Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00224 004631 14989018 na godz. na dobę w sumie
Kościół w świecie mediów. Historia - dokumenty - dylematy - ebook/pdf
Kościół w świecie mediów. Historia - dokumenty - dylematy - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 168
Wydawca: Self Publishing Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-233-8112-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> historia
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Książka dr Katarzyny Pokornej-Ignatowicz zajmuje się nader rzadko podejmowanym w Polsce problemem stosunku Kościoła katolickiego do mediów masowych (prasy, filmu, radia i telewizji). Autorka przedstawia ewolucję poglądów Stolicy Apostolskiej w perspektywie historycznej, ukazując nie tylko, jak zmieniały się poglądy na ten temat, ale i dlaczego tak się działo. Z pracy tej dowiadujemy się, jakie reakcje władz kościoła towarzyszyły powstawaniu i rozpowszechnianiu się kolejnych mediów, czym uzasadniano ich ocenę oraz jaka rolę odgrywały w działalności Kościoła w przeszłości i obecnie. (Z recenzji Prof. Tomasza Gobana-Klasa)

Zaletą tej monografii jest niewątpliwie bogaty materiał źródłowy, który Autorka analizuje i interpretuje, co nadaje pracy walor obiektywizmu i rzetelności badawczej. (Z recenzji Ks. Prof. Romualda Raka)

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Spis treści Przedmowa........................................................................................................ Wstęp ................................................................................................................. Rozdział I. Reakcje Kościoła na pojawienie się prasy i filmu jako pierwszych środków społecznej komunikacji. Okres moralizatorsko-obronny............... 1. Wynalazek druku i początki prasy.................................................................. 2. Powstanie prasy masowej ............................................................................... 3. Próby wypracowania stanowiska ................................................................... 4. Powstanie filmu .............................................................................................. 5. Ocena okresu .................................................................................................. Rozdział II. Okres 1922–1958. Walka Kościoła o wpływ na mass media i wypracowanie stanowiska wobec środków społecznego przekazu. Po- głębienie refleksji teologicznej..................................................................... 1. Powstanie radia............................................................................................... 2. Katolickie, międzynarodowe organizacje zajmujące się środkami masowe- go przekazu .................................................................................................. 3. Święta krucjata na rzecz umoralnienia filmu i walka o wpływ na kinemato- grafię ............................................................................................................ 4. Encyklika Vigilanti cura – pierwszy dokument papieski w całości poświę- cony filmowi ................................................................................................ 5. Pogłębienie refleksji teologicznej przez Piusa XII ......................................... 5.1. Radio....................................................................................................... 5.2. Telewizja ................................................................................................ 5.3. Pouczenia wobec prasy........................................................................... 5.4. Opinia publiczna..................................................................................... 5.5. Koncepcja filmu idealnego ..................................................................... 6. Miranda prorsus – encyklika o kinematografii, radiu i telewizji ................... Rozdział III. Sobór Watykański II. Włączenie środków masowego przekazu do oficjalnej, odnowionej doktryny Kościoła............................................... 1. Jan XXIII i początek polityki aggiornamento ................................................ 2. Dylematy przedsoborowe ............................................................................... 7 9 15 15 17 21 27 29 33 33 35 37 40 43 45 46 50 52 56 58 69 69 73 6 3. Dorobek Soboru Watykańskiego II – accommodata renovatio ...................... 4. Dekret o środkach społecznego przekazywania myśli Inter mirifica ............ 5. Instrukcja duszpasterska Communio et progressio ........................................ Rozdział IV. Okres posoborowy........................................................................ 1. Paweł VI i najważniejsze dokumenty z tego okresu....................................... 2. Światowe Dni Środków Społecznego Przekazu ............................................. 3. Kodeks Prawa Kanonicznego ......................................................................... 4. Instrukcja Kongregacji Wychowania Katolickiego ........................................ 5. Jan Paweł II i jego nauka o środkach społecznego przekazu.......................... Rozdział V. Doktryna. Współczesny etap rozwoju i dylematy na przyszłość ... 1. Teologia a teoria komunikowania masowego................................................. 2. Katolicka nauka o środkach społecznego przekazu........................................ 2.1. Ocena środków przekazu........................................................................ 2.2. Cele i zasady........................................................................................... 2.3. Warunki konieczne dla prawidłowego funkcjonowania ......................... 2.4. Oczekiwania wobec mass mediów ......................................................... 3. Rola środków społecznego przekazu w działalności Kościoła ....................... 3.1. Dlaczego Kościół interesuje się mass mediami? .................................... 3.2. „Nowa ambona” ..................................................................................... 3.3. Ewangelizacja świata.............................................................................. 3.4. Patronat................................................................................................... Zakończenie....................................................................................................... Bibliografia........................................................................................................ 1. Źródła ............................................................................................................. 2. Literatura ........................................................................................................ 75 83 89 103 103 107 116 120 127 139 139 142 142 143 144 145 147 148 150 151 155 159 167 167 171 Przedmowa Przedmowę do pracy Katarzyny Pokornej-Ignatowicz Kościół w świe- cie mediów. Historia – dokumenty – dylematy miał napisać biskup radom- ski, Jan Chrapek, przewodniczący Komisji Episkopatu Polski do spraw Mediów. Niestety, zginął tragicznie w wypadku samochodowym w dniu 18 października 2001 roku. W tej sytuacji podjąłem się zadania napisania niniejszej przedmowy. Księdza biskupa Chrapka znałem osobiście, był moim uczniem na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim w Instytucie Teologii Pastoralnej, recenzowałem jego rozprawę doktorską Uwarunko- wania recepcji programów telewizyjnych przez młodzież, która została obroniona w 1979 roku. To właśnie biskup Chrapek poprosił mnie o re- cenzję tej książki. Można tylko pogratulować, że zostanie ona wydana drukiem. Nie bę- dzie bowiem odtąd teologa w Polsce, historyka, ani żadnego specjalisty od spraw społecznego przekazu, chcącego zająć się stosunkiem Kościoła do mediów, który by nie zaglądnął do niniejszej publikacji. Jest ona waż- na dla wszystkich interesujących się tą dziedziną, zwłaszcza zaś dla dziennikarzy i publicystów, których zawód nie jest bynajmniej łatwy. Chodzi w nim bowiem o przekazywanie współczesnemu człowiekowi prawdziwych informacji, w taki właśnie sposób chciałby to czynić Ko- ściół. I oni też będą musieli sięgnąć do rozprawy pani Pokornej- Ignatowicz. Z książki tej będą mogli korzystać również dzisiejsi czytelnicy prasy, radiosłuchacze i telewidzowie. Praca ta może im pomóc w poszukiwaniu prawdy, bo o nią właśnie chodzi. Na problemy tej prawdy wskazał już na początku swego pontyfikatu Jan Paweł II, zachęcając zawodowych in- formatorów, aby troszcząc się o wolność słowa i wszelkiej informacji, używali tej wolności dobrze, wprowadzając wszystkich odbiorców w to, „co jest prawdziwe, godne, sprawiedliwe, święte, miłe i wzniosłe, jeśli jest cnotą i czynem chwalebnym”. Papież użył tu słów św. Pawła Apo- stoła (Flp 4,8) by wprowadzać czytelników, słuchaczy i widzów w to, co człowiekowi pomaga żyć w sprawiedliwości i braterstwie. Tylko w ten sposób będzie mógł dzisiejszy człowiek odkryć najgłębszy sens swojego 8 życia, otwierając się jednocześnie na tajemnicę Boga (por. Przemówienie Jana Pawła II do dziennikarzy i pracowników radia i telewizji, wygłoszo- ne 22.10.1978 roku w Rzymie). I jeszcze jedno: Dobrze się stało, że tego rodzaju pracę napisał nie zawodowy teolog, lecz ktoś z katolików świeckich, a jednocześnie spe- cjalista w dziedzinie komunikacji społecznej i mediów, a do nich trzeba zaliczyć dr Katarzynę Pokorną-Ignatowicz. Wydaje się, że rozprawa stała się przez to jeszcze bardziej wiarygodniejsza. Z tego powodu można Autorce pogratulować i wyrazić życzenie, by nadal zajmowała się pro- blemem stosunku Kościoła do środków społecznego przekazu. Będzie to korzystne dla Kościoła oraz pracowników zajmujących się tymi środka- mi, jak również dla wszystkich korzystających z mass mediów. Katowice, dnia 28 listopada 2001 roku Ks. Romuald Rak Prof. dr hab. Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Wstęp Trwająca od dwóch wieków rewolucja naukowo-techniczna, rozwój procesów urbanizacyjnych i industrializacji przyniosły jako „efekt ubocz- ny” zjawisko kultury masowej. Jej rozwój umożliwiły z jednej strony wynalazki techniczne, pozwalające na powstawanie coraz to nowych środków masowego komunikowania, a z drugiej wytworzenie się nowego typu społeczeństwa masowego, które stało się odbiorcą takiego przekazu. Gwałtowny rozwój środków masowego komunikowania, a więc najpierw w XIX wieku prasy, potem na początku XX wieku filmu oraz radia, i w końcu, po drugiej wojnie światowej – telewizji, w ciągu kilkudziesię- ciu lat stworzył system społecznej komunikacji o sile oddziaływania tak dużej, że zaczęto mówić o „czwartej władzy”, czyli o uzupełnieniu kla- sycznego monteskiuszowskiego modelu podziału władzy o nowy element – presję opinii wyrażanej za jej pomocą. W pracy tej pod pojęciem środków masowego przekazu rozumie się prasę, film, radio i telewizję. Zamiennie używane będzie określenie „mass media” czy też, w dalszej części, „środki społecznego przekazu”, „środki społecznego komunikowania”, gdyż takie nazwy są obecnie sto- sowane w nauce katolickiej. Wiele już napisano o przeobrażeniach świata, kultury, społeczeństw i samego człowieka na skutek rozwoju nowych technik komunikowania. Podkreśla się dobrodziejstwa i możliwości wynikające z ich powszechnej obecności, głównie w sferze rozwoju kulturalnego, dostępu do informacji, przenikania kulturowego, zbliżania społeczności itd. Coraz częściej też pojawiają się wręcz alarmujące opinie o negatywnych aspektach ich działalności, o unifikowaniu i spłycaniu życia duchowego człowieka, zmianie mentalności i systemu wartości, manipulacji politycznej czy propagowaniu postaw nagannych moralnie. Badania nad zjawiskiem komunikacji masowej, jej etapami, rozwo- jem, specyfiką poszczególnych mediów czy skutkami ich obecności pro- wadzone są w ramach różnych dyscyplin naukowych, głównie socjologii, politologii, psychologii, czy w końcu w ramach dziedziny zwanej Mass Communication Research. Od kilkudziesięciu lat rozwija się również 10 nowa gałąź teologii zwana teologią mass mediów, badająca te zjawiska w kontekście doktryny i nauki katolickiej. W ostatnich latach można zaobserwować wzmożone zainteresowanie Kościoła katolickiego tematyką masowego komunikowania, i to zarówno na płaszczyźnie teoretycznej, jak i praktycznej. W placówkach nauko- wych podległych Kościołowi tematyka ta została wprowadzona do pro- gramu kształcenia, organizowane są spotkania i seminaria, stale też wzra- sta aktywność Kościoła w środkach masowego przekazu. Dlatego też interesujące wydaje się zbadanie przyczyn takiej aktywności, jej genezy, doktrynalnej interpretacji i powiązań z oficjalną doktryną Kościoła. Pew- ne zdziwienie może budzić fakt dotychczasowego braku zainteresowania „nauki świeckiej” tą problematyką, zwłaszcza, że Kościół katolicki staje się jedną z najważniejszych instytucji życia społecznego i politycznego w Polsce. Dlatego zbadanie „doktryny mass mediów” czy też „polityki w dziedzinie środków masowego przekazu” wydaje się jednym z najaktu- alniejszych, choć niedocenionym dotychczas problemem badawczym. Celem tej pracy jest pokazanie, jak kształtowały się wzajemne relacje pomiędzy środkami masowego przekazu a nauką Kościoła. Chodzi o Kościół katolicki i jego oficjalną naukę, a więc tę prezentowaną w ofi- cjalnych dokumentach i wypowiedziach Głowy Kościoła – papieża i organów Stolicy Apostolskiej. Dlatego też w tekście pod słowem „Ko- ściół” rozumie się oficjalne stanowisko, a termin ten będzie zastępowany powszechnie przyjętymi określeniami „Stolica Apostolska” i „Magiste- rium Kościoła”. Dokładniej mówiąc, chodzi o stosunek Kościoła do środ- ków masowego przekazu i o jego postawę wobec mediów. Praca stara się wykazać, że myśl Kościoła dotycząca tych środków ewoluowała w ciągu ostatnich dwóch wieków, od postawy negacji do całkowitej akceptacji zjawiska. Zmiana poglądów na temat środków ma- sowego przekazu wiązała się ze zmianą ich religijnej i moralnej oceny. Postawa ta, początkowo bierna i niechętna, zmienia się na otwartą i czyn- ną. Walka z pierwszymi mediami – prasą i filmem, przeradza się w walkę o media, zarówno o posiadanie własnych, jak i wpływ na media świeckie, i to w dwojaki sposób: po pierwsze poprzez obecność w nich ze swoimi treściami oraz po drugie, przez wpływ na środowisko nadawców i od- biorców mass mediów. Rozwój refleksji teologicznej na ten temat do- prowadził do wypracowania katolickiej doktryny mass mediów, której główne elementy zostaną przedstawione i omówione. 11 Pokazany zostanie sposób, w jaki współczesny Kościół wykorzystuje środki masowego przekazu we własnej doktrynie i działalności praktycz- nej oraz jak duże przywiązuje znaczenie do rozwoju tej sfery swojej ak- tywności. Omówiona zostanie teza, że środki masowego przekazu stały się poważnym wyzwaniem dla współczesnego Kościoła, a także przed- stawione będzie, jak Kościół przyjął to wyzwanie. Kolejna teza, którą praca będzie starała się zaprezentować, mówi o wpływie, jaki rozwój masowej komunikacji i świeckiej nauki o tym zjawisku wywierał i w dalszym ciągu wywiera na naukę katolicką. Jest to zauważalne, zarówno w sferze doktrynalnej, jak i, a może przede wszyst- kim, w praktycznej działalności, na którą składają się aktywna obecność w świecie mass mediów, a także nacisk na formację intelektualną przy- szłych księży. Po początkowym okresie obaw i niechęci, Kościół postanowił zdobyć trwały i skuteczny wpływ na proces masowego komunikowania. Dla realizacji tego celu wypracowano teoretyczną podbudowę oraz metody praktyczne. Ponieważ jednym z twierdzeń, które praca ta stara się do- wieść, jest fakt ścisłego powiązania nauki o środkach masowego przeka- zu z całą doktryną Kościoła, przedstawione zostaną główne nurty ewolu- cji samej doktryny, a w tym kontekście – teologia mass mediów. Takie ujęcie wydaje się niezbędne dla ukazania przyczyn i skutków, momentów przełomowych oraz stałych i zmiennych elementów katolickiej nauki o środkach społecznego przekazu. Zakres pracy obejmuje okres od pojawienia się prasy masowej w koń- cu XVIII wieku aż do lat dziewięćdziesiątych naszego stulecia. Rozdział rozpoczynający pracę obejmuje okres powstawania prasy i pierwsze re- akcje władz kościelnych, wyrażane na ogół przy okazji omawiania innych problemów. Ten początkowy etap wzajemnych stosunków, opartych na obawie i niechęci wobec prasy, a potem filmu, trwał prawie do połowy XX wieku. Pojawienie się radia, następnie telewizji, Kościół przyjął już niemal z entuzjazmem, widząc w tym nie tylko nieuchronną konsekwen- cję postępu technicznego, ale i cenne narzędzie dla własnych celów dusz- pasterskich. Pontyfikat Piusa XII (1939–1958), przedstawiony w rozdziale drugim, to okres intensywnego rozwoju refleksji teologicznej na temat środków masowego przekazu. Papież ten pozostawił kilkadziesiąt dokumentów, w których omawiał szczegółowe aspekty stanowiska władz Kościoła 12 wobec mass mediów, stworzył też podstawy teoretyczne do rozwoju teo- logii mass mediów w późniejszym okresie. Rozdział trzeci omawia nauczanie Jana XXIII oraz dorobek doktryny Soboru Watykańskiego II, który zmodyfikował całą doktrynę katolicką i wprowadził problematykę środków masowego przekazu do oficjalnego nauczania. W rozdziale tym przedstawiona została również Instrukcja duszpasterska Communio et progressio, która, choć wydana w 1971 roku, stanowi rozszerzenie nauczania soborowego, jego logiczną i formalną kontynuację. Kolejny czwarty rozdział obejmuje okres posoborowy do lat dzie- więćdziesiątych naszego wieku. Przedstawiono w nim najważniejsze dokumenty z tamtych lat oraz nauczanie o środkach społecznego przeka- zu Pawła VI i Jana Pawła II. W rozdziale tym omówiono również orędzia papieskie wygłoszone z okazji obchodów Światowych Dni Środków Społecznego Przekazu. Piąty, ostatni rozdział przedstawia obecny etap rozwoju oficjalnej nauki Kościoła o środkach społecznego przekazu i jego powiązania ze współczesną doktryną Kościoła. Analizie poddane zostały dokumenty watykańskie, a więc encykliki, przemówienia papieskie wygłaszane przy różnych okazjach, listy Sekre- tariatu Stanu i innych organów Stolicy Apostolskiej. Teksty te, stanowią- ce główne źródło dokumentacyjne pracy, prezentowane są w polskich przekładach i posiadają aprobatę odpowiednich władz kościelnych. Pod- czas gdy nie ma problemu z dotarciem do polskich tekstów takich doku- mentów z okresu ostatnich kilkudziesięciu lat, to duży kłopot sprawiło autorce dotarcie do tekstów wcześniejszych, zwłaszcza tych dotyczących pierwszego okresu analizowanego w tejże pracy. Dotychczas brak w literaturze polskiej odpowiednich zbiorów dokumentów, choć taka antologia jest przygotowywana do druku. Jej współautorzy, ks. dr Jan Chrapek (późniejszy biskup radomski; zginął w 2001 roku) i dr Karol Klauza umożliwili autorce wykorzystanie zamieszczonych w niej tek- stów. Toteż w odniesieniu do wcześniejszych dokumentów jako źródła cytatów i informacji, podawany będzie tytuł tej antologii Środki społecz- nego przekazu w nauczaniu papieży XIX i XX wieku – maszynopis. Literatura dotycząca podjętej w tej książce problematyki jest stosun- kowo niewielka i głównie obcojęzyczna. Niewiele jest polskich prac na ten temat, a i one omawiają jedynie fragmentarycznie problem, lub doty- czą szczegółowych aspektów tej bogatej w materiał źródłowy i szerokiej problematyki. Pewne ożywienie wydawnicze nastąpiło w ciągu kilku 13 ostatnich lat, kiedy to, głównie na łamach prasy katolickiej i wydawnictw typowo kościelnych, zaczęły pojawiać się artykuły, głównie o charakterze publicystycznym. Powstało też kilka zbiorów publikacji w opracowaniu książkowym, omawiającym przede wszystkim obszary zainteresowań nauki Kościoła w tym względzie. Charakterystyczny jest niemal całko- wity brak opracowań dotyczących okresu przedsoborowego. Spowodo- wało to konieczność oparcia tej pracy w przeważającym stopniu na mate- riałach źródłowych, których interpretacja i ocena mają charakter autorski, co może stanowić punkt wyjścia dla dalszej dyskusji naukowej. Aby ukazać genezę aktualnych poglądów, ich szerszy kontekst dok- trynalny i ścisłe powiązanie z całą nauką katolicką, w pracy tej przyjęto metodę analityczno-opisową z zachowaniem chronologii wydarzeń. Jest ona uzupełniona o analizę krytyczną oraz własną – autorską próbę oceny omawianych dokumentów i faktów. Pojawiają się również elementy ana- lizy porównawczej, niezbędnej dla ukazania stałości lub zmienności po- szczególnych twierdzeń i koncepcji. Przyjęcie takiej metody badawczej ma wady i zalety. Z jednej strony, pozwala na ukazanie procesu docho- dzenia do aktualnych poglądów i oceny ewolucji, jaką przeszła katolicka nauka o środkach społecznego przekazu, z drugiej jednak strony, spowo- dowało to konieczność omówienia dużej liczby dokumentów, co może stwarzać wrażenie monotonii. Praca zawiera wiele cytatów z materiałów źródłowych, co jest zamie- rzeniem celowym, gdyż stanowią one nie tylko podstawę komentarza, ale również obrazują sposób formułowania myśli, zmieniający się styl i język dokumentów. Te pozornie drugorzędne szczegóły są jednak istotne, bo- wiem często zmiana słów czy przełożenie akcentów może zmieniać wy- dźwięk, a nawet interpretację dokumentu. ROZDZIAŁ I REAKCJE KOŚCIOŁA NA POJAWIENIE SIĘ PRASY I FILMU JAKO PIERWSZYCH ŚRODKÓW SPOŁECZNEJ KOMUNIKACJI. OKRES MORALIZATORSKO-OBRONNY 1. Wynalazek druku i początki prasy Za początek ery słowa drukowanego przyjmuje się w kulturze euro- pejskiej wiek XV, kiedy to po wynalazku Gutenberga pojawiają się pierwsze drukowane księgi. Jest to również okres narodzin prasy i dzien- nikarstwa. Jeszcze przed upowszechnieniem się druku zaczęły krążyć ulotne anonimowe pisma informacyjne zwane „nowinami”, „relacjami”, „awizami”. Pisma te były bezpośrednimi poprzednikami prasy masowej. Zawierały relacje z ważnych wydarzeń w świecie, informowały o kon- fliktach militarnych i dyplomatycznych, podawały sensacyjne relacje z egzekucji, plotki z życia dworu itp. Wydawnictwa te, zwane także „książkami periodycznymi”, szybko zaczęły korzystać z dogodności dru- ku, zwiększając tym samym swój nakład i zasięg odbioru. Niemal na- tychmiast budziły niepokój rządzących, zarówno świeckich, jak i du- chownych, gdyż prawie od początku zawierały treści mało życzliwe dla sprawujących wszelkie rodzaje władzy. Sam wynalazek druku nie był niebezpieczny dla Kościoła, wręcz przeciwnie, stwarzał możliwość rozpowszechniania Biblii i dzieł uczo- nych teologów dużo skuteczniej niż ręczne przepisywanie tekstów przez średniowiecznych kopistów. Bardzo długo głównymi pozycjami wydaw- niczymi były dzieła średniowiecznych scholastyków, a więc te, które upowszechniały idee, myśli i kulturę stworzoną przez Kościół, ale docie- rały do stosunkowo wąskiego kręgu odbiorców, również ze sfer kościel- nych.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kościół w świecie mediów. Historia - dokumenty - dylematy
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: