Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00072 009327 11231139 na godz. na dobę w sumie
Kryminalistyka: wybrane zagadnienia techniki - ebook/pdf
Kryminalistyka: wybrane zagadnienia techniki - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7462-267-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Podręcznik jest przeznaczony przede wszystkim dla osób uczących się policyjnego rzemiosła — od uczestników kursu podstawowego po studentów studiów zawodowych I stopnia. Autorzy byliby jednak usatysfakcjonowani także faktem korzystania z niego przez pracowników wymiaru sprawiedliwości.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

KRYMINALISTYKA WYBRANE ZAGADNIENIA TECHNIKI pod redakcją GRAŻYNY KĘDZIERSKIEJ I WŁODZIMIERZA KĘDZIERSKIEGO SZCZYTNO 2011 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Recenzent prof. dr hab. Józef Wójcikiewicz Projekt okładki Grzegorz Adamiak Redakcja Wydawcy Redakcja merytoryczna Małgorzata Popiało Marzena Przetak Redakcja techniczna Radosław Gizot © Wszelkie prawa zastrzeżone — WSPol Szczytno 2011 ISBN 978-83-7462-267-7 Skład, druk i oprawa: Wydział Wydawnictw i Poligrafii Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie ul. Marszałka J. Piłsudskiego 111, 12–100 Szczytno tel. 89 621 51 02, faks 89 621 54 48 e-mail: wwip@wspol.edu.pl ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści Rozdział 1 Grażyna Kędzierska KRYMINALISTYKA W SYSTEMIE NAUK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Rozdział 2 Grażyna Kędzierska CHARAKTERYSTYKA ŚLADÓW KRYMINALISTYCZNYCH . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 Rozdział 3 Grażyna Kędzierska IDENTYFIKACJA KRYMINALISTYCZNA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 Rozdział 4 Grażyna Kędzierska KONCHOSKOPIA I CHEILOSKOPIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 Rozdział 5 Marcin Kobylas DAKTYLOSKOPIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 Rozdział 6 Jolanta Doktór, Ireneusz Sołtyszewski ŚLADY BIOLOGICZNE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 Rozdział 7 Tomasz Bednarek OSMOLOGIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 Rozdział 8 Sławomir Zubański REJESTRACJA BIOMETRYCZNA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 Rozdział 9 Sławomir Zubański ODTWARZANIE WYGLĄDU OSÓB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 Rozdział 10 Ireneusz Sołtyszewski IDENTYFIKACJA N.N. ZWŁOK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165 Rozdział 11 Włodzimierz Kędzierski TRASEOLOGIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Rozdział 12 Marek Betlejewski MECHANOSKOPIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191 Rozdział 13 Grażyna Kędzierska GANTISKOPIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 Rozdział 14 Włodzimierz Kędzierski KRYMINALISTYCZNA PROBLEMATYKA BRONI STRZELECKIEJ . . . . . . . . . 237 Rozdział 15 Paweł Rybicki BADANIA POZOSTAŁOŚCI POWYSTRZAŁOWYCH (GSR). . . . . . . . . . . . . . . . . 269 Rozdział 16 Włodzimierz Kędzierski MIKROŚLADY . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 281 Rozdział 17 Włodzimierz Kędzierski, Magdalena Zubańska, Grażyna Kędzierska FIZYKOCHEMICZNE BADANIA ŚLADÓW KRYMINALISTYCZNYCH. . . . . . . 307 Rozdział 18 Magdalena Zubańska BADANIA PŁYNÓW USTROJOWYCH. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 339 Rozdział 19 Magdalena Zubańska KRYMINALISTYCZNA PROBLEMATYKA WYBUCHÓW. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 347 Rozdział 20 Marek Betlejewski ZABEZPIECZENIE MIEJSCA ZDARZENIA. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 365 Rozdział 21 Grażyna Kędzierska OGLĘDZINY . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 389 Rozdział 22 Marek Betlejewski SZKICE KRYMINALISTYCZNE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 415 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Rozdział 23 Andrzej Rogalski FOTOGRAFOWANIE OBIEKTÓW OGLĘDZIN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 429 Rozdział 24 Andrzej Rogalski FOTOGRAFIA SYGNALITYCZNA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 441 Rozdział 25 Włodzimierz Kędzierski EKSPERTYZA. BIEGLI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 447 Rozdział 26 Marek Betlejewski EKSPERYMENT PROCESOWO-KRYMINALISTYCZNY . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 463 Rozdział 27 Paweł Rybicki BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENA PRACY W TECHNICE KRYMINALISTYCZNEJ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 477 Rozdział 28 Marek Betlejewski NADZÓR SŁUŻBOWY I KONTROLA W TECHNICE KRYMINALISTYCZNEJ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 489 BIBLIOGRAFIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 499 INFORMACJE O AUTORACH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 511 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Rozdział 1 Grażyna Kędzierska KRYMINALISTYKA W SYSTEMIE NAUK ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 8 1.1. POWSTANIE KRYMINALISTYKI I JEJ PIONIERZY KRYMINALISTYKA W SYSTEMIE NAUK Historia kryminalistyki jest nierozerwalnie związana z dziejami organów ścigania. Słowo „policja”, obecnie oznaczające organ państwowy powołany do ochrony porządku i bez- pieczeństwa publicznego, zorganizowany w sposób wojskowy1, pochodzi od greckiego politeía dawniej oznaczającego całokształt działalności administracyjnej państwa2, wszystkie funkcje państwa, zorganizowaną władzę państwową. Utrzymujące porządek w państwie służby, początkowo prymitywnie zorganizowane, stosowały zabiegi, takie jak: obserwacja, rejestracja, a nawet badania identyfikacyjne pisma3. Dziś nazywa się je metodami pracy kryminalistycznej, jednak — mimo podobieństwa w nazwie — nie można ich mylić ze względu na technikę i zakres współczesnych metod. Wyspecjalizowane policyjne służby kryminalne lub śledcze4 powstały na początku XIX w. jako odpowiedź na niepokoje społeczne wczesnego okresu rewolucji przemy- słowej. Szczególne nasilenie tych niepokojów wystąpiło w Anglii, gdzie utrwalona od wieków władza musiała walczyć o dalszą egzystencję nie tylko z robotnikami, lecz także z rzeszami przestępców, ponieważ na skutek zmian społeczno-gospodarczych przestępczość rozrosła się do ogromnej, jak na ówczesne czasy, skali. Na tym tle została stworzona koncepcja zorganizowania umundurowanych, odpowiednio wyszkolonych sił policyjnych. Bazę tych sił mieli stanowić Bow-Street-runners (gońcy z Bow Street) powołani w 1750 r. z inicjatywy Henry’ego Fieldinga5, sędziego pokoju w Westminster. Gońcy z Bow Street byli grupą dwunastu pomocników sędziego. Uważano ich za pierwszych funkcjonariuszy policji kryminalnej. Niektórzy z gońców, mimo niskich zarobków, dorobili się znacznych majątków, stosując do wykrywania przestępstw metody właściwe raczej ich popełnianiu. z „gońców z Bow Street” Źródło: J. Thorwald, Stulecie detektywów, Kraków 1971 Ryc. 1.1. Piotr Townsend, jeden (wkładka) Dopiero w 1829 r. podjęto działania w kierunku następnej reformy policji. Robert Peel6 wniósł wtedy do Parlamentu projekt ustawy przewidującej zatrudnienie 1000 osób jako zawodowych, umundurowanych policjantów, w celu utrzymania porządku w ówczesnym Londynie. 7 grudnia tegoż roku powstała policja metropolitalna, a od nazwy budynku, w którym miała siedzibę, została ona nazwana ‘Scotland Yard’. Początek organizowania właściwej służby kryminalnej, czyli nieumundurowanych oddziałów, które „nie potrafią być 1 Hasło: policja [w:] Słownik wyrazów obcych, E. Sobol (red.), Warszawa 2002, s. 876. 2 Hasło: policja [w:] Nowy leksykon PWN, B. Petrozolin-Skowrońska (red.), Warszawa 1998, s. 1348. 3 M. Kulicki, Kryminalistyka. Wybrane zagadnienia praktyki śledczo-sądowej, Toruń 1994, s. 9. 4 Obecnie w wykrywaniu i dowodzeniu przestępstw służba kryminalna stosuje metody operacyjne, służba dochodzeniowo-śledcza zaś metody procesowe. 5 J. Thorwald, Stulecie detektywów, Kraków 1992, s. 49. 6 Tamże, s. 50. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Grażyna Kędzierska 9 wszędzie, ale wszędzie można się ich spodziewać”7, w Anglii przypada na rok 1842, gdy dwunastu funkcjonariuszy zdjęło mundury, by zostać detektywami. Później określenie „Scotland Yard” stało się nazwą angielskiej policji kryminalnej. W dziejach francuskich organów ścigania przełomowy był rok 1812. W Paryżu utworzono wtedy oddział służby krymi- nalnej nazwany Brygadą Bezpieczeństwa (Brigade de Sûreté). Szefem tej policji kryminalnej został Eugeniusz Vidocq8, de- zerter, przestępca i wielokrotny uciekinier z więzienia. Źródło: W. Łysiak, Empirowy pasjans, Poznań 1990 (wkładka) w wieku dojrzałym Ryc. 1.2. Franciszek Vidocq Po którejś z kolei ucieczce — tym razem z ciężkiego zakładu zwanego „bagnem” — próbował uczciwego życia, prowadząc sklep w paryskiej dzielnicy Saint-Denis. Chociaż policja go nie znalazła, „odkryli” go dawni kompani. Vidocq napisał wiele lat później: „Los pozazdrościł mi szczęścia uczciwej egzystencji. Było dla mnie oczywiste, że jako zbiegły więzień mam do wyboru jedynie dwie możliwości: zostać zdradzonym albo samemu stać się donosicielem”. Gdy został szefem Sûreté, Vidocq otrzymał prawo zatrudnienia czterech wybranych przez siebie pomocników. Zgodnie z poglądem, że podobne najlepiej zwalcza się podobnym, Vidocq do zwalczania prze- stępczości zatrudnił wyłącznie przestępców, głównie złodziei kieszonkowych. Nakazał im noszenie grubych rękawic, które z czasem stały się elementem umundurowania francuskiej policji i symbolem jej uczciwości. Vidocq i jego pracownicy byli mistrzami maskowania się i wcielania w różne postaci. Tego pierwszego szefa francuskiej policji kryminalnej uznaje się za twórcę tak zwanej parady zatrzymanych, w czasie której pracownicy Sûreté uczyli się na pamięć wyglądu zatrzymanych i skazanych, aby później móc dokonywać ich identyfikacji przez rozpoznanie. Był to początek dzisiejszego opisu cech zewnętrznych osoby, czyli por- tretu pamięciowego. Vidocq założył kartotekę znanych Sûreté przestępców, modyfikował stosowane metody zabezpieczania śladów, prowadził działalność prewencyjną. W takiej postaci Sûreté przetrwała do 1832 r., kiedy to Vidocq odszedł; wszystkich pracujących w niej eksprzestępców zwolniono, Brygadę Bezpieczeństwa zaś przemianowano na Służbę Bezpieczeństwa. Stany Zjednoczone Ameryki Północnej są przykładem państwa, w którym początki zorga- nizowanej służby kryminalnej opierają się na prywatnych agencjach detektywistycznych. Do dziś są one oryginalnym i typowym dla tego państwa zjawiskiem. Allan Pinkerton (urodzony w Glasgow w 1819 r.) przybył do Nowego Świata i jako bednarz zamieszkał w Dundee w stanie Visconsin. Przypadek sprawił, że wstąpił on na drogę kryminalistyki. Podczas poszukiwań grasującej w okolicy bandy opryszków na podstawie pozostałości obozowiska określił ich zamiary, zdobywając natychmiast sławę wielkiego detektywa. W 1850 r. założył National De- tective Agency Pinkerton (Narodową Agencję Detektywistyczną Pinkertona). Symbolem Agencji było otwarte oko i motto: „Nie śpimy nigdy (...)”. Urzędnicy Pinkertona byli nieprzekupni, znakomicie strzelali z karabinów i rewolwerów, byli świetnymi psychologami, obserwatorami, mistrzami w przebieraniu się i podszywaniu pod różne postaci. Byli zuchwali i nieustraszeni. 7 Za: P. Horoszowski, Kryminalistyka, Warszawa 1958, s. 27. 8 G. Feix, Sûreté. Wielkie ucho Paryża, Katowice 1988, s. 60. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 10 KRYMINALISTYKA W SYSTEMIE NAUK W ciągu kilku lat stali się najbardziej efektywnymi kryminalistykami Ameryki Północnej. Przypadkiem w 1861 r. Pinkerton — jako makler giełdowy tropiący szajkę fałszerzy pieniędzy — odkrył spisek mający na celu zamordowanie prezydenta Abrahama Lincolna. Ten epizod oraz działalność biura Pinkertona jako szpiegowskiej organizacji w czasie amerykańskiej wojny domowej jeszcze bardziej rozsławiły skutecz- ność detektywistyczną Agencji. Urzędnicy Pinkertona w pracy najchętniej stosowali metody właściwe kryminalistyce. Lista sukcesów Agencji na polu zwalczania przestępczości jest długa. W Seymour, począwszy od 1866 r., przez kilka lat rozpracowy- wali i wreszcie unieszkodliwili bandę Johna Reno. W 1878 r. złamali potęgę niosącego śmierć gangu Molly-Maguires w Pensylwanii. Miesiącami tropili krwawą grupę Jessego Jamesa9, za co James pró- bował zabić Allana Pinkertona w Chicago. Historia kryminalistyki podaje, że to najprawdopodobniej Pinkerton i jego synowie jako pierwsi zastosowali fotografię w zwalczaniu przestępczości, publikując zdjęcie zrobione braciom Reno w biuletynach śled- czych Agencji. Allan Pinkerton skompletował pierwsze albumy: przestępców Ameryki oraz skradzionych koni wyścigowych, dzięki czemu miał udział w tworzeniu największej na świecie kartoteki złodziei i paserów biżuterii. Po śmierci Allana Pinkertona w 1884 r. Agencję przejęli jego synowie. Wyróżniała się ona solidną i sprawną organizacją oraz niebywałą skutecznością na tle chaosu, jaki panował w ówczesnej amerykańskiej policji10. Źródło: R.C. Wadman, W.T. Allison, A history w Tombstone (Arizona, luty 1884 r.). Heith Ryc. 1.3. Zlinczowanie Johna Heitha z pięcioma innymi mężczyznami zabili cztery osoby podczas rabunku of police in America, 2004, s. 48 W Polsce 24 lipca 1919 r. wydano ustawę o Policji Państwowej, otwierającą przed pol- skimi służbami bezpieczeństwa nowy rozdział. W myśl tej ustawy centralnym organem była Komenda Główna Policji Państwowej11. Policja śledcza otrzymała ramy organizacyjne na mocy rozkazu nr 165 komendanta głównego z 20 maja 1922 r. W ślad za tym powstały urzędy śledcze przy komendach okręgowych oraz ekspozytury w innych miastach. Zadaniem policji śledczej było zapobieganie przestępstwom i ich ujawnianie. Funkcjonariusze mieli sprawować 9 Jesse James i jego starszy o cztery lata brat, Frank, byli synami pastora. Jesse był ministrantem, pracowitym, spokojnym chłopcem. W wir przemocy został wciągnięty, gdy miał 16 lat, podczas wojny secesyjnej w 1863 r. W czasie napadu oddziału Jankesów na farmę Jamesów, Jesse został dotkliwie wychłostany. Po tym wydarzeniu razem z bratem wstąpił do partyzanckiego oddziału Południa. Po klęsce Południa chłopcy zebrali bandę i napadali na banki, dyliżanse i pociągi. Napad na bank w Northfield 7 września 1876 r. zakończył okres istnienia tej grupy. Na jakiś czas Jesse uspokoił się, lecz potem znowu zebrał bandę, angażując braci Fordów. 3 kwietnia 1882 r. jeden z Fordów zabił Jessego Jamesa, za co dostał 10 000 dolarów nagrody. Jesse James miał żonę (Zereldę) i dwoje dzieci, był rozbójnikiem uwielbianym i niesłychanie sławnym. Jego zabójca został potępiony przez ówczesne społeczeństwo amerykańskie. Frank James później handlował obuwiem i umarł we własnym łóżku w 1915 r. R. Reouven, Słownik zabójców. Od Kaina po Mansona, Warszawa 1992, s. 226. 10 J. Thorwald, Stulecie..., s. 101. 11 S. Grabowski, Zarys historii polskiej policji [w:] 85 lat polskiej policji, G. Kędzierska (red.), Szczytno 2004, s. 12, 15. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Grażyna Kędzierska 11 Ryc. 1.4. „Na Posterunku” — wydawnictwo policyjne II RP Źródło: zbiory Muzeum Policji w Warszawie Ryc. 1.5. Oględziny śledcze miejsca katastrofy kolejowej pod Widzewem w 1932 r. Na fotografii funkcjonariusz Policji Państwowej st. przodownik Eligiusz Grafiński Źródło: ze zbiorów Barbary Wilczyńskiej nadzór nad elementem przestępczym za pomocą służby patrolowej, obserwacji i zbierania poufnych wiadomości. Należało zachować ścisły kontakt z policją mundurową, przy czym ta ostatnia była obowiązana udzielać wszelkiej pomocy funkcjonariuszom policji śledczej, zwłaszcza informować o bandyckich napadach i fałszer- stwach dokumentów. W ekspozyturach zostały uruchomione biura rejestracyjne prowadzące albumy fotograficzne, skorowidz poszuki- wanych osób, bazę informacji o kryminalnej przeszłości niektórych osób, zbiory daktyloskopijne12. Registratury były prowadzone tylko przez wybrane ekspozytury, na przykład w Warszawie, Toruniu, Lub- linie, Lwowie. Instrukcja śledcza z 15 maja 1920 r. podawała zasady fotografowania sygnalitycznego. Zdjęcia wykonywano w trzech po- zach: z profilu, en face (bez nakrycia głowy) oraz en trois (z nakryciem głowy). Konieczne było też fotografowanie zwłok osób nieznanych lub zamordowanych oraz wykonywanie zdjęć sytuacyjnych, aby dać „możność Sądowi zorientowania się w akcji wykonania przestępstwa przez złoczyńcę”13. Dziedzina wiedzy o zwalczaniu przestępczości, której praktyki były stosowane prawie Fabian, funkcjonariuszka Policji Państwowej, 1938 r. Muzeum Policji w Warszawie Ryc. 1.6. Post. Alina Źródło: ze zbiorów do końca XIX wieku jest nazywana „prekryminalistyką”14. 12 Kartoteka była prowadzona według klasyfikacji przestępstw podawanych przez instrukcję. Były w niej 22 kategorie podzielone na podkategorie lub inaczej specjalności. Występowały takie kategorie, jak: zabójcy, akuszerki, alfonsi i prostytutki, bydłokradzi, świętokradcy, klienci, welocypedziści, szkodnicy państwa. Wśród przestępców specjalistów byli na przykład: fabrykanci aniołków, defloranci, mojszczyki, psiarze, klawisznicy, szpryngowcy, marwicherzy, froterzy, fabrykanci kalectwa, paczkarze, hipnotyzerzy. A. Abramski, J. Konieczny, Justycjarjusze, hutmani, policjanci. Z dziejów służb ochrony porządku w Polsce, Katowice 1987, s. 179. 13 A. Abramski, J. Konieczny, Justycjarjusze, hutmani..., s. 177–178. 14 W. Brzęk, Próba periodyzacji dziejów polskiej kryminalistyki, „Problemy Kryminalistyki” 1981, nr 150, s. 285. M. Kulicki, Kryminalistyka..., s. 9. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 12 KRYMINALISTYKA W SYSTEMIE NAUK Pod koniec XIX w. właściwie we wszystkich państwach na świecie działały już ty- powe policyjne służby kryminalne. Efektywność ich pracy była różna i zależała od wielu czynników, takich jak: stan przestępczości, typ ustroju państwowego, struktura or- ganizacyjna i liczebność, metody działania, prawne i naukowe możliwości. Zaczynało być jasne, że rozpoznanie osoby wyłącznie metodą „parady zatrzymanych”, metodą znakomitą na początku wieku, stało się anachronizmem. Potrzebna była identyfikacja pewna, naukowa, opierająca się nie tylko na zawodnej pamięci garstki detektywów. Naukowa kryminalistyka powstała na skutek zbiegu dwóch przesłanek. Pierwsza prze- słanka miała swoje korzenie w zmianach w postępowaniu procesowym i zastępowaniu procesu inkwizycyjnego kontradyktoryjnym, co spowodowało potrzebę doskonalenia metod zwalczania przestępczości przede wszystkim w zakresie naukowej identyfikacji sprawców przestępstw oraz ich rejestracji. W dobie intensywnie rozwijającego się przemysłu nie mniej ważna niż identyfikacja osoby była identyfikacja rzeczy. Skrystalizowanie się pierwszej prze- słanki w postaci zapotrzebowania organów ścigania na naukowe metody identyfikacji zbiegło się w czasie z ogromnym rozwojem nauk przyrodniczych i technicznych. Odkrycia biologów, chemików i fizyków okazały się przydatne w pracy kryminalnych organów ścigania. Nauka mogła zaoferować to, czego potrzebowały ówczesna policja i wymiar sprawiedliwości, czyli — teoretyczne i praktyczne podstawy identyfikacji osób, utrwalania i badania śladów. To była druga przesłanka wyłonienia się nowej nauki, nazywanej kryminalistyką. Wiele zagadnień dzisiejszej kryminalistyki w jej prekryminalistycznym okresie znajdowało się w obszarze zainteresowania medycyny sądowej. Właśnie jej przedstawiciele przygotowali grunt pod powstanie kryminalistyki. Na ziemiach polskich byli to: najwcześniejszy — Ludwik Perzyna15 i pochodzący z XIX w.: — Fryderyk Hechell16; 15 Ludwik Perzyna (1742–1812). Zakonnik i lekarz. W 1793 r. w Kaliszu ukazała się praca Perzyny zatytułowana „Nauka cyrulicka krótko zebrana”, której trzecia część dotyczy wyłącznie medycyny sądowej. Był to w polskiej literaturze pierwszy przypadek opisu obrażeń osób i zwłok, a także sekcji. Autor pisał: „Sposób urzędowych relacji z wyprowadzonych wizji czy oględzin ciał ludzi, to przez truciznę, to przez przypadek czyli trafunek, to na koniec przez gwałt różnego zabójstwa z tego świata zgładzonych lub też tylko pokaleczonych, jeszcze żywych, albo też już umarłych opisywania”. Za: W. Brzęk, Pionierzy kryminalistyki polskiej, „Problemy Kry- minalistyki” 1982, nr 155, s. 161. 16 Fryderyk Hechell (1794–1850). Urodził się w Wilnie. Ojciec, Jan, był Niemcem, matka, Tekla, z domu Grünwald — Polką. Był bardzo zdolny, uczył się znakomicie. Początkowo studiował nauki przyrodnicze na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Wileńskiego, później rozpoczął studia medyczne, zapewniające lepsze perspektywy. Ukończył studia w 1818 r., uzyskując tytuł magistra medycyny i w tym samym roku został dok- torem. W czasie podróży w Paryżu poznał Mateusza Józefa Bonawenturę Orfilę, uchodzącego już wówczas za ojca toksykologii. Podczas pobytu w Berlinie Hechell pilnie uczęszczał na wykłady medycyny sądowej oraz policji lekarskiej. W 1834 r. wygrał konkurs na stanowisko profesora Katedry Medycyny Sądowej w UJ. Przez 16 lat swojej działalności naukowej napisał: „O koniecznej potrzebie i użyteczności policji lekarskiej”, „O pijaństwie, o jego szkodliwych skutkach i środkach zapobieżenia owemu”, „Historyczno-krytyczne badanie początku i wzrostu medycyny sądowej jako oddzielna gałąź nauki lekarskiej uważanej”, „Zasady medycyny sądowej” i „Medycyna sądowa — podług najnowszych zasad i doświadczeń w tej gałęzi nauk lekarskich po- czynionych ułożona dla uczniów Wydziału Lekarskiego w Uniwersytecie Jagiellońskim”. Ze swoimi studentami uczestniczył w sekcjach zwłok i obdukcjach. Osiągnięciem Hechella jest oparcie medycyny sądowej na szero- kich humanistycznych podstawach, a także dostrzeganie jej związku z sądownictwem i wymiarem sprawiedli- wości oraz prawem i prawodawstwem. Współpracując z ówczesnymi organami ścigania, stosując medycynę sądową i elementy dzisiejszej kryminalistyki, pomógł wyjaśnić kilka skomplikowanych przypadków. Wiosną 1850 r. za namową przyjaciół i rodziny wyjechał na leczenie do Freiwalden (dzisiaj Jesienik w Czechach). Tam zmarł. J. Widacki, Stulecie polskich detektywów, Kraków 1992, s. 37 i nast. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Grażyna Kędzierska 13 — Ludwik Teichmann17, który opracował metodę absolutnie pewnego i ścisłego ustalania obecności krwi w substancji; — Leon Blumenstok-Halban18, publikujący swoje rozważania o terminach: „narzędzie” i „broń” oraz o postępowaniu podczas badania włosów; — Leon Wachholz19, autor procedur obejmujących korzystanie ze śladów biologicznych, identyfikację narzędzi, badania ran postrzałowych i wnioskowanie na ich podstawie, oględziny i zabezpieczanie materiału do badania; — Jan Stanisław Olbrycht20, który przyczynił się do ustalenia zasad opisu cech zewnętrz- nych człowieka, przeprowadził dyskusję na temat wartości identyfikacyjnej modus operandi oraz uściślił metody badań traseologicznych. Ogromne zasługi położyli też chemicy, tacy jak Emil Czyrniański21 i Karol Olszewski22, zajmujący się w Krakowie toksykologią sądową. 17 Ludwik Karol Teichmann (1823–1895). Urodził się w Lublinie. Gdy w wieku sześciu lat stracił rodziców, wychowywały go siostry ojca. Szkołę ukończył w Krakowie. W 1850 r., będąc studentem ewangelickiego Wydziału Teologicznego w Dorpacie w Rosji, z konieczności wyjechał przez Hamburg do Heidelbergu, gdzie zapisał się na Wydział Lekarski tamtejszego Uniwersytetu. Oprócz medycyny chodził na wykłady z chemii oraz technologii i eksperymentował w laboratorium chemicznym. Owocem tego była praca opublikowana w 1853 r., w której donosił, że: „jeśli grudkę krwi rozetrze się na szkiełku przedmiotowym za pomocą prę- cika szklanego, doda... soli kuchennej... kwasu octowego... nakryje szkiełkiem... podgrzeje, to... można zaobserwować... kryształki heminy. Ich wystąpienie dowodzi z bezwzględną pewnością obecności krwi”. Dzięki metodzie Teichmanna medycyna osiągnęła duży postęp w dziedzinie badania brunatnych plam pod kątem ustalania, czy są one krwią. W 1855 r. Teichmann uzyskał dyplom doktora medycyny, chirurgii i sztuki położniczej. Wszędzie podkreślał, że jest Polakiem. Stypendium umożliwiło mu podróż po zakładach naukowych wielu krajów Europy. Jako prywatny docent starał się o katedrę w Warszawskiej Akademii Medyko- -Chirurgicznej. Wreszcie w 1861 r. trafił do Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie utworzył prosektorium są- dowo-lekarskie. J. Widacki, Stulecie..., s. 37 i nast. 18 Leon Blumenstok-Halban (1838–1897). Po habilitacji z medycyny sądowej w 1869 r. (praca zatytułowana „O wpływie medycyny sądowej na rozwój pojęcia dzieciobójstwa”) prowadził pierwsze na ziemiach polskich wykłady z tej dziedziny dla studentów prawa na Uniwersytecie Jagiellońskim. Nowością była ich forma. Część wykładów odbywała się w prosektorium, część w muzeum anatomii, część zaś w zakładzie dla psychicznie chorych. Treści obejmowały ówczesną wiedzę z medycyny sądowej, ale także z kryminalistyki, kryminologii i psychiatrii sądowej. W 1870 r. Blumenstok zostaje profesorem i kierownikiem Katedry Medycyny Sądowej na Wydziale Prawa i Administracji UJ, która powstaje równolegle do Katedry Medycyny Sądowej istniejącej od 1804 r. na Wydziale Lekarskim. W 1892 r. Blumenstok zmienił nazwisko na Halban. J. Widacki, Stulecie..., s. 42 i nast. 19 Leon Wachholz (1867–1942). Wieloletni kierownik Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej UJ. Do 1939 r. pro- wadził wykłady z medycyny sądowej i psychopatologii sądowej. Autor pierwszych nowoczesnych podręczników medycyny sądowej, zawierających sporo wiadomości z kryminalistyki (na przykład już w pierwszym wydaniu z 1899 r. znalazło się dużo danych na temat daktyloskopijnych badań identyfikacyjnych). Był wiceprezesem Międzynarodowej Akademii Medycyny Sądowej. J. Widacki, Stulecie..., s. 37 i nast. 20 Jan Stanisław Olbrycht (1886–1968). W latach 1923–1962 profesor UJ, a następnie Akademii Medycznej w Krakowie. Wspólnie z L. Wachholzem na zamówienie Komendy Głównej Policji Państwowej napisali książkę „Medycyna kryminalna” adresowaną do pracowników organów ścigania. Wydano ją w 1924 r. w Warszawie. J. Widacki, W. Brzęk, Wspólne początki medycyny sądowej i kryminalistyki, „Problemy Kryminalistyki” 1980, nr 143, s. 185. 21 Emil Czyrniański (1824–1888). Kierownik Katedry Chemii UJ od 1851 r. Miał wtedy 27 lat i był profesorem chemii. Studia ukończył we Lwowie, miał za sobą asystenturę w Pradze. W Krakowie napisał kilka podręcz- ników, był sądowym znawcą chemii, czyli „przysięgłym chemikiem sądowym”. Zajmował się toksykologią. J. Widacki, Stulecie..., s. 97 i nast. 22 Karol Olszewski (1846–1915). W 1871 r. ukończył studia na Wydziale Filozoficznym UJ. W 1883 r. wspólnie z Zygmuntem Wróblewskim skroplił tlen, a później inne składniki powietrza, co przyniosło im światową sławę. Olszewski wykonywał również sądowe ekspertyzy toksykologiczne i chemiczne. Po śmierci Czyrniańskiego został kierownikiem Katedry Chemii. J. Widacki, Stulecie..., s. 37 i nast. oraz s. 107 i nast. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 14 KRYMINALISTYKA W SYSTEMIE NAUK Powstanie każdej nauki poprzedzają długotrwałe przygotowania23. Elementem tych przygotowań są publikacje, których treści nie daje się umieścić w zakresie zainteresowania żadnej z istniejących nauk. Takie opracowania ukazują się jako efekt badania problemów pojawiających się w praktyce, a niemożliwych do rozwiązania metodami od dawna sto- sowanymi i dobrze sprawdzonymi. Mimo to czasem mijają dziesiątki, a niekiedy setki lat, zanim wystąpią okoliczności sprzyjające szybkiemu i nagłemu rozwojowi w jakiejś dotychczas nieznanej dziedzinie. Tak było również z kryminalistyką. Jeszcze w wieku XIX ogół naukowych problemów związanych ze śledztwem mieścił się w ramach medycyny są- dowej i przez cały ten wiek rozdzielanie wspomnianych dyscyplin nie miało sensu. Dopiero z końcem stulecia zaczyna się coraz wyraźniej zarysowywać tendencja do wydzielania nowej dyscypliny, która w latach dwudziestych XX wieku oddzieliła się już ostatecznie od medycyny sądowej. Tą dyscypliną jest kryminalistyka w dzisiejszym rozumieniu24. Za termin powstania naukowej kryminalistyki przyjmuje się czas wydania książki zatytułowanej „Podręcznik dla sędziów śledczych”, czyli rok 1893. Pracę tę napisał Austriak, Hans Gross (1847–1915), sędzia śledczy, który docenił, zebrał oraz potrafił opracować rozproszone doniesienia z zakresu nowej nauki. Największym osiągnięciem Grossa było zorganizowanie nowej nauki, ale był on również inicja- torem powstania w 1898 r. czasopisma „Archiv für Kryminal- Antropologie und Kriminalistik” (pod nieco zmienionym tytułem ukazującego się do dzisiaj), później zaś Instytutu Kryminalistycznego w ramach uniwersytetu w Grazu. Książka Grossa miała wiele wydań, również po śmierci jej autora25. Na świecie pionierami nowoczesnej kryminalistyki26, obok Hansa Grossa, byli między innymi27: Alfons Bertillon, Francis Galton, Henry Faulds, Edward Henry oraz Edmund Locard. Alfons Bertillon urodził się w roku 1853 jako syn lekarza. Po nieudanych próbach zdobycia wykształcenia w 1879 r. został przyjęty do Paryskiej Prefektury Policji jako pomocnik kancelisty. Zadaniem Bertillona było kopiowanie rysopisów przestępców na karty ewidencyjne. Podobieństwo kopiowa- nych rysopisów skierowało uwagę Bertillona na wiedzę antro- pologiczną, jaką wyniósł z rodzinnego domu. Jeszcze w roku podjęcia pracy w policji opracował i przesłał prefektowi pro- jekt identyfikacji przestępców na podstawie pomiarów ciała. szef służby śledczej Sûreté, twórca systemu pomiarów antropometrycznych do identyfikacji przestępców Źródło: G. Feix, Sûreté. Wielkie ucho Paryża, Katowice 1988 Ryc. 1.7. Alphonse Bertillon, (wkładka) 23 Przyczyny powstania nauki można podzielić na wewnętrzne i zewnętrzne. Wewnętrzne to działające w ramach nauki lub nauk, z których wydziela się nowa dyscyplina. Przyczyną zewnętrzną najczęściej jest zapotrzebowanie społeczne. W. Brzęk, Próba..., s. 283. 24 J. Widacki, Stulecie..., s. 5. 25 M. Kulicki, Kryminalistyka..., s. 11. 26 Oprócz szerzej przedstawionych postaci konieczne jest wymienienie jeszcze następujących: William Herschell, Juan Vucetich, Józef Orfila, Georg Popp, Paul Jeserich, Alexander Lacassagne, August Brüning, Gaston Bayle, Paul Kirk, Mac Frei-Sulzer, Robert Jervis, Calvin Goddard. 27 G. Feix, Sûreté. Wielkie ucho Paryża, Katowice 1988, s. 102. J. Thorwald, Stulecie..., s. 39, 44, 84, 69. J. Thorwald, Godzina detektywów, Kraków 1993, s. 320. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Grażyna Kędzierska 15 Jednak system pomiarów i kartotekę wprowadzono dopiero w roku 1883. Już w następnym roku karty antropometryczne były uzupełniane fotografiami. 1 lutego 1888 r. Bertillon został powołany na stanowisko dyrektora policyjnej służby identyfikacyjnej. Mimo wielu zasług nie ustrzegł się błędu, wydając opinię z badań pismoznawczych w szpiegowskiej aferze Alfreda Dreyfusa. Za osiągnięcia w dziedzinie zwalczania przestępczości otrzymał czerwoną wstęgę Legii Honorowej. Przed śmiercią oślepł, a zmarł w 1914 r. po ciężkiej chorobie. W historii kryminalistyki jest postacią ze wszech miar zasłużoną jako twórca pierwszej naukowej metody identyfikacji człowieka oraz kartoteki antropometrycznej, zasad fotografii sygnalitycznej i zasad portretu słownego. Francis Galton urodził się w 1822 r. w Birmingham. Ojciec Galtona był zamożnym fabrykantem. Francis studiował medycynę, lecz nigdy później nie wykonywał zawodu lekarza. Całkowicie niezależny finansowo, poświęcił się swoim naukowym zainteresowa- niom. Zwiedził wiele krajów, poznał wiele osobistości ówczesnego świata nauki i chociaż podupadł na zdrowiu i przeżywał załamania, dożył prawie dziewięćdziesięciu lat. W latach sześćdziesiątych XIX wieku Galton zaczął interesować się dziedziczeniem fizycznych i duchowych właściwości. Zbierał dokumentację dotyczącą kobiet i mężczyzn, dorosłych i dzieci, możliwie z kilku pokoleń. W 1884 r. na Międzynarodowej Wystawie Londyńskiej Galton i jego asystent sierżant Randal mierzyli siłę mięśni, rozpiętość ramion, długość tu- łowia, funkcjonowanie słuchu itd. każdego, kto się zgłosił. Z czasem Galton zyskał opinię wybitnego antropologa. Po spotkaniu w 1888 r. w Paryżu z Alfonsem Bertillonem zajął się identyfikacją. Przypomniał sobie pracę Wiliama Herschela na temat daktyloskopii, którą kiedyś przeczytał w czasopiśmie „Nature”. Dokładne studia nad tym opracowaniem uświadomiły Galtonowi, że przyszłość identyfikacji człowieka to linie papilarne. Zaczął zbierać, jak wtedy to określał, „wizerunki palców”. Powiększał je i oglądał. Przeprowadził dowód matematyczny wykazujący, że możliwość powtórzenia się identycznego wzoru linii papilarnych jest równa 1:64 000 000 000. Galtona jednak interesowało przede wszystkim wykorzystanie wzorów linii papilarnych do identyfikacji osób. W tym celu należało je ująć w system, według którego będzie można rejestrować osoby. W roku 1892 ukazała się pierwsza książka Francisa Galtona ‘Fingerprints’ („Odciski palców”), w której przedstawił system klasyfikacji wzorów daktyloskopijnych, a niedługo potem następna, zatytuło- wana „Registratura odcisków palców”. Zmarł w 1916 r. Na pracach Galtona opierały się fundamenty daktyloskopijnego systemu klasyfikacyjnego, który zaczęto wprowadzać w Anglii od roku 1900. Henry Faulds urodził się w 1843 r., zmarł w 1930. Był lekarzem. Pracując w szpitalu w Japonii, kolekcjonował starożytną ceramikę japońską. Zwrócił uwagę na odciski palców pozostawione przez twórców naczyń. Wtedy zaczął interesować się także „rysunkami” na palcach swoich pacjentów. Początkowo przerysowywał wzory linii papilarnych, później pobierał je metodą odcisków plastycznych. Z czasem przeszedł do odbitek płaskich wykonywanych za pomocą tuszu. W badaniach wyodrębnił trzy podstawowe typy wzorów: łuki, pętlice i wiry. Główną zasługą Fauldsa jest wpro- wadzenie identyfikacji daktyloskopijnej do praktyki kryminalistycznej przez opra- cowanie pierwszych metod poszukiwania śladów linii papilarnych na miejscu zda- rzenia oraz identyfikacji przez porównanie z odbitkami pobranymi od podejrzanego. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 16 KRYMINALISTYKA W SYSTEMIE NAUK Edward Henry (1853–1931) był synem lekarza i pochodził z Shadwell, dzielnicy wschodniego Londynu. W wieku 23 lat przybył do Indii i podjął pracę w indyjskiej admi- nistracji cywilnej. W 1891 r. został generalnym inspektorem policji w Bengalu. Po objęciu urzędu w Kalkucie Henry wprowadził system Bertillona. Razem z pomiarami utrwalano odbitki kilku palców. Henry szybko zdał sobie sprawę z niedoskonałości „bertillonage”. W 1893 r. przeczytał książkę Galtona „Fingerprints”, a w 1894 r., w czasie urlopu w Anglii spotkał się z Galtonem, pracującym nad systemem klasyfikacji daktyloskopijnej. Na bazie uzyskanych od Galtona informacji Henry opracował system spełniający wymagania praktycznego zastosowania. W 1897 r. system ten, znany jako system Henry-Galtona, wprowadzono w Indiach. Niedługo później Henry został zastępcą prezydenta policji londyńskiej i dyrektora Kryminalnego Wydziału Śledczego w Scotland Yardzie. W 1901 r. zorganizował londyńską registraturę daktyloskopijną. Edward Henry był człowiekiem niepospolitym: mądrym, wykształconym, miłym, obdarzonym żywą wyobraźnią, był też bardzo dobrym organizatorem. Wszystkie te cechy spowodowały, że Henry nigdy nie prze- milczał, ile zawdzięcza Galtonowi, później zaś sławił również zasługi Herschela i Fauldsa. Edmund Locard żył w latach 1877–1966 i był założycielem oraz kierownikiem (1910–1951) słynnego na całym świecie Laboratoire de Police Technique w Lyonie. Napisał wiele prac stanowiących istotny wkład w rozwój naukowych metod kryminalistycznych. Opracował i wprowadził do badań porównawczych pisma metodę pomiarową oraz udoskonalił wiele innych metod techniczno-śledczych. Rozwijał ożywioną działalność jako wiceprezydent Międzynarodowej Akademii Kryminalistyki i redaktor naczelny wydawanego od 1929 r. czasopisma pt. „Revue Internationale de Criminalistique”. Chociaż Grossa uważa się za twórcę kryminalistyki, nazwa „kryminalistyka” jest wcześniejsza od czasu jego działalności. Pochodzi ona od łac. criminalis, czyli ‘dotyczący przestępstwa’. Jak pokazują źródła historyczne, wiedzę o zwalczaniu przestępczości w Polsce nazywano kryminalistyką przynajmniej od 1848 r. W tym właśnie czasie została wydana we Wrocławiu „Czarna księga”, zawierająca opisy kilku przypadków praktyki sądowej. Autor, Feliks Górski, umieścił w niej zapis: „Opowiedziany poniżej wypadek, należący do tamtej epoki, nie zwraca wprawdzie szczególnej uwagi pod względem kryminalistyki, ale zasługuje na nią pod względem psychologicznym”28, w którym słowo „kryminalistyka” zostało użyte w znaczeniu wiedzy o śledztwie. Pionierem polskiej kryminalistyki był Władysław Sobolewski (1890–1937). Obok Józefa Żółtaszka29 należał do najwybitniejszych polskich kryminalistyków. Ukończył słynny Instytut Nauk Policyjnych w Lozannie. W 1929 r. odbył staż w wiedeńskim laboratorium Interpolu, a od 1931 r. do śmierci był kierownikiem Laboratorium Kryminalistycznego Centrali Służby Śledczej Komendy Głównej Policji Państwowej. Oprócz praktycznej działalności krymi- nalistycznej dostrzegał konieczność prowadzenia prac naukowych. Do światowej klasyki kryminalistycznej należy jego praca „Identyfikacja łusek i pocisków z krótkiej broni palnej” 28 Za: P. Horoszowski, Kryminalistyka..., s. 14. 29 Józef Żółtaszek był pionierem polskiej myśli taktyczno-kryminalistycznej i redaktorem naczelnym „Przeglądu Policyjnego”. W latach 1928–1939 był komendantem głównym Policji Województwa Śląskiego. J. Widacki, Stulecie..., s. 203. J. Konieczny, Z historii Policji Województwa Śląskiego, „Problemy Kryminalistyki” 1984, nr 164, s. 341. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Grażyna Kędzierska 17 wydana w 1936 r. w Warszawie. Publikował w kraju, w Niemczech, we Francji. Prowadził lektorat z kryminali- styki na uniwersytecie w Poznaniu30. Obecnie badania kryminalistyczne są podejmowane w środowiskach akademickich, szkolnictwie i służbach policyjnych31. Ryc. 1.8. Władysław Sobolewski, jeden z najwybitniejszych kryminalistyków polskich Źródło: A. Abramski, J. Konieczny, Justycjariusze, hutmani, policjanci, Katowice 1987 (wkładka) Ryc. 1.10. Hans Gross — autor „Pod ręcz ni ka dla sędziów śled czych” wydanego w 1893 r. w Wied niu, uważanego za książ kę roz po czy na- ją cą okres naukowej kryminalistyki Źródło: J. Thorwald, Stulecie detektywów, Kraków 1971 (wkładka) Ryc. 1.9. Karta daktyloskopijna z odbitkami linii papilarnych pobranymi przez policjanta Komendy Powiatowej PP w Wieluniu dla Urzędu Śled- WSPol. cze go w Ło dzi 9 czerw ca 1934 r. Źródło: ze zbiorów byłego Zakładu Kryminalistyki 30 Zob. J. Widacki, Przedmiot i zakres kryminalistyki [w:] Kryminalistyka, J. Widacki (red.), Warszawa 2002, s. 3; A. Abramski, J. Konieczny, Justycjarjusze, hutmani..., s. 225. W. Brzęk, Pionierzy kryminalistyki polskiej, „Problemy Kryminalistyki” 1982, nr 155, s. 166. 31 Do samodzielnych pracowników naukowych II połowy XX w. i współczesnych należą: T. Hanausek (zm. w 2002 r.), J. Sehn (zm. w 1965 r.), P. Horoszowski (zm. w 1986 r.), Cz. Grzeszyk (zm. w 2010 r.), W. Gutekunst (zm. w 1979 r.), J. Wójcikiewicz, T. Tomaszewski, E. Gruza, P. Girdwojń, H Kołecki, M. Owoc, A. Szwarc, Z. Czeczot, T. Widła, Z. Kegel, R. Jaworski, M. Szostak, K. Sławik, J. Kasprzak, B. Sygit, A. Koziczak, J. Widacki, J. Konieczny, B. Hołyst. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 18 KRYMINALISTYKA W SYSTEMIE NAUK Ryc. 1.11. Mierzenie ciała przestępcy metodą Bertillona Źródło: J. Thorwald, Stulecie detektywów, Kraków 1971 (wkład ka) 1.2. DEFINICJA, STRUKTURA, FUNKCJE KRYMINALISTYKI Wyłonienie się kryminalistyki jako nauki jest dziełem końca XIX w. W tym też czasie poja- wiły się poglądy na przedmiot i zakres kryminalistyki noszące znamiona definicji32 tej nauki. Były one jednak niedoskonałe i podlegały ewolucji. Mimo iż obecnie panuje zgoda co do istoty kryminalistyki, poszukiwanie jasno sprecyzowanej i ustalonej definicji jest ciągle ak- tualne. Polscy kryminalistycy podali kilka sformułowań, których konstrukcja jest różna: od bardzo ogólnej, lakonicznej do szczegółowej, czasem bardzo rozbudowanej. Przykładem definicji pierwszego typu jest sformułowanie: „kryminalistyka to sztuka śledzenia prze- stępstw”. Jako syntetyczną można też podać definicję P. L. Kirka: „kryminalistyka to nauka o indywidualizacji”33. Do szczegółowych należą definicje, które wymieniono poniżej. 32 Definicja to ‘jednoznaczne, zwięzłe określenie treści znaczeniowej wyrazu, pozwalające zorientować się w jego możliwym zakresie i ułatwiające posługiwanie się nim. Poprawne, zgodne z zasadami logiki, definiowanie wymaga ustalenia zespołu istotnych cech składających się na treść danej nazwy. Liczba cech jest odwrotnie proporcjonalna do zakresu nazwy, czyli do jej denotacji’. M. Kulicki, Kryminalistyka..., s. 27. 33 W oryginale „Criminalistics is the science of indyvidualization”. P. L. Kirk, The Ontogeny of Criminalistics, ‘‘Journal of Criminal Law, Criminology and Police Science’’ 1963, vol. 54, s. 236. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Grażyna Kędzierska 19 Paweł Horoszowski: Kryminalistyka bada sposoby i środki dokonywania przestępstw oraz opracowuje metody służące do wykrycia przestępstwa, tudzież do ustalenia i ujęcia sprawcy czynu przestępnego34. Jan Sehn: Kryminalistyka to wiedza o celowych taktycznych sposobach wykrywania i zabezpieczania śladów oraz o środkach i sposobach technicznych ich celowego wyko- rzystania w postępowaniu dowodowym dla ustalenia prawdy obiektywnej, zwłaszcza na odcinku walki z przestępczością35. Brunon Hołyst: Kryminalistyka jest to nauka o metodach ustalania faktu przestępstwa, sposobu jego popełniania, wykrywania sprawców i zapobiegania przestępstwom oraz innym ujemnym zjawiskom społecznym36. Mariusz Kulicki: Kryminalistyka jest nauką o rozpoznawaniu środowisk kryminalnych, o wykrywaniu przestępstw i ustalaniu osób mogących być ich sprawcami, o uzyskiwaniu środków dowodowych i udowadnianiu sprawstwa oraz o zapobieganiu przestępstwom37. Zbigniew Czeczot i Tadeusz Tomaszewski: Kryminalistyka jest nauką praktyczną, opraco- wującą zasady sprawnego działania, stosowanie środków technicznych i laboratoryjnych metod badawczych w celu zapobiegania popełnianiu przestępstw i wykrywania ich oraz ustalania faktów mających znaczenie dowodowe w postępowaniu karnym (przygotowaw- czym i sądowym) albo innym (np. cywilnym)38. Tadeusz Hanausek: Kryminalistyka jest nauką o taktycznych zasadach i sposobach oraz technicznych metodach i środkach rozpoznawania oraz wykrywania prawnie określonych, ujemnych zjawisk społecznych, w szczególności zdarzeń przestępnych i ich sprawców, oraz udowadniania istnienia lub braku związków między tymi sprawcami a zdarzeniami, a także zapobiegania przestępstwom i innym niekorzystnym dla rozwoju społecznego prawnie relewantnym zjawiskom39. Ewa Gruza: Praktyczna nauka opracowująca zasady: — sprawnego działania, — stosowania taktycznych i technicznych metod śledczych i badawczych (wykorzysty- wanych w celu ujawniania oraz zabezpieczania faktów mających znaczenie wykrywcze i dowodowe), — zapobiegania ujemnym zjawiskom społecznym40. Należy zatem uznać, że kryminalistyka obejmuje zagadnienia taktyki i techniki, występu- jące w trzech etapach związanych z przestępczością, a mianowicie: przy popełnianiu prze- stępstw, zwalczaniu ich i zapobieganiu im. Kryminalistyka za Włodzimierzem Gutekunstem to nauka o taktyce i technice popełniania przestępstw, o taktyce i technice dochodzenia oraz o taktyce i technice zapobiegania przestępstwom41. Taktyka kryminalistyczna (gr. taktika — sposób) zajmuje się badaniem sposobów po- pełniania przestępstw oraz opracowywaniem sposobów postępowania organów ścigania 34 P. Horoszowski, Kryminalistyka..., s. 13. 35 J. Sehn, Kryminalistyka a prawo procesowe, „Nowe Prawo” 1958, nr 6, s. 30. 36 B. Hołyst, Kryminalistyka, Warszawa 1996, s. 20. 37 M. Kulicki, Kryminalistyka..., s. 41. 38 Z. Czeczot, T. Tomaszewski, Kryminalistyka ogólna, Toruń 1996, s. 16. 39 T. Hanausek, Zarys taktyki..., s. 16. 40 E. Gruza, M. Goc, J. Moszczyński, Kryminalistyka — czyli rzecz o metodach śledczych, Warszawa 2008, s. 21. 41 W. Gutekunst, Kryminalistyka. Zarys systematycznego wykładu, Warszawa 1974, s. 25. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 20 KRYMINALISTYKA W SYSTEMIE NAUK i wymiaru sprawiedliwości, mających najskuteczniej doprowadzić do ujawnienia przestęp- stwa i wykrycia sprawcy, a także sposobów zapobiegania przestępstwom. Technika kryminalistyczna (gr. technikos — kunsztowny) obejmuje badanie środków technicznych wykorzystywanych do popełniania przestępstw oraz opracowywanie środków stosowanych przez organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości w toku dochodzenia prze- stępstw, a także środków pomocnych w zapobieganiu przestępczości. Taktyka i technika są to dwa podstawowe działy kryminalistyki, chociaż podział ten jest nieostry wskutek przenikania elementów taktycznych do techniki i przeciwnie. Działy te obecnie są uznawane za jednakowo ważne zarówno w teorii, jak i praktyce kryminalistycznej. Nie zawsze jednak tak było. Od średniowiecza do XIX w., gdy nie ist- niała naukowa metodyka badania śladów, będąca domeną techniki kryminalistycznej zdecydowany prymat w postępowaniu karnym przyznawano dowodom osobowym związanym z zagadnieniami taktycznymi. Sytuacja ta uległa zmianie na skutek poglądów dziewiętnastowiecznych pionierów naukowej kryminalistyki42 wyraźnie przerzucających akcent na technikę i ostentacyjnie pomijających taktykę kryminalistyczną, co zresztą wynikało z dwóch powodów. Pierwszym było niedocenianie funkcji wykrywczej taktyki kryminalistycznej, drugim — początki kryminalistyki umiejscowione w medycynie sądowej, nauce ze wszech miar empirycznej, czemu dobrze odpowiadała technika kryminalistyczna. I chociaż dział kryminalistyki określany dzisiaj jako taktyka kryminalistyczna historycznie powstał wcześniej niż technika kryminalistyczna, należne mu znaczenie uzyskał dopiero w drugiej połowie XX w. W świetle obecnych poglądów na przedmiot zainteresowania i zakres kryminalistyki, wyrażających się w definicjach tej nauki, można przyjąć, że cały wcześniejszy spór o prymat taktyki lub techniki był tylko wynikiem nieporozumienia43. Różnica między taktyką kryminalistyczną44 a techniką kryminalistyczną polega na ukierunkowaniu taktyki bezpośrednio na osobę i w związku z tym na zdobywaniu i wykorzystaniu głównie osobowych źródeł informacyjnych, podczas gdy technika jest ukierunkowana na uzyskiwanie, zabezpieczanie i wykorzystanie rzeczowych źródeł informacyjnych, a więc dowodów rzeczowych. Jako trzeci dział kryminalistyki T. Hanausek w 1978 r. wyodrębnił strategię kryminalistyczną45 (gr. strategia = dowództwo). Przedmiotem zainteresowania strategii są plany i przedsięwzięcia wynikające z oceny i przewidywanego stanu przestępczości, a także umiejętne manewrowanie si- łami i środkami organów ścigania w celu zapobiegania i skutecznego zwalczania przestępczości. Obraz struktury współczesnej kryminalistyki46, opartej wyłącznie na trzech wymienio- nych działach, jest niepełny, ponieważ występują w niej jeszcze inne elementy, o różnym stopniu uogólnienia i w różny sposób zależne od siebie, na przykład: 42 W książkach Grossa i Locarda, mimo że obaj preferują technikę kryminalistyczną, prawie w takim samym stopniu są uwzględniane zarówno kryminalistyczne problemy techniczne, jak i taktyczne. 43 T. Hanausek, Zarys taktyki kryminalistycznej, Warszawa 1994, s. 20. 44 W wyniku wielu prób T. Hanausek sformułował następującą szczegółową definicję taktyki kryminalistycznej: jest to dział kryminalistyki obejmujący wiedzę o takim wykorzystaniu sił i środków, przede wszystkim w sferze organizacji działań i ich efektywnej realizacji nastawionej bezpośrednio na walkę ze sprawcą czynu bezpraw- nego, które pozwoli na optymalne, szybkie oraz zgodne z etyką i prawem osiągnięcie zamierzonych celów i spełnienie przez to na określonym odcinku funkcji kryminalistyki. T. Hanausek, Zarys taktyki..., s. 17. 45 T. Hanausek, Zarys kryminalistycznej teorii wykrywania, Warszawa 1978, s. 37. 46 Por. H. Kołecki, Struktura współczesnej kryminalistyki, „Zeszyty Naukowe ASW” 1980, nr 1(28), s. 79. H. Kołecki, oprócz taktyki, techniki i strategii wyróżnia też jako działy kryminalistyki: wprowadzenie, część ogólną kryminalistyki, metodykę. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Grażyna Kędzierska 21 — kryminalistyka ogólna i szczegółowa, — kryminalistyka teoretyczna i praktyczna, — kryminalistyka popełniania, dochodzenia i zapobiegania, — kryminalistyka przestępczości kryminalnej i gospodarczej. (cid:47)(cid:71)(cid:207)(cid:76)(cid:78)(cid:65) (cid:51)(cid:90)(cid:67)(cid:90)(cid:69)(cid:71)(cid:207)(cid:143)(cid:79)(cid:87)(cid:65) (cid:48)(cid:82)(cid:90)(cid:69)(cid:83)(cid:84)(cid:198)(cid:80)(cid:67)(cid:90)(cid:79)(cid:120)(cid:67)(cid:73) (cid:75)(cid:82)(cid:89)(cid:77)(cid:73)(cid:78)(cid:65)(cid:76)(cid:78)(cid:69)(cid:74) (cid:48)(cid:82)(cid:90)(cid:69)(cid:83)(cid:84)(cid:198)(cid:80)(cid:67)(cid:90)(cid:79)(cid:120)(cid:67)(cid:73) (cid:71)(cid:79)(cid:83)(cid:80)(cid:79)(cid:68)(cid:65)(cid:82)(cid:67)(cid:90)(cid:69)(cid:74) (cid:48)(cid:79)(cid:80)(cid:69)(cid:143)(cid:78)(cid:73)(cid:65)(cid:78)(cid:73)(cid:65) (cid:50)(cid:79)(cid:90)(cid:80)(cid:79)(cid:90)(cid:78)(cid:65)(cid:87)(cid:65)(cid:78)(cid:73)(cid:65) (cid:55)(cid:89)(cid:75)(cid:82)(cid:89)(cid:87)(cid:65)(cid:78)(cid:73)(cid:65) (cid:36)(cid:79)(cid:67)(cid:72)(cid:79)(cid:68)(cid:90)(cid:69)(cid:78)(cid:73)(cid:65) (cid:36)(cid:79)(cid:87)(cid:79)(cid:68)(cid:90)(cid:69)(cid:78)(cid:73)(cid:65) (cid:48)(cid:82)(cid:79)(cid:70)(cid:73)(cid:76)(cid:65)(cid:75)(cid:84)(cid:89)(cid:75)(cid:73) (cid:48)(cid:82)(cid:69)(cid:87)(cid:69)(cid:78)(cid:67)(cid:74)(cid:73) (cid:58)(cid:65)(cid:80)(cid:79)(cid:66)(cid:73)(cid:69)(cid:71)(cid:65)(cid:78)(cid:73)(cid:65) (cid:43)(cid:50)(cid:57)(cid:45)(cid:41)(cid:46)(cid:33)(cid:44)(cid:41)(cid:51)(cid:52)(cid:57)(cid:43)(cid:33) (cid:52)(cid:69)(cid:79)(cid:82)(cid:69)(cid:84)(cid:89)(cid:67)(cid:90)(cid:78)(cid:65) (cid:48)(cid:82)(cid:65)(cid:75)(cid:84)(cid:89)(cid:67)(cid:90)(cid:78)(cid:65) (cid:52)(cid:65)(cid:75)(cid:84)(cid:89)(cid:75)(cid:65) (cid:52)(cid:69)(cid:67)(cid:72)(cid:78)(cid:73)(cid:75)(cid:65) (cid:51)(cid:84)(cid:82)(cid:65)(cid:84)(cid:69)(cid:71)(cid:73)(cid:65) Ryc. 1.12. Elementy struktury kryminalistyki Źródło: opracowanie własne Wszystkie elementy takiej struktury można znaleźć w każdym dziale kryminalistyki. W samej technice kryminalistycznej wyróżnia się część ogólną i część szczegółową. Równocześnie występują w niej techniczne zagadnienia teoretyczne i praktyczne. Dalej znajdzie się technika popełniania, technika dochodzenia i technika zapobiegania przestępstwom. I wreszcie, tech- nika stosowana w przestępczości kryminalnej jest odmienna od techniki wykorzystywanej w przestępczości gospodarczej. Jeszcze inny poziom podziału, uwzględniający rodzaj śladów, wyróżnia w technice kryminalistycznej mechanoskopię, dermatoskopię, gantiskopię47, ślady użycia broni, ślady pamięciowe itd. Między wszystkimi elementami struktury kryminalistyki występują powiązania i wzajemne przenikanie, tworząc system kryminalistyki. Pytanie, czym powinna zajmować się kryminalistyka, zostało zadane już w latach dwudziestych XX wieku. W. Sobolewski napisał wtedy, że pod względem przestępczości naukowego badania wymagają: „dziedzina rozpoznawstwa kryminalnego”, warunki życia, zwyczaje, sposoby działania (modus operandi) oraz techniki (media operandi) przestępcy zawo- 47 J. Jerzewska, Gantiskopia, „Postępy Kryminalistyki” 1998, z. 2, s. 62. (Gantiskopia — metoda identyfikacji rękawiczek). ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 22 KRYMINALISTYKA W SYSTEMIE NAUK dowego48. Obecnie nie podlega już dyskusji, że zainteresowanie kryminalistyki skupia się na przestępstwie. Przedmiotem, istotą kryminalistyki jest przestępstwo in concreto, natomiast przestępca interesuje kryminalistykę tylko o tyle, o ile jest to niezbędne. Zadania kryminalistyki wynikają przede wszystkim z celów postępowania karnego. Procesowa zasada prawdy materialnej jest dyrektywą nakazującą dokonywanie wszystkich rozstrzygnięć na podstawie ustaleń faktycznych49 zgodnych z rzeczywistością. Do ustaleń faktycznych są stosowane czynności procesowe lub pozaprocesowe, ponieważ organ pro- cesowy ma obowiązek uczynić wszystko, aby dotrzeć do prawdy materialnej o zdarzeniu, jego okolicznościach oraz osobach z nim związanych. Znamienne dla określenia powiązań prawa karnego z kryminalistyką są słowa napisane przez Hansa Grossa: „Kryminalistyka — zgodnie ze swoją naturą — powinna wkraczać tam, gdzie prawo karne — także zgodnie ze swoją naturą — niczego więcej nie może nauczyć. Prawo karne materialne określa prze- stępstwa i wymierzane za nie kary, prawo karne procesowe — reguły, według których należy postępować przy ściganiu przestępstw; natomiast na pytania: jak zostają popełnione prze- stępstwa, jak bada się i ustala, że przestępstwo popełniono, jakimi motywami kierował się sprawca, jakie cele chciał osiągnąć, nie potrafi odpowiedzieć ani prawo karne materialne, ani przepisy procedury karnej. Tymi sprawami zajmuje się właśnie kryminalistyka”50. Prawo karne procesowe reguluje czynności podejmowane w czasie procesu karnego. Ich szczegółowym opracowaniem pod względem praktycznym zajmuje się kryminalistyka, dając informacje, jak czynność właściwie wykonać. Stąd oględziny, eksperyment, okazanie, ekspertyzę określa się jako czynności procesowo-kryminalistyczne. Niektórych ustaleń faktycznych dokonuje się za pomocą kryminalistycznych czyn- ności operacyjnych, rozciągających się poza sferę zainteresowania prawa karnego procesowego. Czynności te często poprzedzają wszczęcie procesu karnego lub są prowadzone równolegle z toczącym się postępowaniem karnym. Formy czynności operacyjnych nie są przewidziane przez przepisy procedury karnej, chociaż ich wy- niki często w procesie dowodzenia stanowią materiał pierwotny. Określenie zasad, trybu, warunków i granic przeprowadzania czynności operacyjnych a dalej możli- wości wykorzystania ich wyników w procesie to kolejne ważne zadanie kryminalistyki. W walce z przestępczością kryminalistyce przypada również doniosłe zadanie opra- cowywania i adaptacji środków technicznych do ujawniania, zabezpieczania a następnie badania dowodów. Każdy, kto zawodowo zajmuje się wykrywaniem przestępstw i ściganiem przestępców, nie może obejść się bez kryminalistyki. Prokurator, policjant, sędzia i adwokat to osoby, przed którymi wiedza kryminalistyczna nie może mieć tajemnic. Najważniejszym zadaniem kryminalistyki jest identyfikacja na podstawie śladów, przy czym ślady te mogą mieć bardzo różną naturę: od powszechnie znanych śladów linii pa- pilarnych przez zagadkowe ślady zapachowe do łatwo ulegających deformacjom śladów pamięciowych. Identyfikacja może dotyczyć osoby, zwierzęcia lub rzeczy. Zawsze jednak identyfikuje się jedynie osobę, zwierzę lub rzecz, od której ślad pochodzi. Nawet jeżeli ziden- tyfikowano osobę, od której ślad pochodzi, to jeszcze daleka droga do identyfikacji sprawcy 48 Za: J. Widacki, W. Brzęk, Wspólne początki..., s. 187. 49 S. Waltoś, Proces karny. Zarys systemu, Warszawa 1998, s. 210. 50 Z. Czeczot, M. Czubalski, Zarys kryminalistyki, cz. 2, Warszawa 1970, s. 5. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Grażyna Kędzierska 23 przestępstwa, do której prawo ma wyłącznie sąd. Kryminalistyka jest tylko pomocnikiem prawa karnego, tak jak biegły jest pomocnikiem organu procesowego w dochodzeniu do prawdy materialnej. Zastosowanie kryminalistyki do poznania prawdy materialnej o zjawiskach przestęp- nych oznacza realizację funkcji rozpoznawczej, wykrywczej, dowodowej i zapobiegawczej tej nauki. Funkcja rozpoznawcza zapewnia dostarczanie informacji o terenie i środowisku przestępczym. Kryminalistyka wykrywcza koncentruje się wokół ustalania, co się wydarzyło, kto był sprawcą śladu, kto jest podejrzany o dokonanie przestępstwa. Funkcja dowodowa jest wypełniana przez zbieranie nie tylko dowodów dokonania przestępstwa, lecz także dowodów niewinności, zgodnie z gwarancją, że kto nie popełni przestępstwa, nie może być pociągnięty do odpowiedzialności. I wreszcie zapobieganie — polega na profilaktyce i prewencji kryminalistycznej dotyczącej wszelkich przewidywanych zagrożeń przestępczych, opartych na analizie praktyki. W Polsce wiedzę o przestępstwie i jego zwalczaniu określa się jako „kryminalistykę”, a jej główne elementy jako „taktykę kryminalistyczną” i „technikę kryminalistyczną”. Są to terminy powszechnie używane i jasne nie tylko dla kryminalistyków, lecz także innych osób. W wielu krajach na określenie tego samego obszaru wiedzy stosuje się inne terminy. Taka sytuacja wynika czasem z tradycji, czasem z nieco innego podziału zagadnień lub przyjmo- wania odmiennych zadań, jakie kryminalistyka pełni w praktyce. W Niemczech na przykład występuje podział na „taktykę” i „technikę”, ale wymienia się również, jako trzeci element, „służbę kryminalną”. Literatura francuskojęzyczna wyróżnia „kryminalistykę” i „technikę policyjną”. Podobne terminy występują we włoskim obszarze językowym, z tym że są sto- sowane zamiennie. Kraj klasycznych detektywów, czyli Wielka Brytania, posługuje się okre- śleniami „kryminalistyczne badanie” (criminal investigation) i „kryminalne wykrywanie” (crime detection). Dla samej techniki kryminalistycznej są też używane: „sądowa chemia” (forensic chemistry) i „sądowe badania kryminalistyczne” (scientific criminal investigation). W USA zaś powszechne są terminy: „nauka policyjna” (police science), „sądowa nauka” (forensic science), „kryminalne wykrywanie” (crime detection) oraz „kryminalistyka” (criminalistics)51. 1.3. CECHY WSPÓŁCZESNEJ KRYMINALISTYKI Współczesna kryminalistyka jest nauką kompleksową, co oznacza, że korzysta z osiągnięć i metod wielu różnych dyscyplin, stosując je wprost, adaptując lub na ich podstawie wypraco- wując własne metody. Niewątpliwie jest to nauka nowoczesna i zintegrowana, łącząca w jeden obiekt zainteresowania skutki przestępnego działania i ich sprawcę. Z wielości płaszczyzn zainteresowań kryminalistyki i różnorodności śladów wynika jej multidyscyplinarność. W systemie nauk kryminalistyka może zajmować kilka pozycji. Pod względem przed- miotu zainteresowania należy ją umieścić wśród nauk społecznych, gdyż najbardziej inte- resuje ją ludzkie działanie, chociaż niezgodne z obowiązującym prawem. Ze względu na cel, którym jest opracowywanie skutecznych metod wykrywania przestępstw i ich sprawców 51 B. Hołyst, Kryminalistyka, Warszawa 1996, s. 13. Tłumaczenie angielskich określeń — autorka. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 24 KRYMINALISTYKA W SYSTEMIE NAUK oraz gromadzenie przeciw nim dowodów sprawstwa, kryminalistyka znajduje się w grupie nauk prawnych52. Jest to także nauka stosowana, praktyczna. Jako dyscyplina empiryczna dowodzi prawdziwości swoich twierdzeń w drodze doświadczenia, czyli prawdziwe jest tylko to, co zostało zgodnie z regułami metodologii naukowej empirycznie udowodnione lub dedukcyjnie wyprowadzone z twierdzeń empirycznie udowodnionych53. Kryminalistyka, jak każda inna nauka, stanowi uporządkowany system twierdzeń i metod ich weryfikacji, podporządkowany wykrywaniu przestępstw, ich sprawców oraz identyfikacji materiału dowodowego. Kryminalistyka buduje twierdzenia, korzystając z takich źródeł, jak: praktyka dochodzeniowo-śledcza, dorobek różnych nauk szczegółowych, własne badania eksperymentalne54. Prekryminalistyka Okres: do roku 1893. Pionierzy: Eugeniusz Vidocq, Allan Pinkerton, Ludwik Perzyna. Przesłanki powstania naukowej kryminalistyki: pośrednie - rozwój przestępczości, - wyodrębnienie służb kryminalnych w organach ścigania, bezpośrednie - zapotrzebowanie policji na naukowe metody identyfikacji osób i rzeczy, - rozwój nauk przyrodniczych i technicznych . KRYMINALISTYKA Pierwsi kryminalistycy Hans Gross Alfons Bertillon Francis Galton Edward Henry Edmund Locard Georg Popp Władysław Sobolewski i Józef Żółtaszek Definicja: nauka o taktyce i technice popełniania przestępstw, taktyce i technice wykrywania przestępstw, taktyce i technice zapobiega- nia przestępstwom. Przedmiot: przestępstwo in concreto Zakres: taktyka technika strategia procesowych, Zadania: · opracowanie metodyki czynności · określenie zasad, trybu, warunków · adaptacja środków technicznych czynności operacyjnych, do ujawniania, zabezpieczania i badania śladów, · identyfikacja. Cechy kryminalistyki: kompleksowość nowoczesność multidyscyplinarność Miejsce w systemie nauk społeczna stosowana praktyczna empiryczna Funkcje: rozpoznawcza wykrywcza dowodowa zapobiegawcza Ryc. 1.13. Charakterystyka kryminalistyki Źródło: opracowanie własne 1.4. KIERUNKI ROZWOJU WSPÓŁCZESNEJ KRYMINALISTYKI Prawo karne procesowe przez swoje normy daje możliwość działania kryminalistyce, ta zaś z kolei odwdzięcza się, opracowując metody wykonywania czynności procesowych oraz 52 Prof. Franz Liszt sformułował koncepcję systemu nauk prawnokarnych, w którym kryminalistyka zajmowała poczesne i równorzędne miejsce obok kryminologii, prawa karnego i polityki kryminalnej. Za: M. Kulicki, Kryminalistyka..., s. 13. 53 J. Widacki, Kil
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kryminalistyka: wybrane zagadnienia techniki
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: