Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00147 010991 7495878 na godz. na dobę w sumie
Kryminologia. Wydanie 3 - ebook/pdf
Kryminologia. Wydanie 3 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 249
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-7876-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Skrypt „Kryminologia” obejmuje najistotniejsze wiadomości z zakresu kryminologii. W ramach jego treści znajdują się m.in. następujące zagadnienia:

Każdy rozdział skryptu poprzedzony jest literaturą z omawianego zakresu.

Trzecie wydanie skryptu zostało uzupełnione o dwa rozdziały dotyczące chuligaństwa stadionowego i terroryzmu a także o  nowe pozycje literatury przedmiotu. Uwzględnia także zmiany przepisów wykorzystanych w skrypcie aktów prawnych.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

SKRYPTY BECKA Kryminologia Polecamy w serii: A. Kawałko, H. Witczak ZOBOWIĄZANIA, wyd. 5 A. Grześkowiak, K. Wiak PRAWO KARNE, wyd. 5 T. Chauvin, T. Stawecki, P. Winczorek WSTĘP DO PRAWOZNAWSTWA, wyd. 9 P. Zapadka, A. Mikos-Sitek PRAWO FINANSÓW PUBLICZNYCH, wyd. 3 B. Kuźniak, M. Marcinko ORGANIZACJE MIĘDZYNARODOWE, wyd. 4 R. Golat PRAWO AUTORSKIE I PRAWA POKREWNE, wyd. 8 www.ksiegarnia.beck.pl Kryminologia Małgorzata Kuć 3. wydanie uaktualnione i zmienione WYDAWNICTWO C.H.BECK WARSZAWA 2015 Wydawca: Aneta Flisek © Wydawnictwo C.H.Beck 2015 Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: TiM-Print, Warszawa Druk i oprawa: Interdruk, Warszawa ISBN 978-83-255-7875-6 ISBN 978-83-255-7876-3 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów ............................................................................................................ IX Wykaz wybranej literatury ....................................................................................... XI Przedmowa .................................................................................................................. XIII Rozdział I. Zagadnienia wprowadzające .................................................................. § 1. Pojęcie i przedmiot badań kryminologii ............................................................ § 2. Zadania kryminologii......................................................................................... § 3. Kryminologia a prawo karne ............................................................................. § 4. Nauki pomocnicze kryminologii ....................................................................... 6 Rozdział II. Teorie kryminologiczne ......................................................................... § 5. Teorie biologiczne .............................................................................................. I. Włoska szkoła pozytywna i teoria Cesare Lombroso ............................. II. Badania genetycznych uwarunkowań przestępczości ............................. § 6. Teorie psychologiczne ........................................................................................ I. Teoria psychoanalityczna Zygmunta Freuda ........................................... II. Teoria agresji Konrada Lorenza .............................................................. III. Teoria frustracji – agresji Johna Dollarda i Normana E. Millera ........... IV. Teoria agresji Ericha Fromma ................................................................. V. Psychopatia, charakteropatia i socjopatia ................................................ 1. Psychopatia .......................................................................................... 2. Charakteropatia ................................................................................... 3. Socjopatia ............................................................................................. § 7. Teorie socjologiczne ........................................................................................... I. Teoria anomii Roberta K. Mertona .......................................................... II. Teoria konfliktu kultur Thorstena Sellina ............................................... III. Teoria zróżnicowanych powiązań Edwina H. Sutherlanda ..................... IV. Teorie podkultur ....................................................................................... 1. Pojęcie podkultury ............................................................................... 2. Teoria Frederica Trashera ................................................................... 3. Teoria Alberta K. Cohena .................................................................... 4. Teoria Waltera B. Millera .................................................................... 5. Teoria zróżnicowanych możliwości Richarda A. Clowarda i Lloyda E. Ohlina .............................................................................................. 6. Teoria „dryfu” Davida Matzy .............................................................. 13 13 13 17 19 19 20 20 21 22 22 26 27 28 28 30 31 33 33 33 34 35 1 1 4 5 37 38 VI Spis treści V. Teoria kontroli Travisa Hirschiego .......................................................... VI. Teoria naznaczenia (stygmatyzacji) Edwina Lemerta ............................. VII. Teoria uczenia się zachowań agresywnych Alberta Bandury ................. Rozdział III. Przestępczość ........................................................................................ § 8. Rozmiar przestępczości ..................................................................................... § 9. Statystyki przestępczości ................................................................................... § 10. Struktura przestępczości .................................................................................... § 11. Dynamika przestępczości .................................................................................. § 12. Problem przestępczości nieujawnionej i „ciemnej liczby przestępstw”............ § 13. Obraz przestępczości w środkach masowego przekazu .................................... Rozdział IV. Problematyka kryminogenezy ............................................................. § 14. Pojęcie czynnika kryminogennego i kryminogenezy ....................................... § 15. Trudność badań kryminogenezy........................................................................ § 16. Znaczenie badań kryminogenezy ...................................................................... Rozdział V. Wybrane zagadnienia wiktymologii ..................................................... § 17. Definicja i przedmiot badań wiktymologii ........................................................ § 18. Zadania wiktymologii ........................................................................................ § 19. Pojęcie ofiary i typologie ofiar ........................................................................... § 20. Rola ofiary w genezie przestępstwa ................................................................... § 21. Pojęcie i rodzaje wiktymizacji ........................................................................... § 22. Strach przed przestępczością i poczucie bezpieczeństwa ................................. I. Pojęcie strachu i lęku ................................................................................ II. Czynniki wpływające na poczucie bezpieczeństwa ................................ Rozdział VI. Przestępczość z użyciem przemocy ..................................................... § 23. Definicja i rodzaje agresji ................................................................................... § 24. Definicja przemocy ........................................................................................... § 25. Przemoc w rodzinie ............................................................................................ § 26. Przestępstwo z użyciem przemocy .................................................................... § 27. Rola środków masowego przekazu w kształtowaniu postaw przemocy ........... Rozdział VII. Przestępczość zorganizowana ............................................................ § 28. Pojęcie przestępczości zorganizowanej ............................................................. § 29. Cechy przestępczości zorganizowanej ............................................................... § 30. Obszary działania przestępczości zorganizowanej ........................................... § 31. Zapobieganie przestępczości zorganizowanej ................................................... Rozdział VIII. Przestępczość gospodarcza ............................................................... § 32. Pojęcie przestępczości gospodarczej ................................................................. § 33. Typologia przestępstw gospodarczych .............................................................. § 34. Cechy przestępczości gospodarczej ................................................................... Rozdział IX.Przestępczość nieletnich ........................................................................ § 35. Pojęcie nieletniego .............................................................................................. § 36. Pojęcie demoralizacji.......................................................................................... 41 42 43 45 45 46 47 47 47 48 51 52 56 57 59 59 63 64 65 66 68 68 69 73 73 76 77 84 86 87 87 89 90 93 97 97 98 99 103 104 105 Spis treści § 37. Pojęcie socjalizacji i socjalizacji nieprawidłowej .............................................. § 38. Pojęcie kontrsocjalizacji ..................................................................................... § 39. Rola rodziny w procesie socjalizacji i kontrsocjalizacji .................................... I. Czynniki wpływające na socjalizacyjną bądź kontrsocjalizacyjną funkcję rodziny ........................................................................................ II. Model rodziny a socjalizacja i kontrsocjalizacja ..................................... III. Rodzaje stylów wychowania .................................................................... § 40. Niedostosowanie społeczne jako forma patologii społecznej o potencjale kryminogennym ................................................................................................. § 41. Uwarunkowania przestępczości nieletnich ........................................................ § 42. Zapobieganie przestępczości nieletnich ............................................................. Rozdział X. Przestępczość kobiet ............................................................................... § 43. Przyczyny przestępczości kobiet ....................................................................... § 44. Charakterystyka przestępczości kobiet.............................................................. § 45. Profilaktyka przestępczości kobiet..................................................................... Rozdział XI. Narkotyki jako problem kryminologiczny ......................................... § 46. Pojęcie środka odurzającego .............................................................................. § 47. Rodzaje uzależnienia i zjawisko tolerancji ........................................................ § 48. Klasyfikacja środków odurzających .................................................................. § 49. Środki odurzające a przestępczość .................................................................... § 50. Przeciwdziałanie ................................................................................................ Rozdział XII. Alkohol jako czynnik kryminogenny ................................................ § 51. Działanie alkoholu na organizm człowieka ....................................................... § 52. Związek alkoholu z przestępczością .................................................................. § 53. Przeciwdziałanie ............................................................................................... Rozdział XIII. Samobójstwo jako problem kryminologiczny ................................ § 54. Wprowadzenie w problematykę samobójstw ..................................................... I. Definicja samobójstwa ............................................................................. II. Kierunki badania samobójstw ................................................................. § 55. Pakty samobójcze ............................................................................................... § 56. Prawnokarna problematyka samobójstw ........................................................... § 57. Przyczyny popełniania samobójstw .................................................................. § 58. Metody popełniania samobójstw ....................................................................... § 59. Typologia samobójstw ........................................................................................ § 60. Zapobieganie samobójstwom ............................................................................. § 61. Samobójstwa w zakładach karnych i aresztach śledczych ................................ I. Specyfika zjawiska ................................................................................... II. Przyczyny ................................................................................................. III. Profilaktyka .............................................................................................. § 62. Związek samobójstwa z zabójstwem ................................................................. § 63. Samobójstwo terrorystyczne .............................................................................. VII 105 106 106 106 109 111 112 113 118 123 123 125 125 127 127 128 129 130 132 135 135 139 140 143 144 144 146 148 149 149 151 152 153 154 154 155 156 160 161 VIII Spis treści Rozdział XIV. Chuligaństwo stadionowe .................................................................. § 64. Definicja chuligaństwa stadionowego ................................................................ § 65. Przyczyny chuligańskich zachowań kibiców sportowych ................................. § 66. Przejawy chuligaństwa stadionowego ............................................................... § 67. Zapobieganie ...................................................................................................... Rozdział XV. Terroryzm ............................................................................................. § 68. Pojęcie terroryzmu ............................................................................................. § 69. Cechy terroryzmu ............................................................................................... § 70. Tzw. Państwo Islamskie jako skrajny przejaw działalności terrorystycznej ..... § 71. Cele zamachów terrorystycznych ...................................................................... § 72. Klasyfikacja terroryzmu .................................................................................... § 73. Terroryzm w perspektywie konfliktu asymetrycznego ..................................... § 74. Związek terroryzmu z przestępczością zorganizowaną .................................... § 75. Zwalczanie terroryzmu ...................................................................................... Rozdział XVI. Zapobieganie przestępczości ............................................................. § 76. Pojęcie zapobiegania przestępczości .................................................................. § 77. Strategie działań zapobiegawczych .................................................................... I. Pojęcie i cechy strategii destruktywnej i kreatywnej .............................. II. Metody strategii destruktywnej i strategii kreatywnej ........................... § 78. Sformalizowana reakcja na przestępczość ......................................................... I. Prewencja generalna i prewencja indywidualna ...................................... II. Pojęcie kryminalizacji i penalizacji ......................................................... § 79. Problem kary pozbawienia wolności ................................................................. I. Przystosowanie się człowieka do środowiska więziennego .................... II. Psychiczne następstwa izolacji więziennej .............................................. III. Problem resocjalizacji .............................................................................. IV. Problem podkultury więziennej ............................................................... 1. Pojęcie podkultury więziennej ............................................................ 2. Koncepcje etiologiczne podkultury więziennej .................................. 3. Funkcje podkultury ............................................................................. 4. Przejawy podkultury przestępczej ...................................................... 5. Przeciwdziałanie podkulturze w jednostkach penitencjarnych .......... § 80. Udział społeczeństwa w zapobieganiu przestępczości ...................................... I. Udział społeczeństwa w resocjalizacji i readaptacji skazanych .............. II. Rola społeczności lokalnych w zapobieganiu przestępczości ................. Indeks rzeczowy .......................................................................................................... 169 170 170 173 179 181 182 184 186 188 189 191 192 193 203 204 205 205 206 209 209 211 212 212 215 217 218 218 218 219 221 222 224 224 227 231 WYKAZ SKRÓTÓW 1. Akty normatywne FundEmerytU ............... ustawa z 28.8.1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 989 ze zm.) KK ................................. Kodeks karny KKW ............................. Kodeks karny wykonawczy KPK .............................. Kodeks postępowania karnego Konstytucja RP ............. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze sprost. i zm.) KSH ............................... Kodeks spółek handlowych NarkU ............................ ustawa z 29.7.2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 124 ze zm.) NielU ............................. ustawa z 26.10.1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r. poz. 382 ze zm.) ObligU ........................... ustawa z 29.6.1995 r. o obligacjach (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r. poz. 730 ze sprost.) OdziałPenitR ................. rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 14.8.2003 r. w sprawie sposobów prowadzenia oddziaływań penitencjarnych w zakła- dach karnych i aresztach śledczych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 1067) PrBank .......................... ustawa z 29.8.1997 r. – Prawo bankowe (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 128 ze zm.) PrzemocRU ................... ustawa z 29.7.2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 1390) RegPozbWolR ............... rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 25.8.2003 r. w spra- wie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz.U. Nr 152, poz. 1493) RegTymAR ................... rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 25.8.2003 r. w spra- wie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania tymczasowego aresztowania (Dz.U. Nr 152, poz. 1494) SłWięzU ........................ ustawa z 9.4.2010 r. o Służbie Więziennej (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r. SystemOśwU ................ ustawa z 7.9.1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r. poz. 1415) Nr 256, poz. 2572 ze zm.) X Wykaz skrótów UczPodR ....................... rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z 1.12.2003 r. w sprawie szczegółowego zakresu i trybu uczestnictwa podmiotów w wyko- nywaniu kar, środków karnych, zabezpieczających i zapobiegaw- czych, a także społecznej kontroli nad ich wykonywaniem (Dz.U. Nr 211, poz. 2051) WychTrzeźwU .............. ustawa z 26.10.1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdzia- ZNKU ........................... ustawa z 16.4.1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst łaniu alkoholizmowi (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 1286) jedn. Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 ze zm.) 2. Czasopisma Arch. Krym ................... Archiwum Kryminologii Pal. ................................ Palestra PiP ................................. Państwo i Prawo PPK ............................... Problemy Prawa Karnego PPKrym ........................ Przegląd Penitencjarny i Kryminologiczny Prok. i Pr. ...................... Prokuratura i Prawo PS .................................. Przegląd Sądowy PWP .............................. Przegląd Więziennictwa Polskiego SKKiP ........................... Studia Kryminologiczne, Kryminalistyczne i Penitencjarne SR .................................. Socjologia Religii 3. Inne skróty art. ................................. artykuł i in. ................................ i inni Nr .................................. numer red. ................................ redakcja s. .................................... strona t. .................................... tom tekst jedn. ...................... tekst jednolity z. .................................... zeszyt ze zm. ............................ ze zmianami WYKAZ WYBRANEJ LITERATURY Aktualne problemy prawa karnego, kryminologii i penitencjarystyki. Księga ofiarowana Profesorowi Stefanowi Lelentalowi w 45. roku pracy naukowej i dydaktycznej, red. K. In- decki, Łódź 2004 E. Bieńkowska, Wiktymologia, Warszawa 2000 J. Błachut, K. Krajewski, A. Gaberle, Kryminologia, Gdańsk 1999 K. Bułat i in., Kryminologia. Repetytorium, Warszawa 2007 L. Falandysz, Wiktymologia, Warszawa 1979 L. Falandysz, W kręgu kryminologii radykalnej, Warszawa 1986 A. Gaberle, Nierozłączna triada. Przestępczość. Przestępca. Społeczeństwo, Gdańsk 2003 B. Hołyst, Kryminalistyka, Warszawa 2004 B. Hołyst, Kryminologia, Warszawa 2007 B. Hołyst, Kryminologia na świecie, Warszawa 1979 B. Hołyst, Suicydologia, Warszawa 2012 B. Hołyst, Wiktymologia, Warszawa 2006 Kryminologia i kara kryminalna. Wybrane zagadnienia, red. A. Jaworska, Kraków 2008 M.Kuć, Wiktymologia, Warszawa 2010 M.Kuć, Prawne podstawy resocjalizacji, Warszawa 2013 M. Kuć, Leksykon kryminologii, Warszawa 2015 L. Lernell, Zarys kryminologii ogólnej, Warszawa 1978 J. Malec, Przestępczość – to ciekawe zjawisko. Kryminologia nieelitarna, Warszawa 2006 L. Tyszkiewicz, Kryminogeneza w ujęciu kryminologii humanistycznej, Katowice 1997 L. Tyszkiewicz, Kryminologia. Zarys systemu, Katowice 1986 L.Tyszkiewicz, Od naturalizmu do humanizmu w kryminologii, Katowice 1991 J.W. Wójcik, Kryminologia. Współczesne aspekty, Warszawa 2014 PRZEDMOWA Skrypt Kryminologia adresowany jest przede wszystkim do studentów kierunków pra- wa, pedagogiki (w tym zwłaszcza o specjalności „resocjalizacja”), psychologii, socjologii, a także bezpieczeństwa. Może być również przydatny w systemie szkolenia służb mun- durowych (w tym przede wszystkim Policji oraz Służby Więziennej), a także aplikantom sądowym, prokuratorskim, kuratorskim. W pewnym zakresie może również być pomocny w pracy służb socjalnych. Ograniczone ramy opracowania pozwoliły na przedstawienie jedynie najważniejszych treści z zakresu omawianego przedmiotu, którego obszerna problematyka wymuszała ko- nieczność dokonywania pewnych selekcji. Dotyczyły one w dużym stopniu rozważań wpro- wadzających, które odnoszą się do ustalenia definicji kryminologii, jej statusu w systemie nauk, określenia jej zadań, a także ram współpracy z innymi naukami wykorzystywanymi pomocniczo do realizacji przedmiotu badań. W opracowaniu zostało pominięte zagadnienie rozwoju kryminologii w płaszczyźnie historycznej, a także problematyka metodologii badań kryminologicznych. Ponadto, w dużym uproszczeniu przedstawiona została charakterystyka teorii kryminologicznych, których zakres oraz stopień opracowania w literaturze uzasadnia poświęcenie im zupełnie oddzielnej pozycji. Kryterium wyboru treści podjętych w opracowaniu była przydatność dla podstawowego zapoznania z treścią i specyfiką przedmiotu, dająca niezbędne podstawy do samodzielnych poszukiwań celem uzupełnienia interesujących problemów na gruncie literatury krymino- logicznej oraz literatury nauk pomocniczych. Z jednej strony, w opracowaniu znalazły się treści, które mają charakter zasadniczy w świetle tradycji naukowo-dydaktycznej w krymi- nologii, z drugiej natomiast takie, które są nowe lub aktualnie mają większe znaczenie dla nauki lub praktyki. Skrypt wykorzystuje najczęściej proponowaną dla przekazu dydaktycznego systematykę wykładu, jedynie w niektórych przypadkach wykazując pewne odstępstwa. Dydaktyczny charakter opracowania miał wpływ na decyzję o zasadności powtórzeń niektórych treści tak, aby ułatwić ich zrozumienie i przygotowanie studentów do egzaminu. Trzecie wydanie Skryptu zostało zaktualizowane i uzupełnione – dodano dwa nowe rozdziały na temat chuligaństwa stadionowego i terroryzmu. Lublin, październik 2015 r. dr Małgorzata Kuć ROZDZIAŁ I ZAGADNIENIA WPROWADZAJĄCE Literatura uzupełniająca: J. Bafia, Wstęp do nauki o przestępcy, Wrocław 1984; J. Bła- chut, Problemy związane z pomiarem przestępczości, Warszawa 2007; taż, Czy „ciemna liczba przestępstw” istnieje?, Arch. Krym. 2007–2008, t. XXIX–XXX; J. Błachut, A. Gaberle, K. Kra- jewski, Kryminologia, Gdańsk 1999; A. Gaberle, Nierozłączna triada. Przestępczość. Przestępca. Społeczeństwo, Gdańsk 2003; T. Hanausek, Kryminalistyka. Zarys wykładu, Kraków 1996; B. Hołyst, Kryminologia, Warszawa 2007; tenże, Kryminologia na świecie, Warszawa 1979; J. Jasiński, Kryminologia czy kryminologie? Refleksje nad warunkami i sposobami uprawiania kryminologii, Kościół i Prawo, t. 7, Lublin 1990; A. Kossowska, Refleksje na temat niektórych problemów współczesnej kryminologii. Zaproszenie do dyskusji, Arch. Krym. 2004, t. XXVI; M. Kuć, Prawo karne wykonawcze, Warszawa 2013; M. Kuć, Leksykon kryminologii, Warsza- wa 2015; T. Marcinkowski, Medycyna sądowa, Warszawa 1993; A. Podgórecki, Patologia życia społecznego, Warszawa 1969; Psychiatria. Podręcznik dla studentów medycyny, red. A. Bilikie- wicz, Warszawa 1996; A. S. Reber, Słownik psychologii, Warszawa 2000; J. Śliwowski, Prawo i polityka penitencjarna, Warszawa 1982; L. Tyszkiewicz, Badania osobopoznawcze w prawie karnym i kryminologii, Warszawa 1975; tenże, O statusie kryminologii, jej kierunkach i per- spektywach rozwoju, [w:] Problemy nauk penalnych. Prace ofiarowane Pani Profesor Oktawii Górniok, red. L. Tyszkiewicz, Katowice 1996. § 1. Pojęcie i przedmiot badań kryminologii Z punktu widzenia podstawowych wyjaśnień o charakterze leksykalnym, kry- minologia (z gr. crimen – przestępstwo, zbrodnia oraz logos – nauka) jest nauką o przestępstwie. Z punktu widzenia problematyki badawczej realizowanej w ramach tej nauki, kryminologia jest nauką społeczną, której przedmiotem badań jest1: 1) przestępca, 2) przestępstwo, 3) przestępczość, 1 M. Kuć, Leksykon kryminologii, Warszawa 2015, s. 69. 2 Rozdział I. Zagadnienia wprowadzające 4) inne zjawiska z zakresu patologii społecznej (np. prostytucja, alkoholizm, narko- mania, samobójstwa), 5) ofiara przestępstwa, 6) przeciwdziałanie przestępczości i innym zjawiskom patologii społecznej. Do najczęściej analizowanych w ramach kryminologii form patologii społecznej należą: a) alkoholizm, b) narkomania, c) samobójstwo, d) niedostosowanie społeczne dzieci i młodzieży, e) prostytucja, f) bezdomność, g) bezrobocie. A. Podgórecki podaje, że patologia społeczna jest „eklektycznym zbiorem problemów dotyczących rozmaitych typów dewiacji społecznych wraz z ich spo- łecznymi determinantami i funkcjami. Pathos – to cierpienie, logos – to nauka. Nauka o cierpieniu społecznym jest zatem (...) uzależniona od tego, co wedle oceny subiektywnej lub wedle generalizacji rozmaitych ocen subiektywnych jest uznawane za negatywną kategorię zjawisk społecznych”1. Trudność z ustaleniem ścisłego katalogu zjawisk określanych mianem patologii społecznej wiąże się z trudnością ustalenia ścisłej granicy pomiędzy normą i pato- logią społeczną. Wynika to z naturalnej zmienności procesów społecznych (w płasz- czyźnie przestrzennej i czasowej) i dokonywanych wobec nich ocen, pozwalających na zakwalifikowanie do kategorii normy bądź patologii społecznej. Określenie danego zjawiska mianem „patologicznego” będzie uzależnione od obowiązującego w danym czasie i miejscu zakresu normy społecznej. Wszystko to, co będzie wy- kazywało od niej odstępstwa, co będzie nieprawidłowością, aberracją – wejdzie w zakres patologii społecznej, który pozostaje w ścisłym związku ze społecznym systemem aksjologicznym i normatywnym. Kryminologia jest nauką interdyscyplinarą, tj. taką, która wykorzystuje do- robek badawczy innych nauk, tak, aby wyjaśnienie interesujących ją zjawisk było całościowe i uwzględniało pełny zakres wiedzy z danej problematyki dla potrzeb znalezienia odpowiedzi na stawiane pytania. Różnorodność zainteresowań badaw- czych decyduje o szerokim wykorzystaniu dorobku innych nauk – stąd stosowane jest też określenie „nauka multidyscyplinarna”. Specyfiką badań kryminologicz- nych jest wieloaspektowość. Kryminologia jest podstawową nauką pomocniczą prawa karnego, z którym, z uwagi na przedmiot badań, wykazuje liczne związki (szerzej na ten temat zob. rozdział I § 3). Początek problematyki badawczej w kryminologii upatruje się w przesunięciu zainteresowań z samego czynu jakim jest przestępstwo na osobę jego sprawcy. 1 A. Podgórecki, Patologia życia społecznego, Warszawa 1969, s. 9. § 1. Pojęcie i przedmiot badań kryminologii 3 W trakcie rozwoju prawa karnego istotna okazała się potrzeba poznania indywidu- alności sprawcy czynu przestępczego, żeby prawidłowo zastosować wobec niego środki reakcji prawnokarnej. Zapoczątkowało to badania, które współcześnie określa się mianem kryminologicznych. Przyjmuje się w literaturze, że po raz pierwszy terminu „kryminologia” użył francuski antropolog Paul Topinard w 1879 r. Badania tych zjawisk, które współcze- śnie należą do zakresu kryminologicznych, były prowadzone już wcześniej w ramach tzw. antropologii kryminalnej bądź biologii kryminalnej. Spotkać można również w literaturze pewne wątpliwości na temat statusu naukowego kryminologii oraz pozycji kryminologa w płaszczyźnie zawodowej przynależności. Wątpliwości tego pierwszego rodzaju rodzą się na tle potrzeby szerokiego wy- korzystywania osiągnięć innych nauk do realizacji przedmiotu badań kryminolo- gii oraz pewnej niesamodzielności metodologicznej. W tym zakresie podnoszone pytanie brzmi: czy kryminologia to oddzielna nauka, czy może zbiór fragmentów różnych nauk? Wydaje się jednak, że współcześnie należy rozstrzygnąć tę wątpli- wość na korzyść odrębności naukowej kryminologii, nie odmawiając jej racji do wieloaspektowej analizy interesujących ją zjawisk z wykorzystaniem wyników badań i zaplecza metodologicznego innych dyscyplin naukowych. Drugi problem wynika z tego, że badania naukowe z zakresu kryminologii są prowadzone przez osoby różnych kierunków i specjalności zawodowych (praw- ników, socjologów, psychologów), co powoduje, że brak jest pewnej jednolitości (spójności) spojrzenia badawczego. W tym zakresie wydaje się aktualna potrzeba rozwiązań na szczeblu edukacyjnym zmierzających do budowania jednolitych stan- dardów kształcenia kryminologów dających podstawy czytelności specjalistycznej i deontologicznej prowadzonych badań naukowych. Należy podkreślić, że brak jest jednoznaczności w zakresie ustalenia przedmiotu badań kryminologii. W literaturze spotkać można różne propozycje w tym zakresie1. Współcześnie, w związku z rozwojem wiktymologii (nauki o ofierze przestęp- stwa) pewnego wyjaśnienia wymaga np. zaliczenie do przedmiotu badań krymino- logii problematyki ofiary (szerzej na ten temat zob. rozdział V). Podstawowym przedmiotem badań kryminologii jest jednak niewątpliwie prze- stępca. Pytanie o to, kim on jest i czym różni się od nieprzestępcy, lub formułowane inaczej: dlaczego jedni ludzie popełniają przestępstwa a inni nie (określane mianem pytania lombrozjańskiego), historycznie najbardziej utrwalone jako nurt zainte- resowań badawczych kryminologii, aktualnie również zajmuje znaczącą pozycję. Określenie pytania pochodzi od nazwiska C. Lombroso2 (1835–1909) – wło- skiego psychiatry i antropologa, który podjął się wyjaśnienia przyczyn zachowania 1 Por. J. Błachut, A. Gaberle, K. Krajewski, Kryminologia, Gdańsk 1999, s. 17–23; B. Hołyst, Krymi- nologia, Warszawa 2007, s. 39–64; L. Tyszkiewicz, Od naturalizmu do humanizmu w kryminologii, Katowice 1991, s. 13, 111. 2 M. Kuć, Leksykon kryminologii, Warszawa 2015, s. 77–78 4 Rozdział I. Zagadnienia wprowadzające przestępczego w świetle jego uwarunkowań biologicznych (szerzej na temat zob. rozdział II § 1). Podkreśla się również w literaturze potrzebę badań w kryminologii, które mają odpowiedzieć na pytanie: co decyduje o tym, że dany czyn uznany jest za prze- stępstwo? Na tym gruncie pojawia się wymiar aksjologiczny w kryminologii. Z tego względu proponowany jest podział kryminologii na: 1) kryminologię aksjologiczną, 2) kryminologię behawioralną, 3) kryminologię wiktymologiczną, 4) kryminologię organizacyjną1. W świetle takiego podziału kryminologia aksjologiczna zajmuje się badaniem natury uwarunkowań zakazów karnych; kryminologia behawioralna obejmuje typową problematykę kryminologiczną odpowiadającą etiologii i fenomenologii kryminalnej; kryminologia wiktymologiczna obejmuje badania dotyczące ofiary; kryminologia organizacyjna natomiast obejmuje badania dotyczące funkcjonowa- nia instytucji związanych ze stosowaniem prawa karnego2. W ramach kryminologii można wyróżnić następujące działy: 1) etiologia kryminalna, 2) fenomenologia kryminalna, 3) profilaktyka kryminalna3. Etiologia kryminalna zajmuje się badaniem czynników przyczynowych prze- stępczości. Analiza przyczyn obejmuje także badania osobowości przestępcy i ma na celu wyciągnięcie wniosków dotyczących indywidualnych czynników determi- nujących zachowanie konkretnego sprawcy. Fenomenologia (symptomatologia) kryminalna – to dział kryminologii, który zajmuje się formami objawowymi przestępczości, tj. dynamiką i strukturą przestęp- czości, geografią kryminalną, sposobami popełniania przestępstw, niektórymi ele- mentami organizacji świata przestępczego, np. organizacją struktur przestępczych, sposobami porozumiewania się sprawców przestępstw, używaniem pseudonimów. Profilaktyka kryminalna – to dział kryminologii, który ma za zadanie opraco- wywać środki zapobiegania przestępczości. § 2. Zadania kryminologii Zadania kryminologii można ująć (w ślad za określeniem przedmiotu jej badań) w sposób następujący: 1) poznanie przyczyn przestępstwa, przestępczości i innych zjawisk z zakresu pa- tologii społecznej; 1 L. Tyszkiewicz, Od naturalizmu, s. 111–113. 2 Tamże. 3 Por. B. Hołyst, Kryminologia, s. 28–29. § 3. Kryminologia a prawo karne 5 2) dostarczenie narzędzi do opisu tych zjawisk (wskazanie, jakie są ich przejawy i jak można je zbadać); 3) poznanie przestępcy; 4) badanie procesów kryminalizacji i dekryminalizacji; 5) badanie funkcjonowania określonych dziedzin wymiaru sprawiedliwości róż- nych struktur formalnej i nieformalnej kontroli społecznej; 6) dostarczenie wiedzy o sposobach zapobiegania przestępczości i innych zjawisk z zakresu patologii społecznej1. Przestępstwo i przestępczość w świetle badań kryminologicznych widziane są w możliwie szerokiej perspektywie, która wychodzi poza analizy prawnokarne. W polu zainteresowań znajduje się potrzeba ustalenia: Czym jest przestępstwo jako forma zachowania dewiacyjnego? Czym przestępstwo różni się od zachowań nieprzestępczych? Czym jest przestępczość jako zjawisko społeczne? Jakie są rozmiary przestępczości, jej nasilenie, dynamika i struktura? Jakie są przyczyny przestępstw i przestępczości? Zasadniczo chodzi o ustalenie bazy poznawczej, która ma być wykorzystywana do eliminowania tych zjawisk społecznie niepożądanych, które znajdują się w kręgu zain- teresowań kryminologii. Najważniejsze miejsce zajmuje zapobieganie przestępczości. § 3. Kryminologia a prawo karne Kryminologia jest nauką pomocniczą prawa karnego, co oznacza, że wyniki badań kryminologicznych są wykorzystywane dla potrzeb prawa karnego. Ten rodzaj związku wynika przede wszystkim ze wspólnych obszarów badawczych obu dyscyplin (w zakresie podstawowym jest to problematyka przestępstwa i prze- stępczości). Kryminologia ma dostarczać naukowych, empirycznych podstaw do działalności wymiaru sprawiedliwości. Przydatność badań kryminologicznych dla prawa karnego widoczna jest przede wszystkim w następujących obszarach: 1) wykorzystywania badań dotyczących przestępcy w zakresie indywidualizacji wymiaru i wykonania kary, zwłaszcza dostosowywania środków i metod odd- ziaływań penitencjarnych tak, aby w możliwie szerokim aspekcie zrealizować cele wykonywania kary pozbawienia wolności; 2) wykorzystywania badań dotyczących przestępstw i przestępczości w płaszczyź- nie procesów kryminalizacji i dekryminalizacji (badania kryminologiczne dostarczają argumentów dla potrzeb procesu legislacyjnego w zakresie ustawo- dawstwa karnego); 3) kształtowania polityki kryminalnej. 1 Por. J. Jasiński, Kryminologia czy kryminologie? Refleksje nad warunkami i sposobami uprawiania kryminologii, Kościół i Prawo, t. 7, Lublin 1990, s. 221–222; L. Tyszkiewicz, Od naturalizmu, s. 13.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kryminologia. Wydanie 3
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: