Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00371 008918 10486925 na godz. na dobę w sumie
Korona Królestwa Polskiego w XIV wieku - ebook/pdf
Korona Królestwa Polskiego w XIV wieku - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 121
Wydawca: UNIVERSITAS Język publikacji: polski
ISBN: 97883-242-1404-4 Rok wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> dokument, literatura faktu, reportaże
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

...obok pojęcia korony jako zasadniczego insygnium monarszego wytwarzać się zaczyna drugie, oderwane pojęcie korony jako ucieleśnienia państwa, tak że termin 'corona' zaczyna być używany w znaczeniu 'regnum'. Rozwój tego pojęcia postępuje coraz silniej zarówno w zachodniej Europie, zwłaszcza w Anglii, jak i na Węgrzech. Korona zaczyna oznaczać władzę i godność władcy w oderwaniu od jego osoby.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Jan Dąbrowski KORONA KRÓLESTWA POLSKIEGO W XIV WIEKU universitas KORONA KRÓLESTWA POLSKIEGO W XIV WIEKU Jan Dąbrowski KORONA KRÓLESTWA POLSKIEGO W XIV WIEKU Studium z dziejów rozwoju polskiej monarchii stanowej Kraków © Copyright by Elżbieta Dąbrowska-Zawadzka, 2010 © Copyright for this edition by Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych UNIVERSITAS, Kraków 2010 Na podstawie wydania: Jan Dąbrowski, Korona Królestwa Polskiego w XIV wieku. Studium z dziejów rozwoju polskiej monarchii stanowej, Zakład im. Ossolińskich–Wydawnictwo, Wrocław–Kraków 1956 ISBN 97883-242-1404-4 TAiWPN UNIVERSITAS Opracowanie redakcyjne Wanda Lohman Projekt okładki i stron tytułowych Sepielak www.universitas.com.pl SPIS TREŚCI I. Badania nad zagadnieniem korony królestwa w Polsce, na Węgrzech i w Czechach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 II. Rozwój pojęcia korony królestwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 III. Corona regni Poloniae . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 Indeks nazwisk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 I. BADANIA NAD ZAGADNIENIEM KORONY KRÓLESTWA W POLSCE, NA WĘGRZECH I W CZECHACH Zagadnienie, a nawet sam termin: Korona Królestwa Polskiego nie znalazły dotąd właściwego miejsca w historiografii polskiej1. Dawniejsi badacze nie widzieli w nim w istocie wiele więcej niż tra- dycyjną formułę służącą do określenia Królestwa Polskiego, a nie mającą wewnętrznej treści, tym bardziej nie widzieli w nim pojęcia prawnego, związanego z organizacją państwa w pewnym okresie, i to pojęcia wyrażającego nową jego organizację. Tymczasem mamy tu do czynienia z typowym, spotykanym w licznych państwach tworem średniowiecznego feudalizmu, a właś- 1 Rozprawa niniejsza stanowi jedno ze studiów wstępnych do przygotowy- wanej przeze mnie obszerniejszej pracy: Monarchie stanowe w Polsce, Cze- chach i na Węgrzech i wpływ zachodzą­cych u nich przemian gospodarczych i społecznych na wzajemne ich stosunki. Z tej przyczyny ograniczam się tu do omówienia tylko zasadniczego odcinka tego zagadnienia aż do przełomu w. XIV/XV, nie oświetlonego dotąd w naszej literaturze, poprzedzając go za- rysem rozwoju pojęcia korony królestwa w Europie do tego właśnie momentu. W sprawie powstania zjednoczonego królestwa, omawianej szeroko w naszej literaturze historycznej, podaję też tylko najważniejsze uzupełnienia, pozosta- wiając szersze przedstawienie tej kwestii do tekstu wspomnianej pracy. Jed- nocześnie dziękuję dyrektorom wszystkich bibliotek polskich i zagranicznych, którzy ułatwiali mi pracę przez wypożyczenie do Krakowa potrzebnych mi wy- dawnictw, jak również Pracowni Słownika Łaciny Średniowiecznej w Polsce PAN w Krakowie za udostępnienie mi gromadzonych do Słownika materia- łów, dziękuję wreszcie serdecznie prof. drowi Stanisławowi Wędkiewiczowi za przeprowadzenie kwerendy w bibliotekach paryskich. 7 ciwy rozwój tego tworu wiąże się z okresem monarchii stanowych i zasadniczymi cechami tego okresu. Cechuje go bowiem walka stano­ wiącej niewątpliwie element postępu monarchii stanowej z wielki- mi przedstawicielami feudalizmu, zmierzającymi do ograniczenia władzy króla, walka toczona w oparciu o wzrastające w siłę miasta, i mieszczaństwo, a prowadząca do zjednoczenia i tworzenia państw narodowościowych, do niezależności i suwerenności, do centralizacji i wzmocnienia władzy królewskiej. Utożsamienie Korony Królestwa Polskiego z Królestwem Pol- skim z zaznaczeniem, że nie objęło ono całej Polski, widzimy więc np. wyraźnie u S. Kutrzeby w jego Historii ustroju Polski, i to nie tylko w pierwotnym jego ujęciu4, ale także i w następnych, które uka- zały się po ogłoszeniu dzieła O. Balzera5, jak wreszcie także i w wy- daniu ostatnim, pośmiertnym, przejrzanym i uzupełnionym przez A. Vetulaniego. Co ważniejsze, nie widzimy próby ujęcia sprawy pod tym kątem widzenia w szczegółowym studium, które, jak wiado- mo, poświęcił temu zagadnieniu Balzer7. Kończąc swe rozważania na roku 1382 pozostawił poza nawiasem okres bardzo ważki o charakte- rystycznej, specyficznie polskiej formie pojęcia korony królestwa, tj. okres przypadający na czasy Jadwigi i Jagiełły. Rozważając pojęcie Królestwa Polskiego oraz zasięg uprawnień króla w stosunku do ziem polskich, nie zwrócił Balzer uwagi na fakt ścisłego związku rozwoju tego pojęcia w Polsce z ogólnym rozwojem jego w ówczesnej Euro- pie. Przede wszystkim jednak nie wziął pod uwagę feudalnej istoty tej formy organizacyjnej ówczesnego państwa, widząc w niej jedynie przejęcie wzorów dwu państw sąsiednich, a więc Czech i Węgier, po- minął natomiast moment najważniejszy, a mianowicie powstanie jej i rozwój w innych państwach, nie tylko środkowo­ i południowo­, ale  Pojęcie korony królestwa wedle wyrażenia Vaněčka zastępuje na tym eta- pie rozwoju politycznego średniowiecznej Europy pojęcie państwa. V. Vaněček, Malé dějiny státu a práva w Československu, Praga 1947, s. 9.  Cechy te występują wyraźnie w toku nakreślonego poniżej rozwoju ko- 4 S. Kutrzeba, Historia ustroju Polski w zarysie, wyd. I, Lwów 1905. 5 Por. tenże, Historia ustroju Polski w zarysie, wyd. VI, t. I, Lwów 195.  Tenże, Historia ustroju Polski w zarysie. Korona, wyd. VIII, Warszawa 7 O. Balzer, Królestwo Polskie 1295–1370, t. III, Lwów 190, s. 14–4. rony królestwa. 1949, s. 1, 17.  przede wszystkim zachodnioeuropejskich, decydujące o normalno- ści tej formy feudalnej, zwłaszcza w okresie monarchii stanowych. Jeszcze mniej poświęcono uwagi należytemu ujęciu sprawy corona regni w przeważnej części prac poświęconych rozważaniom zmian zaszłych po roku 1382 (mówimy tu tylko o badaniach mogących się oprzeć na dziele Balzera), w szczególności aktu krewskiego i jego realizacji, jak w pracach J. Adamusa i H. Paszkiewicza9, nie mówiąc już o J. Pfitznerze10. Wyjątek stanowi tu praca H. Łowmiańskiego ujmująca precyzyjnie sprawę organizacji Litwy w łonie Korony Kró- lestwa w pojęciu aktu krewskiego11. Pewne wnioski z badań Balzera wyciągnął Z. Wojciechowski1; poruszywszy sprawę realizacji aktu krewskiego, nie wprowadził on jej jednak na wskazany wyżej, a zasadniczy dla niej teren feudalizmu. Jak z tego widać, w badaniu zagadnienia Korony Królestwa Polskiego historiografia polska nie weszła do tej pory na właściwą drogę; doznała natomiast w ostatnim czasie nowego i przekonywającego w istotnych momentach oświet- lenia sprawa pozostawionych we wszystkich dawniejszych ujęciach zupełnie na uboczu podstaw materialnych jednoczenia się Polski i powstania zjednoczonego Królestwa Polskiego, a w dalszej konse- kwencji i formowania się Korony Królestwa Polskiego. Na grunt ten wprowadził badania procesów zjednoczeniowych Królestwa Polskie- go J. Baszkiewicz1 w obszernej i dobrze udokumentowanej pracy pt. Powstanie zjednoczonego państwa polskiego, w której oświetla zjednoczenie państwa polskiego ze stanowiska marksizmu. Samej kwestii powstania pojęcia Korony Królestwa Polskiego dotknął on  Tamże, s. 249. Balzer stanął tu na antyfeudalnym (por. niżej) stanowisku Timona. Nie ujął też tej sprawy w swej Historii ustroju Polski (skrypt), z. 2, Lwów 191. 9 Wymieniam je niżej na s. 96, 97. 10 J. Pfitzner, Grossfürst Witold von Litauen als Staatsmann, Brno–Praga– 11 H. Łowmiański, Wcielenie Litwy do Polski w 1386 r., „Ateneum Wileń- 1 Z. Wojciechowski, Państwo polskie w wiekach średnich, wyd. II, Poznań Lipsk–Wiedeń 1930. skie”, R. XII, 197. 194. 1 J. Baszkiewicz, Powstanie zjednoczonego państwa polskiego na przeło- mie XIII i XIV w., Warszawa 1954, oraz obszerne omówienie tejże pracy G. La- buda, Uwagi o zjednoczeniu państwa polskiego na przełomie XIII i XIV wieku, „Kwartalnik Historyczny”, R. LXII, 1955, nr 3. 9 w ramach chronologicznych swego tematu tylko marginesowo. Wy- prowadził natomiast zasadnicze przesłanki odnowienia i zjednocze- nia Królestwa Polskiego i rozwinął jako jedną z jego podstawowych przesłanek rozwój sił wytwórczych, a następnie jako drugą – zagro- żenie zewnętrzne kraju, w mniejszej natomiast mierze kładąc nacisk na kwestie ideologiczne. To, że nauka polska nie weszła na tory właściwe w badaniach zagadnienia korony królestwa, nie jest dziwne o tyle, że poglądy na zagadnienie korony królestwa szły do niedawna zupełnie innymi drogami w krajach Europy zachodniej, w której znalazło ono dość powszechne przyjęcie i zastosowanie, a innymi w przeważnej części krajów Europy środkowej, w których poza Węgrami było ono impor- towane, i to stosunkowo późno. Na Zachodzie, zwłaszcza w Anglii i Francji, badacze traktowali je od dawna jako formę ustroju feudal- nego na pewnym etapie, przechodzącą wraz z jego całością pewną ewolucję, ale nie mającą poza szczegółami jakiegoś specyficznego narodowego charakteru; różnice w poglądach na nie dotyczyły ra- czej tempa jego rozwoju względnie mocniejszego lub słabszego występowania pewnych jego elementów czy szczegółów jego treści, nie wchodziło tu natomiast prawie w grę zagrożenie niezawisłości i suwerenności, a nawet istnienia państwa, nadające tej ewolucji spe- cjalne polityczne znaczenie w państwach Europy środkowej. Inaczej było u nas i u naszych bezpośrednich sąsiadów, zwłaszcza na Wę- grzech, gdzie na badania naukowe wywarła niemały wpływ sytuacja polityczna, w jakiej znalazły się Węgry w drugiej połowie XIX i po- czątkach XX w. Na Węgrzech, w których korona królestwa występująca już od XII w. odegrała doniosłą rolę, sięgającą aż do XX w., i gdzie proble- mowi temu od dawna poświęcano baczną uwagę, dopiero stosunko- wo od niedawna zaczęto rozpatrywać krytycznie długo utrzymujące się poglądy o swoistości czy też specyficznie węgierskiej genezie i rozwoju pojęcia korony królestwa. Aktualność tego zagadnienia dla prawno­ustrojowych teorii węgierskich wyrastać poczęła od połowy XIX w. głównie ze względów praktycznych, tj. z uwagi na kształto- wanie się położenia Węgier w obrębie monarchii habsburskiej. Nauka o „koronie świętej” doprowadzona została przez węgierskich history- ków i teoretyków prawa i ustroju Węgier do szczytu na przełomie XIX i XX w., z podkreśleniem węgierskiej specyficzności czy nawet 10 wyłączności zarówno tej formy prawnej, jak i jej wewnętrznej tre- ści, a z pozostawieniem na uboczu rozwoju tego pojęcia, związanego z rozwojem feudalizmu i stanowości, w reszcie Europy. Zarówno ze względu na genezę i bliski związek pojęcia Korony Królestwa Pol- skiego z analogicznym pojęciem węgierskim, jak i na fakt, że nauka nasza ograniczała się dotychczas do rozważania dylematu czy brali- śmy wzory z Czech, czy z Węgier, spróbujmy – zwłaszcza pod kątem widzenia zapowiedzianej wyżej pracy – przyjrzeć się bliżej ewolucji poglądów na tę sprawę w nauce węgierskiej, jak i stanowisku nauki czeskiej w sprawie Korony Królestwa Czeskiego. Doświadczenia poczynione tak przez jedną, jak i przez drugą stronę wskażą nam na błędność metody badania tego zagadnienia jako zjawiska specjalnego, związanego z rozwojem danego państwa, a równocześnie wskażą konieczność rozważenia jego rozwoju na gruncie badań powszechnodziejowych z położeniem nacisku na jego rodzimą specyficzność. Istotny początek tzw. nauce o koronie świętej dał na Węgrzech w r. 1867 młody wówczas profesor Akademii Prawa w Koszycach E. Hajnik, występując z nowym, w porównaniu z dotychczasowymi poglądami prawników węgierskich, ujęciem ustroju państwa węgier- skiego od epoki św. Stefana począwszy14. Wyszedł on z założenia, że odkąd koronacja z aktu kościelnego stała się aktem o charakterze publicznoprawnym, na koronę, prze- chodzącą stale od króla do jego następcy, zaczęto patrzeć jako na palladium reprezentujące prawa państwa. Stanął on jednocześnie na stanowisku, że średniowieczne węgierskie przywileje majątkowe wystawiane są za zasługi oddawane nie tylko królowi, ale i państwu, i że źródłem prawa posiadania majątku jest król wraz z narodem, czy- li państwo, że korona święta jest, jak to później ujęto, „radix omnium possesionum”, że zatem cała ziemia należy do króla i narodu razem, a z nimi do korony świętej, a więc ci, których posiadłości wywodzą 14 Ujął ją E. Hajnik w pracach: Magyarország az Arpád királyogtól ösiség- nek megállapitásaig és a hübeŕi Európa (Węgry od królów z rodu Arpadów do ustanowienia awicytetu i Europa feudalna), Peszt 1867; Magyar alkotmány – és jogtörténet (Historia prawa i ustroju Węgier), Peszt 1872; Egyetemes európai jogtörténet (Historia powszechna prawa w Europie), Budapeszt 1875, aż do V wydania z r. 199. 11
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Korona Królestwa Polskiego w XIV wieku
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: