Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00520 007378 13829232 na godz. na dobę w sumie
Korespondencja Fryderyka Chopina 1831-1838. Tom 2, część 1 - ebook/pdf
Korespondencja Fryderyka Chopina 1831-1838. Tom 2, część 1 - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 744
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 9788323531166 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> obyczajowe >> pamiętniki
Porównaj ceny (książka, ebook (-21%), audiobook).
Drugi z trzech tomów korespondencji Fryderyka Chopina, bogato ilustrowany, m.in. autografami listów, opatrzony indeksami, wykazami źródeł, miscellaneami, bibliografią i notami biograficznymi postaci związanych z artystą. Kryterium podziału listów stanowią najważniejsze cezury w życiu i działalności twórczej Chopina. Jest to korespondencja związana z latami młodzieńczymi kompozytora oraz z okresem spędzonym za granicą po upadku powstania listopadowego aż do przyjazdu Chopina do Paryża wczesną jesienią 1831 roku, jak również z początkiem stałych letnich pobytów kompozytora w posiadłości George Sand w Nohant. Tom pierwszy, wydany przez Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego w roku 2009, obejmował listy Chopina pisane od grudnia 1816 do września 1831 roku. Tom drugi ukazuje się w dwóch woluminach, które obejmują: część 1 listy pisane od listopada 1831 do września 1838 roku część 2 listy pisane od listopada 1838 do maja 1839 roku Listy zawarte w 1. części drugiego tomu Korespondencji Fryderyka Chopina dokumentują pierwsze lata pobytu Chopina w stolicy Francji, kiedy nikomu nieznany kompozytor-pianista z Warszawy, dzięki talentom towarzyskim oraz rosnącemu uznaniu dla jego twórczości i sztuki pianistycznej, zdobywał stopniowo miejsce w kręgu paryskiej elity artystycznej i polskiej Wielkiej Emigracji. Duże zainteresowanie badaczy budzą listy, które świadczą o przyjacielskich kontaktach Chopina z wybitnymi kompozytorami niemieckimi Felixem Mendelssohnem Bartholdym i Robertem Schumannem. Szczególne znaczenie ma korespondencja z Marią Wodzińską i jej matką, będąca świadectwem rodzącego się uczucia Chopina do Marii i związanych z nią planów małżeńskich, które miały ostatecznie przynieść Fryderykowi bolesne rozczarowanie. W tym kontekście pojawia się słynne, lapidarne wyznanie George Sand pod adresem Chopina: On vous adore, zapowiadające nowy, a zarazem najważniejszy rozdział w jego doświadczeniach uczuciowych. Listy zawarte w 2. części drugiego tomu Korespondencji Fryderyka Chopina dokumentują niezwykle ważne doświadczenie w życiu kompozytora, jakim była podróż na Majorkę z George Sand i jej dziećmi. Są tu m.in. listy do Juliana Fontany, będące kroniką majorkańskich wrażeń Chopina, opisem okoliczności powstania jednego z jego najsłynniejszych dzieł cyklu Preludiów op. 28, a także świadectwem dramatycznego zaostrzenia się choroby artysty pod koniec pobytu w Valldemossie i podczas powrotnego rejsu do Barcelony. Ta część korespondencji dotyczy długiej rekonwalescencji Chopina w Marsylii pod troskliwą opieką George Sand, która właśnie wtedy podjęła ważną decyzję dotyczącą przyszłości swego związku z kompozytorem, zabierając go na pierwszy letni pobyt w Nohant. W tym okresie też jej nagła fascynacja Chopinem, o czym pisała w słynnym liście-rzece do Wojciecha Grzymały (zob. Miscellanea), przeobraziła się w stałe i głębokie uczucie, które zaważyło nie tylko na życiu artysty, lecz również na jego twórczości. NAGRODY Tom 2 książki Korespondencja Fryderyka Chopina 1831-1839 otrzymał: NAGRODĘ GŁÓWNĄ im. Księdza Edwarda Pudełki przyznaną przez Stowarzyszenie Wydawców Szkół Wyższych, WYRÓŻNIENIE w konkursie Najpiękniejsza Książka Roku 2017 przyznane przez Polskie Towarzystwo Wydawców Książek, WYRÓŻNIENIE w konkursie ACADEMIA 2018 dla najlepszej publikacji akademickiej i naukowej za opracowanie edytorskie. The second volume of correspondence of Fryderyk Chopin, richly illustrated with autographs of letters, including indexes, miscellanea, bibliography and biographical notes of the people related to the artist. It includes the correspondence from the composers youth and the time spent abroad after the fall of the November Uprising, until Chopins arrival in Paris in the early autumn of 1831, as well as his first regular summer stays in George Sands house in Nohant.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Nota edytorska ŹRÓDŁA Tom drugi Korespondencji Fryderyka Chopina obejmuje 184 listy oraz 60 streszczeń listów zaginionych. Podobnie jak w tomie pierwszym, tak i tym razem wszystkie teksty listów zostały skorygowane zgodnie z ustaleniami źródłowymi, których celem było zweryfi ko- wanie dotychczasowego stanu wiedzy o epistolografi i Chopina. W obszernych przypisach i komentarzach do listów staramy się ukazać tło kulturowe, polityczne i obyczajowe ówcze- snej Europy przez wyjaśnianie wydarzeń wzmiankowanych w listach oraz przybliżanie syl- wetek osób z najbliższego otoczenia Chopina wraz z informacjami o środowiskowym życiu artystycznym Paryża. Z pola widzenia mimo to nie zniknęły sprawy polskie, poruszane głównie w listach rodziny Chopina, w interesujący sposób uzupełniające biografi ę artysty. Podstawą niniejszej edycji są źródła bezpośrednie, tj. autografy, a w przypadku ich braku – źródła pośrednie, czyli fotokopie bądź reprodukcje autografów w różnych publikacjach, w tym także istniejące wydania listów. Jeżeli nie dysponujemy autografem ani jego reprodukcją, to wybieramy wówczas wydanie możliwie kompletne i bliskie oryginałowi. Na autografach i reprodukcjach autografów opublikowanych w książkach, czasopismach i katalogach aukcyjnych została oparta grupa 83 listów Chopina i do Chopina, 18 cesji praw autorskich sporządzonych w imieniu Chopina i opatrzonych jego własnoręcznym podpisem, 2 listy zawierające dopisek w jego imieniu (bez własnoręcznego podpisu) oraz 1 list napisany w imieniu Chopina, lecz bez jego podpisu. W opracowaniu pozostałych listów posłużyliśmy się – z konieczności – wcześniejszymi wydaniami korespondencji Chopina w czasopismach i publikacjach książkowych. Naj- większe znaczenie miały edycje Mieczysława Karłowicza, który po raz pierwszy udostęp- nił 10 listów rodziny Wodzińskich do Fryderyka Chopina w Księdze Pamiątkowej na uczcze- nie setnej rocznicy urodzin Adama Mickiewicza (t. 1, Warszawa 1898). Listy te, zebrane razem w pakiecie przewiązanym różową wstążeczką, zostały przez Chopina opatrzone napisem „Moja biéda”; niestety, ich oryginały zaginęły w 1939 roku. Przedruki tych listów zna- lazły się w kolejnych książkach Karłowicza z 1904 roku: Niewydane dotychczas pamiątki po Chopinie oraz Souvenirs inédits de Frédéric Chopin. Te pozycje bibliogra fi czne stały się też podstawą opublikowania listów jego rodziny z Warszawy oraz różnych osób z grona przy- jaciół, uczniów i znajomych adresowanych do Chopina. Spośród innych ważniejszych dziewiętnastowiecznych i dwudziestowiecznych publikacji mieszczących listy kompozytora należy wymienić monografi e Chopina pióra Marcelego Antoniego Szulca (1873) i Friedricha Niecksa (1888, 1890), edycje listów Chopina zredagowane przez Ferdynanda Hoesicka (1899, 1912), Henryka Opieńskiego (1910, 1931, 1933, 1937) i Bronisława Edwarda Sydowa (1955), a także prace Leopolda Binen- tala (1930, 1932, 1934) zawierające liczne reprodukcje listów dziś zaginionych i innych pamiątek chopinowskich. 17 ■ N O T A E D Y T O R S K A Oddzielną część edycji tworzą streszczenia listów zaginionych podane za wydaniem Kar- łowicza (1904 P.). Ich numeracja (od S3) stanowi kontynuację streszczeń, które są zamieszczone w pierwszym tomie Korespondencji (2009). Jak z tego przeglądu wynika, zasób oryginałów listów Chopina z biegiem lat uległ znacz- nemu uszczupleniu. Część autografów zaginęła już po 19 września 1863 roku – pod- czas rabunku mieszkania Izabelli i Antoniego Barcińskich na drugim piętrze kamie- nicy Andrzeja hr. Zamoyskiego (Nowy Świat 1245A), po próbie zamachu na carskiego namiestnika Teodora hr. Berga. Bezpowrotnie przepadły wówczas m.in. nigdy nieopubli- kowane listy Fryderyka Chopina do rodziny z okresu warszawskiego i paryskiego. Część listów wydanych przed I  wojną światową przez Karłowicza i Hoesicka zaginęła już w 1914 roku, głównie zaś podczas II wojny światowej. W czasie oblężenia Warszawy w 1939 roku zniknęła – w  niewyjaśnionych okolicznościach – część kolekcji Ludwiki Jędrzejewiczowej przekazana w 1855 Izabelli Barcińskiej, a po jej śmierci – córce Jędrze- jewiczowej, Ludwice Ciechomskiej. Kolekcję tę następnie odziedziczyły dzieci Ludwiki: Maria i Laura Ciechomskie oraz Józefa Bichniewiczowa. Część należąca do rodziny Bich- niewiczów spłonęła w ich majątku na Litwie w czasie II wojny światowej. Zatracie uległa też kolekcja Leopolda Binentala, a los wielu innych autografów i pamiątek chopinowskich znajdujących się u prywatnych właścicieli nadal pozostaje nieznany. W końcu XIX wieku, a zwłaszcza od pierwszego dziesięciolecia XX wieku, listy Chopina zaczęły dość czę sto pojawiać się na aukcjach antykwarycznych, stając się przedmiotem zbytu. Wiele z nich wzbogaciło zbiory bibliotek zagranicznych i kolekcji prywatnych, czę- sto niezidentyfi kowanych po dziś dzień. Inne pozostały we Francji w rękach spadkobierców bądź przekazano je do zbiorów paryskiego Conservatoire de Musique et de Déclamation (później znalazły się w Bibliothèque nationale de France). Obecnie są one rozproszone po wielu bibliotekach i kolekcjach prywatnych. Oto ich wykaz dotyczący drugiego tomu: Kraj Polska Miasto Warszawa Biblioteki i archiwa • Muzeum Fryderyka Chopina w Warszawie w NIFC, w tym depozyty Towarzystwa im. Fryderyka Chopina oraz Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego1; • Biblioteka Narodowa; • Biblioteka, Archiwum i Muzeum Warszawskiego Towa- rzystwa Muzycznego; • Biblioteka Naukowa Zamku Królewskiego; Kraków • Biblioteka Książąt Czartoryskich • Biblioteka Naukowa Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk; 1 Autografy listów, kompozycji i ich pierwszych wydań oraz ikonografi a i pamiątki zgromadzone w Muzeum Fryderyka Chopina do 31 XII 2005 były własnością Towarzystwa im. Fryderyka Chopina. Od 30 stycznia 2007 roku znajdują się one w depozycie Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina w Warszawie. 18 ■ K o r e s p o n d e n c j a F r y d e r y k a C h o p i n a ■ 1 8 3 1 – 1 8 3 9 Austria Francja Wiedeń Paryż • Österreichische Nationalbibliothek • Bibliothèque de l’Institut de France; • Bibliothèque nationale de France; • Biblioteka Polska Hiszpania Majorka Valldemossa • Kolekcja „Fryderyk Chopin i George Sand”. Spadko- biercy Boutroux-Ferrà. Klasztor Kartuzów, cela nr 2 Niemcy Jena • Thüringer Universitäts- und Landesbibliothek (ThULB); Kolonia • Historisches Archiv der Stadt Köln; Wiesbaden • Archiv-Sammlungen des Breitkopf Härtel-Verlags Rosja Moskwa • Państwowe Centralne Muzeum Teatralne im. A. A. Bachruszina; Stany Zjednoczone Sankt Petersburg • Rosyjska Biblioteka Narodowa (1932–1952 Państwowa Biblioteka Publiczna im. M. E. Sałtykowa-Szczedrina) Nowy Jork • The Pierpont Morgan Library; Waszyngton • The Library of Congress; • The Dumbarton Oaks Research Library and Collection Szwajcaria Sankt Gallen • Kantonsbibliothek Vadiana Podstawą źródłową stały się dla nas również kolekcje prywatne następujących właścicieli: Tomasza Niewodniczańskiego w Bitburgu (obecnie depozyt w Zamku Królewskim w War- szawie); Thierry’ego Bodina (Paryż); Gabriela Quetglasa Olina (Palma de Mallorca). Od 1945 roku poczynając, ponad 80 listów Chopina i listów osób z jego kręgu zostało zakupionych przez Towarzystwo im. Fryderyka Chopina na aukcjach antykwarycznych bądź od prywatnych kolekcjonerów. Do Muzeum w TiFC trafi ły też cenne dary od Artura Rubinsteina, Marka Kellera (Paryż i Meksyk), Antoniny Lalewiczowej (Warszawa), Juliana Godlewskiego (Zurych), Karola Liszniewskiego (Cincinnati), Arthura Hedleya (Lon- dyn), Henryka Bogusławskiego (Rzym), a także od Muzeum Narodowego w Warszawie i Narodowego Banku Polskiego. W 2011 roku Marek Keller znaczną kolekcję chopinia- nów ofi arował Muzeum Fryderyka Chopina w Narodowym Instytucie Fryderyka Chopina. O autografy listów Chopina wzbogaciła się również Biblioteka Narodowa w Warszawie, dzięki ich nabyciu i przekazaniu w darze przez Telekomunikację Polską S.A., Fundację PZU oraz Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne S.A. 19 ■ N O T A E D Y T O R S K A LISTY POMINIĘTE W OBECNEJ EDYCJI 1. Do drugiego tomu Korespondencji nie włączamy listów Chopina do Delfi ny Potockiej z powodu braku źródeł, które mogłyby stać się podstawą ich opracowania i wydania. Nie wiadomo nawet, czy zachowały się ich oryginały i gdzie mogą być przechowywane, a informacje na ten temat są sprzeczne. Mateusz Gliński podał, że jedynym biografem Chopina, który znał te autografy, był Ferdynand Hoesick; zachował on jednak w tej kwestii pełną dyskrecję „wierny zobowiązaniom wobec spadkobierców Delfi ny”2. Według Sydowa znaczna część listów do Delfi ny znajdowała się w rękach rodziny Raczyńskich w Rogalinie, nie były jednak nikomu udostępniane ze względu na „bardzo intymną treść”. Po śmierci ostatniej właścicielki hrabiny Róży Raczyńskiej (z domu Potockiej, 1o voto Krasińskiej) „zostały – jak pisał Sydow – podobno na krótko przed wojną, w 1939 r., przywiezione dla zabezpieczenia do Warszawy i umieszczone w piwnicach pałacu Kra- sińskich przy Krakowskim Przedmieściu 5, gdzie prawdopodobnie spłonęły we wrześ- niu 1939 roku”3. Jednak przedmowa Sydowa do francuskiego wydania Korespondencji, będąca obszerniejszą wersją tego tekstu, zawiera m.in. informację, że „ces autographes ne seraient plus en Pologne depuis 1945” (autografów tych podobno nie ma już w Polsce od 1945), a następnie uściślenie: „elles seraient toujours dans la famille Raczynski et appartiendraient à présent au comte Édouard Raczynski, fi xé à l’étranger”4 ([autografy] miałyby pozostawać nadal u rodziny Raczyńskich, a obecnie należą do hrabiego Edwarda Raczyńskiego, zamieszkałego za granicą). Mateusz Gliński z kolei twierdził, że Edward hr. Raczyński zaprzeczał tej informacji, odpowiadając na jego pytania: „O listach tych – pisał – nie słyszałem, co bynajmniej nie oznacza, by ich miało nie być” (list z 20 X 1953) oraz „Informacje obiegające w tej mierze polegają na nieporozumieniu” (list z 30 X 1953)5. Wiadomość, jakoby listy do Delfi ny spłonęły w 1939 roku, dotyczyła – zdaniem Glińskiego – korespondencji Zyg- munta Krasińskiego, nie zaś listów Chopina, które mogły ocaleć6. Dotychczas nie ma jednak żadnych nowych wiadomości o listach Chopina do Delfi ny Potockiej, a ich istnie- nie pozostaje wciąż „hipotetyczne”, jak się wyraził Edward Rudzki7. Kolejny wątek dotyczący sprawy listów Chopina do Delfi ny wiąże się z ich rzekomymi odpisami sporządzonymi przez Paulinę Czernicką (z domu Pisanko, 1897– 2 IX 1949). 2 M. Gliński, Chopin. Listy do Delfiny, Nowy Jork– Detroit–Toronto 1972, s. 60. 3 B. E. Sydow, Korespondencja Fryderyka Chopina, War- szawa 1955, t. 1, Historia listów, s. 12. 4 B. E. Sydow, S. Chainaye, D. Chainaye, Correspondance de Frédéric Chopin, t. 1, Paris 1981, s. XVIII, XIX. W polskim wydaniu (jw.) podano tylko końcowy frag- ment wstępu zamieszczonego w obydwu wydaniach francuskich (1953 i 1981). 5 M. Gliński, op. cit., s. 58 i przypis 101; s. 188; s. 63 i przypis 119 na s. 190. Oryginały listów w archiwum Mateusza Glińskiego w Welland (Kanada). 6 Ibidem, s. 63. 7 E. Rudzki, Delfina Potocka, Warszawa 1990, s.  62. 8 Rękopis (własność TiFC, nr inw. M/418) znajduje się obecnie w depozycie MFC w NIFC. 9 M.in. B. E. Sydow, „Ipse dixit”. Excerpts from the Unpub- lished Letters of Chopin to Delfina Potocka, w: Frédéric 20 ■ K o r e s p o n d e n c j a F r y d e r y k a C h o p i n a ■ 1 8 3 1 – 1 8 3 9 Rękopis Czernickiej zawiera dwa kompletne, rzekome, listy Chopina i 117 luźnych fragmentów8. Teksty te zostały przez nią częściowo opublikowane w  czasopismach w latach 1945–1947, a także (najczęściej w wyborze) przez innych badaczy i literatów, którzy początkowo uwierzyli w ich autentyczność9. Wiarygodność odpisów Czernickiej nie została jednak nigdy udowodniona10: jedni oskarżali ją wręcz o fałszerstwo, inni (np. Sydow, a po nim Gliński) wprawdzie nie kwestionowali faktu, że przepisywała ona fragmenty listów, wspominali jednak o całkowicie dowolnym ich zestawianiu, a także o przypadkowych i fałszywych próbach datowania, czego skutkiem stały się „historyczne i biograficzne nonsensy”. Sydow po trzydniowych rozmowach z Czernicką w Jele- niej Górze stwierdził ostatecznie w liście do Karola Stromengera, że „w każdym razie Czernicka nie sfałszowała tych listów w ich całości”11. Odpisy Czernickiej – fałszywe czy tylko częściowo prawdziwe – nie mogą być więc w żaden sposób podstawą źródłowo-krytycznego wydania korespondencji Chopina12. Odnalezienie także sześciu fotokopii zawierających urywki domniemanych listów Chopina do Delfi ny Potockiej nie przyczyniło się do wyjaśnienia spornych kwestii i nie dostar- czyło wiarygodnego materiału źródłowego. Autentyczność tych fotokopii nie została defi nitywnie potwierdzona. Miały być one przekazane przez Czernicką w 1947 roku w Sobieszowie na Dolnym Śląsku Tadeuszowi Szeligowskiemu. Żona kompozytora odnalazła je po jego śmierci w  1963 roku w  domowym archiwum, a opublikował – jej brat, Adam Harasowski zamieszkały w Londynie, w czasopiśmie „Music and Musi- cians”13 w 1973 roku, nie twierdząc bynajmniej, że są autentyczne. Publikacja wywołała kolejną polemikę, w wyniku której sporządzono cztery ekspertyzy grafologiczne14. Chopin 1810–1849, red. S.P. Mizwa [Mierzwa], New York 1949, s. 49–73; F. Chopin, Wybór listów, oprac. Z. Jachimecki, Wrocław 1949, s. 206–211; K. Wie- rzyński, Życie Chopina, New York 1953, s.  96–97 [listy do Delfi ny Potockiej]. 10 Sprawa listów Chopina do Delfiny począwszy od 1945 roku była kilkakrotnie przedmiotem burz- liwych dyskusji. Sydow (por. przypis 3) wpraw- dzie opublikował listy w  1949, ale nie włączył ich ani do wydania francuskiego w  1953, ani do wydania polskiego w 1955. Podsumowanie tego piś miennictwa oraz wyniki ekspertyz grafolo- gicznych znajdują się m.in. w pracach: J. Smoter, Spór o  „listy” Chopina do Delfiny Potockiej, Kraków 1976; M. Gliński, op.  cit.; M. Gordon-Smith, G.  B.  Marek, Chopin, New York 1978; Warszawa 1990; do tej sprawy nawiązał też P. Szumiński, Chopin i  Potocka. Awantura o miłosną korespondencję, Warszawa 2005. 11 Por. M. Gliński, op. cit., s. 266: Bronisław E. Sydow do K. Stromengera (list z 27 lipca 1951). 12 Wystarczy, że te odpisy zostały w całości opubli- kowane w  pracach: M. Gliński, op.  cit., s.  123– 177 (wraz z  przypisami); J. M. Smoter, op.  cit., s. 165–221. 13 A. Harasowski, Fact or Forgery, „Music and Musi- cians” 1973, vol. 21, nr 7, s. 28–33. 14 Trzy pierwsze ekspertyzy powstały w latach 1973– 1974. Wykonali je: 1) Lucjan Fajer, 2) dr Zbigniew Czeczot i mgr Andrzej Zacharias w Pracowni Kry- minalistyki Instytutu Prawa Karnego Uniwersytetu Warszawskiego oraz 3) kpt. Ryszard Soszalski i płk Władysław Wójcik w  Zakładzie Kryminali- styki KG MO. Zostały one omówione w: J. Smoter, op. cit., s. 145–159 i „Roczniku Chopinowskim” 1976–1977, nr 10, s. 43–68. Czwartą ekspertyzę, mniej znaną, zamówili M. Gordon-Smith i G. Marek (1990), a wykonał ją Ordway Hilton w 1977 roku. 21 ■ N O T A E D Y T O R S K A Zdania biegłych okazały się rozbieżne. Lucjan Fajer zgłaszał jedynie zastrzeżenia dotyczące ich oryginalności, natomiast autorzy drugiej opinii, dr Zbigniew Czeczot i mgr Andrzej Zacharias na podstawie badań porównawczych, stwierdzili, że istnieje zbieżność zespołu cech grafi zmu występujących w fotokopiach z zespołem cech pism porównawczych (ory- ginałów listów Chopina), co prowadziło do sformułowania wniosku końcowego: „Pismo w rękopisach kwestionowanych zostało wykonane przez osobę, która nakreśliła pismo porównawcze, czyli przez Fryderyka Chopina”15. Autentyczności fotokopii kategorycz- nie zaprzeczał wynik badań pracowników Zakładu Kryminalistyki KGMO w Warszawie. Ogłosili oni, że fotokopie są falsyfi katami i „zostały spreparowane drogą fotomontażu z fotografi i fragmentów autentycznych listów Fryderyka Chopina reprodukowanych dru- kiem w wydaniach książkowych lub dostępnych w innej postaci”16. Czwarta natomiast eks- pertyza dokonana przez Ordwaya Hiltona wykazała, że dwa fragmenty zostały podrobione (według numeracji Smotera nr 6 i 24, podarty i niekompletny), trzy sprawiają wrażenie autentycznych, choć na jednym są ślady pociągnięcia innym przyrządem do pisania (nr 55 i 87b, 1517), jeden zaś fragment jest autentyczny (nr 87a). Nawet potwierdzenie przez niektóre ekspertyzy autentyczności pisma Chopina w foto- kopiach nie daje jednak podstaw do uznania ich za stosowne źródła do opublikowania w niniejszym tomie, gdyż są to tylko reprodukcje szczątków tekstów, niedatowanych i pozbawionych kontekstu. Pozostają ponadto nadal nierozstrzygnięte pytania dotyczące autentyczności dokumentów, z których sporządzono fotokopie. Niekwestionowany jest zatem jedynie list Delfi ny Potockiej do Chopina pisany w Aix-la-Chapelle (Akwizgranie) z 6 lipca 1849 oraz streszczenie jej listu dotyczącego prośby o lożę na koncert Berlioza (por. Karłowicz 1904 P., s. 313–314; Karłowicz 1904 F., s. 179–180). Listy te będą zamieszczone w trzecim tomie Korespondencji. 2. Pomijamy również w drugim tomie rzekomy list Chopina do Sophie Pauline von Mülmann z 1 kwietnia 1835 (1 karta, 1 strona zapisana, 231 × 210 mm, papier ze zna- kiem wodnym przedstawiającym półprofi l króla Fryderyka Wilhelma III, w otoku napis: „Friedrich Wilhelm III Koenig von Preussen”). List należał do spadkobierców wnuczki adresatki, Marie Johanne Niermans Jordan (1882–1960). Wystawiony przez fi rmę anty- kwaryczną Forum Rare Books w Stuttgarcie w 2010 roku (49. Stuttgarter Antiqua- riatmesse) był zaanonsowany jako jedyny list Chopina napisany w języku niemieckim („The only German letter Chopin ever wrote?”). 15 „Rocznik Chopinowski” 1976–1977, nr 10, s. 57. 16 Ibidem, s. 67. 17 Pełny tekst raportu Hiltona został zamieszczony w: M. Gordon-Smith, G. Marek, op. cit., s. 303–306, w wersji zaś skróconej na s. 124–125 i w przypi- sie 23. W tekście książki pojawia się drobna nie- zgodność co do fragmentu nr 15; został on opisany w raporcie na s. 306 i wymieniony na s. 125 we frag- mencie listu Hiltona, natomiast na s. 124 w punk- cie 2 zamiast nr 15 podano nr 109. 18 Helmut Loos, Chopin im Spiegel der Briefe Felix Men- delssohn Bartholdy, w  druku. Autorowi pragniemy podziękować za udostępnienie tekstu referatu przed opublikowaniem. 22 ■ K o r e s p o n d e n c j a F r y d e r y k a C h o p i n a ■ 1 8 3 1 – 1 8 3 9 Incipit listu: „Ich so eben habe zu meine groß Freude erfahrt von mein Freund das Musikdirektor Mendelssohn daß Sie sein eine solche Liebhaberrin von die meine Mazürk”. Adresatka listu Sophie Pauline Mülmann (1811–1863) to – według informacji antykwa- riatu na stronie internetowej w 2010 roku – córka Friedricha Carla Ludwiga Mülmanna (1775–1857), nadleśniczego w Höxter w Westfalii. Była ona najmłodsza z rodzeństwa liczącego pięć córek i  dziewięciu synów; wyszła 12 maja 1838 za mąż za Wilhelma Rudolfa Jordana (1810–1887), malarza należącego do kręgu Friedricha Wilhelma von Schadow i Karla Ferdinanda Sohna (1805–1867), który z kolei ożenił się z Emilie Auguste Mülmann (1805–1884), siostrą Sophie. Mendelssohn znał całą rodzinę Mül- mannów, ujmowała go atmosfera ich domu, a także muzykalność Sophie Pauline, prawie jego rówieśniczki. Rozpoznanie fi rmy antykwarycznej, że omawiany list wyszedł spod pióra Chopina, przy- jął Helmut Loos w  referacie wygłoszonym na Kongresie Chopinowskim w Warszawie 27 lutego 2010 roku18. Autor wyraził przypuszczenie, że Chopin i Mendelssohn napisali go wspólnie podczas pobytu w Düsseldorfi e, w maju 1834 roku, po festiwalu muzycznym w Akwizgranie (por. listy 139 i 140). Mendelssohn, zdaniem Loosa, miał podyktować tekst listu przyjacielowi, wiedząc, że ten nie włada dobrze językiem niemieckim. Miał to być primaaprilisowy żart, zaaranżowany jednak z prawie rocznym wyprzedzeniem. Koncepcja autorstwa Chopina (całkowitego bądź częściowego) budzi poważne zastrze- żenia i została przez nas odrzucona. List ze śmiesznymi błędami gramatycznymi, ale napisany elegancką szwabachą, nie ujawnia żadnych cech grafi cznych pisma Chopina. Nie znajdujemy ich również we francuskim zakończeniu. Podpis nie jest oryginalny, co można stwierdzić z całą pewnością. Trudno też przyjąć, że list powstał już w czasie wspólnego pobytu Hillera, Mendelssohna i Chopina w Düsseldorfi e, czy też później, gdy płynęli statkiem do Kolonii. Ponadto, gdyby uznać, że Chopin był współautorem listu, zniknęłaby jego żartobliwa wymowa. Byłby to po prostu list do wielbicielki jego talentu, choć z kompromitującymi błędami, za to z przesadnym wyrazem uszanowania na końcu („die parfaite considération”, formuła niespotykana w listach Chopina). Wszystko wskazuje na to, że list był oczywistym żartem primaaprilisowym Men- delssohna, który niby pisał w imieniu Chopina, ale jednocześnie sam ujawniał się jako autor. Świadczy o tym data listu (1 kwietnia), uprawniająca zabawę w oszukiwanie, niemiecki papier listowy (Loos stwierdził, że Mendelssohn wówczas właśnie z takiego korzystał), charakter pisma, rzekomy podpis Chopina, którego Mendelssohn nie usiłował wcale podrabiać, formuła końcowa nieużywana w stosunku do młodych dam, a raczej do ministrów, zwłaszcza zaś rzekomy adres „rue de Pierrechemin no 2217” – dosłowne, choć błędne tłumaczenie adresu Mendelssohna w Düsseldorfi e: Steinweg (Flinger Steinweg). Mendelssohn wprawdzie dwukrotnie dopisywał się do listów Hillera do matki w imie- niu Chopina (por. listy nr 139 i 140), lecz odbywało się to w obecności przyjaciela i zapewne na jego prośbę; natomiast nic nie wskazuje na to, by Chopin uczestniczył w pisaniu listu do Sophie Pauline Mülman. 23 ■ N O T A E D Y T O R S K A ZASADY EDYCJI Podobnie jak w pierwszym tomie Korespondencji listy zostały uporządkowane chronolo- gicznie zgodnie z datami umieszczonymi w nagłówkach. Brakujące daty zrekonstruowano na podstawie stempla pocztowego, a gdy i tego nie było, opierając się na treści listu oraz znajomości kontekstu historycznego. Daty ustalone przez nas bądź wcześniej przez innych wydawców umieszczamy w nawiasach kwadratowych. Daty podane przez innych wydawców w każdym przypadku zweryfi kowano. Listy pisane w obcych językach przedstawiono najpierw w oryginale, a następnie – w tłu- maczeniu na język polski. Przekłady listów zostały niekiedy dokonane na nowo, w przy- padku natomiast wykorzystania wcześniejszych wydań – zweryfi kowane. W niniejszej edycji każdy list jest traktowany jako odrębna całość. Opracowanie zawiera: nagłówek z imieniem i nazwiskiem autora (pomijanymi, gdy autorem listu jest Fryde- ryk Chopin), imieniem i nazwiskiem adresata wraz ze wskazaniem miejsca jego pobytu (zaczerpniętego z adresu, a w przypadku jego braku – zrekonstruowanego) oraz miejscem i datą powstania listu. Wszystkie dane pochodzące od autorów opracowania zostały ujęte w nawiasy kwadratowe. Zgodnie z przyjętym ówcześnie zwyczajem, Chopin zapisywał adres na ostatniej stronie złożonej kartki listu. W niniejszym wydaniu adres oraz opis stempla pocztowego są umieszczone bezpośrednio po przytoczonym tekście listu. Każdy list zaopatrzono w metrykę wskazującą na źródło, tj. podstawę wydania (autograf, jego reprodukcja bądź wybrana publikacja); gdy dysponowaliśmy autografem, podajemy miejsce jego przechowywania, historię i skrócony opis (format, liczba stron, papier, stan zachowania). W dalszej kolejności wyszczególniamy pierwsze wydanie listu (niekiedy pokrywające się z podstawą źródłową), pierwszą reprodukcję oraz pierwszą prezentację autografu na wystawie lub przed aukcją. W przytoczonych tekstach listów staraliśmy się ograniczyć do minimum ingerencje redakcji. Zachowujemy przede wszystkim niezmienioną leksykę i składnię Chopina, pozostawiając błędy gramatyczne czy drobne przeoczenia, a także pisownię charakte- rystycznych w listach Chopina spolonizowanych słów obcego pochodzenia. Nie ujed- nolicamy dowolnego użycia wielkich i małych liter w zwrotach grzecznościowych – „Ty”, „Ciebie”, ale też – „twoim”, „tobie”, „ciebie”, również w nazwach własnych lub w nazwach świąt. Zachowujemy też wielkie litery w słowach wyrażających szacunek oraz w nazwach dni tygodni i miesięcy, przyjęte powszechnie w tym czasie. Korekty nie tylko odjęłyby listom cechy autentyzmu, ale i udaremniłyby charakterystykę osobowości autora, jego roztargnienie, spontaniczność wypowiedzi czy pewien rodzaj niedbałości. Tytuły utworów muzycznych podane są również w takiej formie, w jakiej pojawiają się w listach, z odnotowaniem w przypisach pełnych danych. W celu wyróżnienia zapisujemy zwyczajowo kursywą tytuły książek, dzieł muzycznych i teatralnych, a nazwy czasopism umieszczamy w cudzysłowie bez względu na oryginalny zapis Chopina. Podkreślenia w autografach listów Chopina zamieniamy na druk rozstrzelony. Druk taki stosujemy 24 ■ K o r e s p o n d e n c j a F r y d e r y k a C h o p i n a ■ 1 8 3 1 – 1 8 3 9 również w sytuacji, gdy dana osoba ma kilka imion; rozstrzelonym drukiem zostaje wówczas wyróżnione jej imię główne. Zdecydowaliśmy się na modernizację – w ograniczonym zakresie – ortografi i i inter- punkcji. W celu uniknięcia nieporozumień poprawiamy zatem rażące błędy ortografi czne zdarzające się w listach oraz błędny zapis imion, nazwisk i nazw geografi cznych; uzupeł- niamy też skróty w nazwiskach (bez nawiasów kwadratowych), podając zawsze w przypi- sie formę występującą w oryginałach. Nie odnotowujemy natomiast w przypisach popra- wek, gdy dotyczą np. braku znaków diakrytycznych czy łącznej lub rozdzielnej pisowni wyrazów. Zgodnie z zasadami współczesnej ortografi i zamieniamy np. literę j na i (np. zamiast „komedja” piszemy „komedia”), y na j (np. zamiast „woyewoda” piszemy „woje- woda”) oraz i na j (np. zamiast „dziękuię” piszemy „dziękuję”, zamiast „iak” – „jak”) czy też z na s (zamiast „zkąd” piszemy „skąd”). Zamieniamy też końcówki fl eksyjne, np. „lekcyj” na „lekcji”, „aleji” na „alei”; końcówki przymiotników rodzaju żeńskiego i nija- kiego w narzędniku i miejscowniku typu: -em lub -ém, -émi zmieniamy na -ym, -im, -ymi, np. „takiemi” na „takimi”, „jasném” na „jasnym”, „czém” na „czym” itp. (tę ostatnią zamianę pomijamy jedynie w przypadku tekstów rymowanych). Wprawdzie ostatnio w wydaniach listów z XIX wieku często zachowuje się oryginalną pisownię bez żadnych zmian, jednak tutaj zdecydowaliśmy się uwspółcześnić ortografi ę i interpunkcję ze względu na większą czytelność tekstów, jak i na konieczność ujedno- licenia zasad wydawniczych. W związku z tym, że nie dysponujemy wszystkimi auto- grafami, a w tekstach przyjętych za podstawę mamy bądź próbę wiernego przekazania tekstu Chopina (np. Opieński 1910, Binental 1930), bądź różne metody modernizacji (zmiany w pisowni, a nawet poprawki stylistyczne, np. w pracach Szulca 1873, Karłowi- cza 1898 i 1904, Hoesicka 1912), to bez przyjęcia powyższych zasad publikowane listy miałyby nader niejednorodną postać edytorską. Zamieszczone w tomie reprodukcje auto- grafów zachowanych listów pozwalają czytelnikowi poza tym zapoznać się z oryginalnym zapisem Chopina. Nie staramy się naśladować grafi cznej formy autografów listów Chopina, tzn. nie zacho- wujemy ani oryginalnych wielkości wcięć akapitowych w  nagłówkach, ani długości czy liczby wierszy na stronie, ani też umiejscowienia podpisu pod listem itp. Przyjmujemy jednolitą formułę dla wszystkich listów, uwzględniającą oryginalną kolejność poszcze- gólnych jego elementów (np. daty stawiamy tam, gdzie je umieścił Chopin: na początku bądź na końcu listu). Tradycyjnie nadajemy głębsze wcięcia nagłówkom listów oraz tek- stom wierszowanym, zwykłe wcięcia akapitowe odrębnym całostkom w toku wypowiedzi, pozostałe zaś elementy listu porządkujemy zawsze a linea. Jeżeli w liście występują dopi- ski na marginesach, to podajemy ich treść na końcu, zaznaczając w przypisie: „dopisek na marginesie” i dodając numer strony listu. Wprowadzane przez Chopina fragmenty tekstów w językach obcych podane są w takiej postaci, w  jakiej występują, bez poprawiania błędów gramatycznych i ortograficz- nych (także bez nadawania im kursywy, występującej zwykle w tekstach drukowanych, 25 ■ N O T A E D Y T O R S K A np.  u  Binentala); ich poprawna forma wraz z  polskim tłumaczeniem odnotowana jest w  przypisie. Numerację opusową utworów Chopina wydanych po jego śmierci przez Juliana Fontanę w latach 1855–1859 umieszczamy w nawiasach kwadratowych (por. Encyklopedia muzyczna PWM hasło Chopin). Jeżeli w tekście listu występują skreślenia, to pomijamy je, odnotowując jedynie w opisie autografu oraz w przypisach, że w tekście znajdują się słowa skreślone lub też zamazane i nieczytelne. Wyjątek od tej zasady dotyczy trzech cesji Chopina sporządzonych dla londyńskiego wydawcy Wessela Co. korzystającego z gotowych formularzy z wymie- nionymi nazwami krajów, których miały dotyczyć zawierane umowy. Nazwy krajów nie- objętych kontraktem sygnowanym przez Chopina zostały przez wspomnianego wydawcę wykreślone. Skreślenia te zachowujemy w tekście cesji. Jakkolwiek interpunkcję poprawiamy zgodnie ze współcześnie przyjętymi zasadami, to jednak zachowaliśmy charakterystyczne dla Chopina długie pauzy —. W oryginałach zaznaczają one – z jednej strony – nieistniejące akapity, z drugiej zaś – pełnią funkcję oddechu, przerywnika w toku myślowym, czasem przecinka. Teksty listów, ze względu na różnorodność zawartego materiału, wymagały obszernych przypisów i komentarzy, które obejmują: 1) biogramy osób wzmiankowanych w listach (jednak gdy chodzi o nazwiska powszechnie znane i opracowane w ogólnie dostępnych źródłach leksyko- grafi cznych, przypisy mają charakter przypomnienia tylko najważniejszych informacji, zwłaszcza wiążących się z tekstem listu bądź też omawiamy w nich relacje łączące daną osobę z Chopinem; pozwalamy sobie natomiast na obszerniejsze noty w przypadku nazwisk mało znanych, jeśli udało się zebrać stosowne materiały); 2) objaśnienia dotyczące nazw miejscowości; 3) informacje na temat ubytków w tekście wynikających z uszkodzenia auto- grafu oraz domyślnego uzupełnienia tych ubytków na podstawie wcześniej- szych wydań bądź własnej intuicji; 4) informacje o trudnościach czy niemożności odczytania tekstu bądź o myl- nym odczytaniu przez poprzednich wydawców; 5) tłumaczenia obcych słów (także rodzimych, dziś archaicznych) oraz zwro- tów i cytatów, z podaniem ich źródła; 6) objaśnienia tytułów dzieł muzycznych, literackich, teatralnych i innych wzmiankowanych w listach; 7) komentarze historyczne odnoszące się do wydarzeń opisywanych w listach. W przypisach podajemy źródła informacji, jednak z pominięciem podstawowych ency- klopedii, słowników biografi cznych i herbarzy szlachty polskiej; ich pełny wykaz znaj- duje się w Bibliografii. Na te materiały powołujemy się w szczególnych przypadkach, np. gdy chodzi o jedyne źródło informacji lub o cytat tekstu autorskiego. Daty premiero- wych przedstawień teatralnych i operowych przytaczamy według Pipers Enzyklopädie des 26 ■ K o r e s p o n d e n c j a F r y d e r y k a C h o p i n a ■ 1 8 3 1 – 1 8 3 9 Musiktheaters (1986–1998), nie wymieniając tej pozycji za każdym razem. Jeżeli powo- łujemy się w przypisach na dalsze listy Chopina, które były pisane po 1839 i nie weszły w skład tomu, to odsyłamy do wydania B. E. Sydowa (1955). Do korpusu listów został dołączony Aneks. Pierwsza jego część zawiera Zapowiedzi i recenzje koncertów Fryderyka Chopina oraz artykuły o jego kompozycjach (wybór z lat 1832– 1839); w drugiej umieściliśmy Noty biograficzne rodziny i najbliższych przyjaciół Chopina, trzecia zaś część – Miscellanea – obejmuje obszerny list George Sand do Wojciecha Grzymały (wiosna 1838), dobitnie wskazujący rodzące się uczucie pisarki do Chopina, oraz dwa artykuły: Majorkańskie pianina Fryderyka Chopina i Wokół daty urodzenia Fryderyka Chopina. 27 ■ N O T A E D Y T O R S K A
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Korespondencja Fryderyka Chopina 1831-1838. Tom 2, część 1
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: