Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00518 007383 13829213 na godz. na dobę w sumie
Korespondencja Fryderyka Chopina 1838-1839. Tom 2, część 2 - ebook/pdf
Korespondencja Fryderyka Chopina 1838-1839. Tom 2, część 2 - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 665
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 9788323531487 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> obyczajowe >> pamiętniki
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).
Drugi z trzech tomów korespondencji Fryderyka Chopina, bogato ilustrowany, m.in. autografami listów, opatrzony indeksami, wykazami źródeł, miscellaneami, bibliografią i notami biograficznymi postaci związanych z artystą. Kryterium podziału listów stanowią najważniejsze cezury w życiu i działalności twórczej Chopina. Jest to korespondencja związana z latami młodzieńczymi kompozytora oraz z okresem spędzonym za granicą po upadku powstania listopadowego aż do przyjazdu Chopina do Paryża wczesną jesienią 1831 roku, jak również z początkiem stałych letnich pobytów kompozytora w posiadłości George Sand w Nohant. Tom pierwszy, wydany przez Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego w roku 2009, obejmował listy Chopina pisane od grudnia 1816 do września 1831 roku. Tom drugi ukazuje się w dwóch woluminach, które obejmują: część 1 listy pisane od listopada 1831 do września 1838 roku część 2 listy pisane od listopada 1838 do maja 1839 roku Listy zawarte w 1. części drugiego tomu Korespondencji Fryderyka Chopina dokumentują pierwsze lata pobytu Chopina w stolicy Francji, kiedy nikomu nieznany kompozytor-pianista z Warszawy, dzięki talentom towarzyskim oraz rosnącemu uznaniu dla jego twórczości i sztuki pianistycznej, zdobywał stopniowo miejsce w kręgu paryskiej elity artystycznej i polskiej Wielkiej Emigracji. Duże zainteresowanie badaczy budzą listy, które świadczą o przyjacielskich kontaktach Chopina z wybitnymi kompozytorami niemieckimi Felixem Mendelssohnem Bartholdym i Robertem Schumannem. Szczególne znaczenie ma korespondencja z Marią Wodzińską i jej matką, będąca świadectwem rodzącego się uczucia Chopina do Marii i związanych z nią planów małżeńskich, które miały ostatecznie przynieść Fryderykowi bolesne rozczarowanie. W tym kontekście pojawia się słynne, lapidarne wyznanie George Sand pod adresem Chopina: On vous adore, zapowiadające nowy, a zarazem najważniejszy rozdział w jego doświadczeniach uczuciowych. Listy zawarte w 2. części drugiego tomu Korespondencji Fryderyka Chopina dokumentują niezwykle ważne doświadczenie w życiu kompozytora, jakim była podróż na Majorkę z George Sand i jej dziećmi. Są tu m.in. listy do Juliana Fontany, będące kroniką majorkańskich wrażeń Chopina, opisem okoliczności powstania jednego z jego najsłynniejszych dzieł cyklu Preludiów op. 28, a także świadectwem dramatycznego zaostrzenia się choroby artysty pod koniec pobytu w Valldemossie i podczas powrotnego rejsu do Barcelony. Ta część korespondencji dotyczy długiej rekonwalescencji Chopina w Marsylii pod troskliwą opieką George Sand, która właśnie wtedy podjęła ważną decyzję dotyczącą przyszłości swego związku z kompozytorem, zabierając go na pierwszy letni pobyt w Nohant. W tym okresie też jej nagła fascynacja Chopinem, o czym pisała w słynnym liście-rzece do Wojciecha Grzymały (zob. Miscellanea), przeobraziła się w stałe i głębokie uczucie, które zaważyło nie tylko na życiu artysty, lecz również na jego twórczości. NAGRODY Tom 2 książki Korespondencja Fryderyka Chopina 1831-1839 otrzymał: NAGRODĘ GŁÓWNĄ im. Księdza Edwarda Pudełki przyznaną przez Stowarzyszenie Wydawców Szkół Wyższych, WYRÓŻNIENIE w konkursie Najpiękniejsza Książka Roku 2017 przyznane przez Polskie Towarzystwo Wydawców Książek, WYRÓŻNIENIE w konkursie ACADEMIA 2018 dla najlepszej publikacji akademickiej i naukowej za opracowanie edytorskie. The second volume of correspondence of Fryderyk Chopin, richly illustrated with autographs of letters, including indexes, miscellanea, bibliography and biographical notes of the people related to the artist. It includes the correspondence from the composers youth and the time spent abroad after the fall of the November Uprising, until Chopins arrival in Paris in the early autumn of 1831, as well as his first regular summer stays in George Sands house in Nohant.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

247 Fryderyk Chopin i George Sand do Wojciecha Grzyma∏y w Pary˝u [Port-Vendres, 1 listopada 1838]1 [Streszczenie listu Fryderyka Chopina:] Port-Vendres 1837 [sic!] Piòce relative à son voyage à Majorque pour rétablir sa santé. Il annonce son passage à Perpignan, et mande que Dieu a voulu qu’ils pussent trouver un bateau à Port-Vendres2. [Tłumaczenie streszczenia:] Oznajmia o swoim przejeździe przez Perpignan i donosi, że dzięki Bogu znaleźli statek w Port-Vendres2. [tłum. za: Kobylańska 1981, t. 1, s. 272] [Ręką George Sand:] Cher, cher, cher! quel bonheur! Il est ici, et bien portant3. Il prétend qu’il n’est même pas fatigué apròs quatre nuits de voiture. Il a bien dormi, et ce matin il a bonne mine, nous partons dans quelques heures. Nous avons un ciel d’Italie4. […]5 instruments depuis l’ophicléide jusqu’à la guimbarde. Cet adieu musical de la France doit nous porter Bonheur. Venez nous rejoindre dòs que vous serez libre6, cher époux7. Je suis sûre que nous allons être heureux et bien portants. Vous vous referiez là des dents, et… j’allais dire des mollets. Mais vous n’en avez pas besoin, et d’ailleurs Chopin n’en laissera pour personne [...]8 Cher, sans le regret de vous avoir laissé si loin, je serais aujourd’hui plus heureuse que je ne l’ai jamais été. Les enfants vont bien et vous embrassent tendrement9. [Adres ręką George Sand:] Monsieur / Mr Albert Grzymala / Rue de Rohan 16. / P a r i s [Tłumaczenie:] Mój Drogi, Drogi, Drogi! Co za szczęście! Jest tutaj i dobrze się czuje3. Twier- dzi nawet, że nie jest zmęczony po czterech nocach w dyliżansie. Dobrze spał, a dziś rano dobrze wygląda, wyjeżdżamy za kilka godzin. Niebo jak we Włoszech. […] […] instrumenty od ofiklejdy po drumlę. To muzyczne pożegnanie Fran- cji ma nam przynieść szczęście. Przyjedź do nas, kiedy będziesz wolny6, Drogi Mężu7. Jestem pewna, że będziemy szczęśliwi i w dobrym zdrowiu. […]8 Drogi, gdyby nie było mi smutno, że zostawiłam Cię tak daleko, byłabym dzisiaj szczęśliwsza niż kiedykolwiek. 743 ■ L I S T Y ■ 1 8 3 8 247 Dzieci miewają się dobrze i ściskają Cię czule9. [Adres ręką George Sand:] Wielmożny / Pan Albert Grzymała / ul. Rohan 16. / P a r y ż [tłum. Joanna Żurowska] [Stemple poczty:] 1) czarny: Port Vendres 1 NOV. 38; 2) niebieski, czytelny tylko w części: Paris, 6 NOV. 38 ŹRÓDŁO: autograf zdekompletowany (brak listu Chopina i fragmentu dopisku George Sand) w zbiorach Bibliothèque de l’Institut de France w Paryżu, sygn. Ms Lov. E 913, k. 517 recto i verso. Autograf pochodzi z kolekcji adresata; po jego śmierci (1870) znalazł się (być może) w rękach Michaliny z Dziekońskich Zaleskiej (Aneks. Noty bio- graficzne). Prawdopodobnie w 1883 jego właścicielem był już wicehrabia Charles Spoelberch de Lovenjoul, który mógł go otrzymać bezpośrednio w darze od osoby (której nazwisko trudno dziś zidentyfi kować) noszącej imię lub nazwisko Mr Pierre (por. opis kopii listu). W 1906 list (wraz z całą biblioteką) Spoelberch de Lovenjoul zapisał testamentem Institut de France w Chantilly. Rok później jego kolekcja znalazła się w całości w Institut de France, a w 1987 została przeniesiona do lokalu Bibliothèque de l’Institut de France w Paryżu. Pierwotnie list musiał składać się z czterech stron (brak s. 1 i 2 stwier- dzono już w 1872) z tym, że do dziś zachowały się tylko dwie strony (są to najpewniej dawne strony 3 i 4). Tekst Chopina według „Revue des Auto- graphes” 1872/33, poz. 18 sygnowany jego inicjałami, pisany po polsku, zajmował górną połowę s. 1, dolną zaś – tekst pani Sand, która wypełniła swoim pismem nie tylko stronę drugą, jak podało „Revue”, ale także s. 3 i 4. W górnym prawym rogu obecnej s. 1 dopisano ołówkiem liczbę 517 (może ona oznaczać pozycję w kolekcji Spoelbercha de Lonvenjoul). Na zachowanej s. 2 (dawna s. 4) Sand dodała ostatnie zdanie listu „Les enfants vont bien et vous embrassent tendrement” i adres Grzymały. Znajdują się na niej również dwa stemple pocztowe oraz owalna pieczątka obecnego właś- ciciela (w otoku: INSTITUT DE FRANCE, wewnątrz inicjały: S[poelberch] DE L[onvenjoul]). Por. Lubin 1968, s.  511, przypis 1. Papier kremowy pożółkły, format: 155 × 98 mm. ŹRÓDŁO POMOCNICZE: kopię listu George Sand sporządził Charles Spoel- berch de Lonvenjoul (1836–1907), w zbiorach jw., sygn. Ms. Lov. E 918, k. 87 recto. 744 ■ K o r e s p o n d e n c j a F r y d e r y k a C h o p i n a ■ 1 8 3 1 – 1 8 3 9 247 Jest ona także niekompletna, złożona z dwóch stron (s. 1 tekst Sand, s. 2 niezapisana), zawiera wspomnianą już informację ołówkową zanotowaną u góry s. 1: Don Mr Pierre 1883. Bliżej niezidentyfi kowany pan Pierre mógł być poprzednim właścicielem wspólnego listu Chopina i pani Sand, choć (być może) już wtedy częściowo zdekompletowanego, je śli znalazł się w jego rękach tuż przed 1872. Papier kremowy, format: 272 × 216 mm. PIERWSZE W YDANIE: „Revue des Autographes” 1872/33, poz. 18 (tekst G.  Sand od początku listu do słów „ciel d’Italie”) oraz Godeau 1959, s. 39–40 (dalszy fragment od słów „instruments” aż do końca). Obydwa fragmenty publikuje Lubin. Por. Lubin 1968, list 1807, s. 511–512. 3 listopada w Theatro del Liceo oraz na przyjęciu wydanym przez kapitana Belvèze wraz z konsulem Gautier d’Arc na pokładzie statku „Méléagre”), 7 listopada o godz. 17 zaokrętowali się na statek „El Mallorquin” płynący do Palmy, dokąd przybyli następnego dnia o godz. 11.30 (Lubin 1968, s. 308– 309; Rambeau 2009, s. 268–269). 4 Cyt. za: „Revue des Autographes” 1872/33, poz. 18. Po pierwszym fragmencie listu kończącym się słowem „d’Italie”, Lubin (Lubin 1968, s.  511, przypis  1) zamieścił w nawiasie kwadratowym następujący tekst: „Elle rend compte d’une ovation qu’elle a eue avec Chopin à Perpignan” (Zdaje sprawę z owacji, które otrzymała razem z Chopinem w Perpignan). 5 Zachowany fragment listu zaczyna się od słowa „ins- truments” (cyt. za: Godeau 1959, s. 39–40). 6 Grzymała nie skorzystał z zaproszenia i na Majorkę w tym czasie nie pojechał. 7 U dołu kopii, sporządzonej ręką wicehrabiego de Lovenjoul, znajduje się przypis do słowa „époux”: „Allusion au fait que Grzymała et George Sand appe- laient tous deux Chopin leur «petit»” (Aluzja do faktu, że Grzymała i George Sand nazywali Chopina „małym”). 8 Wobec braku kolejnego lub też kilku kolejnych zdań, fragment ten jest niezrozumiały i dlatego nie został przełożony na jęz. polski. 9 Kopia Spoelbercha de Lovenjoul zawiera dodany pod- pis George Sand, którego brak w oryginale. HWS 1 Miejsce i data listu zostały zaczerpnięte ze stempla pocztowego. W anonimowym artykule ogłoszonym w „L’Indépendant” (Perpignan, 13 II 1961) odnoto- wano, że list był pisany w Perpignan. Jest to oczywi- ście błędna informacja, którą wytknął już wcześ niej Georges Lubin. Por. Lubin 1968, s. 511, przypis 2. 2 Streszczenie listu Chopina cyt. za: Lubin 1968, s. 511, przypis 1. 3 Z Paryża do Perpignan Chopin jechał w towarzystwie Mendizabala przez Chalon, Lyon, Avignon i Nîmes (tak jak George Sand z dziećmi) dokąd dotarł 31 X 1838 wieczorem, po czterech dniach podróży. Spo- tkał się tam z oczekującą go George Sand z dziećmi – Solange i Maurice’em. Noc z 31 X na 1 listopada podróżni spędzili w hotelu „Europa” (Hôtel de l’Europe; obecnie „maison Campanaud”) przy ulicy Abreuvoirs 7 i 7 bis. Z Perpignan [1 XI 1838] George Sand wysłała do Charlotte Marliani, przyjaciółki, list zawierający następujący fragment: „Chopin przybył wczoraj wieczorem do Perpignan, świeży jak róża i różowy jak burak w dobrym zdrowiu po czterech nocach, bohatersko spędzonych w karetce pocztowej. Co do nas podróżowaliśmy wolno i wygodnie; otoczeni na wszystkich popasach przyjaciółmi, którzy nas obsy- pywali uprzejmościami” (cyt. za: Sydow 1955, t. 1, s. 327). Por. Lubin 1968, s. 512, list 1808 (w wersji oryginalnej). Tego samego dnia Chopin, George Sand i jej dzieci wraz z pokojówką popłynęli razem statkiem „Le Phé- nicien” z Port-Vendres do Barcelony, gdzie zatrzymali się w Hôtel des Quatres-Nations. Po pięciodnio- wym pobycie (2–7 listopada, podczas którego byli 745 ■ L I S T Y ■ 1 8 3 8 248 Do Juliana Fontany w Pary˝u [Palma, po 8 listopada, a najpóźniej 15 listopada 1838]1 Moje kochanie — Jestem w Palmie 2 — między palmami, cedrami, kaktusami, oliwkami, pomarańczami, cytrynami, aloesami, figami, granatami itd. Co tylko Jardin des Plantes3 ma w swoich piecach. — Niebo jak turkus, morze jak lazur, góry jak szmaragi, powietrze, powietrze jak w niebie. — W dzień słońce, wszyscy letnio chodzą, i gorąco — w nocy gitary i śpiewy po całych godzinach. — Balkony ogromne z winogronami nad głową — maurytańskie mury. Wszystko ku Afryce, tak jak i miasto, patrzy. — Słowem, przecudne życie. — Kochaj mnie. Przejdź się do Pleyela4, bo fortepian5 jeszcze nie przyszedł. Jakim traktem go posłali? — Dostaniesz P r e l u d i a wkrótce 6. Mieszkać będę zapewne w przecudnym Klaszto- rze7 — najpiękniejszej pozycji na świecie: morze, góry, palmy, cmentarz, Kościół Krzyżacki, ruiny moskietów8 — stare drzewa tysiącletnie oliwne. — A, Moje Życie, żyję trochę więcej. Jestem blisko tego, co najpiękniejsze. — Lepszy jestem. — Oddaj moich rodziców listy G r z y m a l e 9 i co tylko masz mi przesłać: on wie najpewniejszy adres. Uściskaj Jasia10. — Jakby on tu wyzdrowiał! — Powiedz Pleyelowi11, że dostanie niedługo manuskrypta12. — Mało mów znajomym o mnie. Wiele Ci napiszę potem. Powiedz, że po zimie wrócę13. — Poczta tu raz na tydzień odchodzi — piszę przez konsulat tutejszy14. Poślij mój list rodzicom, tak jak j e s t . — Sam wrzuć na pocztę. Twój Ch. Jasiowi15 potem napiszę16. [Dopisek Wojciecha Grzymały:] Pośpieszam odesłać ci list i chciej mnie napisać słówko, kiedy twoja odpowiedź będzie gotowa, bo bym do niej odwlekł moją. Szczerze przychylny Alb. Grzymała. [Adres niekompletny:] J. Fontana17 ŹRÓDŁO: autograf w zbiorach TiFC, nr inw. M/237, obecnie w depozycie MFC w NIFC, nr inw. D/462; fotokopia: NIFC, nr inw. F. 1 [1–4]. Por. notę źró- dłową do listu 102. Autograf był początkowo własnością ciotecznej siostry Fontany – Joanny z Petzoldów Lilpopowej, następnie, kolejno, jej syna – Karola Lilpopa, Wilhelma Meyera w Kolonii, a od 1927 – Romain Rollanda 748 ■ K o r e s p o n d e n c j a F r y d e r y k a C h o p i n a ■ 1 8 3 1 – 1 8 3 9 248 w Paryżu (ostatnia informacja uzyskana od Zbigniewa Naliwajka). Po II wojnie światowej został sprzedany przez rodzinę pisarza antykwariuszowi Charavayowi w Paryżu. W grudniu 1957 jego właścicielem był Zygmunt Borzęcki w Bernie. W 1958 autograf został zakupiony przez TiFC u anty- kwariusza Marca Loliéego w Paryżu. Cztery strony zapisane w tym tekst listu na s. 1–3, na s. 4 niekompletny adres oraz dopisek ręką Wojciecha Grzymały skierowany do Fontany. Na s. 1 u góry dwie adnotacje ołówkiem: Scharlitt # 63 (jest to nr listu w jego wydaniu z 1911, s. 167–168) oraz Palma. Papier kremowy, format: 207 × 132 mm. PIERWSZE W YDANIE: Karasowski 1882, t. 2, s. 97–98 na podstawie autografu z kolekcji Joanny z Petzoldów Lilpopowej w Warszawie (tekst zniekształ- cony)18. PIERWSZA REPRODUKCJA AUTOGRAFU: Mirska, Hordyński 1965, s. 194. 1 Dotychczasowe datowanie z podaniem miejsca (Palma, 15 listopada 1838), które przyjął w swym wydaniu – bez uzasadnienia – Maurycy Karasowski (Karasowski 1882, t. 2, s. 97), budzi wątpliwości. Jako pierwszy podzielał je Ferdynand Hoesick, pisząc: „W autografi e list ten jest bez daty i bez stempla pocztowego, co absolutnie uniemożliwia oznaczyć dokładnie dzień, w którym był napisany lub wysłany. U Karasowskiego jednak, mimo to, stoi w nagłówku wypisane najwy- raźniej «Palma 15 listopada 1838». Jeżeli o czym, to o tej dacie śmiało powiedzieć można, że ją sobie Karasowski wyssał z palca” (Hoesick 1912, s. 19). Niemniej, datowanie to powtórzył Henryk Opieński: [Palma, le 15 novembre] – Opieński 1933, list 106, s. 269; Palma, 15 listopada 1838 – Opieński 1937, list 108, s.  141, przy czym w wydaniu angielskim (Opieński 1931, list 95, s. 185) przyjął on datowanie jeszcze bardziej problematyczne: [Palma, 19 listo- pada 1838]. Zważywszy na okoliczności powstania listu i na podane w nim informacje, można uznać, że Chopin pisał go w Palmie. Ton listu – entuzjazm i zachwyt nad nowym otoczeniem – skłania nato- miast do wniosku, że został napisany w pierwszych dniach po przybyciu Chopina do Palmy, tj. między 8 i 15 XI 1838. 2 Początkowo Chopin i George Sand z dziećmi podró- żowali oddzielnie. Ich umówione spotkanie w drodze 753 ■ L I S T Y ■ 1 8 3 8 na Majorkę nastąpiło 30 X 1838 w Perpignan, następ- nie 1 listopada wsiedli na statek „Le Phénicien” w Por- t-Vendres i przybyli nazajutrz wieczorem do Barcelony, gdzie mieszkali w hotelu Quatre-Nations do 7 listo- pada. Tegoż dnia wsiedli na statek „El Mallorquin”, którym przypłynęli do Palma de Majorca 8 listopada. Ich pierwszym miejscem pobytu (do 14 listopada) było mieszkanie przy calle de la Marina; 15 listopada przenieśli się do willi So’n Vent i tego dnia kompozy- tor napisał powyższy list do Juliana Fontany. W willi So’n Vent przebywali do 9 grudnia, jednak z powodu wilgoci zdecydowali się ją opuścić i do 14 grudnia mieszkali w Palmie, w siedzibie ówczesnego wicekon- sula Fleury. Nazajutrz wyruszyli do klasztoru Kartu- zów w Valldemossie, gdzie pozostali do 11 II 1839, a więc niespełna przez dwa miesiące. Motywacje oraz szczegół y podróż y na Majorkę w listopadzie 1838 opisała George Sand w następu- jącym fragmencie Historii mojego życia: „W roku 1838, kiedy Maurycy został mi ostatecznie powierzony, zde- cydowałam się poszukać mu zimy łagodniejszej od naszej. Miałam nadzieję, że ochronię go w ten sposób przed nawrotem bolesnego reumatyzmu z poprzed- niego roku. Pragnęłam jednocześnie znaleźć spokojne miejsce, w którym mógłby się trochę pouczyć razem z siostrą i gdzie sama mogłabym nieco popracować bez większego wysiłku. Kiedy nikogo nie widujemy, 248 zyskujemy bardzo na czasie i można wtedy znacznie krócej czuwać w nocy. Kiedy snułam projekty i przygotowywałam się do wyjazdu, Chopin, którego widywałam codziennie i którego geniusz i charakter czule kochałam, mówił mi wielokrotnie, że gdyby znalazł się na miejscu Mau- rycego, sam by szybko wyzdrowiał. Uwierzyłam mu i pomyliłam się. Zabrałam go w podróż nie zamiast Maurycego, lecz razem z nim. Jego przyjaciele nale- gali nań od dawna, by wybrał się spędzić jakiś czas na południu Europy. Uważano go za suchotnika. Gau- bert zbadał go i przysiągł mi, że nim nie był. «Ura- tuje go pani rzeczywiście – mówił – jeśli zapewni mu pani powietrze, spacery i odpoczynek». Inni, wiedząc doskonale, że Chopin nigdy nie zdecydowałby się porzucić towarzystwa i życia w Paryżu, jeśli nie skło- niłaby go do tego miła i oddana mu osoba, namawiali mnie usilnie, bym nie odrzucała pragnienia, które wyrażał w samą porę i w sposób tak nieoczekiwany. Okazało się, że popełniłam błąd, ulegając ich nadzie- jom i mej własnej troskliwości. Wystarczało już, że udawałam się za granicę sama z dwojgiem dzieci, z których jedno było już chore, drugie zaś tryskające zdrowiem i ruchliwe, a wzięłam jeszcze na siebie nie- pokój serca i odpowiedzialność lekarza. Całe towarzystwo było jednak spokojne o ówczesny stan zdrowia Chopina. Z wyjątkiem Grzymały, który zbytnio się co do tego nie łudził, wszyscy podzielaliśmy tę ufność. Niemniej prosiłam Chopina, by się dobrze zastanowił nad swymi duchowymi siłami, gdyż od kilku lat myśl o opuszczeniu Paryża, jego lekarza, znajomych, a nawet mieszkania i fortepianu napawała go nieustan- nie lękiem. Był to człowiek o niezwykle silnych przy- zwyczajeniach i każda, nawet najmniejsza, zmiana oka- zywała się strasznym wydarzeniem w jego życiu. Wyruszyłam wraz z dziećmi, umówiwszy się z nim, że spędzę kilka dni w Perpignan; jeśli go tam nie zastanę i jeśli po jakimś czasie tam nie przybędzie, pojadę do Hiszpanii. Wybrałam Majorkę, wierząc osobom, które ponoć dobrze znały tamtejszy klimat i warunki życia, lecz – jak się okazało – nie znały ich zupełnie. Nasz wspólny przyjaciel Mendizabal – człowiek równie wspaniały, jak sławny – miał podróżować do Madrytu i towarzyszyć Chopinowi do granicy, w razie gdyby miał on nadać dalszy ciąg swemu marzeniu o podróży. Wyruszyłam więc w drogę wraz z dziećmi i poko- jówką w listopadzie. Zatrzymałam się na pierwszą noc w Plessis, gdzie uściskałam z radością moją matkę Angèle oraz całą tę dobrą i drogą rodzinę, która otwo- rzyła przede mną ramiona przed piętnastu laty. [...] W Lyonie ujrzeliśmy na nowo naszą wybitną artystkę, panią Montgolfier, Théodore’a de Seynes, innych, i popłynęliśmy Rodanem aż do Awinionu, skąd poje- chaliśmy do Vaucluse, jednego z najpiękniejszych miejsc na świecie, które doskonale zasługiwało na miłość Petrarki i jego nieśmiertelne wiersze. Stamtąd, przemierzywszy Południe i pozdrowiwszy most na rzece Gard, pojechaliśmy do Nîmes i zatrzymaliśmy się tam na kilka dni, by uściskać naszego drogiego nauczyciela i przyjaciela Boucoirana oraz poznać panią d’Auribeau, uroczą kobietę, która miała zostać moją przyjaciółką, aż dotarliśmy do Perpignan, dokąd naza- jutrz przybył Chopin. Zniósł bardzo dobrze podróż. Nie ucierpiał zbytnio ani podczas rejsu do Barcelony, ani z Barcelony do Palmy. Pogoda była spokojna, morze wspaniałe; czuliśmy, jak upał narastał z godziny na godzinę. Maurycy znosił morze równie dobrze, jak ja; Solange już nie tak dobrze, lecz na widok urwi- stych brzegów wyspy, z zarysowującymi się w poran- nym słońcu aloesami i palmami, zaczęła biegać po pokładzie, radosna i świeża jak poranek” (Sand 2015, t. 5, s. 248–250; Lubin 1971, s. 417–418). Obszerną relację z pobytu na Majorce zawarła George Sand w książce Un hiver à Majorque (Zima na Majorce) (Paryż 1842). Przedstawiła w niej nie tylko perypetie osobiste, ale również nakreśliła barwny obraz wyspy, opisała jej historię, warunki naturalne i wnikliwie – nie bez sarkazmu – scharakteryzowała tamtejszą lud- ność. W Nocie do tej niewielkiej ksi ążki, z 25 VIII 1855, pisała: „Książka ta ma swą genezę w liście dedy- kowanym mojemu przyjacielowi François Rollinatowi, a swoją rację bytu w rozmyślaniach, które otwierają rozdział IV; mogłabym jedynie je powtórzyć: «Po co podróżować, jeśli nic nas do tego nie zmusza?». Dziś, powracając z podróży po innym rejonie Europy Śród- ziemnomorskiej, ale leżącym na tej samej szerokości geografi cznej, odpowiadam sobie w ten sam sposób, co kiedyś, powróciwszy z Majorki: «Nie tyle chodzi o podróżowanie, co o wyjeżdżanie: kto z nas nie ma potrzeby ulżeniu jakiemuś cierpieniu czy zrzucenia jakiegoś jarzma?»” (Sand 2006, s. 11). 3 Jardin des Plantes – okazał y ogród botaniczny w Paryżu (obecnie ul. Cuvier 57) założony w 1626 dla króla Ludwika XIII, początkowo głównie w celu 754 ■ K o r e s p o n d e n c j a F r y d e r y k a C h o p i n a ■ 1 8 3 1 – 1 8 3 9 248 uprawy ziół. W 1640 ogród został udostępniony publiczności oraz uczonym do badań botanicznych. Podczas Rewolucji Francuskiej, w 1793, utworzono na jego terenie Muzeum Przyrodnicze, w 1795 – menażerię będącą jednym z najstarszych ogrodów zoologicznych na świecie, a w okresie panowania Napoleona zbudowano tam fosę dla drapieżnych zwie- rząt. W XIX w. nastąpiła znaczna rozbudowa ogrodu i muzeum, które wzbogaciło się o dział geologiczny i zoologiczny. Osobliwością ogrodu, którą mógł podziwiać Chopin, był najstarszy cedr w Paryżu zasa- dzony w 1734, a także roślinność śródziemnomorska i tropikalna eksponowana w ocieplanych szklarniach. 4 Camille Pleyel, por. Aneks. Noty biografi czne. 5 Jest to pierwsza w majorkańskich listach Chopina wzmianka o fortepianie, który miał wyekspediować z Paryża Camille Pleyel. Po długich perypetiach dotarł on do Palmy dopiero w styczniu 1839. Por. Miscellanea. Majorkańskie pianina Chopina. 6 Chopin ukończył cykl 24 Preludiów op. 28 podczas pobytu na Majorce. Jak wskazują autorki komenta- rza źródłowego do faksymilowego wydania Preludiów (Chechlińska, Poniatowska 2009), uczeń Chopina Adolphe Gutmann utrzymywał, że wszystkie preludia powstały wcześniej i że sam je przepisywał, co jednak, zdaniem Arthura Hedleya, mija się z prawdą. Z naj- nowszych badań Eigeldingera (2010) przeprowadzo- nych na podstawie notatek i szkiców muzycznych Chopina, nawiązujących do wcześniejszych badań i stanowisk L. Bronarskiego, M. J. E. Browna oraz G. Belottiego, wynika, że osiem preludiów (nr 4, 5, 7, 9, 14, 16, 18, 19) Chopin skomponował na Majorce, a kilku innym, wcześniej naszkicowanym, nadał tam ostateczny kształt (nr 12, 15, 17, 21). Zwieńcze- niem jego pracy stał się zapis całego cyklu 24 Prelu- diów, w którym – najwyraźniej do ostatniej chwili – wprowadzał liczne poprawki, niekiedy zaś dokonywał daleko posuniętych zmian. „Autograf – co sygnalizuje wspomniany komentarz źródłowy – ma wpisaną na pierwszej stronie tekstu muzycznego dedykację: à son ami J.C. Kessler, mającą służyć wydawcy niemieckiemu, dla którego miała być wykonana kopia; oryginał był przeznaczony dla wydawcy francuskiego, Pleyela, któremu wydanie to miało być dedykowane. Zastanawiać może fakt, że kopia Juliana Fontany, na podstawie której zostało zrealizowane wydanie niemieckie, ma dedykację à son 755 ■ L I S T Y ■ 1 8 3 8 ami J.C. Kessler, która została przekreślona i zastąpiona dedykacją: Mr Camille Pleyel par son ami. Nie ulega jed- nak wątpliwości, że tak jak pierwotnie Chopin plano- wał, autograf był podstawą pierwodruku francuskiego, natomiast kopia Fontany – niemieckiego. […] Pierwodruk niemiecki fi rmy Breitkopf Härtel (na karcie tytułowej kopii widnieje numer jego wydania: 6088), który ukazał się we wrześniu 1839, dedy- kowany jest J. C. Kesslerowi. Natomiast w Paryżu opublikował Preludia mniej znany wydawca, Adolphe Catelin, działający od 1837 roku. Zgodnie z życze- niem kompozytora edycja francuska dedykowana jest C. Pleyelowi. Wydanie w dwóch zeszytach [nr 1–12 i nr 13–24 z tym samym numerem wyd. 560 – przyp. red.] ukazało się w czerwcu 1839. […] Pierwodruk angielski ukazał się w wydawnictwie Wessel Co. z dedykacją dla Pleyela w dwóch zeszytach (numer wyd. 3098, 3099) 30 sierpnia 1839. […] Losy autografu Preludiów aż do 1939 nie są bliżej znane. W Katalogu dzieł Fryderyka Chopina Józefa M. Chomiń- skiego i Dalili Turło podano, że autograf Preludiów został znaleziony przez J. M. Chomińskiego w Biblio- tece Konserwatorium Muzycznego w Warszawie w lecie 1939 roku i wypożyczony w celu wykonania fotogra- fii Oddziałowi Muzycznemu Biblioteki Narodowej, którego kierownikiem był Julian Pulikowski. […] W marcu 1942 roku autograf nabyła będąca pod kie- rownictwem niemieckim Biblioteka Narodowa, zwana przez Niemców Staatsbibliothek Warschau dla organi- zowanej w Krakowie przez gubernatora Hansa Franka wystawy chopinowskiej. Autograf zakupiono od nieja- kiego Stanisława Nowickiego zamieszkałego w Rybnie koło Sochaczewa. […] W 1947 roku został odnale- ziony w powiecie kłodzkim, przewieziony do Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu i w tym samym roku zwrócony Bibliotece Narodowej w Warszawie; 14 marca 1959 przeszedł do Zakładu Zbiorów Muzycznych Biblioteki Narodowej i otrzymał sygnaturę Mus. 93 Cim.” (Chechlińska, Poniatowska 2009, s. 15–17). Por. list 237, przypis 2 oraz list 263, przypis 6. 7 Klasztor Real Cartuja de Jesus de Nazaret (Królew- ska Kartuzja pod wezwaniem Jezusa z Nazaretu) w Valldemossie. Początkowo był to zespół budynków pałacowych zmarłego bezpotomnie króla Majorki – Sancha I (1276–1324). W 1399 kompleks ten przekazano kartuzom z Tarragony, którzy dokonali jego przebudowy i przystosowali do użytku zgodnie 14 Chodzi o konsulat francuski w Palma de Mallorca. Ówczesnym wicekonsulem Francji był Pierre-Hippo- lyte Fleury (1814–1876), ofi cer Legii Honorowej. 15 Jan Matuszyński. 16 Poniżej tego zdania w wydaniu Opieńskiego (1933, list 108, s. 142) znajduje się wzmianka: „[Dopi- sek ręką Fontany: «odebr. 28 grudnia 1838 r.» (Hoesick)]”. Dopisek ten nie figuruje jednak na zachowanym autografi e listu. 17 Ów niekompletny adres można tłumaczyć tym, że Chopin dołączył swój list do Juliana Fontany do listu napisanego do Wojciecha Grzymały z zamiarem, by ten doręczył mu go osobiście. Z dopisku Grzymały wynika, że nie tylko przekazał on list Fontanie, lecz także miał zamiar dołączyć jego odpowiedź do swego listu adresowanego do Chopina. List do Grzymały, który zawierał, być może, dokładne datowanie i do którego – jak można przyjąć – był dołączony powyż- szy list do Fontany, nie zachował się, podobnie jak pozostała majorkańska korespondencja kompozy- tora do Grzymały z listopada 1838. O jej istnieniu świadczy pytanie, zawarte w pierwszych słowach listu George Sand do Grzymały (z dopiskiem Chopina) z 3 XII 1838, o to, czy otrzymuje ich listy. 18 Por. uwagi na temat ewidentnych błędów Kara- sowskiego w edycji tego listu, w: Hoesick 1912, s. 17–19. ZS 248 z wymaganiami reguły zakonnej. W 1836 klasztor został zsekularyzowany w wyniku działań Juana Alva- reza Mendizábala (1790–1853), który, mianowany ministrem skarbu w 1835, włączył do swego pro- gramu reform ekonomicznych konfi skatę własnoś ci kościelnych (Desamortización Eclesiástica). Obecnie w dwóch dawnych celach klasztornych eksponowane są pamiątki związane z pobytem Chopina i George Sand w Valldemossie. Muzeum Fryderyka Chopina i George Sand, znajdujące się w celi nr 2, założyli w 1929 Anne-Marie Boutroux de Ferrà i jej mąż Bartomeu Ferrà. Obecnie prowadzi je wnuczka właścicieli – Rosa Capllonch Ferrà, która sprawuje również pieczę nad odbywającym się tam w sierpniu (od 1930) festiwalem chopinowskim organizowa- nym przez Associación „Festivals Chopin de Vallde- mossa”. Właścicielem Muzeum Chopina, znajdują- cym się w celi nr 4, gdzie zostało wyeksponowane m.in. pianino Pleyela, na którym kompozytor ukoń- czył swe Preludia op. 28 (por. przypis 5) jest Gabriel Quetglas Olin. Sprawa celi, w której miał przebywać Chopin oraz autentyczności jego majorkańskiego instrumentu, została rozstrzygnięta na drodze sądo- wej (wyrok sądu w Palma de Mallorca w tej sprawie [nr 586/09] został ogłoszony 31 I 2011), w której wyniku uznano, że Chopin i George Sand z dziećmi zamieszkiwali w celi nr 4 i ustalono, że pianino fi rmy Oliver y Suau Hernanos, eksponowane w celi nr 2, nie jest instrumentem, na którym rzekomo miał grać kompozytor (Vogel 2012/21, s. 25). 8 Mosquée (franc.) – meczet. 9 Wojciech Grzymała. 10 Jan Matuszyński. 11 W podstawie „P.”. 12 Mowa o rękopisie Preludiów op. 28. Por. przypis 6. 13 Chopin i George Sand z dziećmi wyruszyli w drogę powrotną z Valldemossy do Palmy 11 II 1839; 13 lutego wsiedli na statek „El Mallorquin” i przybyli nazajutrz do Barcelony, skąd – po tygodniowym poby- cie w Hôtel des Quatre-Nations – wyruszyli 22 lutego na statku „Le Phénicien” do Marsylii (przybyli tam 24 lutego). Pobyt w Marsylii, przedzielony wizytą w Genui w dniach 5–16 maja, trwał do 23 maja. Po pierwszym letnim pobycie w posiadłości George Sand w Nohant (od 1 czerwca) Chopin znalazł się w Paryżu w połowie października 1839 i już 29 tegoż miesiąca wystąpił przed rodziną królewską w Saint-Cloud. 756 ■ K o r e s p o n d e n c j a F r y d e r y k a C h o p i n a ■ 1 8 3 1 – 1 8 3 9
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Korespondencja Fryderyka Chopina 1838-1839. Tom 2, część 2
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: