Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00277 004834 12594003 na godz. na dobę w sumie
Koszty procesu i koszty sądowe w postępowaniu cywilnym - ebook/pdf
Koszty procesu i koszty sądowe w postępowaniu cywilnym - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 500
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8107-469-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Książka zawiera kompleksowe omówienie problematyki kosztów procesu i kosztów sądowych w postępowaniu procesowym i nieprocesowym regulowanych przez przepisy kodeksu postępowania cywilnego i ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, a także akty prawne wykonawcze do tych ustaw.

W opracowaniu przedstawiono m.in. takie zagadnienia jak:
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

PIKTOGRAMY wskazują ważne elementy książki i ułatwiają ich odnalezienie Ważne Przykłady Podstawa prawna Kontekst prawny Pytania Zadania Rozwiązania Odpowiedzi Stanowisko stron Pogląd Orzecznictwo Literatura Historia Nowe przepisy koszty procesu i koszty sądowe w postępowaniu cywilnym Małgorzata Manowska, Anna Rafalska PRAWO W PRAKTYCE WARSZAWA 2017 Stan prawny na 20 stycznia 2017 r. Wydawca Klaudia Szawłowska-Milczarek Redaktor prowadzący Małgorzata Jarecka Opracowanie redakcyjne Joanna Pastuszka Łamanie Fotoedytor Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl POLSKA IZBA KSIĄŻKI © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2017 ISBN: 978-83-8107-190-1 Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 19 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profi nfo.pl SpiS treści Spis treści Spis treści Wykaz skrótów � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 13 Wstęp � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 17 Rozdział I Pojęcie i skład kosztów procesu i kosztów sądowych � � � � � � � � � 19 1� Definicja kosztów procesu � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 19 1�1� Wynagrodzenie pełnomocnika procesowego jako koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 20 1�2� Koszty mediacji � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 26 1�3� Charakter katalogu kosztów procesu � � � � � � � � � � � � � � � 30 2� Pojęcie, charakter i rodzaje opłat sądowych � � � � � � � � � � � � � 32 2�1� Obowiązek uiszczania opłat sądowych � � � � � � � � � � � � � 33 2�2� Rodzaje opłat sądowych � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 33 2�2�1� Opłata stała � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 34 2�2�2� Opłata stosunkowa � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 46 2�2�3� Opłata podstawowa � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 51 2�2�4� Opłata tymczasowa � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 53 2�3� Rygor zwrotu pisma bez wzywania do usunięcia braku fiskalnego pisma procesowego � � � � � � � � � � � � � � � 58 2�4� Opłaty od środków zaskarżenia � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 62 3� Opłaty sądowe w procesie – wybrane zagadnienia szczegółowe � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 70 3�1� Kumulacja roszczeń � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 70 6 Spis treści 3�2� Opłaty sądowe w sprawach o rozwód, separację, unieważnienie małżeństwa � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 73 3�3� Opłaty sądowe w postępowaniach odrębnych � � � � � � 74 4� Opłaty sądowe w postępowaniu nieprocesowym – wybrane zagadnienia szczegółowe � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 79 4�1� Rodzaj opłaty sądowej pobieranej w postępowaniu nieprocesowym � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 79 4�2� Opłata sądowa w sprawach z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 91 4�2�1� Opłata sądowa od wniosku dotyczącego zmiany rozstrzygnięcia o władzy rodzicielskiej � � � � � � � � 92 4�2�2� Opłata sądowa od wniosku o podział majątku wspólnego � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 95 4�3� Opłata sądowa w sprawach z zakresu prawa rzeczowego � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 97 4�3�1� Opłata sądowa od wniosku o ustanowienie służebności oraz od wniosku o stwierdzenie nabycia praw przez zasiedzenie � � � � � � � � � � � � � 97 4�3�2� Opłata sądowa od wniosku dotyczącego zarządu rzeczą wspólną � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 99 4�3�3� Opłata sądowa od wniosku o zniesienie współwłasności � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 104 4�4� Opłata sądowa w sprawach o wpis w księdze wieczystej � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 105 4�4�1� Opłata sądowa od wniosku o wpis prawa użytkowania wieczystego � � � � � � � � � � � � � � � � � � 105 4�4�2� Opłata sądowa od wniosku o wpis udziału w prawie własności � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 107 4�4�3� Opłata sądowa w sprawach dotyczących nabycia kilku udziałów w prawie własności przez jedną osobę � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 112 4�4�4� Opłata sądowa w sprawach o wpis nabywcy spółki prawa handlowego � � � � � � � � � � � � � � � � � � 117 4�4�5� Opłata sądowa od wniosków o wpis do różnych ksiąg wieczystych � � � � � � � � � � � � � � 120 4�4�6� Opłata sądowa od wniosku o wpis zmiany treści ograniczonych praw rzeczowych � � � � � � 121 Spis treści 7 4�4�7� Opłata sądowa od wniosku o wpis praw osobistych i roszczeń � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 123 4�4�8� Opłata sądowa od wniosku o wpis prawa odrębnej własności lokalu � � � � � � � � � � � � � � � � � 125 4�5� Opłata sądowa w sprawach spadkowych � � � � � � � � � � � 132 4�5�1� Opłata sądowa od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 132 4�5�2� Opłata sądowa od wniosku o stwierdzenie nabycia przedmiotu zapisu windykacyjnego � � � 135 4�5�3� Opłata sądowa od wniosku o dział spadku � � � 137 4�6� Opłata sądowa w sprawach rejestrowych � � � � � � � � � � 140 4�7� Opłata sądowa w innych sprawach rozpoznawanych w postępowaniu nieprocesowym � � � � � � � � � � � � � � � � � 146 5� Wydatki sądowe � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 147 5�1� Pojęcie i katalog wydatków sądowych � � � � � � � � � � � � � 147 5�2� Zaliczka na pokrycie wydatków � � � � � � � � � � � � � � � � � � 149 5�3� Wydatki związane z pełnieniem roli świadka � � � � � � � 151 5�3�1� Zwrot kosztów podróży � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 152 5�3�2� Zwrot kosztów noclegu i utrzymania w miejscu wykonywania czynności sądowej � � � 160 5�3�3� Zwrot zarobku lub utraconego dochodu � � � � � 161 5�3�4� Zwrot innych kosztów poniesionych przez świadka � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 166 5�4� Wydatki związane z opinią biegłego � � � � � � � � � � � � � � � 168 5�4�1� Prawo biegłego do wynagrodzenia � � � � � � � � � � 168 5�4�2� Fałszywa opinia jako przesłanka wpływająca na prawo biegłego do wynagrodzenia � � � � � � � 179 5�4�3� Nierzetelna opinia jako przesłanka wpływająca na prawo biegłego do wynagrodzenia � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 182 5�4�4� Złożenie opinii z opóźnieniem jako przesłanka wpływająca na prawo biegłego do wynagrodzenia � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 186 5�4�5� Wynagrodzenie biegłego za stawiennictwo w sądzie � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 188 5�4�6� Zwrot wydatków poniesionych przez biegłego � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 189 8 Spis treści 5�4�7� Zwrot kosztów poniesionych przez tłumacza � � � 191 5�5� Tryb przyznania wynagrodzenia i zwrotu kosztów świadkom, biegłym, tłumaczom � � � � � � � � � � � � � � � � � � 199 6� Koszty procesu ponoszone przez stronę � � � � � � � � � � � � � � � 205 6�1� Zwrot kosztów przejazdu strony do sądu � � � � � � � � � � 206 6�2� Zwrot stronie utraconego zarobku � � � � � � � � � � � � � � � � 210 6�3� Tymczasowe ponoszenie kosztów strony przez Skarb Państwa � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 213 7� Koszty pełnomocnika procesowego � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 214 7�1� Koszty procesu strony występującej osobiście w postępowaniu lub zastępowanej przez pełnomocnika niebędącego profesjonalistą � � � � � � � � � 215 7�2� Koszty procesu strony zastępowanej przez profesjonalnego pełnomocnika � � � � � � � � � � � � � � 216 7�2�1� Koszty pełnomocnika inne niż wynagrodzenie � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 217 7�2�2� Wynagrodzenie pełnomocnika � � � � � � � � � � � � � 227 Rozdział II Zwolnienie od kosztów sądowych � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 238 1� Przesłanki i skutki zwolnienia od kosztów sądowych � � � � 238 1�1� Zwolnienie od kosztów o charakterze przedmiotowym i podmiotowym � � � � � � � � � � � � � � � � � 238 1�1�1� Zwolnienie od kosztów z powodu oczywistej zasadności zażalenia � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 239 1�1�2� Zwolnienie od kosztów w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych � � � � � � 241 1�2� Zwolnienie od kosztów sądowych udzielone na wniosek strony � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 252 1�2�1� Wniosek osoby fizycznej � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 252 1�2�2� Wniosek osoby prawnej lub innego podmiotu niebędącego osobą fizyczną � � � � � � � � � � � � � � � � 265 1�2�3� Odmowa zwolnienia od kosztów sądowych z powodu oczywistej bezzasadności roszczenia lub obrony praw � � � � � � � � � � � � � � � � 269 2� Konsekwencje zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmowy zwolnienia od obowiązku ich ponoszenia � � � � � � 270 Spis treści 9 2�1� Skutki całkowitego lub częściowego zwolnienia od kosztów sądowych � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 270 2�2� Skutki zwrotu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 274 2�3� Skutki oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 287 2�4� Skutki odrzucenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 292 Rozdział III Orzekanie o kosztach procesu � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 295 1� Żądanie zwrotu kosztów procesu i kosztów sądowych � � � 295 1�1� Obowiązek złożenia wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów procesu � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 295 1�2� Termin do złożenia wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów procesu � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 298 1�3� Treść wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów procesu � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 310 1�4� Związanie sądu treścią wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów procesu � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 313 2� Rozstrzygnięcie o kosztach procesu i kosztach sądowych � � � 316 2�1� Czas rozstrzygnięcia o kosztach procesu � � � � � � � � � � � 316 2�2� Treść rozstrzygnięcia o kosztach procesu � � � � � � � � � � 327 3� Podmioty uprawnione do orzekania o kosztach procesu � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 331 Rozdział IV Zasady ponoszenia kosztów procesu � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 339 1� Zasada odpowiedzialności za wynik procesu – reguła podstawowa � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 339 2� Zasada odpowiedzialności za wynik sprawy – reguły uzupełniające � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 349 2�1� Wzajemne zniesienie kosztów lub stosunkowe ich rozdzielenie � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 349 2�2� Obciążenie jednej strony obowiązkiem zwrotu wszystkich kosztów � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 358 3� Zasada słuszności � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 362 10 Spis treści 4� Zasada zawinienia � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 374 5� Rozstrzyganie o kosztach sądowych � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 379 Rozdział V Rozstrzygnięcie o kosztach procesu i kosztach sądowych a współuczestnictwo procesowe � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 386 1� Uwagi ogólne � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 386 2� Współuczestnictwo materialne � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 387 3� Współuczestnictwo formalne � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 394 4� Podział współuczestnictwa procesowego z punktu widzenia obowiązku ponoszenia kosztów procesu i kosztów sądowych � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 397 4�1� Trudności związane z kwalifikacją współuczestnictwa procesowego � � � � � � � � � � � � � � � � � � 397 4�2� Wnoszenie opłat sądowych i zaliczek na poczet wydatków przez współuczestników procesowych � � � 405 4�3� Rozstrzygnięcie o kosztach procesu w przypadku współuczestnictwa procesowego � � � � � � � � � � � � � � � � � � 415 Rozdział VI Zaskarżalność rozstrzygnięcia o kosztach procesu � � � � � � � � � � 426 1� Zaskarżanie orzeczeń o kosztach procesu wydanych przez referendarza sądowego � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 426 2� Zaskarżanie orzeczeń o kosztach procesu wydanych przez sąd pierwszej instancji � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 433 3� Zaskarżanie orzeczeń o kosztach procesu wydanych przez sąd drugiej instancji � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 448 Rozdział VII Zasady rozliczania kosztów postępowania nieprocesowego � � � 455 1� Uwagi ogólne � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 455 2� Reguły szczególne rozliczania kosztów postępowania nieprocesowego � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 458 2�1� Sprzeczność interesów uczestników postępowania � � � 458 2�2� Różny stopień zainteresowania wynikiem sprawy � � � 463 2�3� Brak sprzeczności interesów oraz brak różnego stopnia zainteresowania wynikiem sprawy � � � � � � � � � 464 Spis treści 11 3� Rodzaje rozstrzygnięć o kosztach postępowania nieprocesowego na podstawie art� 520 § 2 i 3 k�p�c� � � � � � 469 3�1� Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania nieprocesowego na podstawie art� 520 § 2 k�p�c� � � � � 469 3�2� Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania nieprocesowego na podstawie art� 520 § 3 k�p�c� � � � � 471 4� Przepisy szczególne dotyczące reguł ponoszenia kosztów postępowania nieprocesowego � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 474 5� Formułowanie rozstrzygnięcia o kosztach postępowania nieprocesowego � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 476 6� Reguły rozliczania kosztów postępowania odwoławczego rozpoznawanego w trybie nieprocesowym � � � � � � � � � � � � � 482 Bibliografia � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 485 Wykaz SkrótóW Wykaz skrótów Wykaz skrótów Akty prawne k�c� k�h� k�k� Konstytucja RP k�p�a� k�p�c� k�r�o� k�s�h� pr� bank� pr� stow� – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r� – Kodeks cywilny (tekst jedn�: Dz� U� z 2016 r� poz� 380 z późn� zm�) – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z  dnia 27  czerwca 1934  r� – Kodeks handlowy (Dz� U� Nr  57, poz� 502 z późn� zm�) – nieobowiązujące – ustawa z  dnia 6  czerwca 1997  r� – Kodeks karny (tekst jedn�: Dz� U� z 2016 r� poz� 1137 z późn� zm�) – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z  dnia 2  kwietnia 1997 r� (Dz� U� Nr 78, poz� 483 z późn� zm�) – ustawa z  dnia 14  czerwca 1960  r� – Kodeks postępowa­ nia administracyjnego (tekst jedn�: Dz� U� z 2016 r� poz� 23 z późn� zm�) – ustawa z  dnia 17  listopada 1964  r� – Kodeks postępo­ wania cywilnego (tekst jedn�: Dz� U� z  2016  r� poz�  1822 z późn� zm�) – ustawa z dnia 25 lutego 1964 r� – Kodeks rodzinny i opie­ kuńczy (tekst jedn�: Dz� U� z 2015 r� poz� 2082 z późn� zm�) – ustawa z dnia 15 września 2000 r� – Kodeks spółek handlo­ wych (tekst jedn�: Dz� U� z 2016 r� poz� 1578 z późn� zm�) – ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r� – Prawo bankowe (tekst jedn�: Dz� U� z 2016 r� poz� 1988) – ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r� – Prawo o stowarzysze­ niach (tekst jedn�: Dz� U� z 2015 r� poz� 1393 z późn� zm�) 14 p�w�k�r�s� r�k�p�a� r�k�p�r�p� r�k�w�t� r�o�a� r�o�r�p� r�p�p�s� r�w�b� r�w�o�z� r�w�t�p� Wykaz skrótów – ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r� – Przepisy wprowadzają­ ce ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz� U� Nr 121, poz� 770 z późn� zm�) – rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z  dnia 3  paź­ dziernika 2016 r� w sprawie ponoszenia przez Skarb Pań­ stwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz� U� poz� 1714) – rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z  dnia 3  paź­ dziernika 2016 r� w sprawie ponoszenia przez Skarb Pań­ stwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz� U� poz� 1715) – rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z  dnia 15  lute­ go 2016 r� w sprawie zakładania i prowadzenia ksiąg wie­ czystych w systemie teleinformatycznym (Dz� U� poz� 312 z późn� zm�) – rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z  dnia 22  paź­ dziernika 2015 r� w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz� U� poz� 1800 z późn� zm�) – rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z  dnia 22  paź­ dziernika 2015  r� w  sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz� U� poz� 1804 z późn� zm�) – rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r� w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w  państwowej lub samo­ rządowej jednostce sfery budżetowej z  tytułu podróży służbowej (Dz� U� poz� 167) – rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 kwiet­ nia 2013  r� w  sprawie określenia stawek wynagrodzenia biegłych, taryf zryczałtowanych oraz sposobu dokumento­ wania wydatków niezbędnych dla wydania opinii w postę­ powaniu cywilnym (Dz� U� poz� 518) – rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycz­ nia 2006  r� w  sprawie określenia wzoru oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzy­ mania osoby fizycznej ubiegającej się o  zwolnienie od kosztów sądowych w postępowaniu cywilnym (tekst jedn�: Dz� U� z 2015 r� poz� 574) – rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycz­ nia 2005 r� w sprawie wynagrodzenia za czynności tłuma­ cza przysięgłego (Dz� U� Nr 15, poz� 131 z późn� zm�) Wykaz skrótów r�w�w�c� z 1996 r� r�z�k�s� u�k�s�c� u�k�s�c� z 1967 r� u�k�w�h� u�s�p� ustawa o KRS u�w�l� Czasopisma Biul� SN KPP KZS M� Praw� NP OSA OSNC OSNCK OSNCP 15 – rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grud­ nia 1996 r� w sprawie określenia wysokości wpisów w spra­ wach cywilnych (Dz� U� Nr 154, poz� 753 z późn� zm�) – nieobowiązujące – rozporządzenie Ministra Infrastruktury z  dnia 25  marca 2002 r� w sprawie warunków ustalania oraz sposobu doko­ nywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów nie­ będących własnością pracodawcy (Dz� U� Nr 27, poz� 271 z późn� zm�) – ustawa z dnia 28 lipca 2005 r� o kosztach sądowych w spra­ wach cywilnych (tekst jedn�: Dz� U� z  2016  r� poz�  623 z późn� zm�) – ustawa z  dnia 13  czerwca 1967  r� o  kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn�: Dz� U� z 2002 r� Nr 9, poz� 88 z późn� zm�) – nieobowiązująca – ustawa z dnia 6 lipca 1982 r� o księgach wieczystych i hipo­ tece (tekst jedn�: Dz� U� z 2016 r� poz� 790 z późn� zm�) – ustawa z  dnia 27  lipca 2001  r� – Prawo o  ustroju sądów powszechnych (tekst jedn�: Dz� U� z  2016  r� poz�  2062 z późn� zm�) – ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r� o Krajowym Rejestrze Są­ dowym (tekst jedn�: Dz� U� z 2016 r� poz� 687 z późn� zm�) – ustawa z dnia 24 czerwca 1994 r� o własności lokali (tekst jedn�: Dz� U� z 2015 r� poz� 1892) – Biuletyn Sądu Najwyższego – Kwartalnik Prawa Prywatnego – Krakowskie Zeszyty Sądowe – Monitor Prawniczy – Nowe Prawo – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego� Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Cywilnej i  Izby Karnej – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Cywilnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych 16 OSNC­ZD OSNKW OSNP OSP OSPiKA OTK­A PiP PiZS PPC PPE PPH Pr� Bank� Prok� i Pr� Prok� i Pr�­wkł� PS RPEiS Inne LEX SN Wykaz skrótów – Orzecznictwo Sądu Najwyższego� Izba Cywilna – Zbiór Dodatkowy Orzecznictwo Sądu Najwyższego� Izba Karna i Wojskowa – Orzecznictwo Sądu Najwyższego� Izba Pracy – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego� Zbiór urzędo­ wy – Seria A – Państwo i Prawo – Praca i Zabezpieczenie Społeczne – Przegląd Prawa Cywilnego – Przegląd Prawa Egzekucyjnego – Przegląd Prawa Handlowego – Prawo Bankowe – Prokuratura i Prawo – Prokuratura i Prawo – wkładka – Przegląd Sądowy – Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny – system informacji prawnej Wydawnictwa Wolters Kluwer – Sąd Najwyższy WStęp Książka Koszty procesu i  koszty sądowe w  postępowaniu cywilnym stanowi próbę wspólnego omówienia zagadnień praktycznych doty­ czących problematyki szeroko rozumianych kosztów procesu, uregu­ lowanej zarówno w kodeksie postępowania cywilnego, jak i w usta­ wie o  kosztach sądowych w  sprawach cywilnych, a  także w  aktach prawnych wykonawczych do tych ustaw� Problematyka ta, aczkolwiek stanowi zagadnienie poboczne w stosunku do głównego celu procesu cywilnego i postępowania nieprocesowego, jakim jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, budzi wiele trudności i wątpliwości w prak­ tyce� Dlatego też przedstawiane zagadnienia zostały szczegółowo omówione i  poparte orzecznictwem sądów oraz przykładami za­ czerpniętymi z praktyki sędziego i referendarza sądowego� Z tego też względu książka może służyć jako pomoc w codziennej pracy sędziego, referendarza sądowego, adwokata i radcy prawnego� Będzie ona rów­ nież przydatna w nauce do egzaminów sędziowskiego, adwokackiego i radcowskiego� Małgorzata Manowska Anna Rafalska Rozdział I pojęcie i Skład koSztóW proceSu i koSztóW SądoWych Rozdział I� Pojęcie i skład kosztów procesu i kosztów sądowych 1. definicja kosztów procesu 1� Definicja kosztów procesu Definicja kosztów procesu zawarta została w art� 98 oraz art� 981 k�p�c� Aczkolwiek przepisy te stanowią o kosztach procesu, to będzie tu cho­ dziło także o koszty innych postępowań niż proces� Niektóre bowiem z  przepisów wymienionych w  dziale dotyczącym zwrotu kosztów procesu znajdą zastosowanie – odpowiednio lub wprost – w postępo­ waniu nieprocesowym, egzekucyjnym, zabezpieczającym�  W art� 98 § 1 k�p�c� ustawodawca, niezależnie od później ure­ gulowanego katalogu tych kosztów, wskazał, że są to koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony� Nawet zatem wtedy, gdy poniesione przez stronę koszty procesu mieszczą się w katalogu wymienionym w art� 98 § 2 i 3 k�p�c�, to nie zostaną one uznane za podlegające zwrotowi koszty procesu, jeśli ich poniesienie nie było celowe dla dochodzenia praw bądź obrony� 20 Rozdział I. Pojęcie i skład kosztów procesu i kosztów sądowych 1.1. Wynagrodzenie pełnomocnika procesowego jako koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony W świetle brzmienia art� 98 § 1 k�p�c� strona nie może np� domagać się zwrotu wynagrodzenia kilku pełnomocników ustanowionych przez nią w  jednej sprawie, gdyż – niezależnie od stopnia skompli­ kowania sprawy – nie jest to celowe ani dla dochodzenia roszczeń, ani dla obrony procesowej� Przez stronę należy w tym wypadku ro­ zumieć nie tylko jeden podmiot, lecz także współuczestników jedno­ litych (najczęściej także koniecznych), którzy działają tak jak jedna osoba, gdyż przysługuje im legitymacja łączna� W przypadku każdego innego współuczestnictwa procesowego każdy podmiot może doma­ gać się zwrotu kosztów wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego wyłącznie przez niego� Problematyczny natomiast jest zwrot kosztów wynagrodzenia pełnomocnika w  przypadku ustanowienia jednego pełnomocnika przez kilku współuczestników� W większości orzeczeń Sąd Najwyższy zajmuje stanowisko, że dla ustalenia wysokości wy­ nagrodzenia pełnomocnika decydująca jest wartość sprawy, nie zaś liczba podmiotów, które występują z roszczeniami w postępowaniu� Z orzeczeń tych wynika przy tym, że powyższa reguła dotyczy każde­ go rodzaju współuczestnictwa – tak materialnego, jak i formalnego�  Postanowienie Sądu Najwyższego z  dnia 12  lipca 1980  r., II CZ 79/80, OSNC 1981, nr 2–3, poz. 37 Okoliczność, że w tej samej sprawie występują trzej powodowie, któ­ rzy ponieśli szkody w  tym samym wypadku, reprezentowani przez jednego adwokata, mimo że wystawili odrębne pełnomocnictwa, nie uzasadnia zasądzenia na rzecz każdego z powodów oddzielnie kosz­ tów zastępstwa adwokackiego�  Postanowienie Sądu Najwyższego z  dnia 15  lipca 2011  r., I UZ 15/11, LEX nr 1413498 Wygrywającym proces współuczestnikom, o których mowa w art� 72 § 1 pkt 1 k�p�c�, reprezentowanym przez tego samego radcę prawnego, sąd przyznaje zwrot kosztów w wysokości odpowiadającej wynagro­ dzeniu jednego pełnomocnika� 1. Definicja kosztów procesu 21  Uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 grud- nia 1963 r., III PO 17/63, OSNC 1964, nr 6, poz. 107 Współuczestnikom procesu zastąpionym przez jednego adwokata, w  razie wygrania przez nich sprawy, sąd przyznaje zwrot kosztów procesu z  tytułu poniesionych przez nich wydatków na opłacenie pełnomocnika procesowego w  wysokości jednego wynagrodzenia należnego adwokatowi w granicach stawek określonych w rozporzą­ dzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 kwietnia 1961 r� w sprawie wynagrodzenia adwokatów za wykonywanie czynności zawodowych (Dz� U� Nr 24, poz� 118)1� Prezentowane jest również odmienne stanowisko, że w  przypadku ustanowienia przez współuczestników (szczególnie formalnych) jed­ nego pełnomocnika każdemu z nich należy się zwrot kosztów wyna­ grodzenia pełnomocnika w wysokości uzależnionej od rodzaju spra­ wy� Pogląd taki wyrażono w poniższych orzeczeniach�  Uchwała Sądu Najwyższego z  dnia 8  października 2015  r., III CZP 58/15, LEX nr 1801480 Współuczestnikom formalnym (art� 72 § 1 pkt 2 k�p�c�), reprezento­ wanym przez jednego pełnomocnika będącego adwokatem lub rad­ cą prawnym, należy się zwrot kosztów procesu obejmujących jego wynagrodzenie ustalone odrębnie w  stosunku do każdego współ­ uczestnika� Sąd powinien jednak obniżyć to wynagrodzenie, jeżeli przemawiają za tym nakład pracy pełnomocnika, podjęte przez niego czynności oraz charakter sprawy (art� 109 § 2 k�p�c�)�  Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 30 październi- ka 2014 r., I ACa 427/14, LEX nr 1552042 Każdemu z wygrywających proces współuczestników reprezentowa­ nych przez tego samego adwokata lub radcę prawnego sąd winien za­ sądzić zwrot kosztów zastępstwa procesowego� 1 Obecnie kwestie te reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z  dnia 22 października 2015 r� w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz� U� poz� 1800 z późn� zm�)� 22 Rozdział I. Pojęcie i skład kosztów procesu i kosztów sądowych  Wyroki Sądu Apelacyjnego w  Lublinie: z  dnia 13  paź- dziernika 2014  r., I  ACa 384/14; z  dnia 16  lipca 2014  r., I ACa 218/14, LEX nr 1540915; LEX nr 1498956 W  aktualnym stanie prawnym każdemu z  wygrywających proces współuczestników reprezentowanych przez tego samego adwokata lub radcę prawnego sąd winien zasądzić zwrot kosztów zastępstwa pro­ cesowego w wysokości wynagrodzenia jednego pełnomocnika� Argu­ mentem na rzecz takiego stanowiska jest treść art� 98 § 1 k�p�c�, zgod­ nie z którym „strona przegrywająca” obowiązana jest zwrócić koszty procesu „przeciwnikowi”� Tym samym każdemu ze współuczestników procesu wygrywającemu sprawę należy się od strony przegrywającej zwrot poniesionych przez niego kosztów procesu, w tym kosztów za­ stępstwa procesowego obejmującego wynagrodzenie adwokata (radcy prawnego)�  Postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z  dnia 8 lipca 2013 r., I ACz 1316/13, LEX nr 1413366 Nieuzasadnione jest stanowisko, zgodnie z  którym w  razie reprezen­ towania współuczestników formalnych, o  jakich mowa w  art�  72 §  1 pkt 2 k�p�c�, przez jednego pełnomocnika należy się im zwrot wydat­ ków związanych z  jego ustanowieniem sprowadzający się jedynie do jednego wynagrodzenia� Prowadzi to bowiem do nieuzasadnionego zwolnienia strony przegrywającej proces od obowiązku zwrotu stro­ nie go wygrywającej rzeczywiście poniesionych przez nią niezbęd­ nych kosztów obrony jej praw, a tym samym narusza zasadę wyrażoną w art� 98 § 1 k�p�c� Drugie z  przedstawionych stanowisk nie zasługuje na aprobatę� Reprezentacja strony, o jakiej mowa w art� 98 § 3 k�p�c�, odpowia­ da bowiem prowadzeniu sprawy w  rozumieniu §  2 i  następnych r�o�a� oraz §  2 i  następnych  r�o�r�p�2 Pełnomocnik zatem powinien otrzymać wynagrodzenie zgodne z odpowiednim rozporządzeniem 2 Por� rozważania poczynione przy rozstrzyganiu innego problemu, zawarte w po­ stanowieniu SN z dnia 17 kwietnia 2013 r�, V CZ 125/12, LEX nr 1341728, w postano­ wieniu SN z dnia 6 lutego 2013 r�, V CZ 87/12, LEX nr 1294194, oraz w postanowie­ niu SN z dnia 8 marca 2012 r�, V CZ 153/11, LEX nr 1215165� 1. Definicja kosztów procesu 23 Ministra Sprawiedliwości w zależności od przedmiotu sprawy, a nie od liczby reprezentowanych podmiotów� Nie przemawia na rzecz poglądu przeciwnego argument, że obowiązkiem przegrywającego proces jest zwrot pełnych kosztów przeciwnikowi� W  ten bowiem sposób to strona wygrywająca (wielopodmiotowa) kształtowałaby w istocie wysokość należnych kosztów, nie zaś przepisy prawa� Za koszty pełne należy uznać zatem koszty za prowadzenie sprawy, które podlegają podziałowi względem współuczestników� Oprócz możliwości zliczenia wówczas łącznej wartości przedmiotu sprawy, ukształtowanej przez wielopodmiotowość, sąd może podwyższyć wynagrodzenie należne pełnomocnikowi, biorąc pod uwagę nie tylko rodzaj i  stopień zawiłości sprawy, lecz także – w  szczegól­ ności – wymagany nakład pracy adwokata bądź radcy prawnego, wartość przedmiotu sprawy, obszerność zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego itp� (art�  109 §  2  k�p�c�, §  15 ust�  3  r�o�a�, § 15 ust� 3 r�o�r�p�)� Prawidłowość powyższej tezy dodatkowo wydaje się obecnie po­ twierdzać brzmienie rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości z dnia 22  października 2015  r� w  sprawie opłat za czynności adwokac­ kie oraz w  sprawie opłat za czynności radców prawnych� Zgodnie z  §  17 pkt  2  r�o�a� w  sprawach, o  których mowa w  §  11–13  r�o�a�, za obronę lub reprezentowanie w  tym samym postępowaniu kil­ ku osób pobiera się opłatę od każdej z  tych osób� Tożsamy za­ pis zawarty został w  §  17 pkt  2  r�o�r�p� Sprawy, o  których mowa w  §  11–13  r�o�a� oraz w  §  11–13  r�o�r�p�, dotyczą wyłącznie stawek minimalnych w  sprawach karnych i  w  sprawach o  wykroczenia� Skoro tylko w  tych sprawach prawodawca zezwolił na mnoże­ nie opłat za czynności adwokackie i  czynności radców prawnych przez liczbę reprezentowanych osób, to znaczy, że w  pozostałych sprawach zabieg taki wprost nie jest dozwolony� W  tych innych wynagrodzenie adwokata bądź radcy prawnego uzależnione jest od przesłanek przedmiotowych (rodzaju sprawy i  wartości przed­ miotu sprawy) i może być podwyższone na skutek zajścia okolicz­ ności określonych w art� 109 § 2 k�p�c�, a także w § 15 ust� 3 r�o�a� oraz w § 15 ust� 3 r�o�r�p� 24 Rozdział I. Pojęcie i skład kosztów procesu i kosztów sądowych   Przykład 1 Pozwani Antonina Wygrana i Jerzy Szczęsny wygrali w pierwszej instan­ cji proces o zasądzenie solidarnie od nich na rzecz powódki Tomato S�A� kwoty 225�000  zł tytułem kary umownej� Pozwani byli zastępowani w toku procesu przez jednego adwokata Ludwika Mądrego� • Zgodnie z § 2 pkt 7 w związku z § 15 ust. 3 r.o.a. przy wartości przed­ miotu sprawy powyżej 200�000 zł stawka minimalna wynosi 10�800 zł� • Sąd Okręgowy powinien zasądzić od pozwanej na rzecz powodów ty­ tułem zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego kwoty po 5400 zł na rzecz każdego z pozwanych� • W przypadku gdy wygrywającymi proces są pozwani, którzy ponoszą solidarną odpowiedzialność co do istoty sprawy, nie stosuje się regula­ cji art� 105 k�p�c� Uwaga: przykład nie uwzględnia opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.   Przykład 2 Powódka Anna Biedna wnosiła o zasądzenie od pozwanego Towarzystwa Ubezpieczeniowego S�A�  kwoty 100�000  zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę doznaną w wypadku samochodowym� Powód Juliusz Biedny wno­ sił o zasądzenie na jego rzecz z tego samego tytułu kwoty 300�000 zł� Sąd Okręgowy uwzględnił powództwa w całości� Powodowie zastępowani byli w toku procesu przez tego samego radcę prawnego Tomasza Skuteczne­ go� Pomiędzy powodami zachodzi współuczestnictwo procesowe formalne� • Gdyby każde z powodów wszczęło osobną sprawę sądową, sąd zasą­ dziłby tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego na rzecz Anny Biednej kwotę 5400 zł, a na rzecz Juliusza Biednego kwotę 10�800 zł� Zgodnie bowiem z § 2 pkt 6 r�o�r�p� przy wartości przedmiotu sprawy powyżej 50�000  zł do 200�000  zł stawka minimalna wynosi 5400  zł� W  myśl natomiast §  2 pkt  7  r�o�r�p� przy wartości przedmiotu spra­ wy powyżej 200�000  zł do 2�000�000  zł stawka minimalna wynosi 10�800 zł� • W  sytuacji, w  której powodowie występowali z  jednym z  pozwem, wysokość stawki minimalnej wynagrodzenia radcy prawnego ustalana jest od sumy wartości przedmiotu sporu – czyli od kwoty 400�000 zł – i wynosi 10�800 zł, stosownie do § 2 pkt 7 r�o�r�p� Ta kwota podlega zasądzeniu na rzecz powodów proporcjonalnie do wielkości dochodzo­ 1. Definicja kosztów procesu 25 nych przez nich roszczeń (100�000 zł i 300�000 zł)� Powódce należy się zatem 25 kwoty 10�800 zł, czyli 2700 zł� Powodowi należy się nato­ miast 75 kwoty 10�800 zł, czyli 8100 zł� Uwaga: przykład nie uwzględnia opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Wyjątek od zasady, że pełnomocnikowi należy się jedno wynagro­ dzenie za prowadzenie sprawy, niezależnie od zachodzącej po re­ prezentowanej przez niego stronie wielopodmiotowości, należałoby uczynić jedynie w przypadku połączenia spraw do wspólnego rozpo­ znania na podstawie art� 219 k�p�c� Wówczas to bowiem sąd w istocie rozpoznaje dwie sprawy, które połączył – albo tylko do wspólnego rozpoznania, albo także rozstrzygnięcia3� Wyjątek ten nie dotyczy już jednak rozstrzygnięcia o powództwie wzajemnym, jednak stawki wy­ nagrodzenia pełnomocnika powinny zostać określone na podstawie łącznej wartości przedmiotu sprawy, chyba że sprawy te dotyczą rosz­ czeń, co do których nie jest możliwe zliczenie, np� z jednej strony jest żądanie uchylenia uchwały (gdzie wynagrodzenie pełnomocnika zo­ stało określone w wysokości stałej bez względu na przedmiot uchwa­ ły), a z drugiej – żądanie zasądzenia świadczenia� W  doktrynie prezentowana jest teza, że do sądu należy ocena, czy okoliczności i  istota sporu wymagają, aby każdy ze współuczestni­ ków był reprezentowany przez własnego adwokata (radcę prawne­ go, rzecznika patentowego)4� Pogląd ten należy uznać co do zasady za nieaktualny� Decydowanie przez sąd o  tym, czy każdy ze współ­ uczestników sporu powinien być zastępowany przez własnego pro­ fesjonalnego pełnomocnika, prowadziłoby do rażącego naruszenia gwarancji procesowych strony� Stosunek pełnomocnictwa oparty jest na wzajemnym zaufaniu mocodawcy i pełnomocnika� Z tego wzglę­ du niedopuszczalne jest wpływanie przez sąd na kwestię wyboru peł­ nomocnika, jeśli uprawnienie takie nie wynika z  przepisów prawa (np� z ograniczeń co do kwalifikacji pełnomocnika)� Możliwość pod­ jęcia przez sąd decyzji co do tego, czy współuczestnicy sporu mają 3 Zob� postanowienie SN z dnia 3 lutego 2012 r�, I CZ 164/11, LEX nr 1254636� 4 T� Bukowski, Rozstrzyganie o kosztach procesu cywilnego, Warszawa 1971, s� 110� 26 Rozdział I. Pojęcie i skład kosztów procesu i kosztów sądowych być zastępowani przez jednego pełnomocnika, czy też każdy z nich przez innego pełnomocnika, należałoby dopuścić – i  to w  wyjątko­ wych przypadkach – jedynie w  przypadku ustanowienia dla współ­ uczestników pełnomocnika z urzędu� 1.2. koszty mediacji Ustawodawca w art� 981 k�p�c� zaliczył do niezbędnych kosztów procesu koszty mediacji� Regulacja art� 981 § 1 k�p�c� dotyczy kosztów mediacji prowadzonej na skutek skierowania przez sąd� W przypadku gdy doszło do zawarcia ugody przed mediatorem, o sposobie rozliczenia kosztów postępowania mediacyjnego decydują strony, a w braku takiego posta­ nowienia sąd powinien w  postanowieniu o  umorzeniu postępowania wzajemnie znieść koszty mediacji (art� 1041 k�p�c�)� W sytuacjach na­ tomiast, gdy nie doszło do zawarcia ugody przed mediatorem bądź sąd nie zatwierdził ugody zawartej przed mediatorem, koszty mediacji pod­ legają wliczeniu do pozostałych kosztów postępowania i dzielą ich los� Rozstrzygnięcie o nich powinno nastąpić według reguł ogólnych – od­ powiedzialności za wynik procesu, słuszności, zawinienia� W ramach zasady odpowiedzialności za wynik procesu możliwe zatem będzie za­ sądzenie zwrotu kosztów mediacji na rzecz strony, która wygrała proces w  całości, albo też wzajemne ich zniesienie czy wreszcie stosunkowe rozdzielenie – w zależności od stosunku wygranej do przegranej części procesu (art� 98 § 1 i art� 100 k�p�c�)� W oparciu o zasadę słuszności moż­ liwe będzie odstąpienie od obciążenia strony przegrywającej kosztami mediacji bądź obciążenie jej tylko częścią tych kosztów (art� 102 k�p�c�)� Na podstawie zasady zawinienia dopuszczalne będzie zasądzenie na rzecz pozwanego, który przegrał proces, zwrotu kosztów procesu, jeżeli pozwany nie dał powodu do wytoczenia sprawy i przy pierwszej czyn­ ności procesowej uznał powództwo (art� 101 k�p�c�)� Możliwe też będzie włożenie na stronę obowiązku zwrotu kosztów mediacji niezależnie od wyników procesu, jeśli koszty te wywołane zostały niesumiennym lub oczywiście niewłaściwym postępowaniem tej strony, np� gdy strona ta sama wnosiła o skierowanie sprawy do mediacji, a następnie celowo nie podjęła żadnych czynności w toku postępowania mediacyjnego, prowa­ dząc w ten sposób do przewlekłości postępowania� 1. Definicja kosztów procesu 27  Regulacja zawarta w  art�  981 §  2  k�p�c� dotyczy rozliczenia kosztów mediacji prowadzonej na podstawie umowy stron� W przypadku gdy mediacja taka zakończyła się ugodą, nie zacho­ dzi w ogóle konieczność jakiegokolwiek rozstrzygnięcia o kosztach mediacji� Konieczność taka powstanie, jeśli strony nie zawarły ugo­ dy przed mediatorem albo wprawdzie ugodę taką zawarły, ale sąd jej nie zatwierdził� Rozstrzygnięcie o  kosztach mediacji podlega jednak wówczas dwojakiemu ograniczeniu� Przede wszystkim po­ stępowanie cywilne musi zostać wszczęte nie później niż w  ciągu trzech miesięcy od dnia zakończenia mediacji, która nie została zakończona ugodą, albo w  ciągu trzech miesięcy od dnia upra­ womocnienia się postanowienia o  odmowie zatwierdzenia ugody przez sąd� Przepisy kodeksu postępowania cywilnego regulują moment wszczę- cia mediacji, wiążąc go z  chwilą doręczenia mediatorowi wniosku o przeprowadzenie mediacji (art� 1836 § 1 k�p�c�) i brakiem przesłanek negatywnych określonych w art� 1836 § 2 k�p�c� Jeśli chodzi o zdarzenia stanowiące moment zakończenia mediacji i  otwierające drogę do zastosowania art�  981 §  2  k�p�c�, to można je podzielić na trzy grupy� Grupa pierwsza obejmuje sytuację, w której mediacje zakończyły się ugodą, ale nie została ona zatwierdzona przez sąd� Trzymiesięczny termin, o jakim mowa w art� 981 § 2 k�p�c�, biegnie wówczas od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o odmowie zatwierdzenia ugody� Grupa druga obejmuje szczególne sytuacje, gdy nie doszło do wszczę­ cia mediacji, ale z mocy przepisu szczególnego są one traktowane tak, jakby mediacja została wszczęta� Należą do nich przypadki odmowy przeprowadzenia mediacji określone w art� 1836 § 2 k�p�c�: – przez stałego mediatora, niezależnie od tego, czy został on wska­ – przez osobę niebędącą stałym mediatorem, ale wskazaną w umo­ zany w umowie przez strony; wie stron jako mediator; 28 Rozdział I. Pojęcie i skład kosztów procesu i kosztów sądowych – przez osobę, do której strona zwróciła się o przeprowadzenie me­ diacji, albo przez drugą stronę, jeśli nie wyraziła ona zgody na osobę mediatora, przy jednoczesnym braku wskazania w umowie stron w ogóle osoby mediatora� We wszystkich powyższych przypadkach zachowane zostają skutki przewidziane dla wszczęcia mediacji w odniesieniu do roszczenia ob­ jętego wnioskiem o przeprowadzenie mediacji, jeżeli strona wytoczy powództwo o to roszczenie: 1) w terminie trzech miesięcy od dnia, w którym mediator lub dru­ ga strona złożyli oświadczenie powodujące, że mediacja nie zo­ stała wszczęta, albo 2) w terminie trzech miesięcy od dnia następnego po upływie tygo­ dnia od dnia doręczenia wniosku o  przeprowadzenie mediacji, gdy mediator lub druga strona nie złożyli oświadczenia o odmo­ wie wszczęcia mediacji (art� 1836 § 3 k�p�c�)� Trzecia grupa zdarzeń stanowiących zakończenie mediacji obejmu­ je przypadki stwierdzenia – w protokole mediacji – ich negatywne­ go wyniku� Obowiązek sporządzenia takiego protokołu przewiduje art� 18312 § 1 k�p�c� Jeśli chodzi o koszty mediacji prowadzonej na skutek skierowania przez sąd, to kwestie te reguluje przede wszystkim rozporządze­ nie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2016 r� w sprawie wysokości wynagrodzenia i podlegających zwrotowi wydatków me­ diatora w  postępowaniu cywilnym (Dz� U� poz�  921)� Maksymalne wynagrodzenie należne mediatorowi na podstawie tego rozporzą­ dzenia wynosi 2000 zł, a jego wysokość uzależniona jest od rodzaju i  wartości sprawy� Do podlegających zwrotowi wydatków ogólnie natomiast zaliczają się koszty przejazdów, wynajmu pomieszcze­ nia niezbędnego do przeprowadzenia posiedzenia mediacyjnego oraz korespondencji� Jeśli chodzi o  wydatki mediatora przy me­ diacji prowadzonej na podstawie umowy stron, to określa je rów­ nież powołane wyżej rozporządzenie� Wynagrodzenie mediatora natomiast określają strony w  umowie, a  w  braku takiego określe­ nia mogą znaleźć zastosowanie taryfy stosowane przez stałe ośrod­ 1. Definicja kosztów procesu 29 ki mediacyjne bądź wreszcie odpowiednie zastosowanie znajdzie art� 735 § 2 k�c� Wymienione wyżej koszty nie są jedynymi ponoszonymi przez stro­ ny w ramach postępowania mediacyjnego� W związku z odesłaniem przez art�  981 §  3  k�p�c� do odpowiedniego stosowania art�  98 §  2 i 3 k�p�c� do kosztów mediacji zaliczyć należy także koszty przejazdów strony lub jej pełnomocnika do mediatora, wynagrodzenie i wydat­ ki profesjonalnego pełnomocnika, równowartość zarobku utracone­ go na skutek stawiennictwa u mediatora – na zasadach określonych w tych przepisach� Koszty mediacji, które podlegają następnie zaliczeniu do kosztów procesu – prowadzonej czy to na skutek skierowania przez sąd, czy to na podstawie umowy stron jeszcze przed wszczęciem postępowania sądowego – nie są nieograniczone� Pierwsze ograniczenie wynika z przywołanego wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2016 r� w sprawie wyso­ kości wynagrodzenia i podlegających zwrotowi wydatków mediatora w postępowaniu cywilnym� Ogranicza ono wysokość wynagrodzenia oraz wydatków należnych mediatorowi z tytułu mediacji prowadzo­ nej na skutek skierowania przez sąd oraz wysokość wydatków należ­ nych mediatorowi z tytułu mediacji prowadzonej na podstawie umo­ wy stron� Drugie ograniczenie wynika z odesłania przez art� 981 § 3 k�p�c� do odpowiedniego stosowania art� 98 § 2 i 3 k�p�c� Odpowiednie stoso­ wanie tych przepisów prowadzi do wniosku, że jeśli strona w  toku mediacji zastępowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, to do kosztów mediacji zaliczyć należy w sumie: wynagrodzenie i koszty mediatora, wynagrodzenie i  wydatki jednego adwokata, koszty sta­ wiennictwa strony u  mediatora (dojazd i  utracony zarobek), jeśli stawiennictwo osobiste było konieczne� Jeśli strona w  toku media­ cji nie była zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika, to do kosztów mediacji należy zaliczyć dwie grupy wydatków� Pierwsza z nich obejmuje wynagrodzenie i wydatki mediatora� Druga obejmuje 30 Rozdział I. Pojęcie i skład kosztów procesu i kosztów sądowych koszty przejazdu do mediatora strony lub jej pełnomocnika oraz rów­ nowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa u mediatora� Druga grupa wydatków nie może jednak przekraczać wynagrodzenia jednego adwokata należnego w danej sprawie� Trzecie ograniczenie dotyczy kosztów mediacji prowadzonej na pod­ stawie umowy stron, a zaliczanych do kosztów procesu na podstawie art� 981 § 2 k�p�c� Koszty te nie mogą przekroczyć 1/4 części opłaty na­ leżnej w danej sprawie, niezależnie od tego, czy opłata ta w ogóle zo­ stała poniesiona� Bariera wartościowa określona w art� 981 § 2 k�p�c� stanowi bowiem jedynie wyznacznik maksymalnej wysokości kosz­ tów mediacji, jakie mogą zostać uwzględnione w  postępowaniu sądowym� 1.3. charakter katalogu kosztów procesu Zgodnie z generalną zasadą wyrażoną w art� 98 § 2 i 3 k�p�c� do kosz- tów procesu ustawodawca zaliczył koszty sądowe oraz inne koszty (można je określić jako wydatki), których skład uzależniony jest od tego, czy strona prowadzi proces osobiście, ewentualnie przy pomo­ cy nieprofesjonalnego pełnomocnika, czy też zastępowana jest przez pełnomocnika profesjonalnego� Uznać należy, że wydatki określone w  art�  98 §  2 i  3  k�p�c� stanowią wyczerpujący katalog niezbędnych kosztów procesu (z wyjątkiem sytuacji, gdy przepis szczególny wpro­ wadza dodatkowy składnik kosztów), nie zaś katalog otwarty obej­ mujący jedynie koszty objęte domniemaniem niezbędności�  Odmiennie jednak orzekł Sąd Najwyższy w  uchwale z  dnia 12  marca 2003  r�, III  CZP 2/03, LEX nr  76144, z  aprobującą glosą A� Nowaka5� W uchwale tej Sąd Najwyższy uznał opłatę skar­ bową od pełnomocnictwa za wydatek podlegający zwrotowi stronie zastępowanej przez profesjonalnego pełnomocnika� Sąd Najwyższy przyjął, że – w  odróżnieniu od kwoty podatku od towarów i  usług 5 I tak też K� Weitz, Dwie kwestie związane z opłatą skarbową od pełnomocnictwa w postępowaniu cywilnym, Palestra 2005, nr 3–4, s� 237� 1. Definicja kosztów procesu 31 – opłata skarbowa od pełnomocnictwa stanowi wydatek ponoszony przez stronę, a  nie pełnomocnika� Stanowi ona zatem koszt strony poniesiony do celowego dochodzenia praw i celowej obrony, podlega­ jący zwrotowi na podstawie art� 98 § 1 k�p�c� Sąd Najwyższy wskazał przy tym, że koszt opłaty skarbowej nie mieści się w  żadnej z  wy­ mienionych w  art�  98 §  3  k�p�c� kategorii kosztów� Uznał jednocze­ śnie, że wyliczenie zawarte w  tym przepisie nie jest wyczerpujące, gdyż art� 98 § 3 k�p�c� konkretyzuje jedynie zasadę ogólną, wyrażoną w  art�  98 §  1  k�p�c�, nie określa natomiast enumeratywnie kosztów, które należy zaliczyć do kosztów niezbędnych wówczas, gdy strona jest reprezentowana przez adwokata� Zdaniem Sądu Najwyższego wy­ liczenie takie nie byłoby możliwe� Ostatecznie przepis art� 98 § 3 k�p�c� należy rozumieć – według Sądu Najwyższego – w ten sposób, że sąd, rozstrzygając o kosztach procesu strony wygrywającej, może zasądzić na jej rzecz nie tylko zwrot kosztów wskazanych w tym przepisie, lecz także zwrot innych poniesionych przez tę stronę kosztów, jeżeli okażą się one niezbędne do celowego dochodzenia praw lub celowej obrony w rozumieniu art� 98 § 1 k�p�c� Stanowisko przedstawione przez Sąd Najwyższy budzi zasadni­ cze wątpliwości i nie zasługuje na aprobatę� Z brzmienia art� 98 § 2 i  3  k�p�c� w  żadnym razie nie wynika, aby katalog wymienionych w  nim kosztów nie miał charakteru wyczerpującego� Nie użyto w  nich formuły „w  szczególności” ani też nie zastosowano żadnego innego zabiegu, który sugerowałby, że zawarte w nich wyliczenie sta­ nowi jedynie przykłady objęte ustawowym domniemaniem celowo­ ści� Wprost przeciwnie – wyliczenie to jest kategoryczne, co w zbiegu z brzmieniem art� 5 ust� 1 u�k�s�c�, dotyczącym zwrotu wydatków na­ leżnych stronie zwolnionej z kosztów sądowych, świadczy o tym, że ustawodawca nie pozostawił sądowi swobody w decydowaniu co do kategorii kosztów podlegających zwrotowi� Swoboda ta dotyczy jedy­ nie oceny co do niezbędności i celowości poniesionych kosztów oraz ich wysokości� Skoro bowiem w art� 98 § 1 k�p�c� wskazano, że stro­ na przegrywająca powinna zwrócić stronie wygrywającej koszty nie­ zbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony, a w art� 98 § 2 i 3 k�p�c� sprecyzowano, co należy rozumieć przez te koszty w za­ leżności od tego, czy strona jest zastępowana w postępowaniu przez 32 Rozdział I. Pojęcie i skład kosztów procesu i kosztów sądowych profesjonalnego pełnomocnika, czy też występuje osobiście bądź jest zastępowana przez nieprofesjonalnego pełnomocnika, to nie wyda­ je się słuszne przyjęcie, że strona może domagać się zwrotu jeszcze dodatkowych kosztów, których kwalifikacja jako „kosztów celowych” objęta byłaby dość dużą uznaniowością� Stanowisko Sądu Najwyż­ szego mogłoby otworzyć stronie drogę do domagania się zwrotu od strony przeciwnej np�  kosztów opinii prawnych zasięganych w  toku postępowania w  celu ustalenia kierunku procesu, kosztów noclegu, a  przede wszystkim do żądania zwrotu wynagrodzenia uiszczone­ go przez stronę nieprofesjonalnemu pełnomocnikowi na podstawie umowy zlecenia (art� 98 § 2 k�p�c�)� Trudność bowiem polega na tym, że pojęcie kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw i ce­ lowej obrony jest pojęciem nieostrym, co – przy przyjęciu koncepcji Sądu Najwyższego – mogłoby prowadzić do istotnych rozbieżności w orzecznictwie, nadmiernego i nieuzasadnionego obciążania koszta­ mi strony przegrywającej proces, jak również do konieczności szcze­ gółowego badania, czy wskazany przez stronę wygrywającą wydatek może być zaliczony do kosztów niezbędnych i celowych, czy też nie� Z tego względu sąd, rozstrzygając o kosztach procesu, najpierw powi­ nien ustalić, czy znajdują się one w katalogu wymienionym w art� 98 §  2 i  3  k�p�c� bądź w  art�  981  k�p�c� czy też w  art�  5 ust�  1  u�k�s�c�, względnie w  innych przepisach szczególnych, a  dopiero następnie ocenić, czy koszty te były niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (np� czy strona nie korzystała z pomocy prawnej kil­ ku pełnomocników, czy jej przyjazdy do sądu były uzasadnione, czy nie podróżowała bezzasadnie zbyt drogimi środkami transportu)� 2. pojęcie, charakter i rodzaje opłat sądowych 2. Pojęcie, charakter i rodzaje opłat sądowych Opłaty sądowe stanowią należność publicznoprawną uiszczaną na rzecz Skarbu Państwa w  toku postępowania sądowego przez strony oraz inne podmioty, jeśli ustawa tak stanowi, uzasadnioną czyn­ nościami podejmowanymi przez sąd� Opłaty sądowe mogą wcho­ dzić w  skład kosztów procesu podlegających rozliczeniu pomiędzy 2. Pojęcie, charakter i rodzaje opłat sądowych 33 stronami, jeżeli zostały uprzednio uiszczone przez stronę na rzecz Skarbu Państwa� Mogą one również pozostawać poza kosztami pro­ cesu, jeżeli podlegają pobraniu od strony na rzecz Skarbu Państwa� 2.1. obowiązek uiszczania opłat sądowych  W  polskim systemie prawa cywilnego procesowego nie istnie­ je domniemanie obowiązku opłacania pism sądowych� Zgodnie bowiem z art� 3 ust� 1 u�k�s�c� opłacie podlega pismo, jeżeli przepis szczególny przewiduje jej pobranie� Katalog podstawowej kategorii pism podlegających opłacie utworzono w  art�  3 ust�  2  u�k�s�c� Wobec użycia w nim sformułowania „w szczególności” katalog ten nie jest wy­ czerpujący� Ustawodawca zasygnalizował w ten sposób, że inne przepi­ sy szczególne również mogą nakładać na strony obowiązek uiszczania opłat sądowych od pism niewymienionych w art� 3 ust� 2 u�k�s�c� Co do zasady opłatę sądową powinna uiścić strona, która wnosi do sądu pismo podlegające opłacie (art�  2 ust�  2  u�k�s�c�)� Przez stro­ nę rozumie się przy tym każdego uczestnika postępowania, w  tym także świadka, biegłego i  tłumacza� Kwestię obowiązku uiszczenia opłaty sądowej od pisma wnoszonego przez kilka osób reguluje art
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Koszty procesu i koszty sądowe w postępowaniu cywilnym
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: