Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00515 007498 11263479 na godz. na dobę w sumie
Koszty transakcyjne w energetyce wodnej - ebook/pdf
Koszty transakcyjne w energetyce wodnej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 256
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3808-8591-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> ekonomia
Porównaj ceny (książka, ebook (-23%), audiobook).

Monografia poświęcona jest problematyce wykorzystywania energii z odnawialnych źródeł w ujęciu ekonomii kosztów transakcyjnych. W publikacji opisano przebieg procesu administracyjno-inwestycyjnego dotyczącego małej elektrowni wodnej. Przedstawiono również wybrane kwestie prawne, środowiskowe, hydrologiczne, techniczne, geodezyjne, budowlane, energetyczne i ekonomiczne wpływające na ten proces. W podsumowaniu zamieszczono analizę kosztów transakcyjnych związanych z przygotowywaniem dokumentacji inwestorskiej oraz uzyskiwaniem niezbędnych pozwoleń administracyjnych i środków finansowych na budowę małej elektrowni wodnej.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Joanna Sołtuniak – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 41 RECENZENT Rafał Miłaszewski REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk REDAKTOR Magdalena Kącicka SKŁAD I ŁAMANIE Monika Wolska-Bryl KOREKTA TECHNICZNE Leonora Wojciechowska PROJEKT OKŁADKI Stämpfli Polska Sp. z o.o. Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Shutterstock.com Wydrukowano z gotowych materiałów dostarczonych do Wydawnictwa UŁ © Copyright by Joanna Sołtuniak, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07787.16.0.M Ark. druk. 16,0 ISBN 978-83-8088-590-5 e-ISBN 978-83-8088-591-2 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści Wstęp Rozdział 1 Instytucje i  koszty transakcyjne jako podstawowe kategorie nowej ekonomii instytucjonalnej 1.1. Pojęcie i znaczenie instytucji 1.1.1. Podział instytucji 1.1.2. Badania i pomiar jakości instytucji 1.1.3. Równowaga i zmiana instytucjonalna 1.1.4. Prawa własności 1.2. Koszty transakcyjne 1.2.1. Zarys historii koncepcji kosztów transakcyjnych 1.2.2. Definiowanie i podział kosztów transakcyjnych 1.2.3. Pomiar kosztów transakcyjnych 1.2.4. Wybrane kierunki badawcze ekonomii kosztów transakcyjnych Koszty transakcyjne a efekty zewnętrzne powstające w środowisku przyrodniczym 1.3. Rozdział 2 Uwarunkowania rozwoju energetyki odnawialnej 2.1. Ogólna charakterystyka odnawialnych źródeł energii 2.2. 2.3. 2.4. Polityka klimatyczno-energetyczna Unii Europejskiej w zakresie wspierania rozwoju Rodzaje odnawialnych źródeł energii Efekty zewnętrzne w energetyce wykorzystania odnawialnych źródeł energii 2.5. Regulacje prawne i polityka dotycząca energetyki odnawialnej w Polsce 2.6. 2.7. Ustawa o odnawialnych źródłach energii i próba oceny przyszłego systemu wsparcia Energetyka wodna w polityce i prawie 9 19 19 21 25 26 29 31 31 35 42 47 52 59 59 63 66 79 84 90 94 6 Spis treści 2.8. Aspekty techniczno-organizacyjne funkcjonowania rynku energii 2.9. Instrumenty wsparcia rozwoju sektora odnawialnych źródeł energii w Unii Euro- pejskiej Instrumenty wsparcia rozwoju sektora odnawialnych źródeł energii w Polsce 2.10.1. Świadectwa pochodzenia energii 2.10.2. Obowiązek zakupu energii ze źródeł odnawialnych po wyznaczonej cenie 2.10. 102 108 112 114 118 Rozdział 3 Praktyka gospodarcza w zakresie małej energetyki wodnej Charakterystyka małych elektrowni wodnych 3.1. 3.2. Wybrane techniczne aspekty funkcjonowania małych elektrowni wodnych oraz ich 121 121 124 klasyfikacje 129 Etapy realizacji inwestycji w elektrownię wodną 131 3.3.1. Szacowanie potencjału energetycznego lokalizacji 133 3.3.2. Etap środowiskowy realizacji inwestycji 135 3.3.3. Decyzja o warunkach zabudowy 136 3.3.4. Pozwolenie wodnoprawne 139 3.3.5. Warunki przyłączenia do sieci energetycznej 141 3.3.6. Pozwolenie na budowę 3.3.7. Prace budowlane 142 3.3.8. Koncesja lub wpis do rejestru wytwórców w sektorze elektroenergetycznym 142 Zastosowanie teorii kosztów transakcyjnych w analizie problemów wykorzystania energii z odnawialnych źródeł Praktyczne aspekty przebiegu procesu inwestycyjnego Problematyka zewnętrznego finansowania inwestycji w elektrownie wodne Instytucje i koszty transakcyjne wpływające na wykorzystanie energii wodnej Ryzyko i niepewność inwestycji w małe elektrownie wodne 144 146 149 154 160 3.3. 3.4. 3.5. 3.6. 3.7. 3.8. Rozdział 4 Koszty transakcyjne procesu i  funkcjonowania małych elektrowni wodnych w województwie łódzkim – wyniki badań inwestycyjnego 171 4.1. Ogólna charakterystyka sieci hydrograficznej województwa łódzkiego 4.2. 4.3. Charakterystyka elektrowni wodnych w województwie łódzkim Proces inwestycyjny w małe elektrownie wodne na przykładzie województwa łódz- kiego – wyniki badań własnych 4.3.1. Opis przyjętego modelu kosztów transakcyjnych inwestycji w małą elektro- wnię wodną 4.3.2. Wizja lokalna obiektów elektrowni wodnych w województwie łódzkim 171 173 176 177 179 Spis treści 7 4.3.3. Badania przeprowadzone wśród właścicieli MEW posiadających pracujące 182 elektrownie wodne w województwie łódzkim 4.3.4. Badania przeprowadzone wśród inwestorów będących w trakcie przeprowa- dzania procesu administracyjno-inwestycyjnego w małe elektrownie wodne w województwie łódzkim 188 4.3.5. Badania przeprowadzone wśród właścicieli małych elektrowni wodnych 191 w Polsce 4.4. Ocena kosztów transakcyjnych badanej elektrowni wodnej – studium przypadku 4.5. 4.6. Podsumowanie wyników badań Założenia do analizy ekonomicznej projektu inwestycyjnego w MEW Zakończenie Bibliografia Spis tabel Spis rysunków 194 210 219 223 227 253 255 Wstęp Działalność człowieka wywołuje często niekorzystne zjawiska w  środowisku przyrodniczym prowadzące do jego degradacji1. Związane jest to głównie ze zbyt wielką skalą eksploatacji zasobów naturalnych, produkcją zanieczyszczeń i nie- przetwarzalnych odpadów oraz niszczeniem ekosystemów. Wpływa to na obni- żenie jakości elementów tworzących środowisko oraz osłabianie relacji pomiędzy nimi. Pierwsze badania naukowe w zakresie ochrony przyrody, które rozpoczę- ły się w XIX w., obejmowały inwentaryzację obiektów przyrody i poszukiwanie skutecznych metod ochrony ginących gatunków2. Systematyczne zainteresowanie problematyką zanieczyszczenia i ochrony środowiska pojawiło się na przełomie lat sześćdziesiątych i  siedemdziesiątych XX w., gdy nastąpiło znaczne zagroże- nie kryzysem ekologicznym3. Wciąż jednak brakuje skutecznych metod unikania konfliktów między działalnością człowieka a ochroną środowiska. Niedostatecz- na znajomość mechanizmów przyczynowo-skutkowych w środowisku jest nadal pierwotnym źródłem negatywnych skutków określanych jako: straty ekologiczne, koszty społeczne, koszty ochrony środowiska czy koszty użytkowania środowiska4. 1 2 3 4 Niniejsza monografia powstała na bazie pracy doktorskiej Joanny Sołtuniak Pozyskiwanie energii ze źródeł odnawialnych na przykładzie małych elektrowni wodnych w województwie łódzkim w  świetle teorii kosztów transakcyjnych. Rozprawa została napisana na Wydziale Ekonomiczno-Socjologicznym Uniwersytetu Łódzkiego pod kierownictwem naukowym prof. dr hab. Małgorzaty Burchard-Dziubińskiej. J.M. Dołęga, Człowiek w zagrożonym środowisku, Wydawnictwo Akademii Teologii Katoli- ckiej, Warszawa 1998, s. 17; K. Prandecki, Ochrona środowiska w teorii ekonomii, „Ekonomia i Środowisko”, nr 2(32)2007, s. 21–33. A. Michałowski, Metodologiczne i teoriopoznawcze podstawy ekonomicznej analizy proce- sów gospodarowania środowiskiem, „Problemy Ekologii”, vol. 13, nr 3, maj–czerwiec 2009, s. 118–126. P. Szczypa, Rachunek ekonomiczny w ochronie środowiska, [w:] K. Małachowski (red.), Gospo- darka a środowisko i ekologia, CeDeWu, Warszawa 2007, s. 111. 10 Wstęp Ochrona środowiska oznacza oszczędne oraz ostrożne użytkowanie zaso- bów naturalnych, zapobieganie naruszaniu prawidłowości rządzących przyrodą, a zwłaszcza przeciwdziałanie jej zanieczyszczaniu, zatruwaniu i ogólnej degrada- cji5. Jest to rodzaj dobra publicznego, czyli takiego, które charakteryzuje: brak moż- liwości wykluczenia z jego użytkowania i nierywalizacyjny charakter konsumpcji6. Do korzyści dostęp mają wszyscy . Dobro to nie stanowi również przedmiotu zwy- czajnych transakcji rynkowych. Ochrona środowiska jest dobrem normalnym, ale czasem uznaje się, że jest dobrem luksusowym, na które popyt rośnie szybciej niż dochód7. Problematyka ochrony i kształtowania środowiska ma interdyscyplinar- ny charakter uwzględniający kwestie techniczne, przyrodnicze, prawne, politycz- ne i ekonomiczne8. Niezwykle istotne jest to, że zwykle znacznie bardziej opłaca się ponosić nakłady na przeciwdziałanie szkodom w środowisku przyrodniczym przed uruchomieniem produkcji i w trakcie jej trwania niż później ponosić kosz- ty naprawy zaistniałych szkód i zniszczeń9. Nie wszystkie zmiany są odwracalne, a działania naprawcze są zwykle długotrwałe. Z drugiej strony należy podkreślić, że wielofunkcyjne znaczenie środowiska przyrodniczego musi być podporządko- wane nadrzędnemu celowi – rozwojowi i przetrwaniu społeczeństwa. Temu po- winno się podporządkować wielorakie wybory ekonomicznych rozwiązań, gdyż to daje racjonalne podstawy działalności gospodarczej w długim okresie10. W kon- tekście wykorzystania środowiska przyrodniczego i gospodarowania jego zaso- bami wyróżnia się różne nurty ekonomiczne różniące się przedmiotem badania i metodologią11. 5 B. Prandecka, Strategia ochrony środowiska – podstawy interdyscyplinarne, [w:] A. Ginsberg- -Gebert (red.), Ekonomiczne i  socjologiczne problemy ochrony środowiska, Wydawnictwo Ossolineum, Wrocław 1985, s. 9–20. 6 M. Burchard-Dziubińska, Dyskontowanie przy inwestycjach w ochronie klimatu, „Przegląd Ko- munalny”, nr 9(228)2010 , s. 18–19. T. Żylicz, Ekonomia środowiska i zasobów naturalnych, PWE, Warszawa 2004, s. 168. 7 8 Więcej: B. Dobrzańska, G. Dobrzański, D. Kiełczewski, Ochrona środowiska przyrodniczego, PWN, Warszawa 2008; A. Ginsberg-Gebert (red.), Ekonomiczne i  socjologiczne problemy ochrony środowiska, Wydawnictwo Ossolineum, Wrocław 1985; B. Prandecka, Nauki ekono- miczne a środowisko przyrodnicze, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1991; Z. Pawlak, Ochrona środowiska dla ekonomistów, Poznań 2002; A. Graczyk, Pojęcie ekologicz- nych kosztów zewnętrznych, „Ekonomia i  Środowisko”, nr 2(26)2004, s.  7–29; W.M.  Gauzel, Zarządzanie w gospodarce przestrzennej, Oficyna Wydawnicza Brenda, Bydgoszcz–Poznań 2003; M. Burchard-Dziubińska, Instytucje ochrony środowiska przyrodniczego w  budowie zrównoważonego rozwoju w  Polsce w  okresie transformacji, [w:] J. Godłów-Legiędź (red.), Instytucje i  transformacja, Wydawnictwo Adam Marszałek, 2009, s. 174–191; A.  Giddens, Socjologia, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2010, s. 632–658. B. Prandecka, Strategia ochrony środowiska..., s. 15. Ibidem, s. 18–19. 9 10 11 Więcej: K. Górka, Kontrowersje terminologiczne w  zakresie ekonomiki ochrony środowiska i ekonomii ekologicznej, „Ekonomia i Środowisko”, nr 2(38)2010, s. 10–21; T. Żylicz, Ekonomia środowiska...; V. Korporowicz, Ekonomia środowiska – dyscyplina z przyszłością, [w:] P. Jeżow- Wstęp 11 Współcześnie przyjmuje się, że wszystkie przedsięwzięcia powinny być rea- lizowane zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju12. Dokładne opisy tej idei i jej interpretacje są przedstawione w literaturze13. Nie wchodząc w szczegółowe analizy dotyczące tego zagadnienia, warto podkreślić, że pierwotnie rozwój zrów- noważony odnosił się do konieczności zaspokojenia potrzeb ludzi biednych oraz akceptował ograniczenia narzucone przez zastany poziom rozwoju społecznego i technicznego14. Obecnie uważa się, że rozwój zrównoważony to wzrost material- nego bogactwa narodów zaspokajający bieżące potrzeby, bez ograniczania możli- wości zaspokojenia potrzeb przyszłych pokoleń. To oznacza, że każde pokolenie ma moralny obowiązek przekazać w spadku następnym pokoleniom przynajmniej taką samą bazę produkcyjną w stosunku do liczby ludności, jaką samo przejęło po poprzedniej generacji. Zaspokajanie potrzeb obecnego pokolenia w sposób, który nie ogranicza przyszłym pokoleniom możliwości zaspokojenia ich potrzeb, ozna- cza realizację sprawiedliwości międzypokoleniowej15. Zrównoważony rozwój to „rozwój społeczno-gospodarczy, w  którym wyko- rzystywanie nieodnawialnych zasobów środowiska będzie wykazywało tendencję malejącą. Wykorzystywanie zasobów odnawialnych winno odbywać się z jak naj- mniejszym obciążaniem środowiska16”. Rozwój zrównoważony należy rozpatry- ski (red.) Ekonomiczne problemy ochrony środowiska i  rozwoju zrównoważonego w  XXI w., Szkoła Główna Handlowa, Warszawa 2007, s. 35–44. 12 Podstawy znajdują się w  tzw. Raporcie Bruntland i  programie Agenda 21. Zob.: Report of the World Commission on Environment and Development: Our Common Future, Oslo, 20  March 1987, http://www.un-documents.net/our-common-future.pdf; Dokumenty koń- cowe Konferencji Narodów Zjednoczonych Środowisko i Rozwój – Szczyt Ziemi, Rio de Janeiro, 3–14 czerwca 1992, IOŚ, Warszawa 1993. 13 Więcej: K. Górka, Wdrażanie koncepcji rozwoju zrównoważonego, [w:] M. Burchard-Dziu- bińska, A. Rzeńca (red.), Zrównoważony rozwój na poziomie lokalnym i regionalnym. Teoria i  praktyka, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2010, s.  10–25; B. Bomanowski, Zasada zrównoważonego rozwoju. Wnioski de lege rata i de lege ferenda, [w:] M. Burchard- -Dziubińska, A. Rzeńca (red.), Zrównoważony rozwój na poziomie lokalnym i  regionalnym. Teoria i praktyka, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2010, s. 26–45; Z. Bukow- ski, Zrównoważony rozwój w systemie prawa, Zbigniew Bukowski Towarzystwo Naukowe Organizacji i  Kierownictwa, Stowarzyszenie Wyższej Użyteczności „Dom Organizatora”, Toruń 2009; T. Poskrobko, Kapitał naturalny a ekonomia głównego nurtu, „Ekonomia i Środo- wisko”, nr 1(31)2007, s. 23–39; J. Ciechanowicz-McLean, Ochrona środowiska w działalności gospodarczej, Wydawnictwo Prawnicze Lewis Nexis, Warszawa 2003, s. 43. 14 R. Janikowski, Sustensologia a zrównoważony rozwój, [w:] B. Poskrobko, G. Dobrzański (red.), Problemy interpretacji i  realizacji zrównoważonego rozwoju, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Ekonomicznej, Białystok 2007, s. 50; T. Żylicz, Trwały rozwój, „Aura”, nr 5/2008, s. 4–5. 15 M.G. Woźniak, Fundamentalne problemy aksjologiczne ładu instytucjonalnego współczes- nej gospodarki, [w:] B.  Polszakiewicz, J. Boehlke (red.), Ład instytucjonalny w gospodarce, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń, 2005; T. Żylicz, Ekonomia środowi- ska..., s. 197. J. Ciechanowicz-McLean, Ochrona środowiska w  działalności gospodarczej, Wydawnictwo Prawnicze Lewis Nexis, Warszawa 2003, s. 15. 16 12 Wstęp wać zatem jako maksymalnie długie wykorzystanie naturalnych źródeł surowców i pojemności systemu odtworzeniowego. Problematyczną kwestią jest określenie granic pomiędzy wykorzystaniem środowiska a zachowaniem jego walorów oraz perspektywy czasowej, w  jakiej może odbywać się oddziaływanie różnorakich wpływów na środowisko17. Długotrwałe utrzymanie procesów przyrodniczych i  różnorodności biologicznej wiąże się z  uwzględnieniem w  trakcie procesów inwestycyjnych stosowania przyjaznych środowisku technik i  środków ochron- nych18. W polskim prawie rozwój zrównoważony ma rangę konstytucyjną19. Jed- nakże niektóre badania ukazują, że Polska, niestety, pomimo silnej pozycji idei zrównoważonego rozwoju w  ustawodawstwie, nie podejmuje wystarczających działań wspomagających jego wdrożenie20. Zrównoważona polityka energetyczna wiąże się z  polepszeniem dobrobytu społeczeństwa w  dalekiej przyszłości przez dążenie do utrzymania równowagi pomiędzy: bezpieczeństwem energetycznym, zaspokojeniem energetycznych po- trzeb społecznych, konkurencyjnością gospodarki i ochroną środowiska21. Celem zrównoważonej polityki energetycznej jest ograniczenie skutków negatywnego oddziaływania energetyki konwencjonalnej przez wspieranie wykorzystania nie- konwencjonalnych i  odnawialnych źródeł oraz mniej szkodliwą i  bardziej wy- dajną produkcję energii, jej przesył, dystrybucję i wykorzystanie. Główną zasadą zrównoważonego rozwoju energetycznego jest efektywne wykorzystanie zasobów energetycznych, ludzkich, ekonomicznych i naturalnych22. Spełnienie zasad ener- getycznego rozwoju zrównoważonego wymaga zintegrowanych działań w zakre- sie zarówno popytowym (zwiększenie efektywności wykorzystania energii), jak i podażowym (zwiększenie efektywności wytwarzania energii i zmniejszenie śro- 17 Z. Bodziński, M. Kramarz, M.R. Sławomirski, Energia odnawialna wizytówka nowoczesnej go- spodarki. Wstęp, Wydawnictwo Adam Marszałek, 2011, s. 5–7; M. Burchard-Dziubińska, Kosz- ty transakcyjne wdrażania zrównoważonego rozwoju, [w:] B. Poskrobko, G. Dobrzański (red.), Problemy interpretacji i realizacji zrównoważonego rozwoju, Białystok 2007, s. 83. 18 C. Mik, Wybór właściwej podstawy prawnej aktów wspólnotowego prawa wtórnego, ze szcze- gólnym uwzględnieniem projektów aktów należących do pakietu klimatyczno-energetycz- nego, [w:] Urząd Komitetu Integracji Europejskiej, Pakiet klimatyczno-energetyczny. Anali- tyczna ocena propozycji Komisji Europejskiej, Departament Polityki Integracyjnej, Warszawa 2008, s. 9–50. 19 Konstytucja RP z dnia 2 kwietnia 1997 r., Dz.U. Nr 78, poz. 483 par. 5. 20 Badania przeprowadzone w oparciu o wskaźniki organizacji międzynarodowych o global- nym zasięgu analizujące stopień stanu rozwoju w zakresie rozwoju zrównoważonego i go- spodarki opartej na wiedzy wykazały, że Polska znajduje się pod tym względem na 24. miej- scu na 27 krajów Unii Europejskiej. M. Łuszczyk, Wartościowanie rozwoju zrównoważonego w warunkach gospodarki opartej na wiedzy, „Ekonomia i Środowisko”, nr 2(36)2009, s. 20–33. 21 E. Lorek, Rozwój rynku energetyki odnawialnej w warunkach gospodarki niskoemisyjnej, „Eko- nomia i Środowisko”, nr 2(40)2011, s. 30–46. 22 A. Graczyk, A.M. Graczyk, Wprowadzenie mechanizmów rynkowych w ochronie środowiska, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2011, s. 123–124. Wstęp 13 dowiskowej uciążliwości stosowanych technologii wytwarzania energii). Zrówno- ważony rozwój energetyki wiąże się też z internalizacją efektów zewnętrznych oraz likwidacją subsydiowania produkcji energii23. Zasadniczą kwestią w zrównoważo- nym rozwoju energetycznym jest wybranie lepszego rozwiązania między nieunik- nioną ingerencją w środowisko a zachowaniem jego cennych walorów. Z tego po- wodu kwestie środowiskowe powinny być uwzględniane już na wczesnym etapie planowania zamierzenia inwestycyjnego. Działania powinny być ekonomicznie efektywne, a analizowanie degradacji środowiska powinno być rozpatrywane na różnych poziomach – lokalnym, regionalnym, krajowym i międzynarodowym24. Obecnie w Polsce energia wytwarzana jest głównie z konwencjonalnych, nieod- nawialnych źródeł, których spalanie przyczynia się w dużym stopniu do znaczne- go zanieczyszczenia środowiska przyrodniczego. Zwiększanie udziału w bilansie energetycznym odnawialnych źródeł energii (OZE), czyli zasobów, które się od- nawiają w naturalnych, samoistnych procesach, jest szansą na ograniczanie emisji zanieczyszczeń, a także na zwiększenie niezależności gospodarczej w kwestii ener- getycznej. Wiele z technologii pozyskiwania OZE jest dzisiaj nieopłacalnych eko- nomicznie, ale zapewne niektóre z nich w przyszłości będą konkurencyjne rynko- wo ze względu na prognozowany wzrost cen energii, stopniowe wliczanie efektów zewnętrznych związanych z energetyką konwencjonalną do kosztów działalności przedsiębiorstw, postęp technologiczny i  zwiększenie skali produkcji urządzeń wykorzystujących OZE. Tradycyjna analiza ekonomiczna dotycząca inwestycji w OZE ujmuje zazwy- czaj tylko typowe koszty inwestycji, takie jak: zakup turbin, generatorów, koszty materiałów i robót budowlanych. Nie zawiera długotrwałości i uciążliwości pro- cesu administracyjno-inwestycyjnego wiążącego się z pozyskiwaniem stosownych decyzji urzędowych, których otrzymanie często związane jest z wypełnieniem ry- gorystycznych założeń, wykonywaniem kosztownych ekspertyz i dokonywaniem czasochłonnych uzgodnień między stronami postępowania. Z tego powodu uzy- skiwanie pozwoleń administracyjnych może wiązać się z dużą niepewnością inwe- stycyjną. W czasopismach branżowych, a nawet w prasie codziennej pojawiają się wzmianki o tym, że występują trudności w znalezieniu odpowiedniej lokalizacji pod budowę elektrowni czy problemy z uzyskiwaniem pozwoleń w energetyce od- nawialnej25. Nieraz podkreśla się, że występują wysokie koszty inwestycyjne oraz, że otoczenie biznesowe w tym sektorze jest stosunkowo słabo rozwinięte. Nato- 23 J. Malko, Zrównoważony rozwój – cele i wyzwania elektroenergetyki, [w:] A. Graczyk, Teoria i praktyka zrównoważonego rozwoju, Katedra Ekonomii Ekologicznej Akademii Ekonomicz- nej im. O. Langego we Wrocławiu, Białystok–Wrocław 2007, s. 188; E. Lorek, Rozwój zrówno- ważonej energetyki w wymiarze międzynarodowym, europejskim i krajowym [w:] A. Graczyk (red.), Teoria i praktyka zrównoważonego rozwoju, Katedra Ekonomii Ekologicznej Akademii Ekonomicznej im. O. Langego we Wrocławiu, Białystok–Wrocław 2007, s. 163–176. 24 A. Graczyk, A.M. Graczyk, op. cit., s. 124. 25 Przykładowo: A. Ślusarczyk, Poskramiacze rzek, „Newsweek”, listopad 2009, s. 22–23. 14 Wstęp miast w polskiej literaturze ekonomicznej brakuje prac dotyczących szczegółowej oceny i wyceny procesu administracyjno-inwestycyjnego w zakresie wykorzysta- nia źródeł odnawialnych. Celem tej pracy jest przedstawienie przebiegu budowy małej elektrowni wod- nej (MEW) w Polsce w kontekście administracyjnego procesu uzyskiwania nie- zbędnych pozwoleń inwestycyjnych. MEW są to elektrownie wodne o mocy za- instalowanej do 5 MW. Inwestycje w  MEW wyróżniają się na tle innych OZE. Charakteryzuje je przede wszystkim punktowy charakter lokalizacji, uzależniony od występujących piętrzeń na wybranym cieku wodnym oraz specyficzność prawa własności wody płynącej oraz gruntów, po których płyną wody. Należą one zwykle do Skarbu Państwa, co powoduje, że inwestor nie jest w pełni samodzielny i pro- jekt musi być realizowany według uzgodnień z administratorem. Te obiekty są bu- dowane na wiele lat – okres technicznej sprawności urządzeń i maszyn MEW jest przeważnie bardzo długi. W północnej Polsce istnieją elektrownie pracujące od ponad stu lat. Zwykle MEW o mocy kilkuset kilowatów i mniejszej lokalizowane są przy już wybudowanych piętrzeniach wodnych. Warto podkreślić, że istniejące piętrzenia są zwykle wielofunkcyjne. Pełnią funkcje: retencyjne, przeciwpowo- dziowe, nawodnieniowe, turystyczne i energetyczne. Wykorzystanie energii wód płynących przez wieki traktowane było jako tanie, lokalnie dostępne źródło energii, co pozwalało się rozwijać gospodarczo wielu regionom. Obecnie wykorzystanie energii z wody i innych OZE dodatkowo jest uzasadnione koniecznością sprostania polityce energetycznej Unii Europejskiej, w której nałożono na Polskę obowiązek osiągnięcia do 2020 r. przynajmniej 15 udziału energii ze źródeł odnawialnych w zużyciu. Zatem ich wykorzystanie zy- skuje na ważności i aktualności. Rzeczywistość gospodarcza w niniejszej pracy zostanie przedstawiona zgod- nie z podejściem właściwym dla ekonomii kosztów transakcyjnych (EKT). Kosz- ty transakcyjne generalnie wyrażają koszty wszystkich czynności niezwiązanych z  produkcją, które doprowadzają do przeprowadzenia transakcji czy podjęcia przedsięwzięcia. Wyraźnie zależą od jakości otoczenia instytucjonalnego (admini- stracyjnego i biznesowego) danego sektora, umiejętności korzystania z informacji i wiedzy oraz dostępu do nich. Stosunkowo często spotyka się prace, w których przedstawia się różnorodne koncepcje rozumienia kosztów transakcyjnych dla wyjaśnienia określonych zjawisk gospodarczych, czasem też definiuje się koszty transakcyjne pod kątem konkretnych sytuacji i warunków ekonomicznych26. Na- 26 Przykładowo: S. Bogacki, Koszty transakcyjne na rynku nieruchomości mieszkaniowych, [w:] R. Sobiecki, J.W. Pietrewicz (red.), Koszty transakcyjne. Skutki zmian dla przedsiębiorstw, Ofi- cyna Wydawnicza Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, Warszawa 2011, s.  163–174; W. Szymański, Niepewność i niestabilność gospodarcza, PWN, Warszawa 2011, s. 208–209; S.  Rudolf, Konkurencyjność przedsiębiorstw w  świetle teorii kosztów transakcyjnych, [w:] S. Rudolf (red.), Nowa ekonomia instytucjonalna. Aspekty teoretyczne i praktyczne, Wydawni- Wstęp 15 tomiast operacjonalizacja kosztów transakcyjnych związana ze stworzeniem kon- kretnych procedur analitycznych, pozwalających na empiryczne dokonanie obser- wacji, jest ciągle wyzwaniem dla nauki. Badania przeprowadzone na potrzeby pracy mają na celu opisanie rodzajów kosztów transakcyjnych ponoszonych przez inwestorów w trakcie procesu inwe- stycyjno-administracyjnego związanego z MEW, oszacowanie ich wysokości oraz określenie, jaki wywierają wpływ na ekonomiczną analizę inwestycji. Aby sprostać tak postawionemu zadaniu, trzeba prześledzić specyfikę tych inwestycji i zbadać wpływ otoczenia administracyjnego, politycznego, prawnego, biznesowego i spo- łecznego na proces inwestycyjny. W pracy zostaną przedstawione: analiza insty- tucjonalna i kosztów transakcyjnych związanych z MEW oraz efekty zewnętrzne w energetyce, zwłaszcza odnawialnej. Te ostatnie wywierają znaczący wpływ na ekonomiczną efektywność inwestycji w OZE, gdyż obok efektu produkcyjnego, inwestycja daje również efekt ekologiczny i ogólnospołeczny. Z kolei ocena i wy- cena efektów zewnętrznych powoduje znaczne koszty transakcyjne, które często zmuszony jest ponieść inwestor. Ekonomiczna ocena zwrotu z  inwestycji dla przedsięwzięcia w  elektrownię wodną zależy od doboru miejsca przyszłej MEW i od dokładnego oszacowania potencjału lokalizacji wraz z określeniem prawdopodobieństwa występowania na- turalnej podaży surowca odnawialnego. W przyszłości na te zjawiska nałożą się prawdopodobnie konsekwencje zmian klimatycznych. To są również informacje i wiedza, które mogą być analizowane w kategorii oszczędzania łącznych kosztów transakcyjnych i kosztów produkcji. Zostanie to w zarysie przedstawione w niniej- szej pracy. Głównym celem pracy jest odpowiedź na następujące pytanie badawcze: Czy długotrwałość etapu administracyjnego procesu inwestycyjnego jest hamulcem ctwo Wyższej Szkoły Ekonomicznej i Administracji im. prof. Edwarda Lipińskiego w Kielcach, Kielce 2005, s. 255–267; E. Hościłowicz, Procesy fuzji i przejęć firm a koszty transakcyjne, [w:] R. Sobiecki, J.W. Pietrewicz (red.), Uwarunkowania zmian kosztów transakcyjnych, Oficyna Wydawnicza Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, Warszawa 2011, s. 255–278; A. Noga, Przedsięwzięcie Facebook a  teorie przedsiębiorstw, [w:]  R. Sobiecki, J.W.  Pietrewicz (red.), Koszty transakcyjne. Skutki zmian dla przedsiębiorstw, Oficyna Wydawnicza Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, Warszawa 2011, s. 112–124; G. Sobiecki, Technologie informacyjne i telekomunikacyjne [w:] R. Sobiecki, J.W. Pietrewicz (red.), Uwarunkowania zmian kosztów transakcyjnych, Oficyna Wydawnicza Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, Warszawa 2011, s. 135–156; W. Szymański, Zmiany kosztów transakcyjnych w dostosowaniu przedsię- biorstw do wyzwań współczesnej gospodarki, [w:] R. Sobiecki, J.W. Pietrewicz (red.), Koszty transakcyjne. Skutki zmian dla przedsiębiorstw, Oficyna Wydawnicza Szkoły Głównej Handlo- wej w Warszawie, Warszawa 2011, s. 15–37; I. Andreea-Oana, A New Approach in Economics: Transaction Costs Theory, „The Journal of the Faculty of Economics”, May (2)2009, s. 370–375, http://steconomice.uoradea.ro/anale/volume/2009/v2-economy-and-business-admini- stration/62.pdf, [Dostęp 02.10.2011]. 16 Wstęp dla nowych inwestycji w małe elektrownie wodne w Polsce? Aby na nie odpowie- dzieć, zastosowano następujące metody i narzędzia badawcze: • studia literaturowe z  zakresu nowej ekonomii instytucjonalnej i  kosztów transakcyjnych; • analizę wybranych pierwotnych i wtórnych źródeł dotyczących OZE i MEW, w tym danych z Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w Łodzi (WZMiUW) dotyczących energetyki wodnej województwa, zagad- nień technicznych, politycznych i prawnych, w szczególności prawno-admi- nistracyjnych z zakresu przeprowadzania inwestycji w źródła odnawialne; • wywiady bezpośrednie indywidualne pogłębione z  właścicielami MEW w  województwie łódzkim (pytania z  kwestionariusza dotyczyły przebiegu poszczególnych etapów procesu administracyjno-inwestycyjnego i obecnej pracy elektrowni wodnej); • wywiady bezpośrednie indywidualne pogłębione z  inwestorami, którzy obecnie przeprowadzają proces inwestycyjny w MEW w województwie łódz- kim (pytania z kwestionariusza dotyczyły przebiegu poszczególnych zreali- zowanych i realizowanych etapów procesu administracyjno-inwestycyjnego w elektrownię wodną); • wywiady telefoniczne z członkami Towarzystwa Rozwoju Małych Elektro- wni Wodnych (TRMEW), ogólnopolskiego stowarzyszenia zrzeszającego inwestorów w małą energetykę wodną w Polsce (pytania z kwestionariusza dotyczyły przebiegu poszczególnych etapów procesu administracyjno-inwe- stycyjnego i obecnej pracy MEW); • wizje lokalne i  obserwacje bezpośrednie (za pomocą arkusza obserwacji) wszystkich elektrowni wodnych w województwie łódzkim w 2011 r. (n = 39); • analizę studium przypadku procesu administracyjno-inwestycyjnego w MEW obejmującą badanie przygotowania realizacji inwestycji MEW, wykonanie kompletnej dokumentacji inwestorskiej i uzyskanie stosownych pozwoleń administracyjnych niezbędnych do realizacji przedsięwzięcia oraz pozyska- nie odpowiednich środków finansowych na jej wykonanie. W rozdziale 1, który ma charakter teoretyczny, przedstawiono charakterysty- kę instytucji, kosztów transakcyjnych i  efektów zewnętrznych. Skupiono się na roli instytucji i znaczeniu kosztów transakcyjnych w działalności inwestycyjnej. Nawiązano do nowej ekonomii instytucjonalnej, ekonomii kosztów transakcyj- nych, teorii praw własności i teorii kosztów transakcji specyficznymi aktywami. Przedstawiono zagadnienia związane z kwantyfikacją i operacjonalizacją kosztów transakcyjnych. Oparto się na dorobku między innymi: R.H. Coase’a, D.C. Northa, O.E. Wiliamsona, a z polskiej literatury na pracach B. Zbroińskiej, W. Stankiewicza, J. Godłów-Legiędź, Ł. Harta, Z. Stańka czy J. Platje. Wspomniano również prob- lematykę kosztów transakcyjnych w kontekście istnienia efektów zewnętrznych. Te kwestie rozważano w oparciu o prace między innymi: R.H. Coase’a i T. Żylicza. Wstęp 17 W  rozdziale 2 omówiono przesłanki rozwoju wykorzystania odnawialnych źródeł energii. Opisano rolę bezpieczeństwa energetycznego, aspekty zanieczysz- czenia środowiska i zmian klimatu, scharakteryzowano odnawialne źródła energii, a także omówiono efekty zewnętrzne w energetyce. Następnie przedstawiono pro- wadzoną politykę i obowiązujące prawo na szczeblu unijnym i krajowym w zakre- sie energetyki odnawialnej a w szczególności energetyki wodnej. Ponadto opisano stosowane systemy wsparcia dla OZE występujące w Unii Europejskiej i w Polsce. Kolejne dwa rozdziały mają charakter empiryczny. W rozdziale 3 scharakte- ryzowano małą energetykę wodną, przedstawiono proces administracyjno-inwe- stycyjny w MEW wraz z omówieniem ryzyka inwestycyjnego na różnych etapach cyklu życia elektrowni. W rozdziale 4 scharakteryzowano potencjał hydroenergetyczny województwa łódzkiego. Następnie przedstawiono podsumowanie badań własnych w  zakre- sie wizji lokalnej oraz wywiadów z właścicielami elektrowni wodnych. Opisano również studium przypadku przebiegu procesu administracyjno-inwestycyjnego w MEW. Wartością dodaną pracy jest przedstawienie na podstawie wyników badań rea- liów inwestycyjnych w sektorze odnawialnych źródeł energii na przykładzie MEW w Polsce po 1989 r. Wskazano, że wliczenie kosztów transakcyjnych w tym sekto- rze znacząco rzutuje na rachunek inwestora głównie poprzez wysokie ryzyko nie- zrealizowania inwestycji, ale też długi czas oczekiwania na pojawienie się pierw- szych przychodów i przez to opóźniony zwrot nakładów inwestycyjnych. Autorka chciałaby serdecznie podziękować Pani Prof. dr hab. Małgorzacie Burchard-Dziubińskiej za cenne wskazówki oraz kierownictwo naukowe podczas wykonywania prac badawczych i przygotowywania dysertacji doktorskiej, na ba- zie której powstało niniejsze opracowanie. Równie bardzo dziękuje recenzentom rozprawy – Pani Profesor dr hab. Janinie Godłów-Legiędź oraz Panu Profesorowi dr hab. inż. Rafałowi Miłaszewskiemu za wnikliwe uwagi dotyczące pracy. Z wielką przyjemnością Autorka wyraża też wdzięczność Respondentom – właś- cicielom elektrowni wodnych, członkom Towarzystwa Rozwoju Małych Elektrowni Wodnych oraz osobom zajmującym się administrowaniem gospodarką wodną za poświęcony czas i podzielenie się swoją wiedzą, a także doświadczeniem w zakresie inwestycji w energetyce wodnej. Rozdział 1 Instytucje i koszty transakcyjne jako podstawowe kategorie nowej ekonomii instytucjonalnej 1.1. Pojęcie i znaczenie instytucji Pierwsza fala zainteresowania instytucjami1 miała miejsce w Stanach Zjedno‑ czonych na przełomie XIX i XX wieku. Według T. Veblena (1857–1929), najbar‑ dziej znanego przedstawiciela instytucjonalizmu amerykańskiego, instytucje to reguły i zasady, nieraz organizacje. Określił je jako utarte zwyczajowo sposoby re‑ gulowania procesów życiowych społeczeństwa w odniesieniu do środowiska ma‑ terialnego, w którym ono żyje2. Uważał, że na każdą społeczność można spojrzeć jak na system gospodarczy złożony z instytucji ekonomicznych. Przykładał dużą wagę do technologicznego i  materialnego uwarunkowania instytucji. Uznał, że przemiany instytucjonalne nie nadążają za zmianami następującymi w technice i wymagają dłuższego czasu na dostosowanie się do nowych warunków3. 1 Słowo „instytucja” pochodzi od łacińskiego institutiones, co oznacza opracowanie zawiera- jące podstawowe informacje z dziedziny prawa mające charakter informacyjno-dydaktycz- ny. Zob.: T. Gaweł, M. Klimczak, Pojęcie instytucji w prawie i ekonomii, [w:] B. Polszakiewicz, J. Boehlke (red.), Ład instytucjonalny w gospodarce, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2005, s. 73 (73–86). 2 M. Ratajczak, Instytucjonalizm – wzbogacenie czy alternatywa ekonomii głównego nurtu, [w:] B. Polszakiewicz, J. Boehlke (red.), Ład instytucjonalny w gospodarce, Wydawnictwo Uniwer- sytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2005, s. 59; W. Stankiewicz, Historia myśli ekonomicznej, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2000, s. 292. H. Przybyła, Intelektualne związki starego instytucjonalizmu, [w:] U. Zagóra-Jonszta (red.), Dokonania współczesnej myśli ekonomicznej. Ekonomia instytucjonalna – teoria i  praktyka, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Katowicach, Katowice 2006, s. 67; M. Burchard- -Dziubińska, Instytucjonalne aspekty międzynarodowej współpracy w dziedzinie ochrony śro- dowiska przyrodniczego, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2006, s. 22. 3 20 Rozdział 1. Instytucje i koszty transakcyjne... Na początku XX wieku szeroko rozumiane instytucje stały się celem rozważań wielu badaczy, między innymi W.C. Mitchella, J.R. Commonsa czy J.M. Clarka4. Ich prace okazały się inspirujące dla szerokiego grona ekonomistów, spośród któ‑ rych odwołano się do prac R.H. Coase’a, D.C. Northa oraz H. Demzetza. Według Northa: „instytucje składają się ze zbioru ograniczeń nakładanych na zachowania w formie reguł i regulacji; ze zbioru procedur służących do wykrywania odchyleń od reguł i regulacji; ze zbioru moralnych, etycznych i behawioralnych norm, któ‑ re określają zakres, […] w jakim tworzone są i umocowane reguły i regulacje”5. Uważa on, że sprawność całej gospodarki jest zdeterminowana przez ramy insty‑ tucjonalne, które określają koszty działania podmiotów gospodarczych i  udział wydatków na organizowanie transakcji w dochodzie narodowym danego kraju, decydując o  jakości kooperacji w  procesach gospodarczych6. O.E. Williamson i K. Arrow uznają, że instytucje stwarzają system niezależności wyborów i wolno‑ ści działania osoby gospodarującej przy istnieniu zewnętrznych ograniczeń. Stają się podstawową siłą determinującą rozwój gospodarczy7. Instytucje wpływają na wybory, obowiązki, uprawnienia i ograniczenia. Kształ‑ tują relacje ekonomiczne, społeczne i polityczne. Stanowią trwałe uwarunkowania dla powtarzalności zachowań i wzajemnych relacji między poszczególnymi jed‑ nostkami i grupami, ułatwiając większą przewidywalność ich działań8. W potocz‑ nym rozumieniu uważa się, że instytucje to organizacje. Na gruncie Nowej Eko‑ nomii Instytucjonalnej (NEI) przyjmuje się, że organizacje to tylko niektóre formy instytucji powstające wśród nich, dysponujące zasobami i realizujące swoje cele. Określa się je jako struktury regulacyjne i zarządzające stworzone dla potrzeb pro‑ cesów produkcji i wymiany oraz ułatwienia przeprowadzanych transakcji, a także w celu osiągnięcia korzyści ze specjalizacji oraz podziału pracy9. 4 W. Stankiewicz, Historia myśli ekonomicznej, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa, 5 6 7 8 9 1998, s. 296–303. B. Klimczak, Uwagi o powiązaniach między standardową ekonomią i nową ekonomią instytu- cjonalną, [w:] S. Rudolf (red.), Nowa Ekonomia Instytucjonalna. Aspekty teoretyczne i praktycz- ne, Wyższa Szkoła Ekonomii i Prawa im. prof. Edwarda Lipińskiego w Kielcach, Kielce 2005, s. 11–26. Ł. Hardt, Ekonomia kosztów transakcyjnych – geneza i kierunki rozwoju, Wydawnictwo Uni- wersytetu Warszawskiego, Warszawa 2009, s. 23. A.P. Balcerzak, System instytucjonalny, jako determinanta wykorzystania potencjału „Nowej gospodarki”, [w:] B. Polszakiewicz, J. Boehlke (red.), Ład instytucjonalny w gospodarce, Wy- dawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2005, s. 105. A. Zenka, Wpływ państwa na równowagę systemu instytucjonalnego, [w:] S. Rudolf (red.), Nowa Ekonomia Instytucjonalna. Teoria i  zastosowanie, Wyższa Szkoła Ekonomii i  Prawa im. prof. Edwarda Lipińskiego w Kielcach, Kielce 2009, s. 237–255. B. Zbroińska, Koszty transakcyjne skarbowości. Analiza instytucjonalna kontraktów skarbo- wych, Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kochanowskiego, Kielce 2011, s. 26.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Koszty transakcyjne w energetyce wodnej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: