Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00140 005149 15188871 na godz. na dobę w sumie
Krótka gramatyka języka włoskiego - ebook/pdf
Krótka gramatyka języka włoskiego - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 119
Wydawca: LektorKlett Język publikacji: polski
ISBN: 83-88507-86-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> nauka języków obcych >> włoski
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Omówienie w zwięzłej formie najważniejszych zagadnień gramatycznych. Graficznie wyróżnione zostały szczególnie ważne zasady i wyjątki, a krótkie wskazówki ułatwiają zapamiętanie regułek. Oznaczone również zostały najważniejsze różnice pomiędzy tytułowym językiem obcym a językiem polskim. Książka ta pozwala na: opanowanie podstaw gramatyki lub utrwalenie posiadanej wiedzy, łatwe odnalezienie rozwiązania konkretnych problemów gramatycznych, poprawne sformułowanie wypowiedzi, napisanie listu albo wypracowania, uniknięcie typowych błędów językowych.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Krótka gramatyka j´zyka w∏oskiego Maria Teresa Arbia Wydawnictwo LektorKlett Poznaƒ 2001 Wydawnictwo LektorKlett ul. Rac∏awicka 72 60-302 Poznaƒ tel./faks (061) 861 88 28 Tytu∏ orygina∏u: Grammatik Italienisch kurz bündig Grafika: Claudia Seeger Projekt ok∏adki: Marian Winiecki © Ernst Klett Verlag GmbH, Stuttgart 2000 © dla wydania polskiego Wydawnictwo LektorKlett, Poznaƒ 2001 ISBN 83-88507-86-9 T∏umaczenie i adaptacja: Aleksandra Powalska Konsultacja j´zykowa: dr S∏awomir Braun Redakcja serii: Robert Kuc Redakcja tomu: Aleksandra Powalska Sk∏ad: studio KO – Jerzy Nawrot Druk: MoÊ i ¸uczak, Poznaƒ Wydanie I Jak korzystaç z „Krótkiej gramatyki j´zyka w∏oskiego” Ksià˝ka ta w zwi´z∏y i jasny sposób przedstawia najwa˝niejsze zagad- nienia gramatyki w∏oskiej. Uwzgl´dnia równie˝ wyra˝enia charak- terystyczne dla j´zyka w∏oskiego. Przyst´pnie sformu∏owane regu∏y wsparte sà licznymi przyk∏adami t∏umaczonymi na j´zyk polski. Poniewa˝ ksià˝ka powsta∏a z myÊlà o polskim u˝ytkowniku, w wielu rozdzia∏ach wskazane sà typowe b∏´dy, jakie robià Polacy, oraz wskazówki, jak ich uniknàç. W pracy z ksià˝kà u∏atwieniem b´dà nast´pujàce symbole: Szczególnie wa˝ne zasady i w∏aÊciwoÊci. Wyjàtki od regu∏y lub jej u˝ycie alternatywne. Krótkie wskazówki u∏atwiajàce zapami´tywanie regu∏. Wyra˝enia charakterystyczne dla j´zyka w∏oskiego. Ró˝nice mi´dzy stylem potocznym i literackim j´zyka w∏oskiego. Istotne ró˝nice mi´dzy j´zykiem polskim a w∏oskim. Nie musisz kolejno czytaç wszystkich rozdzia∏ów. Je˝eli chcesz si´ szy- bko nauczyç jakiegoÊ aspektu gramatyki albo odÊwie˝yç sobie w pami´ci wybrane zagadnienie, wystarczy si´gnàç do odpowiedniej cz´Êci ksià˝ki. Spis treÊci i zamieszczony z ty∏u „Wykaz hase∏” pozwolà ∏atwo znaleêç to, co Ci´ interesuje. Je˝eli nie pami´tasz, co oznacza dany termin gramatyczny, pomo˝e Ci zestawienie wa˝niejszych poj´ç gramatycznych zamieszczone na str. 116. ˚yczymy mi∏ej i owocnej nauki! 3 Spis treÊci Arriva un bastimento carico di... – O wymowie i pisowni.  .  7 .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  8 Diamo i numeri! – Liczebnik .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  8 Liczebniki g∏ówne .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  10 Liczebniki porzàdkowe Liczebniki mno˝ne .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  11 Liczebniki zbiorowe .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  11 Miary i wagi .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  11 Pane, amore e fantasia – Rzeczownik .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  12 Rodzaj rzeczownika .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  12 .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  13 Rzeczowniki osobowe Rzeczowniki z∏o˝one .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  14 Liczba mnoga .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  14 Stopniowanie znaczeƒ za pomocà charakterystycznych koƒcówek .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  18 Mianownik, dope∏niacz, celownik i biernik .  .  .  .  .  .  .  .  18 Biondo era, e bello, e di gentile aspetto ... – Przymiotnik.  19 O zgodnoÊci przymiotnika z rzeczownikiem .  .  .  .  .  .  .  19 OsobliwoÊci przymiotników .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  19 Miejsce przymiotnika w zdaniu .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  21 Przymiotnik w znaczeniu przys∏ówkowym .  .  .  .  .  .  .  .  23 Przymiotnik w znaczeniu rzeczownikowym .  .  .  .  .  .  .  .  23 Stopniowanie przymiotnika .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  23 Il cuoco, il ladro ... – Rodzajnik .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  25 Rodzajnik okreÊlony .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  25 Rodzajnik okreÊlony Êciàgni´ty .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  27 Rodzajnik nieokreÊlony i rodzajnik czàstkowy .  .  .  .  .  .  28 Io, la luna e tu – Zaimek .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  29 Zaimki osobowe akcentowane .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  29 Zaimki osobowe nieakcentowane .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  31 Partyku∏a zaimkowa ci .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  32 Partyku∏a zaimkowa ne .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  33 Formy z∏o˝one zaimków nieakcentowanych .  .  .  .  .  .  .  33 Miejsce zaimka nieakcentowanego w zdaniu .  .  .  .  .  .  34 Questa o quella, per me pari sono... – Wskazujàce cz´Êci mowy .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  35 Zaimki przymiotne wskazujàce questo i quello .  .  .  .  .  .  35 Zaimki rzeczowne wskazujàce questo i quello .  .  .  .  .  .  36 Costui, colui, stesso – Inne wskazujàce cz´Êci mowy .  .  37 1 2 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 3 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 4 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 5 5.1 5.2 5.3 6 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 7 7.1 7.2 7.3 4 8 8.1 8.2 8.3 9 9.1 9.2 10 11 11.1 11.2 12 12.1 12.2 12.3 12.4 12.5 A ciascuno il suo – Dzier˝awcze cz´Êci mowy .  .  .  .  .  38 Zaimki przymiotne dzier˝awcze .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  38 Inne dzier˝awcze cz´Êci mowy .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  39 Zaimki rzeczowne dzier˝awcze .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  39 Chi cerca trova – Zaimki wzgl´dne .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  40 Zaimki rzeczowne wzgl´dne che, cui i quale .  .  .  .  .  .  .  40 Inne zaimki wzgl´dne .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  41 Chi l’ha visto? – S∏owa pytajàce .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  42 Chi troppo vuole nulla stringe – Zaimki nieokreÊlone .  45 Formy zaimków nieokreÊlonych .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  45 .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  46 U˝ycie zaimków nieokreÊlonych Prendere o lasciare! – Formy czasowników regularnych 49 Czasowniki zakoƒczone w bezokoliczniku na -are .  .  .  .  50 Czasowniki zakoƒczone w bezokoliczniku na -ere .  .  .  .  51 Czasowniki zakoƒczone w bezokoliczniku na -ire .  .  .  .  53 Czasowniki zwrotne .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  54 Czasowniki posi∏kowe .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  56 Sbagliando s’impara – U˝ycie trybów i czasów .  .  .  .  59 13 13.1 Tryb oznajmujàcy (orzekajàcy) .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  59 13.1.1 Czas presente .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  60 13.1.2. Czas passato prossimo .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  60 13.1.3. Czas passato remoto .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  61 13.1.4. Czas imperfetto .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  61 13.1.5. Porównanie imperfetto i passato prossimo .  .  .  .  .  .  .  .  62 13.1.6. Czas trapassato prossimo i trapassato remoto .  .  .  .  .  .  63 13.1.7 Czas futuro i futuro anteriore .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  64 13.2 Tryb rozkazujàcy .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  64 Tryb warunkowy .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  65 13.3 .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  66 13.4 Congiuntivo, czyli tryb ∏àczàcy .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  66 13.4.1 Congiuntivo w zdaniach podrz´dnych 13.4.2 Congiuntivo w zdaniu g∏ównym .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  69 .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  69 13.5 Zdanie warunkowe Nast´pstwo czasów 13.6 .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  70 Mowa zale˝na .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  72 13.7 Bezokolicznik 13.8 .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  75 13.9 Gerundio, czyli imies∏ów przys∏ówkowy .  .  .  .  .  .  .  .  .  78 Imies∏ów czasu przesz∏ego .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  79 13.10 .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  81 Strona bierna 13.11 Forma nieosobowa czasowników 13.12 .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  82 13.13 Konstrukcje z czasownikami stare, andare i fare .  .  .  .  .  83 .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  84 Czasowniki i ich dope∏nienia 13.14 5 14 15 15.1 15.2 15.3 15.4 16 17 17.1 17.2 18 19 19.1 19.2 20 20.1 20.2 20.3 Sto stai sta – Czasowniki nieregularne .  .  .  .  .  .  .  .  .  85 Precipitevolissimevolmente – Przys∏ówek .  .  .  .  .  .  .  94 Przys∏ówki o jednej formie .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  94 Przys∏ówki pochodzàce od przymiotników .  .  .  .  .  .  .  .  95 Stopniowanie przys∏ówków .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  95 Miejsce przys∏ówka w zdaniu .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  96 Meglio un uovo oggi che una gallina domani – Konstrukcje porównawcze .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  96 Ma tu non studi mai? – Przeczenie .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  98 Przeczenie proste: non – no .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  98 Inne przeczenia .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  99 Dagli Appennini alle Ande – Przyimki .  .  .  .  .  .  .  .  .  100 .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  105 Penso, dunque sono – Spójniki Spójniki zdania wspó∏rz´dnego .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  105 Spójniki zdania podrz´dnego .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  106 La pasta la voglio al dente! – Szyk wyrazów w zdaniu 108 Zdania twierdzàce .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  108 Zdania pytajàce .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  108 Akcent zdaniowy .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  109 Wykaz hase∏ .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  110 Poj´cia gramatyczne .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  116 6 1 Arriva un bastimento carico di ... – O wymowie i pisowni Alfabet w∏oski a (a) b (bi) c (ci) d (di) e (e) f g (gi) (effe) (i) (i lunga) (kappa) (elle) h (acca) i j k l m (emme) n (enne) o (o) p (pi) q (cu) (erre) r (esse) s t (ti) u (u) (vi/vu) v w (doppia vu/vi) x y z (ics) (ipsilon/i greca) (zeta) – Litery majà rodzaj ˝eƒski (np. la elle). – Litery j, k, w, x oraz y wyst´pujà tylko w wyrazach pochodzenia obcego. Akcent Akcent w j´zyku w∏oskim pada w wi´kszoÊci na przedostatnià sylab´ od koƒca (bambino). Wyró˝niamy dwa rodzaje akcentu: accento grave (`) i accento acuto (’). Accento grave charakteryzuje si´ wymowà otwartà, natomiast accento acuto – wymowà zamkni´tà. Akcent w j´zyku w∏oskim zaznaczamy graficznie: – w wyrazach wielosylabowych zakoƒczonych sylabà akcentowanà, np.: caff¯, verit∫, virtù, così, perché; – w wyrazach jednosylabowych zakoƒczonych dyftongiem, np.: può, più; – w poni˝szych wyrazach. Zauwa˝ ró˝nic´ mi´dzy wyrazami z zazna- czonym akcentem i bez niego: d∫ = on(a) daje da = przyimek lì = tam ¯ = on jest sì = tak l∫ = tam li = zaimek si = si´, sobie e = i la = rodzajnik t¯ = herbata te = tobie, ciebie (rodzaj ˝eƒski) Ad, ed JeÊli wyraz zaczyna si´ od samog∏oski, wówczas do poprzedzajàcego go przyimka a lub spójnika e (rzadziej o) dodajemy d: vado ad Ankara, tu ed io. 7 2 Diamo i numeri! – Liczebnik 2.1 Liczebniki g∏ówne W poni˝szych liczebnikach sylaby, na które pada akcent, zosta∏y podkreÊlone! W liczebnikach od venti do novanta ostatnia litera znika, jeÊli ∏àczà si´ one z uno lub otto! Miejsca te wyró˝niono t∏ustà czcionkà. 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 zero uno due tre quattro cinque sei sette otto nove dieci undici dodici tredici quattordici quindici sedici diciassette diciotto diciannove venti ventuno ventidue ventitré ventiquattro venticinque ventisei ventisette ventotto ventinove trenta trentuno trentadue trentotto quaranta cinquanta sessanta settanta ottanta novanta cento centouno centootto centonove centoundici centottanta duecento trecento quattrocento cinquecento seicento settecento ottocento novecento 32 38 40 50 60 70 80 90 100 101 108 109 111 180 200 300 400 500 600 700 800 900 1.000 mille 1.001 milleuno 1.050 millecinquanta 2.000 10.000 100.000 1.000.000 2.000.000 1.000.000.000 un miliardo 3.000.000.000 tre miliardi duemila diecimila centomila un milione due milioni 34.700 mo˝na napisaç trentaquattromila settecento. – Liczebniki g∏ówne sà zawsze rodzaju m´skiego. 8 – JeÊli liczebnik zakoƒczony na uno stoi przed rzeczownikiem, wów- czas mo˝e on utraciç wyg∏osowà samog∏osk´ -o: ventun persone, trentun lettere, cinquantun richieste. Wyjàtek stanowi sytuacja, gdy rzeczownik zaczyna si´ od: s impura, ps, gn, x, y, z, np. quarantuno studenti/psicologi. – Mille w liczbie mnogiej ma postaç mila. – Mówimy mille visitatori, ale: un milione/miliardo di visitatori. U˝ycie liczebników g∏ównych 1. wiek 2. data Ho trent’anni. Oggi ¯ il tre ottobre. Mam trzydzieÊci lat. Dzisiaj jest trzeci paêdziernika./ Dzisiaj mamy trzeciego paêdziernika. ale: Oggi ¯ il primo ottobre. Dzisiaj jest pierwszy paêdziernika./ Dzisiaj mamy pierwszego paêdziernika. W j´zyku w∏oskim, oznaczajàc dni w dacie, u˝ywamy liczebnika porzàd- kowego tylko wtedy, gdy mówimy o pierwszym dniu miesiàca. (=¯ il primo ...) Data w skrócie: Roma, 5/4/1978 Rzym, 5 kwietnia 1978 Zwróç uwag´: Quanti ne abbiamo oggi? Którego dzisiaj mamy?/Który jest dzisiaj? Przy podawaniu daty u˝ywamy rodzajnika okreÊlonego: Il quindici agosto in Italia si festeggia il ferragosto. 15. sierpnia obchodzi si´ we W∏oszech Wniebowzi´cie Matki Boskiej. 3. data roczna nell’anno/nel 1997 w roku/w 1997 Schiller visse dal 1759 al 1805 Schiller ˝y∏ od 1759 do 1805. 9 4. czas Sono le sette (in punto). Sono le sette e cinque. Sono le sette e un quarto. Sono le sette e mezzo. Sono le otto meno Jest (dok∏adnie) siódma. Jest pi´ç po siódmej. Jest kwadrans po siódmej. Jest wpó∏ do ósmej. Jest za kwadrans ósma. un quarto Il treno parte alle ore ventidue zero quattro. alle otto del mattino Pociàg wyje˝d˝a o 22.04. o ósmej rano 5. poda- Il monte ¯ alto tremila metri. wanie miar Il lago ¯ profondo quattro metri Góra jest wysoka na trzy tysiàce metrów. Jezioro jest g∏´bokie na cztery metry. 2.2 Liczebniki porzàdkowe quarantesimo cinquantesimo sessantesimo settantesimo ottantesimo novantesimo 40° 50° 60° 70° 80° 90° 100° centesimo 101° centunesimo 102° centesimosecondo 200° duecentesimo 300° trecentesimo 400° quattrocentesimo 500° cinquecentesimo 600° seicentesimo 700° settecentesimo 800° ottocentesimo 900° novecentesimo 1.000° millesimo 1.001° millesimoprimo 1.002° millesimosecondo 2.000° duemillesimo 3.000° tremillesimo 10.000° diecimillesimo 100.000° centomillesimo 1.000.000° milionesimo 1° 2° 3° 4° 5° 6° 7° 8° 9° 10° 11° 12° 13° 14° 15° 16° 17° 18° 19° 20° 21° 22° 23° 30° 31° primo secondo terzo quarto quinto sesto settimo ottavo nono decimo undicesimo dodicesimo tredicesimo quattordicesimo quindicesimo sedicesimo diciassettesimo diciottesimo diciannovesimo ventesimo ventunesimo ventiduesimo ventitreesimo trentesimo trentunesimo 10 W j´zyku w∏oskim liczebniki porzàdkowe zaznacza si´ ostatnià literà nazwy liczebnika umieszczanà u góry liczby: il 1° piano, la 2ª classe; w j´zyku polskim nato- miast funkcj´ t´ spe∏nia kropka u do∏u liczby. U˝ycie liczebników porzàdkowych 1. stulecie il diciannovesimo secolo XIX wiek Poczàwszy od XIII wieku o stuleciach w j´zyku w∏oskim mo˝na mówiç równie˝ w nast´pujàcy sposób: il ‘200 (il Duecento = XIII wiek), il ‘300 (il Trecento = XIV wiek) itd. Il ‘900 (il Novecento albo il 20° secolo) to wiek, który niedawno minà∏. 2. papie˝e, królowie Luigi XIV. Luigi quattordicesimo Ludwig XIV 2.3 Liczebniki mno˝ne Doppio – podwójny, triplo – potrójny, quadruplo – poczwórny, quintuplo – pi´ciokrotny, sestuplo – szeÊciokrotny, decuplo – dziesi´ciokrotny, centuplo – stokrotny, np. Quella casa costa il triplo. Ten dom kosztuje potrójnie. „Trzy razy tyle” powiemy tre volte tanto: Lavoro quattro volte tanto. Pracuj´ cztery razy tyle. 2.4 Liczebniki zbiorowe Oto niektóre liczebniki zbiorowe: una decina (oko∏o 10), una dozzina (tuzin; oko∏o 12), una ventina (oko∏o 20), una trentina (oko∏o 30) itd., un centinaio (oko∏o 100), un migliaio (oko∏o 1000). 2.5 Miary i wagi 1 mm un millimetro 1 cm un centimetro 1 m 1 km un chilometro 1 m2 un metro un metro quadro/ quadrato un metro cubo un litro 1 m3 1 l Uwaga! un etto(grammo) due etti un chilo(grammo) 100 g 200 g 1 kg 50 kg mezzo quintale 100 kg un quintale 1 t 1° +/- una tonnellata un grado sopra/sotto zero – 200 g sera – metr materia∏u due etti di formaggio un metro di stoffa 11 3 Pane, amore e fantasia – Rzeczownik 3.1 Rodzaj rzeczownika W j´zyku w∏oskim istniejà tylko dwa rodzaje rzeczownika: m´ski i ˝eƒ- ski. W∏oski nie ma wi´c rodzaju nijakiego. Aby ∏atwo rozpoznaç rodzaj rzeczownika, warto zapami´taç regu∏y ogólne, które pozwalajà upo- rzàdkowaç rzeczowniki w trzy du˝e klasy: rodzaj m´ski il telefono rzeczowniki zakoƒczone na -o = il cielo g∏ównie m´skie il libro rzeczowniki zakoƒczone na -a = g∏ównie ˝eƒskie rodzaj ˝eƒski ale: kilka rzeczowników ˝eƒskich na -o np.: l’auto, la libro, la foto, la mano, la moto, la radio wiele rzeczowników l’amica la bicicletta m´skich na -a np.: la carta il cinema,il dentista, il poeta, il programma il mese rzeczowniki zakoƒczone na -e = l’elefante albo m´skie, albo ˝eƒskie il dente la chiave la madre la notte Uwaga! Na rodzaj rzeczowników zakoƒczonych na -e wskazuje albo rodzajnik, albo towarzyszàcy rze- czownikowi przymiotnik: la chiave piccola (rodzaj ˝eƒski), l’elefante grigio (rodzaj m´ski). Rodzaju m´skiego sà poza tym: 1. rzeczowniki zakoƒczone spó∏g∏oskà: il bar, il film, il camion; 2. rzeczowniki zakoƒczone na -one: il sapone, il cotone (ale: la canzone); 3. wi´kszoÊç nazw mórz, jezior, rzek, prze∏´czy i gór: il Reno, il Vesuvio, il Po (ale: la Loira, la Marna, la Garonna, la Senna, le Alpi, le Ande); 4. miesiàce i dni tygodnia: il giugno, il venerdì (ale: la domenica); 5. liczebniki g∏ówne: il quattro. Rodzaju ˝eƒskiego sà poza tym: 1. rzeczowniki zakoƒczone na -zione: la lezione, la nazione, la lozione; 2. rzeczowniki zakoƒczone na -t∫, -tù: la felicit∫, la virtù; 3. rzeczowniki zakoƒczone na -ie: la superficie, la specie, la calvizie; 4. rzeczowniki zakoƒczone na -i: l’analisi, la paralisi, la tesi (ale: il taxi/ tassì, l’alibi, il brindisi); 12 5. nazwy miast i wysp: la Corsica (ale: il Cairo, il Madagascar); 6. marki samochodów: la Ferrari; 7. litery (➜ rozdzia∏ 1): la f; 8. owoce: la noce, la pera (ale: il melone). 3.2 Rzeczowniki osobowe M´skie i ˝eƒskie rzeczowniki osobowe ró˝nià si´ koƒcówkami. Oto najcz´stsze pary zakoƒczeƒ: koƒcówki -o/-a -e/-a -tore/-trice -e/-essa rodzaj m´ski il ragazzo il signore l’attore lo studente rodzaj ˝eƒski la ragazza la signora l’attrice la studentessa Uwaga! Niestety nie zawsze rzeczowniki mogà byç wpisane w ten wzorzec. Wyjàtki sà bardzo cz´ste, np.: il nipote/la nipote, il dottore/la dottoressa. Rzeczowniki rodzaju ˝eƒskiego, tworzone od formy m´skiej za pomocà koƒcówki -essa (il medico-la medichessa), oraz te, które nazywajà stanowiska i zawody wykonywane zazwyczaj przez m´˝czyzn, sà cz´sto zabarwione negatywnie. Dlatego lepiej w odniesieniu do kobiet pos∏ugiwaç si´ formami m´skimi: l’avvocato Carla Sofri, il presidente Giuliana Zandonella. Ostatnio jednak mo˝na spotkaç w j´zyku w∏oskim odpowiednie formy ˝eƒskie zakoƒczone na -a. Lepiej wi´c u˝yç il mini- stro/la ministra Canzoneri, ani˝eli la ministressa Canzoneri! W przypadku gdy forma m´ska i ˝eƒska rzeczownika jest identyczna, jedynie rodzajnik albo okreÊlajàcy go przymiotnik pozwala rozpoznaç rodzaj rzeczownika. Oto przyk∏ady: 1. niektóre rzeczowniki rodzaju m´skiego zakoƒczone na -a, w szcze- gólnoÊci na -ista i -cida: il/la collega (kolega/kole˝anka), il/la turista (turysta/turystka), l’omicida (zabójca/zabójczyni); 2. rzeczowniki zakoƒczone na -ante/-(i)ente: il/la cantante (piosenkarz/piosenkarka), il/la cliente (klient/klientka); 3. rzeczowniki zakoƒczone na -ese: il/la francese (Francuz/Francuzka). Uwaga! Rzeczowniki o jednakowej formie m´skiej i ˝eƒskiej zakoƒczone na -a ró˝nià si´ mi´dzy sobà koƒcówkami w liczbie mnogiej: i colleghi (koledzy), le colleghe (kole˝anki). 13 3.3 Rzeczowniki z∏o˝one Rzeczowniki z∏o˝one tworzy si´ w j´zyku w∏oskim za pomocà przy- imków: di a da per in su la casa dello studente il televisore a colori la vasca da bagno il corso per principianti il ballo in maschera il vestito su misura dom studencki kolorowy telewizor wanna kurs dla poczàtkujàcych bal maskowy ubranie szyte na miar´ Z∏o˝enia bez przyimka sà bardzo rzadkie, np.: la busta paga (koperta z pensjà), il vagone ristorante (wagon restauracyjny). 3.4 Liczba mnoga Rzeczowniki rodzaju m´skiego zakoƒczone na -o oraz wszystkie rze- czowniki zakoƒczone na -e tworzà liczb´ mnogà za pomocà koƒcówki -i; rzeczowniki rodzaju ˝eƒskiego zakoƒczone na -a natomiast – za po- mocà koƒcówki -e (z wyjàtkiem: l’arma – le armi, l’ala – le ali): rodzaj m´ski rodzaj m´ski rodzaj ˝eƒski rodzaj ˝eƒski liczba pojedyncza il libro liczba mnoga i libri il pesce la madre la casa i pesci le madri le case OsobliwoÊci liczby mnogiej Rzeczowniki zakoƒczone na -co, -ca, -go, -ga Rzeczowniki rodzaju m´skiego Rzeczowniki rodzaju m´skiego zakoƒczone na -co, -go, w których akcent pada na przedostatnià sylab´, tworzà liczb´ mnogà za pomocà koƒcówek -chi, -ghi: il buco, i buchi il lago, i laghi dziura, dziury jezioro, jeziora Wyjàtki: l’amico – gli amici, il greco – i greci. Rzeczowniki rodzaju m´skiego zakoƒczone na -co, -go, w których akcent pada na trzecià sylab´ od koƒca, tworzà liczb´ mnogà za pomocà koƒcówek -ci, -gi: il medico, i medici l’asparago, gli asparagi lekarz, lekarze szparag, szparagi 14 Wyjàtki: il carico – i carichi, i’obbligo – gli obblighi. Rzeczowniki zakoƒczone na -logo tworzà liczb´ mnogà za pomocà koƒcówki: -logi – jeÊli sà nazwami osób: il teologo – i teologi, l’astrologo – gli astrologi -loghi – jeÊli sà nazwami rzeczy: il catalogo – i cataloghi, il dialogo – dialoghi. Rzeczowniki rodzaju ˝eƒskiego Rzeczowniki rodzaju ˝eƒskiego zakoƒczone na -ca, -ga tworzà liczb´ mnogà zawsze za pomocà koƒcówek -che, -ghe: la maga, le maghe l’armonica, le armoniche czarodziejka, czarodziejki harmonijka, harmonijki. Rzeczowniki zakoƒczone na -io, -ia – Rzeczowniki, w których akcent pada na -i-, tworzà liczb´ mnogà w sposób regularny (rzeczowniki rodzaju m´skiego koƒczà si´ wów- czas na -ii): lo zio, gli zii la bugia, le bugie wujek, wujkowie k∏amstwo, k∏amstwa. – Rzeczowniki zakoƒczone na -io, w których -i- nie jest akcentowane, tworzà liczb´ mnogà za pomocà -i: l’armadio, gli armadi il negozio, i negozi szafa, szafy sklep, sklepy. – Rzeczowniki zakoƒczone na -cia oraz -gia, w których -i- nie jest akcen- towane, tworzà liczb´ mnogà za pomocà -ce, -ge (jeÊli -c- lub -g- poprzedza spó∏g∏oska) oraz -cie, -gie (jeÊli -c- lub -g- poprzedza samog∏oska): l’arancia, le arance la spiaggia, le spiagge la camicia, le camicie pomaraƒcza, pomaraƒcze pla˝a, pla˝e koszula, koszule – Rzeczowniki zakoƒczone na -glia majà w liczbie mnogiej koƒcówk´ -glie: la figlia, le figlie córka, córki. Rzeczowniki rodzaju m´skiego zakoƒczone na -a Rzeczowniki rodzaju m´skiego zakoƒczone na -a tworzà liczb´ mnogà za pomocà -i: il problema, i problemi problem, problemy. 15 Rzeczowniki o jednakowej formie liczby pojedynczej i mnogiej W liczbie mnogiej nie zmieniajà formy: 1. rzeczowniki z akcentowanà samog∏oskà wyg∏osowà oraz rzeczowniki jednosylabowe: il caff¯, i caff¯ il re, i re kawa, kawy król, królowie 2. rzeczowniki zakoƒczone spó∏g∏oskà (z regu∏y wyrazy zapo˝yczone z innych j´zyków): il camion, i camion ci´˝arówka, ci´˝arówki 3. rzeczowniki w postaci skróconej: la foto, le foto fotografia, fotografie 4. rzeczowniki zakoƒczone na -i oraz -ie: la crisi, le crisi la serie, le serie kryzys, kryzysy seria, serie ˝ona, ˝ony Wyjàtek: la moglie, le mogli 5. nazwiska: i Rossi, i Brunetti (= paƒstwo Rossi, paƒstwo Brunetti). Rzeczowniki zmieniajàce rodzaj w liczbie mnogiej Niektóre rzeczowniki rodzaju m´skiego stajà si´ w liczbie mnogiej rzeczownikami rodzaju ˝eƒskiego i koƒczà si´ na -a. Na przyk∏ad: il dito – le dita (palec), il ginocchio – le ginocchia (kolano), il miglio – le miglia (mila), il paio – le paia (para), l’uovo – le uova (jajko). Uwaga! Rodzaj przymiotnika dostosowuje si´ do ro- dzaju rzeczownika, który okreÊla: l’uovo sodo le uova sode jajko na twardo jajka na twardo Rzeczowniki o podwójnej formie liczby mnogiej Niektóre rzeczowniki majà podwójnà form´ liczby mnogiej, tj. form´ rodzaju m´skiego zakoƒczonà na -i oraz form´ rodzaju ˝eƒskiego zakoƒczonà na -a. Formy te ró˝nià si´ znaczeniem. il braccio: i bracci il ciglio: i cigli il filo: il gesto: i fili i gesti ramiona (odnogi rzeki) kraw´dzie (skraj drogi) nici gesty le braccia le ciglia le fila le gesta ramiona (cz∏owieka) rz´sy nici (spisku) czyny bohaterskie 16 il grido: i gridi krzyki (g∏os zwierzàt) le grida il labbro: i labbri il membro: i membri brzegi (rany) cz∏onkowie le labbra le membra il muro: i muri mury l’osso: gli ossi koÊci le mura le ossa krzyki (g∏os cz∏owieka) usta cz∏onki (anatomiczne) mury (miasta) koÊci szkieletu razem (ca∏y szkielet) Jest kilka sposobów na poprawne pos∏ugiwanie si´ formami liczby mnogiej rzeczowników w∏oskich. Pierwszy polega na opanowaniu regu∏ ich tworzenia i wyjàtków, drugi – na zapami´taniu zarówno formy liczby pojedynczej, jak i mnogiej danego rzeczownika, trzeci – najmniej wygodny – na nieustannym zaglàdaniu do s∏ownika. Rzeczowniki z∏o˝one Wi´kszoÊç rzeczowników z∏o˝onych tworzy liczb´ mnogà tak jak rze- czowniki proste (il francobollo – i francobolli). Jednym z rzeczowników, który stanowi wyjàtek od tej regu∏y, jest il pesce spada – i pesci spada (ryba miecznik – mieczniki). Zwróç uwag´ na poni˝sze odosobnione przypadki: il dio, gli dei la mano, le mani l’uomo, gli uomini bóg, bogowie r´ka, r´ce m´˝czyzna, m´˝czyêni, ludzie. W j´zyku w∏oskim inaczej ni˝ w j´zyku polskim: – la gente (ludzie) i l’uva (winogrono) wyst´pujà tylko w liczbie pojedynczej; – forma liczby mnogiej rzeczownika rodzaju m´skiego mo˝e zast´powaç zarówno minimum dwa rzeczow- niki m´skie, jak i par´ rzeczowników, z których jeden jest rodzaju ˝eƒskiego, a drugi – m´skiego: i fratelli = bracia, ale równie˝ siostry, rodzeƒstwo. 17 3.5 Stopniowanie znaczeƒ za pomocà charakterystycznych koƒcówek Rzeczowniki w∏oskie mogà za pomocà charakterystycznych koƒcówek przekazywaç znaczenia o ró˝nym zabarwieniu emocjonalnym. Najcz´- Êciej u˝ywane koƒcówki wraz z przypisanymi im odcieniami znaczenio- wymi znajdziesz w poni˝szej tabeli: zgrubienie: -one zdrobnienie: -ino -etto -ello zgrubienie pejoratywne: -accio -astro un ragazzone du˝y ch∏opak un ragazzino un ragazzetto un paesello } ch∏opczyk wioseczka un ragazzaccio una parolaccia un poetastro ch∏opczysko przekleƒstwo wierszokleta Niektóre rzeczowniki mogà mieç kilka ró˝nych koƒcówek, np.: un pezzo (cz´Êç, kawa∏ek): un pezzetto (czàstka, kawa∏eczek), un pezzettino (czàsteczka, kawalàtek) un pezzettuccio (czàsteczka) un pezzaccio (kawa∏). 3.6 Mianownik, dope∏niacz, celownik i biernik W j´zyku w∏oskim, podobnie jak w innych j´zykach romaƒskich, rze- czownik nie odmienia si´ przez przypadki. Niezale˝nie od funkcji, w jakiej dany rzeczownik w zdaniu wystàpi (np. funkcja podmiotu czy dope∏nienia bli˝szego), ma on zawsze takà samà form´: La scimmia mi sorride. Ma∏pa uÊmiecha si´ do mnie. Vedi la scimmia? Czy widzisz ma∏p´? Kto? Kogo? Form´ dope∏niacza w j´zyku w∏oskim tworzymy za pomocà przyimka di: la poesia di Goethe il libro dello scolaro poezja Goethe’go ksià˝ka ucznia Kogo? Dope∏nienie dalsze w j´zyku w∏oskim tworzymy m.in. za pomocà przy- imka a: Rispondo a Carlo. Odpowiadam Karolowi. Komu? 18 4 Biondo era, e bello, e di gentile aspetto ... – Przymiotnik 4.1 O zgodnoÊci przymiotnika z rzeczownikiem W j´zyku w∏oskim wyst´pujà zasadniczo dwie klasy przymiotników: – przymiotniki rodzaju m´skiego zakoƒczone na -o (w liczbie mnogiej na -i) oraz rodzaju ˝eƒskiego zakoƒczone na -a (w liczbie mnogiej na -e), – przymiotniki, które niezale˝nie od rodzaju majà koƒcówk´ -e (w licz- bie mnogiej -i). liczba pojedyncza un testo complicato una grammatica complicata un testo } una grammatica difficile m ˝ m ˝ liczba mnoga testi complicati grammatiche complicate testi } grammatiche difficili Przymiotniki w j´zyku w∏oskim zgadzajà si´ pod wzgl´dem liczby i ro- dzaju z rzeczownikami, do których si´ odnoszà. Dzieje si´ tak nawet wtedy, gdy pomi´dzy przymiotnikiem i rzeczownikiem stoi czasownik: rodzaj m´ski Gianni ¯ spiritoso. rodzaj m´ski i ˝eƒski rodzaj ˝eƒski Maria ¯ spiritosa. Gianni e Carlo sono spiritosi. Gianni e Maria sono spiritosi. Maria e Tina sono spiritose. JeÊli przymiotnik odnosi si´ do kilku osób ró˝nej p∏ci, wówczas forma liczby mnogiej tego przymiotnika jest rodzaju m´skiego. Przymiotnik wyst´puje w rodzaju m´skim tak˝e w zdaniach bezpod- miotowych – chyba ˝e z kontekstu zdania wynika, ˝e mowa o rzeczow- niku rodzaju ˝eƒskiego: Bisogna essere sinceri. Quando si ¯ incinte ci si sente Trzeba byç szczerym. Kiedy jest si´ w cià˝y, czuje si´ pesanti. ci´˝ko. 4.2 OsobliwoÊci przymiotników Przymiotniki zakoƒczone na -re Przymiotniki zakoƒczone na -re zazwyczaj tracà e, jeÊli stojà bezpoÊred- nio przed rzeczownikiem: maggiore – il maggior numero (najwi´kszy numer); peggiore – il peggior nemico (najgorszy wróg). 19
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Krótka gramatyka języka włoskiego
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: