII. Zasada sprawiedliwości proceduralnej oraz pozostałe zasady postępowania ..................................................................... 104 § 7. Trybunał Konstytucyjny ..................................................................... 106 I. Składy sędziowskie ........................................................................ 108 II. Wyłączenie sędziego od rozstrzygania w sprawie ........................... 109 1. Uwagi wprowadzające .............................................................. 109 2. Konstrukcja, cel i geneza instytucji wyłączenia sędziego TK ...... 109 3. Podstawy bezwzględnego wyłączenia (iudex inhabilis) .............. 110 4. Podstawy względnego wyłączenia (iudex suspectus) .................. 113 5. Tryb postępowania, forma i termin wniesienia wniosku o wyłączenie sędziego ................................................................ 114 § 8. Uczestnicy postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym ........... 115 I. Wnioskodawca (podmiot inicjujący postępowanie) ....................... 117 II. Podmioty posiadające interes prawny w określonym rozstrzygnięciu Trybunału Konstytucyjnego .................................. 118 III. Pełnomocnicy ............................................................................... 120 IV. Inni uczestnicy postępowania ........................................................ 121 VI Spis treści § 9. Wszczęcie postępowania w związku z wniesieniem skargi konstytucyjnej .................................................................................... 123 I. Wprowadzenie .............................................................................. 126 II. Dopuszczalność skargi konstytucyjnej ........................................... 126 1. Czy zostały naruszone prawa i wolności konstytucyjne skarżącego? ............................................................................... 127 2. Czy w sprawie zapadło ostateczne rozstrzygnięcie? .................. 136 3. Czy jest jeszcze czas na wniesienie skargi konstytucyjnej? ......... 144 4. Czy dany akt normatywny w ogóle może być przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego? ....................................... 146 III. Rygory formalne towarzyszące wnoszeniu skargi konstytucyjnej ... 146 1. Uwagi wprowadzające .............................................................. 146 2. Ogólne wymagania dotyczące pism procesowych ..................... 147 3. Sporządzenie skargi przez adwokata lub radcę prawnego, profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych 4. Dokładne określenie aktu normatywnego, na podstawie którego zapadło ostateczne rozstrzygnięcie i przeciwko któremu kierowana jest skarga ................................................. 148 5. Wskazanie, jakie konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone oraz w jaki sposób ................................................... 150 6. Uzasadnienie, z podaniem dokładnego opisu stanu faktycznego (art. 47 ust. 1 TKU) ............................................... 150 7. Załączniki do skargi konstytucyjnej .......................................... 150 (art. 48 ust. 1 TKU) .................................................................. 148 chyba że skarżącym jest sędzia, prokurator, notariusz, IV. Wstępna kontrola skargi konstytucyjnej – poszczególne etapy postępowania ................................................................................ 151 1. Skierowanie skargi do wstępnego rozpoznania przez wyznaczonego sędziego TK ....................................................... 151 2. Nadanie dalszego biegu skardze konstytucyjnej ........................ 152 3. Wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej ........................................................................... 153 4. Postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej ........................................................................... 153 V. Tymczasowa ochrona skarżącego .................................................. 156 „funkcjonalna” pytania prawnego ................................................. 165 III. Rygory formalne związane z przedstawieniem pytania prawnego ...... 167 prawnego .......................................................................................... 163 I. Uwagi wprowadzające .................................................................. 165 II. Dopuszczalność pytania prawnego – tzw. przesłanka § 10. Wszczęcie postępowania w związku z przedstawieniem pytania § 11. Wszczęcie postępowania w związku z wnioskiem uprawnionego podmiotu (abstrakcyjna kontrola konstytucyjności) .......................... 168 I. Wprowadzenie ............................................................................... 170 II. Podmioty legitymowane generalnie ................................................ 170 III. Podmioty legitymowane szczególnie .............................................. 172 1. Uwagi wprowadzające ............................................................. 172 VII Spis treści 2. Organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego ........... 174 3. Ogólnokrajowe organy związków zawodowych ....................... 177 4. Ogólnokrajowe władze organizacji pracodawców .................... 178 5. Ogólnokrajowe władze organizacji zawodowych ...................... 179 6. Kościoły i inne związki wyznaniowe ......................................... 181 7. Krajowa Rada Sądownictwa ..................................................... 181 IV. Kontrola prewencyjna ................................................................... 181 § 12. Postępowanie rozpoznawcze – rozpoznawanie zarzutu niezgodności z Konstytucją ................................................................ 187 I. Postępowanie dowodowe przed Trybunałem Konstytucyjnym ...... 189 1. Uwagi wstępne .......................................................................... 189 2. Dokonywanie ustaleń, co do treści zaskarżonego aktu normatywnego oraz jego mocy obowiązującej ......................... 190 3. Ocena dochowania trybu wymaganego przepisami prawa do wydania aktu lub do zawarcia i ratyfikacji umowy .............. 192 II. Orzekanie przez Trybunał Konstytucyjny ...................................... 192 1. Rozprawy .................................................................................. 192 2. Orzeczenia TK – wzmianka ....................................................... 193 badanej regulacji z Konstytucją .......................................................... 195 I. Uwagi wprowadzające ................................................................... 198 II. Typologia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego ............................ 200 III. Skutki orzeczeń TK w aspekcie czasowym ..................................... 208 IV. Skutki prawne wyroków Trybunału Konstytucyjnego § 13. Wyroki Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające niezgodność § 14. Orzeczenia stwierdzające zgodność z Konstytucją lub brak niezgodności z Konstytucją badanej regulacji ..................................... 217 I. Wyroki stwierdzające zgodność z Konstytucją badanej regulacji ... 218 II. Wyroki stwierdzające brak niezgodności z Konstytucją odraczających ............................................................................... 211 badanej regulacji ............................................................................ 219 Część III. Zagadnienia materialnoprawne § 15. Uwagi wprowadzające i podstawowe gwarancje konstytucyjne ........ 226 I. Uwagi wprowadzające ................................................................... 229 II. Gwarancja godności ludzkiej ......................................................... 233 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 233 2. Charakter prawny i funkcje normatywne gwarancji godności ludzkiej ...................................................................... 236 3. Podmioty i adresaci prawa ........................................................ 243 4. Przedmiot ochrony i treść prawa ............................................... 244 5. Treść gwarancji godności ludzkiej – uwagi szczegółowe ............ 249 VIII Spis treści III. Zasada proporcjonalności ............................................................. 267 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 267 2. Charakter prawny zasady proporcjonalności ............................ 269 3. Treść zasady proporcjonalności ................................................. 269 4. Zakaz naruszania istotnej treści wolności i praw konstytucyjnych ........................................................................ 278 5. Zasada proporcjonalności a ochrona publicznych osób prawnych .................................................................................. 279 IV. Zasada równości ........................................................................... 281 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 281 2. Charakter prawny zasady równości .......................................... 282 3. Treść zasady równości ............................................................... 283 4. Zasada równości a ochrona publicznych osób prawnych .......... 284 V. Zasady demokratycznego państwa prawnego ................................ 286 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 286 2. Zasada rzetelnej legislacji .......................................................... 291 3. Zasada zaufania – wzorzec kształtowania prawa intertemporalnego ..................................................................... 303 4. Zasada sprawiedliwości społecznej ........................................... 315 5. Zasada demokratyzmu .............................................................. 317 § 16. Wolności i prawa osobiste .................................................................. 324 I. Prawo do ochrony życia ................................................................ 326 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 326 2. Podmioty i adresaci prawa ........................................................ 326 3. Przedmiot ochrony i treść prawa ............................................... 327 II. Wolność od eksperymentów naukowych ....................................... 328 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 328 2. Podmioty i adresaci wolności .................................................... 329 3. Przedmiot ochrony i treść wolności ........................................... 329 III. Wolność i nietykalność osobista .................................................... 330 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 330 2. Podmioty i adresaci wolności .................................................... 331 3. Przedmiot ochrony i treść wolności ........................................... 332 4. Problem działania horyzontalnego praw i wolności konstytucyjnych – art. 31 ust. 2 Konstytucji RP ........................ 332 IV. Prawo do prywatności i samostanowienia ..................................... 337 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 337 2. Podmiot i adresaci prawa .......................................................... 338 3. Przedmiot ochrony i treść prawa ............................................... 339 V. Prawo do małżeństwa i poszanowania życia rodzinnego ............... 340 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 340 2. Podmiot i adresaci prawa .......................................................... 341 3. Przedmiot ochrony i treść prawa ............................................... 342 VI. Wolność poruszania się i wyboru miejsca pobytu  oraz zamieszkania .......................................................................... 344 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 344 2. Podmioty i adresaci wolności .................................................... 344 3. Przedmiot ochrony i treść wolności ........................................... 345 IX Spis treści VII. Wolność sumienia i religii .............................................................. 345 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 345 2. Podmioty i adresaci wolności .................................................... 346 3. Przedmiot ochrony i treść wolności ........................................... 346 VIII. Wolność wypowiedzi ..................................................................... 348 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 348 2. Podmioty i adresaci wolności .................................................... 349 3. Przedmiot ochrony i treść wolności ........................................... 349 IX. Prawa dziecka ................................................................................ 352 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 352 2. Podmioty i adresaci prawa ........................................................ 352 3. Przedmiot ochrony i treść prawa ............................................... 353 X. Wolność badań naukowych, nauczania i twórczości artystycznej... 355 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 355 2. Podmioty i adresaci wolności .................................................... 356 3. Przedmiot ochrony i treść wolności ........................................... 356 § 17. Wolności i prawa polityczne ............................................................... 359 I. Wolność pokojowych zgromadzeń ................................................. 360 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 360 2. Podmioty i adresaci wolności .................................................... 360 3. Przedmiot ochrony i treść wolności ........................................... 361 II. Wolność zrzeszeń ........................................................................... 362 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 362 2. Podmioty i adresaci wolności .................................................... 363 3. Przedmiot i treść wolności ......................................................... 363 III. Prawo dostępu do służby publicznej .............................................. 364 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 364 2. Podmioty i adresaci prawa ........................................................ 364 3. Przedmiot ochrony i treść prawa ............................................... 364 IV. Prawo do informacji publicznej ..................................................... 366 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 366 2. Podmioty i adresaci prawa ........................................................ 367 3. Przedmiot ochrony i treść prawa ............................................... 367 V. Prawa wyborcze czynne oraz bierne .............................................. 368 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 368 2. Podmioty i adresaci prawa ........................................................ 369 3. Przedmiot ochrony i treść prawa ............................................... 370 § 18. Wolności i prawa ekonomiczne, socjalne i kulturalne ......................... 372 I. Wolność majątkowa (prawo do ochrony własności, dziedziczenia i innych praw majątkowych) .................................... 373 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 373 2. Podmioty i adresaci prawa ........................................................ 374 3. Przedmiot i treść prawa ............................................................. 375 4. Ograniczenia prawa do ochrony własności a wywłaszczenie ..... 377 5. Ochrona wolności majątkowej a zasiedzenie ............................. 383 II. Wolność od pozaustawowych obciążeń daninowych ..................... 383 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 383 X Spis treści 2. Podmioty i adresaci wolności .................................................... 384 3. Przedmiot ochrony i treść wolności ........................................... 384 III. Wolność działalności gospodarczej ................................................ 385 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 385 2. Podmioty i adresaci wolności .................................................... 386 3. Przedmiot ochrony i treść wolności ........................................... 387 IV. Wolność wyboru i wykonywania zawodu ...................................... 389 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 389 2. Podmioty i adresaci wolności .................................................... 390 3. Przedmiot ochrony i treść wolności ........................................... 390 V. Prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy .............. 391 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 391 2. Podmioty i adresaci prawa ........................................................ 392 3. Przedmiot ochrony i treść prawa ............................................... 392 VI. Prawo do zabezpieczenia społecznego ............................................ 392 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 392 2. Podmioty i adresaci prawa ........................................................ 393 3. Przedmiot ochrony i treść prawa ............................................... 393 VII. Prawo do specjalnej opieki nad weteranami walk o niepodległość ..... 394 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 394 2. Podmioty i adresaci prawa ........................................................ 394 3. Przedmiot ochrony i treść prawa ............................................... 394 VIII. Prawo do zdrowia i świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych ................................................................. 395 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 395 2. Podmioty i adresaci prawa ........................................................ 396 3. Przedmiot ochrony i treść prawa do ochrony zdrowia .............. 397 4. Przedmiot ochrony i treść prawa do świadczeń finansowanych ze środków publicznych ............................................................ 399 IX. Prawo do szczególnej pomocy materialnej osobom wychowującym dzieci .................................................................... 401 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 401 2. Podmioty i adresaci prawa ........................................................ 402 3. Przedmiot ochrony i treść prawa ............................................... 403 § 19. Prawa konstytucyjne – środki ochrony wolności i praw ..................... 405 I. Prawo do odszkodowania za niezgodne z prawem działania władzy publicznej .......................................................................... 406 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 406 2. Podmioty i adresaci prawa ........................................................ 408 3. Przedmiot ochrony i treść prawa ............................................... 409 II. Prawo do sądu ............................................................................... 413 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 413 2. Podmioty i adresaci prawa ........................................................ 414 3. Przedmiot ochrony i treść prawa .............................................. 414 4. Prawo dostępu do sądu ............................................................. 415 5. Prawo do sprawiedliwego ukształtowania ustroju sądu i procedury ................................................................................ 417 XI Spis treści 6. Prawo do orzeczenia sądowego wydanego bez nieuzasadnionej zwłoki ....................................................... 418 7. Prawo do wykonania prawomocnego orzeczenia sądowego ...... 418 III. Prawo do obrony ........................................................................... 419 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 419 2. Podmioty i adresaci prawa ........................................................ 421 3. Przedmiot ochrony i treść prawa ............................................... 421 IV. Prawo do odpowiedzialności karnej przed polskim sądem – zakaz ekstradycji ......................................................................... 427 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 427 2. Podmioty i adresaci prawa ........................................................ 427 3. Przedmiot ochrony i treść prawa ............................................... 428 V. Prawo do skargi konstytucyjnej .................................................... 430 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 430 2. Podmioty i adresaci prawa ........................................................ 430 3. Przedmiot ochrony i treść prawa ............................................... 432 VI. Prawo do restytucji konstytucyjności ............................................. 435 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 435 2. Podmioty i adresaci prawa ........................................................ 435 3. Przedmiot ochrony i treść prawa ............................................... 435 VII. Prawo do pomocy Rzecznika Praw Obywatelskich w ochronie wolności lub praw naruszonych przez organy władzy publicznej ... 437 1. Podstawa tekstowa ................................................................... 437 2. Podmioty i adresaci prawa ........................................................ 438 3. Przedmiot ochrony i treść prawa ............................................... 438 Część IV. Wzory pism procesowych 1. Skarga konstytucyjna .............................................................................. 442 2. Pytanie prawne ........................................................................................ 450 3. Wniosek o stwierdzenie niezgodności z Konstytucją ................................ 456 XII Spis treści Wykaz skrótów 1. Akty prawne EKPC .................. Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w  Rzymie 4.11.1950  r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) KC ...................... ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. KK ...................... ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 KKW ................... ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. poz. 121) ze zm.) Nr 90, poz. 557 ze zm.) Nr 78, poz. 483 ze zm.) Konstytucja RP ... Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r. (Dz.U. (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 101) Nr 89, poz. 555 ze zm.) Dz.U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.) KPA ..................... ustawa z 14.6.1960 r. – Kodeks postępowania administracyj- nego (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 267) KPC .................... ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego KPK .................... ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. KRO ................... ustawa z 25.2.1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. PrPostAdm .......... ustawa z 30.8.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami TKU .................... ustawa z 1.8.1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) TKU1985 ............ ustawa z 29.4.1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym (t.j. Dz.U. TUE .................... Traktat z  7.2.1992  r. o  Unii Europejskiej (Dz.Urz. UE C Nr 102, poz. 643 ze zm.) z 1991 r. Nr 109, poz. 470 ze zm.) z 1992 r. Nr 191, s. 1 ze zm.) 2. Organy i instytucje ETPC .................. Europejski Trybunał Praw Człowieka ETS ..................... Europejski Trybunał Sprawiedliwości FSK ..................... Federalny Sąd Konstytucyjny Republiki Federalnej Niemiec FTA ..................... Federalny Trybunał Konstytucyjny FTK ..................... Federalny Trybunał Konstytucyjny Republiki Federalnej Niemiec IPN ..................... Instytut Pamięci Narodowej KRS ..................... Krajowa Rada Sądownictwa NIK ..................... Najwyższa Izba Kontroli NSA .................... Naczelny Sąd Administracyjny SA ....................... Sąd Apelacyjny XIII SN ....................... Sąd Najwyższy TK ....................... Trybunał Konstytucyjny TS ....................... Trybunał Stanu TSUE ................... Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej WSA .................... Wojewódzki Sąd Administracyjny 3. Czasopisma Biul. SN ............... Biuletyn Sądu Najwyższego Dz.U. ................... Dziennik Ustaw Dz.Urz. ................ Dziennik Urzędowy EPS ...................... Europejski Przegląd Sądowy KPP ..................... Kwartalnik Prawa Prywatnego MoP .................... Monitor Prawniczy NP ....................... Nowe Prawo ONSA ................. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ONSAiWSA ........ Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i Woje- wódzkich Sądów Administracyjnych OSNC ................. Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna OSNKW .............. Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Karna i Izba Wojskowa OSNP .................. Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych OSP ..................... Orzecznictwo Sądów Polskich OSPiKA ............... Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych OTK .................... Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego OTK-A ................ Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – Seria A OTK-B ................ Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – Seria B Pal. ..................... Palestra PiP....................... Państwo i Prawo Prok. i Pr. ............ Prokuratura i Prawo Prz. Sejm. ............ Przegląd Sejmowy PS ........................ Przegląd Sądowy PUG .................... Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego Rej. ..................... Rejent RPEiS .................. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny Rzeczp. ............... Rzeczpospolita SC ....................... Studia Cywilistyczne SP ........................ Studia Prawnicze Wok. ................... Wokanda Zb. Orz. .............. Zbiór Orzeczeń ZNUJ .................. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego 4. Inne skróty art. ...................... artykuł cyt. ...................... cytowany cz. ....................... część lit. ....................... litera n. ........................ następny XIV Wykaz skrótów niepubl. ............... niepublikowany Nr ....................... numer orz. ...................... orzeczenie post. .................... postanowienie poz. ..................... pozycja PRL ..................... Polska Rzeczpospolita Ludowa przyp. .................. przypis red. ...................... redakcja RP ....................... Rzeczpospolita Polska s. ......................... strona t. ......................... t.j. ....................... uchw. .................. uchwała UE ....................... Unia Europejska ust. ...................... ustęp uw. ...................... uwaga (-i) w zw. .................. w związku wyr. ..................... wyrok z. ......................... zeszyt zd. ....................... zdanie ze zm. .................. ze zmianami tom tekst jednolity XV Wykaz skrótów Wprowadzenie 1. Znaczenie prawa konstytucyjnego dla praktyki prawniczej Prawo konstytucyjne jest tradycyjnie pojmowane jako klasyczna dyscyplina badawcza i dydaktyczna na uniwersyteckich wydziałach prawa. W ostatnich de- kadach stało się ono jednak również przedmiotem intensywnego zainteresowania ze strony praktyki prawniczej. Jest tak przynajmniej z dwóch powodów. Po pierwsze, przepisy konstytucyjne przestały być zbiorem celów i dyrektyw politycznych – fasadą, za którą skrywa się praktyka polityczna. Konstytucja RP uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2.4.1997 r. jest aktem norma- tywnym w pełnym tego słowa znaczeniu, ustawą zasadniczą znajdującą bezpo- średnie zastosowanie, chyba że ona sama stanowi inaczej. Gwarantem jej posta- nowień jest nie tylko TK, ale także inne organy państwa, w tym w szczególności sądy rozstrzygające sprawy indywidualnych podmiotów. Po drugie, prawo konstytucyjne wyraźnie rozszerzyło zakres swojego zasto- sowania. Nie jest ono już dzisiaj wyłącznie „prawem politycznym”, określają- cym stosunki między organami władzy państwowej1. Konstytucja RP determi- nuje treść podstawowych zasad poszczególnych gałęzi prawa, zasady określające status podmiotów prawnych, jak również standardy i środki ochrony przynależ- nych im wolności i praw. Wraz z powiększaniem się dorobku orzeczniczego TK argumentacja konsty- tucyjna jest coraz śmielej prezentowana przez profesjonalnych pełnomocników procesowych w indywidualnych sprawach sądowych. Orzecznictwo Trybunału pozwala na wywodzenie z Konstytucji coraz bardziej skonkretyzowanych dyrek- tyw. Aktywność pełnomocników procesowych w toku postępowania sądowego może zmierzać do wskazania zgodnego z Konstytucją wariantu interpretacyjnego, skłonienia sądu do wystąpienia z pytaniem prawnym do TK, czy też – w sytuacji, w której przedstawiona argumentacja nie uzyska aprobaty sądu – do wniesienia środka odwoławczego opartego na zarzucie naruszenia norm konstytucyjnych2. Nie sposób w tym miejscu pominąć również możliwości zainicjowania postępo- wania kontrolnego w drodze skargi konstytucyjnej, z czego, jak wskazuje dynami- ka wpływu spraw rozstrzyganych przez TK, coraz częściej korzystają pełnomoc- nicy procesowi3. Problematyka konstytucyjna wywiera też coraz większy wpływ 1 Zob. np. W. Komarnicki, Polskie prawo polityczne (Geneza i system), Warszawa 1922. 2 Por. zwłaszcza sprawy dotyczące ochrony dóbr osobistych, np. wyr. SN z 6.12.2005 r. (I CK 204/05, Biul. SN 2006, Nr 2); wyr. SN z 5.11.2008 r. (I CSK 164/08, niepubl.); wyr. SN z 21.3.2007 r. (I CSK 292/06, niepubl.); wyr. SN z 19.5.2005 r. (II CK 711/04, niepubl.). Zob. też sprawy dotyczące odpo- wiedzialności państwa za szkody wyrządzone przez władze publiczne, np. wyr. SN z 8.1.2002 r. (I CKN 581/99, OSP 2002, Nr 11, poz. 143 z glosą M. Kępińskiego); wyr. SN z 6.2.2002 r. (V CKN 1248/00, OSP 2002, Nr 10, poz. 128 z glosą R. Mastalskiego); wyr. SN z 24.9.2003 r. (I CKN 143/03, OSNC 2004, Nr 6, poz. 78) z artykułem L. Boska, Odpowiedzialność odszkodowawcza za zaniechanie usta- wodawcze (uwagi na tle wyroku SN z 24 września 2003 r., I CKN 143/03), PS 2004, Nr 11–12, s. 3–24. 3 Por. Dynamika liczby spraw w Trybunale Konstytucyjnym w latach 1998–2010, http://www.try- bunal.gov.pl/statyst/ds.pdf. XVII na praktykę pozasądową. Normy konstytucyjne określają np. reguły dokonywa- nia czynności prawnych na tle orzeczeń TK o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją RP albo warunkowej jego zgodności z Konstytucją RP. Orzeczenia TK są ważnym źródłem zmian normatywnych w polskim porządku prawnym4. Niektóre przepisy konstytucji mogą ustanawiać prawa i obowiązki podmiotów prawa prywatnego skuteczne nie tylko w relacjach wertykalnych, lecz także w re- lacjach horyzontalnych (z udziałem podmiotów prawa prywatnego)5. W świetle powyższych okoliczności jasna staje się konieczność uwzględniania zagadnień konstytucyjnych w praktyce działania pełnomocników procesowych i sędziów. Umiejętne wykorzystywanie acquis constitutionnel jest bowiem coraz częściej nieodzowne dla uzyskania rozstrzygnięcia zgodnego z prawem obowią- zującym w Rzeczypospolitej. 2. Założenia i struktura opracowania Celem opracowania jest omówienie jednej z kluczowych instytucji prawa konstytucyjnego: kontroli konstytucyjności prawa. Realizując ten cel uznaliśmy, że książka powinna mieć syntetyczy, przystępny i komleksowy charakter, oma- wiać zagadnienia ustrojowe, procesowe i materialnoprawne kontroli konstytucyj- ności prawa. To ujęcie nie tylko ułatwi szersze wykorzystanie tego opracowania w praktyce prawniczej, ale podkreśli istotną złożoność analizowanej problema- tyki, a w szczególności związek prawa procesowego konstytucyjnego z prawem konstytucyjnym materialnym. Jak słusznie zauważa się w literaturze, konstytucyj- ne prawo procesowe służy realizacji konstytucyjnego prawa materialnego, a swo- ista „egzystencjalna zawisłość” procesu konstytucyjnego od prawa materialnego wymaga starannego uwzględniania tej materii6. Stosownie do tak określonego celu wybraliśmy metodę badawczą. Posługuje- my się najbardziej użyteczną dla praktyki prawniczej metodą dogmatyczną, po- mocniczo wykorzystujemy metodę historyczną oraz prawnoporównawczą. Kon- centrujemy się przy tym na analizie konstrukcji prawnej, pojmowanej jako ogólny wzorzec ukształtowania instytucji7. W związku z powyższym dokonaliśmy niezbędnej selekcji materiału. W pierw- szej kolejności zrezygnowaliśmy z teoretycznych analiz możliwych alternatywnych wobec obowiązującego modelu kontroli konstytucyjności prawa, a także rozbu- dowanych uwag prawnoporównawczych i historycznych. Zagadnienia ustrojo- we kontroli konstytucyjności prawa zostały omówione w zakresie koniecznym do wyjaśnienia przyjętych założeń normatywnych kontroli konstytucyjności pra- 4 Zob. np. W. Wróbel, Zmiana normatywna i zasady intertemporalne w prawie karnym, Kraków 2003. 5 Zob. np. M. Safjan, Efekt horyzontalny praw podstawowych w prawie prywatnym: autonomia woli a zasada równego traktowania, KPP 2009, Nr 2, s. 297–356; R. Trzaskowski, Granice swobody kształtowania treści i celu umów obligacyjnych. Art. 353¹ k.c., Kraków 2005, s. 68 i 190–203. Zob. też: A. Barak, Constitutional human rights and private law, w: Freedom of Contract and Constitutional Law, Jerusalem 1998, s. 143 i n.; C.W. Canaris, Grundrechte und Privatrecht, Berlin–New York 1999, s. 5 i n.; R. Clayton, H. Tomlinson, The Law of Human Rights, Oxford 2009, s. 240 i n.; J. Limbach, „Promie- niowanie” konstytucji na prawo prywatne, KPP 1999, Nr 3, s. 408–432; D. Oliver, J. Fedtke, Human Rights and the Private Sphere. A comparative Study, London–New York 2007, s. 5 i n.; D. Friedmann, D. Barak-Erez (red.), Human Rights in Private Law, Oxford–Portland–Oregon 2001, s. 3 i n. 6 E. Benda, E. Klein, w: E. Benda, E. Klein, O. Klein, Verfassungsprozessrecht. Ein Lehr – und Hand- buch, Heidelberg–München 2012, s. 16–17. 7 Z. Ziembiński, Szkice z metodologii szczegółowych nauk prawnych, Warszawa–Poznań 1983, s. 93. XVIII Wprowadzenie wa, sformułowania wniosków polemicznych wobec postulatów de lege ferenda, a także ukazania powiązań przyjętych założeń ustrojowych z obowiązującymi konstrukcjami procesowymi. Zagadnienia procesowe zostały natomiast omówio- ne w możliwie szerokim zakresie. Zwracamy jednak uwagę, że celem opracowania nie jest analiza wszystkich zagadnień procesu konstytucyjnego, zagadnień proce- duralnych związanych z działaniem TK, a tylko tych, które wiążą się bezpośrednio z kontrolą hierarchicznej zgodności norm. W związku z tym uznaliśmy za oczywi- ste wyłączenie z zakresu opracowania postępowań w sprawach oceny zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych (art. 188 pkt 4 Konsty- tucji RP), w sprawach sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi konstytu- cyjnymi organami państwa (art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy z 1.8.1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym)8, a także w sprawie stwierdzenia przeszkody w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej (art. 2 ust. 3 TKU). Wśród postępo- wań z zakresu kontroli norm szczególne znaczenie przypisujemy postępowaniu wszczętemu w drodze skargi konstytucyjnej, gdyż jest to najistotniejsze z prak- tycznego punktu widzenia postępowanie kontrolne. Szeroko omówione zostały również proceduralne aspekty rozstrzygania pytań prawnych, jako że jest to naj- ważniejszy aspekt kontroli konstytucyjności prawa dla praktyki sędziowskiej. Ten aspekt wydaje się również istotny dla pełnomocników procesowych, których rola w inicjowaniu pytań prawnych przez sądy, aczkolwiek pośrednia (to sąd roz- strzyga o przedstawieniu pytania prawnego), wydaje się trudna do przecenienia. Podobnymi założeniami kierowaliśmy się także dokonując selekcji materiału do części poświęconej materialnemu prawu konstytucyjnemu. Zdecydowaliśmy się na omówienie norm konstytucyjnych o największej doniosłości dla praktyki, w szczególności konstytucyjnych praw podmiotowych chronionych skargą kon- stytucyjną. Zostały one zgrupowane i usystematyzowane w rozdziałach nawią- zujących do tytułów i systematyki rozdziału II Konstytucji RP: „Wolności i pra- wa osobiste”, „Wolności i prawa polityczne”, „Wolności i prawa ekonomiczne, socjalne i kulturalne”, „Środki ochrony wolności i praw”. W powyższych roz- działach omówiono także te konstytucyjne prawa podmiotowe, które nie zostały bezpośrednio przyporządkowane przez ustawodawcę do Rozdziału II Konstytu- cji RP, lecz w orzecznictwie są klasyfikowane jako konstytucyjne prawa podmio- towe chronione skargą konstytucyjną. Z powodów metodologicznych w rozdziale poprzedzającym prezentację konstytucyjnych praw podmiotowych omówiliśmy założenia klasifikacyjne norm konstytucyjnych – pojęcie konstytucyjnego prawa podmiotowego – oraz podstawowe gwarancje konstytucyjne rzutujące na sposób wykładni i stosowania konstytucyjnych praw podmiotowych, a nierzadko stano- wiące samodzielny wzorzec kontroli konstytucyjności prawa: gwarancję godno- ści ludzkiej, zasadę proporcjonalności, zasadę równości oraz normy dekodowane z art. 2 Konstytucji RP, w tym m.in. zasadę rzetelnej legislacji i zasadę zaufania oraz istotne derywaty tych zasad (zasady II i III stopnia) na czele z zasadą okre- śloności przepisów prawnych, zasadą ochrony praw nabytych i zasadą nieretro- akcji. Normy te odgrywają istotną rolę w procesie konrektyzowania zarzutów naruszenia konstytucyjnych praw podmiotowych, ich uzasadniania oraz pozwa- lają sformułować istotne samodzielne zarzuty naruszenia reguł kompetencji pra- wodawczej. W części poświęconej zasadom demokratycznego państwa prawnego omówiono konstytucyjne wzorce – tryby stanowienia prawa. 8 Dz.U. Nr 102, poz. 643 ze zm. XIX Wprowadzenie
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kontrola konstytucyjności prawa. Zagadnienia ustrojowe, procesowe i materialnoprawne. Komentarz praktyczny dla sędziów i pełnomocników procesowych. Wzory pism procesowych
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: