Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00068 016575 17796456 na godz. na dobę w sumie
Kościoły religie kultury - ebook/pdf
Kościoły religie kultury - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 362
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Język publikacji: polski
ISBN: 9788380903371 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> socjologia
Porównaj ceny (książka, ebook (-22%), audiobook).
Księga jubileuszowa dedykowana profesorowi Andrzejowi Wójtowiczowi. Idea publikacji implikuje odniesienie do zainteresowań badawczych Jubilata wielkimi narracjami religijnymi. Autorzy poszczególnych artykułów podejmują próbę wskazania własności przedmiotu studiów socjologicznych na gruncie badań religii.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

SPIS TREŚCI Contents .................................................................................................... 11 Maria Sroczyńska, Sławomir H. Zaręba Wprowadzenie .......................................................................................... 15 I. Profesor Andrzej Wójtowicz we wspólnocie naukowej, akademickiej i przyjacielskiej Wojciech Klimski Andrzej Wójtowicz – portret uczonego .................................................... 23 Ks. Janusz Mariański O Andrzeju Wójtowiczu jako klasyku polskiej socjologii religii ............. 43 Zbigniew Stachowski Architekt zmian......................................................................................... 53 Anna Linek Profesor – mistrz, przewodnik, człowiek .................................................. Wspomnienia w obrazach. Profesora Andrzeja Wójtowicza bezcenna obecność konferencyjna ........................................................ 59 67 II. Struktura a religia – między reprezentacją a partycypacją Andrzej Potocki OP Duszpasterstwo – imię partycypacji laikatu w strukturach i działaniach Kościoła katolickiego ........................................................................... 79 8 Ks. Janusz Mariański Spis treści Praktyki religijne Polaków w regresie ...................................................... 95 Ewa Stachowska Światowe Dni Młodzieży w Krakowie jako wydarzenie medialne .......... 113 Marcin Jewdokimow Klasztor w lokalnym dyskursie – studium przypadku klasztorów cysterskich ............................................................................................ 129 Józef Baniak Eutanazja w wyobrażeniach licealistów i studentów. Między nakazem a wyborem ............................................................................................ 145 Dariusz Tułowiecki Pomiędzy miłością a zdradą – wypowiedzi Piotra Natanka na temat Kościoła i duchowieństwa. Studium z socjologii emocji ..................... 161 III. Religia a kultura – wymiary współistnienia Andrzej Kasperek Od etyki protestanckiej do etyki romantycznej. Socjologiczny szkic o religii i duchu współczesnego konsumpcjonizmu ............................. 179 Halina Mielicka-Pawłowska Jak immanencja może stać się transcendencją? Rozważania o nowej duchowości ........................................................................................... 199 Maria Libiszowska-Żółtkowska Kościół i religia w publicznej przestrzeni miejskiej. Casus Kościoła Ulicznego przykładem chrześcijańskiej służby etycznej ...................... 211 Stella Grotowska Konstruowanie płci kulturowej w ramach instytucjonalnej religii – prywatne życie papieża a kwestia kobieca ........................................... 223 Spis treści Wiesław Romanowicz 9 Kondycja religijna młodzieży prawosławnej w Polsce ............................ 237 Michał Łyszczarz Położenie i status prawny tatarskiej mniejszości etnicznej i wyznaniowej w międzywojennej Polsce ............................................ 253 IV. Kultura a religia – oddziaływania i implikacje Zbigniew Drozdowicz Innowacyjność w badaniach religioznawczych. Tradycje weberowskie. Kilka uwag wstępnych .......................................................................... 275 Marcin Zarzecki Metafory i morfologie kulturowe w społecznych procesach negocjowania władzy. Perspektywa etnometodologiczna .................... 287 Mariusz Sulkowski Sacrum w polityce i polityka w sacrum – o różnicach w kulturze chrześcijańskiej i islamskiej ................................................................. 303 Tomasz M. Korczyński Islamizm odsłoną V rewolucji? Wokół myśli Plinia Corrěi de Oliveiry .... 315 Kinga Lendzion Dylematy wyboru języka edukacji szkolnej na Madagaskarze a system edukacji konfesyjnej ............................................................................. 329 Katarzyna Uklańska Konsumpcyjna młodzież? Wartości młodych Polaków w warunkach pluralizmu kulturowego ........................................................................ 345 CONTENTS Maria Sroczyńska, Sławomir H. Zaręba Introduction ............................................................................................... 11 I. Professor Andrzej Wójtowicz in Scientific, Academic and Friendly Community Wojciech Klimski Andrzej Wójtowicz – an intellectual portrait ............................................ 23 Rev. Janusz Mariański About Andrzej Wójtowicz as a classic of polish sociology of religion .... 43 Zbigniew Stachowski The architect of change ............................................................................. 53 Anna Linek Professor – the Master, the Leader, the Man ............................................ Memories in the pictures. Invaluable conference presence of Professor’s Andrzej Wójtowicz ........................................................ 59 67 II. Structure and Religion – Between Representation and Participation Andrzej Potocki OP Ministry – the name for the participation of laymen in the structures and actions of the Catholic Church ....................................................... 79 12 Rev. Janusz Mariański Contents Setback in religious practices among Poles .............................................. 95 Ewa Stachowska World Youth Day in Kraków as the media event ...................................... 113 Marcin Jewdokimow A monastery in local discourse. The case study of Cistercian monasteries ........................................................................................... 129 Józef Baniak Euthanasia in the perception of high school and university students. Between order and choice ..................................................................... 145 Dariusz Tułowiecki Between love and betrayal – Piotr Natanek’s teaching about Church and clergy. The study from sociology of emotions ............................... 161 III. Religion and Culture – Dimensions of Coincidence Andrzej Kasperek From protestant to romantic ethics. Sociological sketch of religion and spirit of the modern consumerism.................................................. 179 Halina Mielicka-Pawłowska How immanence can become the transcendence? The considerations about new spirituality ........................................................................... 199 Maria Libiszowska-Żółtkowska Church and religion in public urban space. The case of Street Church as an example of Christian ethical service ............................................ 211 Stella Grotowska The construction of gender in the context of institutional religion – the Pope’s private life and the issue of women..................................... 223 Contents Wiesław Romanowicz 13 The religious condition of Orthodox youth in Poland .............................. 237 Michał Łyszczarz The position and legal status of ethnic and denominational Tatar minority in interwar Poland .................................................................. 253 IV. Culture and Religion – Interactions and Implications Zbigniew Drozdowicz Innovation in the research of religion. Weberian traditions. Some preliminary comments .......................................................................... 275 Marcin Zarzecki The metaphors and cultural morphologies in social processes of authority negotiating. Ethnomethodological perspective ................. 287 Mariusz Sulkowski Sacrum in politics and politics in sacrum – about the differences between the Christian and Islamic culture ............................................ 303 Tomasz M. Korczyński Islamism – the screen of V revolution? About the ideas of Plinio Corrêa de Oliveira’s .............................................................................. 315 Kinga Lendzion Dilemmas of the choice of school’s education language in Madagascar and the denominational system of education ........................................ 329 Katarzyna Uklańska Consumer youth? The values of young Poles in the conditions of cultural pluralism .............................................................................. 345 WPROWADZENIE Niełatwo jest napisać wprowadzenie do księgi jubileuszowej Uczonego, bez któ- rego polska socjologia religii okresu powojennego nie byłaby sobą. Niełatwo też było Autorom tekstów dedykowanych Profesorowi Andrzejowi Wójtowiczowi sprostać wyłaniającym się w tym kontekście oczekiwaniom. Oddajemy w ręce Czytelników – w przeważającej mierze zapewne adeptów socjologii, religioznaw- stwa i kulturoznawstwa – monografię zatytułowaną Kościoły – Religie – Kultury.  Współczesne wymiary reprezentacji i partycypacji. Jej idea implikuje odniesienie do zainteresowań badawczych Jubilata wielkimi narracjami religijnymi. Autorzy poszczególnych artykułów podejmują próbę wskazania własności przedmiotu stu- diów socjologicznych na gruncie badań religii. Sięgają przy tym do wybranych przez siebie teoretycznych i empirycznych egzemplifikacji tezy Andrzeja Wójto- wicza, mówiącej o tym, że „religie i religijności w społeczeństwach modernizacji i procesów postmodernizacyjnych należą do wielkiego projektu wielości tożsamo- ści zbiorowej i indywidualnej” [2004: 7] oraz podlegają procesom permanentnej instytucjonalizacji. Sama socjologia religii to dyscyplina, która traktuje religie jako fakt społeczny, zaś w ich opisie i wyjaśnianiu prowadzi „dialog z innymi dyscyplinami nauki i wiedzy o podobnych przedmiotach zainteresowań i badań, nauk społecznych (religioznawstwo, etnologia, antropologia, ekonomia), nauk filozoficznych i teologicznych” [Wójtowicz 2004: 15]. Religijność, jako jeden z najważniejszych społecznych modeli kultury, przejawia się w dwóch klasach: religijności struktur (instytucji), wyrażanej w języku wzoru – normy religijnej oraz religijności interakcji (osób), zbudowanej w języku metafor. W społeczeństwie polskim, które doświadczało rozmaitych problemów trans- formacyjnych, religijność stanowiła narzędzie adaptacyjne i remedium na tempo zmian. Obecnie bardziej zauważalne stają się zjawiska pomniejszania (a niekiedy sepizowania) znaczenia mitu religijnego, instytucji czy systemu aksjonormatyw- nego, co koresponduje z dywersyfikacją sceny społeczno-politycznej w Polsce. Ważne są także wyzwania natury cywilizacyjnej, przed jakimi staje Europa, „wyni- kające z upadku moralności, kulturowego samobójstwa i braku jedności politycz- nej Zachodu” [Huntington 2001: 467]. Jakże aktualne wydają się dziś prognozy Samuela P. Huntingtona, sformułowane w połowie lat 90. XX wieku: „Przyszłe 16 WPROWADZENIE zdrowie Zachodu i jego wpływ na inne społeczeństwa zależą w znacznej mierze od tego, czy zdoła się uporać z powyższymi tendencjami, dostarczającymi argumen- tów o moralnej wyższości muzułmanów i Azjatów” [Huntington 2001: 467–468]. Z drugiej strony silniej unaocznia się wrażliwość religijna, będąca przede wszystkim wyrazem procesu deprywatyzacji religii, jej upubliczniania w warun- kach nowoczesnego społeczeństwa, na co zwracał uwagę José Casanova [2005]. Zarówno Kościół reprezentacji (będący legitymizacją przynależności do zbiorowo- ści)1, jak i przede wszystkim Kościół partycypacji (upominający się o identyczność w ramach religijności kościelnej) odzwierciedlają procesy tożsamościowe odpo- wiedzialne za wyodrębnianie się różnych kultur religijnych w obrębie katolicy- zmu i chrześcijaństwa, jako analogii do „jednocześnie pojawiających się nowych ruchów religijnych, sekt, zjawisk konwersji i charyzmy” [Wójtowicz 2004: 296]. Socjologia uprawiana przez Wójtowicza umożliwia podjęcie próby odpowiedzi na pytania dotyczące teraźniejszości i przyszłości polskiej religijności, zarówno w kontekście procesów sekularyzacyjnych, jak i coraz bardziej zróżnicowanych trendów sakralizacyjnych, otwierających się na zagadnienia new spirituality, w tym ogólnoświatowego procesu pentekostalizacji. Zainteresowania Jubilata podążały drogą jego intelektualnej formacji – humanistycznej, socjologicznej, religioznawczej, a także swoistego „nomadyzmu” kulturowego. Pasja poznaw- cza i świadomość ograniczeń towarzyszących udzielanym przez nauki społeczne odpowiedziom sprzyjają podejmowaniu zagadnień „niszowych”, wkraczających w obszary kulturowej sub- i supranormalności czy społecznych „tabu”, jak choćby problematyka współczesnego ezoteryzmu. Pierwsza część monografii, Profesor Andrzej Wójtowicz we wspólnocie nauko- wej, akademickiej i przyjacielskiej, poświęcona jest prezentacji naukowej sylwetki profesora Andrzeja Wójtowicza. Rozpoczyna ją tekst Wojciecha Klimskiego, An- drzej Wójtowicz – portret uczonego, ukazujący bogatą biografię naukową Jubilata (także w sensie enumeratywnym), jego otwartość na dyskusję z obowiązującymi paradygmatami socjologii oraz formułowanie ważnych propozycji teoretyczno- -metodologicznych. W kolejności pojawiają się rozważania ks. Janusza Mariań- skiego O Andrzeju Wójtowiczu jako klasyku polskiej socjologii religii i Zbignie- wa Stachowskiego Architekt zmian, ukazujące znaczenie działalności naukowej prof. Wójtowicza dla konstruowania przedmiotu badań w zakresie współczesnej socjologii religii oraz religioznawstwa. Janusz Mariański podkreśla oryginalność podejścia strukturalno-interakcyjnego – proponowanego przez Andrzeja Wójto- wicza – polegającego na badaniu współzależności cech struktury społecznej i reli- gijności, wzorów kultury religijnej i cech organizacji społecznej. Zgodnie z teorią 1 W tym układzie odniesienia rytuały to manifestacja wielkości i siły polskiego katolicyzmu. WPROWADZENIE 17 strukturacji przynależność do wspólnoty religijnej, doktryna, moralność i organizacja wyłaniają się z procesu kreowania struktur społecznych w intersubiektywnej sieci powiązań między ludźmi. Zdaniem Janusza Mariańskiego studia prof. Wójtowicza dostarczają materiału niezbędnego dla rozwoju socjologii religii i organizacji jako nauki, w stopniu niemal wzorcowym. Z kolei Zbigniew Stachowski, wspominając swoją wieloletnią przyjaźń z Andrzejem Wójtowiczem, zwraca uwagę na jego za- angażowanie w prace Polskiego Towarzystwa Religioznawczego (zwłaszcza w nie- spokojnych latach transformacji systemowej) oraz troskę o zachowanie ciągłości międzypokoleniowej i tworzenie życzliwej perspektywy współpracy wszystkich środowisk religioznawczych. Artykuł Anny Linek, Profesor – mistrz, przewodnik,  człowiek, pośrednio dopełnia portretu uczonego, poprzez odwołanie się do roli, jaką we wspólnocie akademickiej winien pełnić Profesor. Tylko prawdziwi mistrzowie (autentyczni poszukiwacze prawdy), odpowiedzialni za swoją misję, będą przy- ciągać wiernych słuchaczy, dla których niezależnie od wszelkich przemian nauka pozostaje zawsze przez duże N. Zwieńczeniem pierwszej odsłony monografii są Wspomnienia w obrazach, z wdzięcznym podtytułem: Profesora Andrzeja Wójto- wicza bezcenna obecność konferencyjna, przywołujące fotograficzną dokumentację aktywnego i wieloaspektowego uczestnictwa Jubilata w działalności Sekcji Socjo- logii Religii Polskiego Towarzystwa Socjologicznego w ciągu minionych 30 lat. W strukturze księgi jubileuszowej poczesne miejsce zajmują teksty badaczy związanych profesjonalnie z socjologią religii, religioznawstwem czy naukami o polityce. Część druga, zatytułowana Struktura a religia – między reprezentacją  a partycypacją, składa się z sześciu opracowań; otwiera ją tekst Andrzeja Potoc- kiego OP Duszpasterstwo – imię partycypacji laikatu w strukturach i działaniach  Kościoła katolickiego. Autor omawia problematykę uniwersalnej, ewangelizacyjnej misji Kościoła, wprowadzającego w organizacyjne ramy posługi duszpasterskiej także osoby świeckie, oraz trudności związane z parafialną praktyką. Ksiądz Ja- nusz Mariański w opracowaniu Praktyki religijne w regresie przybliża scenariusze przemian religijności Polaków na przykładzie parametru kultowego. Katolicyzm polski znajduje się w ważnej fazie przejścia od Kościoła ludowego do Kościo- ła wyboru, a stan religijności w przyszłości (w tym i praktyk religijnych) będzie w dużej mierze zależeć od adekwatnej do zmian społeczno-kulturowych aktywno- ści duszpasterskiej Kościoła. Artykuł Ewy Stachowskiej Światowe Dni Młodzieży  w Krakowie jako wydarzenie medialne przekonująco uwiarygodnia tezę, że dzięki mediom idee i treści religijne są współcześnie bardziej dostępne, co koresponduje ze strategiami ewangelizacyjnymi Kościoła. Jednak wydarzenia medialne, także takie jak ŚDM, podkreślają nade wszystko supremacyjny potencjał mediów, który dokonuje wielowymiarowych (i nieznanych w skutkach) transformacji w życiu indywidualnym i zbiorowym. Z kolei Marcin Jewdokimow, autor tekstu Klasztor  18 WPROWADZENIE w lokalnym dyskursie – studium przypadku klasztorów cysterskich, ujmuje obiekt zainteresowań jako instytucję przekraczającą pole religii w ujęciu dyskursywnym i pozycjonowaną poza polem religijnym przez aktorów sekularnych. Konstrukcja dyskursu o klasztorach ujawnia zjawisko, które proponuje on nazwać sekularyza- cją semantyczną, polegającą na opisywaniu instytucji religijnych za pomocą zna- czeń sekularnych. Niewątpliwie proces desakralizacji w coraz większym stopniu dotyka moralności religijnej, czego przykładem jest opracowanie Józefa Baniaka Eutanazja w wyobrażeniach licealistów i studentów. Między nakazem a wyborem.  Eutanazja jest przedmiotem kontrowersji, dylematów moralnych i egzystencjalnych dla znacznego odsetka licealistów i studentów, dziewcząt i chłopców, toteż ich stosunek do tego zagadnienia pozostaje zróżnicowany, co wiąże się z częściową kontestacją stanowiska Kościoła. Z kolei spojrzenie na działalność charyzmatycz- nego, suspendowanego duchownego, w kluczu socjologii emocji, jest zabiegiem rzadko podejmowanym na gruncie polskim. Dariusz Tułowiecki w tekście Pomię- dzy miłością a zdradą – analiza wypowiedzi Piotra Natanka na temat Kościoła  i duchowieństwa. Studium z socjologii emocji podejmuje niełatwą problematykę posługiwania się negatywnymi emocjami w kontekście instytucji Kościoła, widząc w nich narzędzie wpływu i władzy nad religijnością słuchaczy. Trzecią część monografii zatytułowaną Religia a kultura – wymiary współist- nienia rozpoczyna socjologiczny szkic Andrzeja Kasperka o religii i duchu współ- czesnego konsumpcjonizmu. Autor ukazuje specyficzne pokrewieństwo między etyką protestancką a etyką romantyczną, prowadzącą do zwrócenia się w stronę subiektywności poszukującej autentyczności i autoekspresji. Duchowość współczes- na i konsumpcjonizm w niej właśnie mają wspólne źródło. Rozważania o nowej duchowości kontynuuje Halina Mielicka-Pawłowska w opracowaniu Jak imma- nencja może stać się transcendencją? Próby odpowiedzi na to pytanie sugerują, że jeśli immanencję przełoży się na doświadczenia transcendencji, to duchowość może stać się kategorią pojęciową wskazującą na istnienie nowej formy religijności. W kolejnym tekście, autorstwa Marii Libiszowskiej-Żółtkowskiej, zatytułowanym Kościół i religia w publicznej przestrzeni miejskiej, analizie zostaje poddany feno- men Kościoła Ulicznego jako przykład nowych ruchów charyzmatycznych, które urzeczywistniają chrześcijański nakaz miłości bliźniego, łączący wsparcie ducho- we z materialnym, resocjalizację z odnową moralną. Kościół Uliczny jest wyrazi- stą ikoną Kościoła ubogiego dla ubogich. Stella Grotowska z uwagą przygląda się konstruowaniu płci kulturowej w ramach instytucjonalnej religii, w odniesieniu do prywatnego życia Jana Pawła II, w kontekście kwestii kobiecej. Postać Wandy Pół- tawskiej, przyjaciółki papieża, wprowadzona do kultury popularnej żyje własnym życiem, staje się tworzywem dla nowych i nieoczekiwanych scenariuszy. Wie- sław Romanowicz w swoim opracowaniu dokonuje wstępnego oglądu religijności WPROWADZENIE 19 młodzieży prawosławnej w Polsce, podkreślając m.in., że na skutek zwiększonej mobilności społecznej zmienia się jej świadomość wyznaniowa. Jednak wiara młodzieży nie staje się wyłączną domeną prywatności, w dalszym ciągu pozostaje fenomenem społeczno-kulturowym. Ten blok tematyczny zamyka obszerny tekst Michała Łyszczarza, odwołujący się do nurtu socjologii historycznej, Położenie  i status prawny tatarskiej mniejszości etnicznej i wyznaniowej w międzywojennej  Polsce. Brak dyskryminacji Tatarów, ich relatywnie wysoka pozycja społeczna i zawodowa oraz znacząca rola inteligencji w II Rzeczypospolitej sprzyjały bu- dowie patriotycznej ideologii etnicznej. Te pozytywne doświadczenia wyznaczają kierunek, który dla wielu krajów Europy może współcześnie stanowić modelowy wzór właściwego budowania relacji między większością a mniejszością kulturową. Ostatnia część księgi jubileuszowej zatytułowana Kultura a religia – oddziały- wania i implikacje zaciekawia różnorodnością tekstów i ich wielopłaszczyznowymi możliwościami interpretacyjnymi. Zbigniew Drozdowicz w opracowaniu Innowacyj- ność w badaniach religioznawczych. Tradycje weberowskie. Kilka uwag wstępnych podkreśla, że w ramach metodologii nauk religioznawczych ważne jest pojmowanie światów religijnych po weberowsku, jako typu idealnego, produktu badacza, a jed- nocześnie podstawy rekonstrukcji opisu empirycznego badanego obiektu. Jednak stanowisko to (podobnie jak optyka durkheimowska) nie jest przez prof. Andrze- ja Wójtowicza przyjmowane bezkrytycznie. Tekst Marcina Zarzeckiego Metafory  i morfologie kulturowe w społecznych procesach negocjowania władzy. Perspekty- wa etnometodologiczna ukazuje interpretatywne podejście do metafor i morfologii kulturowych, które aktywnie przekształcają znaczenia i symbole wykorzystywane do konstrukcji rzeczywistości społecznej (także religijnej), uzgadniając ją z dominu- jącą ideologią władzy i podporządkowania. Etnometodologia przedstawia ją w for- mie weryfikowalnej empirycznie hipotezy o stereotypizacji. W przedstawianej mo- nografii znaczące miejsce mają także opracowania poświęcone relacjom na styku dwóch wielkich światowych religii i cywilizacji – chrześcijaństwa i islamu. Mariusz Sulkowski rozważa temat obecności sacrum w polityce i polityki w sacrum (o róż- nicach między islamem a chrześcijaństwem), podkreślając, że rozumienie sacrum w danej kulturze definiuje jej przestrzeń polityczną, wolności i prawa. Jest to szcze- gólnie ważne w podejmowanych próbach opisu rzeczywistości politycznej, w sytuacji rosnących napięć społecznych w coraz bardziej wielokulturowej Europie. Tomasz M. Korczyński w eseju Islamizm odsłoną V rewolucji? Wokół myśli Plinia Corrêi de  Oliveiry formułuje tezy odnoszące się do zjawiska islamizmu, rozumianego jako to- talitaryzm religijny, podkreślając przy tym aktualność socjologiczno-politologiczno- -teologicznej koncepcji brazylijskiego myśliciela katolickiego. Z kolei opracowanie Kingi Lendzion Dylematy wyboru języka edukacji szkolnej na Madagaskarze a system  edukacji konfesyjnej ukazuje relacje pomiędzy kulturą edukacyjną na Madagaskarze 20 WPROWADZENIE (preferencje językowe) a kwestią konfesyjności, ulokowaną w chrześcijaństwie. Au- torka zwraca uwagę na znaczące funkcje szkolnictwa wyznaniowego w procesach stratyfikacyjnych mających miejsce w Afryce Subsaharyjskiej. W ostatnim tekście prezentowanym w tej części księgi jubileuszowej, Konsumpcyjna młodzież? Warto- ści młodych Polaków w warunkach pluralizmu kulturowego, Katarzyna Uklańska podejmuje tematykę przeobrażeń w świecie wartości polskiej młodzieży i ich kon- sekwencji dla różnych sfer życia młodych ludzi, w tym o charakterze religijnym. W tym miejscu Redaktorzy pragną wyrazić wdzięczność wszystkim, którzy przyczynili się do powstania tej monografii, a w szczególny sposób prof. Marii Li- biszowskiej-Żółtkowskiej za wzbogacenie i usystematyzowanie Wspomnień w ob- razach oraz dr Izabeli Bukalskiej – za opiekę nad anglojęzyczną stroną publikacji. Drogi Andrzeju, Miłośniku Nauki, Muzyki poważnej i Literatury pięknej – trajektorie Twojego życia zdają się oscylować wokół napięcia związanego z dy- stansem naukowca i współczuciem człowieka. Wierzymy zatem, że zamieszczony poniżej cytat, pochodzący z powieści Milana Kundery, którego niejednokrotnie przywołujesz w swojej twórczości, kolejny już raz stanie się inspiracją do refleksji nad naszą ludzką kruchością, jej pięknem i niedoskonałością: Nieistotność, przyjacielu, to sedno egzystencji. Jest z nami wciąż i wszędzie. Jest nawet obecna tam, gdzie nikt jej nie widzi: w potwornościach, w krwawych walkach, w najgor- szych nieszczęściach. Trzeba często zdobyć się na odwagę, aby dojrzeć ją w tak drama- tycznych warunkach i nazwać ją jej imieniem. Ale nie chodzi tylko o to, by ją dojrzeć, należy ją kochać. Tu, w tym parku, przed nami jest, spójrz, przyjacielu, jest ona obecna w całej swej oczywistości, niewinności, w całym swoim pięknie [Kundera 2014: 108]. 2Maria Sroczyńska i Sławomir H. Zaręba* Warszawa, maj 2017 Bibliografia Casanova J. (2005), Religie publiczne w nowoczesnym świecie, T. Kunz (przeł.), ZW Nomos, Kraków. Huntington S. P. (2001), Zderzenie cywilizacji i nowy kształt ładu światowego,  H. Jankowska (przeł.), Muza, Warszawa. Kundera M. (2014), Święto nieistotności, M. Bieńczyk (przeł.), W.A.B., Warszawa. Wójtowicz A. (2004), Współczesna socjologia religii. Założenia, idee, programy, Wyd. WSGG, Tyczyn. * Maria Sroczyńska, dr hab., prof. UKSW; Sławomir H. Zaręba, ks. prof. zw. dr hab., Instytut Socjologii UKSW w Warszawie. I. Profesor Andrzej Wójtowicz we wspólnocie naukowej, akademickiej i przyjacielskiej Wojciech Klimski*3 ANDRZEJ WÓJTOWICZ – PORTRET UCZONEGO Andrzej Wójtowicz urodził się 28 września 1946 roku w Służewie na Kujawach w rodzinie nauczycielskiej. W roku 1970 ukończył socjologię w Instytucie Socjo- logii Uniwersytetu Warszawskiego. Jego praca magisterska nosiła tytuł Katego- ria narodu w stosunku do populacji żydowskiej okresu biblijnego, na podstawie  Księgi Rodzaju w rozdziałach 12–36. Podjęta w niej problematyka sytuowała się w obszarze socjologii religii i socjologii kultury. Promotorem pracy był prof. Jó- zef Chałasiński. W 1977 roku w Instytucie Socjologii UW obronił doktorat zaty- tułowany Pojęcie światopoglądu w świetle teorii symbolicznego interakcjonizmu  i grup odniesienia. Promotorem rozprawy był prof. Edward Ciupak. W dysertacji Autor przedstawił zręby swej strukturalno-interakcyjnej teorii religii i religijności, którą rozwijał w dalszej pracy badawczej. Proponował, aby traktować kategorię analityczną światopoglądu jako wiedzę ultymatywną, trwa- le związaną z grupami odniesienia jednostki. Opracowane przez Wójtowicza modele (światopoglądu i religijności) oraz metody badawcze przyczyniły się do skonstruowania teorii religijności średniego zasięgu, odegrały także rolę w opra- cowaniu technik badawczych i metod eksplikujących zagadnienia z zakresu socjo- logii religii. Szczególne zastosowanie znalazły w określaniu wzorów religijności w warunkach laicyzacji (m.in. odgórnie kierowanej) i sekularyzacji. Pozwoliły na sformułowanie hipotez dotyczących – po pierwsze – relacyjnego charakteru świa- topoglądu oraz pierwotności poznawczej związku schematów stratyfikacyjnych z danymi światopoglądami w stosunku do twierdzeń o związkach analogicznych ze schematami interakcyjnymi; po drugie – korespondencji opozycyjnych struk- tur światopoglądowych z konfliktową strukturą społeczną, jeśli ta struktura ma cechy systemu otwartego lub do niego zmierza; po trzecie – możności pełnej eks- presji światopoglądowej każdej z grup jako jednego z warunków i wskaźników bezkonfliktowej interakcji społecznej; po czwarte – wzrostu prawdopodobieństwa konfliktowej interakcji wraz ze spadkiem możliwości symbolicznej ekspresji, co prowadzi w ostateczności do ukształtowania się konfliktowej struktury społecznej * Wojciech Klimski, dr, adiunkt w Instytucie Socjologii UKSW w Warszawie. 24 Wojciech Klimski i skutkuje zwiększeniem napięć w obrębie osobowości jednostki; po piąte – ade- kwatności komunikacji symbolicznej i sytuacji działania w każdym typie interakcji społecznej [por. Mariański 2009]. Koncepcję teoretyczno-empiryczną zawartą w rozprawie doktorskiej Wójtowicz rozwinął w badaniach realizowanych w latach 80. Podjął w nich problematykę re- ligijności środowisk wiejskich, podlegających izolacji społeczno-kulturowej. Wy- korzystał regułę hick description oraz autorską koncepcję badań morfologicznych na terenie wsi dolnośląskiej. Zaproponował metodę ekologii religijności, wykorzy- stując analizy morfologiczne i nowatorską paletę kategorii analitycznych, z których na zainteresowanie zdaje się zasługiwać „czasoprzestrzeń religijności”. Są one „narzędziami zdarzeń tradycji religijnych, koncentracją ich opowieści, węzłami przynależności i lokalizacji w historii danej zbiorowości” [Wójtowicz 2004: 142]. Sformułowane hipotezy prof. Wójtowicz wykorzystał w latach 90. w autorskiej teorii strukturalno-interakcyjnej religii i religijności. Stosował ją w analizach pol- skiego katolicyzmu, a uprawiana przez niego socjologia religii ostatecznie zacho- wała tę perspektywę. W jej ramach podejmował takie problemy jak: teoretyczne i empiryczne podstawy współczesnej socjologii religii, kierunki przekształceń religijności w warunkach modernizacji społecznej, relacje socjologii religii z in- nymi dyscyplinami religioznawczymi [Mariański 2004: 456]. Stopień doktora habilitowanego Wójtowicz uzyskał w 1993 roku w Instytucie Socjologii UW na podstawie pracy zatytułowanej Osoba i transcendencja. Karola  Wojtyły antropologia wiary i Kościoła [Wrocław 1993]. Badał w niej społeczny aspekt tekstów i programów teologiczno-filozoficznych. Było to pierwsze w pol- skiej socjologii zastosowanie analiz socjologicznych do pism Karola Wojtyły w kontekście instytucjonalnych przemian Kościoła katolickiego i polskiego społe- czeństwa. Autor wykorzystał tutaj koncepcję badań weberowskich w interpretacji Petera L. Bergera [Libiszowska-Żółtkowska 2009]. W 2005 roku Wójtowicz otrzymał tytuł profesora nauk humanistycznych, przedstawiając książkę Współczesna socjologia religii: założenia, idee, programy [Tyczyn 2004]. W studium tym Autor prezentuje rozwój problematyki i kierun- ków badań z zakresu socjologii religii i religijności. Przedstawia sposoby analizy podejmowane w europejskich i amerykańskich środowiskach naukowych, przy czym nie pomija polskiego dorobku w tym zakresie oraz własnych projektów ba- dawczych wraz z perspektywą strukturalno-interakcyjną. Profesor Edward Ciupak w recenzji tej książki zwrócił uwagę, że Autor rozprawia się w niej ze stereotypami i ograniczeniami niektórych sposobów uprawiania socjologii religii, i konstatu- je, że zapewne będzie to lektura podstawowa w tym zakresie [Wójtowicz 2004]. W podobnym tonie wypowiadał się ks. prof. Janusz Mariański, podkreślając, że jest to książka, która klarownie wyjaśnia pojęcia, twierdzenia i teorie. Omawia
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kościoły religie kultury
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: