Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00280 004597 15180785 na godz. na dobę w sumie
Księgi wieczyste. Zasady materialnoprawne - ebook/pdf
Księgi wieczyste. Zasady materialnoprawne - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 359
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7806-382-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Publikacja Księgi wieczyste. Zasady materialnoprawne przedstawia całokształt problematyki związanej ze skutkami wpisu do księgi wieczystej. Z uwzględnieniem bogatego dorobku doktryny i judykatury w książce scharakteryzowano ustrój ksiąg wieczystych, pojęcie i rodzaje wpisów do ksiąg wieczystych, zasadę domniemań związanych z wpisem do księgi wieczystej, instytucję rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, zasadę pierwszeństwa ograniczonych praw rzeczowych ujawnionych w księdze wieczystej oraz skutki wpisu do księgi wieczystej praw osobistych i roszczeń. W opracowaniu omówiono najistotniejsze zagadnienia dotyczące instytucji rozporządzania opróżnionym miejscem hipotecznym, a także najważniejsze kwestie procesowe z zakresu postępowania wieczystoksiegowego oraz postępowania o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym.
W drugim wydaniu publikacji uwzględniono aktualny stan prawny, najnowsze orzecznictwo oraz piśmiennictwo.
Niniejsze opracowanie, skierowane przede wszystkim do praktyków prawa: sędziów, notariuszy, adwokatów, radców prawnych, może okazać się przydatne dla wszystkich osób zajmujących się prawem rzeczowym.
Magdalena Deneka – pracownik naukowo-dydaktyczny w Zakładzie Prawa Cywilnego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Księgi wieczyste Zasady materialnoprawne Magdalena Deneka Wydanie 2 Warszawa 2012 Redaktor prowadzący: Joanna Tchorek Opracowanie redakcyjne: Beata Gierasimowicz Redakcja techniczna: Krzysztof Koziarek Projekt okładki i stron tytułowych: Michał Piotrowski © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2012 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autorki i wydawcy. ISBN 978-83-7806-382-7 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Offi ce Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02-222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.lexisnexis.pl, e-mail: biuro@lexisnexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.lexisnexis.pl Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ROZDZIAŁ I. Ogólna charakterystyka ksiąg wieczystych . . . . . . . . . 1. Geneza i funkcje ksiąg wieczystych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1. Rys historyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2. Funkcje ksiąg wieczystych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Ustrój ksiąg wieczystych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1. Przedmiot ksiąg wieczystych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2. Postulat powszechności ksiąg wieczystych . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3. Prowadzenie ksiąg wieczystych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4. Jawność ksiąg wieczystych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.5. Księgi wieczyste a ewidencja gruntów i budynków . . . . . . . . . . . 9 13 17 17 17 23 26 26 47 52 68 73 ROZDZIAŁ II. Zasada wpisu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 78 1. Pojęcie i rodzaje wpisów do ksiąg wieczystych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 1.1. Istota wpisu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 1.2. Rodzaje wpisów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89 1.3. Wzmianki w księdze wieczystej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Ograniczony zakres zasady wpisu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 3. Wsteczna moc wpisu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 4. Postępowanie wieczystoksięgowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 4.1. Wszczęcie postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 4.2. Podstawa wpisu do księgi wieczystej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 4.3. Kognicja sądu wieczystoksięgowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 4.4. Rozstrzygnięcie sprawy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 4.5. Założenie księgi wieczystej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 ROZDZIAŁ III. Zasada domniemań związanych z wpisem do księgi wieczystej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 1. Istota i zakres domniemań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 5 Spis treści 1.1. Pojęcie, rodzaje i funkcja domniemań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 1.2. Zakres domniemań wynikających z wpisu do księgi wieczystej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 1.3. Domniemanie wynikające z wpisu do księgi wieczystej a domniemanie wynikające z posiadania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 2. Wzruszenie domniemań związanych z wpisem . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165 2.1. Domniemania wynikające z wpisu do księgi wieczystej jako domniemania iuris tantum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165 2.2. Niezgodność między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym i sposoby jej usunięcia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 2.3. Roszczenie z przepisu art. 10 ust. 1 u.k.w.h. . . . . . . . . . . . . . . . . . 172 2.4. Powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176 2.5. Wpis ostrzeżenia o niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 2.6. Obalenie domniemań w innych postępowaniach . . . . . . . . . . . . . 216 ROZDZIAŁ IV. Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych . . . . . 222 1. Istota rękojmi i jej funkcja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 1.1. Rękojmia jako wyjątek od zasady nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 1.2. Przedmiotowy zakres rękojmi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 226 1.3. Skutki rękojmi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236 1.4. Charakter nabycia prawa podmiotowego w drodze rękojmi . . . . 244 2. Przesłanki rękojmi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246 2.1. Katalog przesłanek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246 2.2. Istnienie księgi wieczystej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247 2.3. Rękojmia w tzw. sprawach ustrojowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253 2.4. Dokonanie czynności prawnej z podmiotem uprawnionym według treści księgi wieczystej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256 2.5. Okoliczności wyłączające rękojmię . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 265 ROZDZIAŁ V. Zasada pierwszeństwa ograniczonych praw rzeczowych wpisanych do księgi wieczystej . . . . . . . . 284 1. Pojęcie pierwszeństwa ograniczonych praw rzeczowych i zasady nim rządzące . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 284 2. Odstępstwa od zasad rządzących pierwszeństwem ograniczonych praw rzeczowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 291 3. Rozporządzanie opróżnionym miejscem hipotecznym . . . . . . . . . . . . 300 6 www.lexisnexis.pl Spis treści ROZDZIAŁ VI. Zasada rozszerzonej skuteczności praw osobistych i roszczeń ujawnionych w księdze wieczystej . . . . . . 314 1. Pojęcie praw osobistych i roszczeń, które mogą zostać wpisane do księgi wieczystej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 314 2. Skutki ujawnienia w księdze wieczystej praw osobistych i roszczeń 325 Bibliografi a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 349 7 Wykaz skrótów I. Źródła prawa dekret o gruntach warszawskich – dekret z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze miasta War- szawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279 ze zm.) dekret o reformie rolnej k.c. k.p.a. k.p.c. k.r.o. Konstytucja RP nowelizacja z 2001 r. nowelizacja z 2009 r. ord.pod. p.w.k.c. pr. geodez. i kart. – dekret PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowa- dzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 4, poz. 17 ze zm.) – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) – ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postę- powania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępo- wania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) – ustawa z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) – ustawa z 11 maja 2001 r. o zmianie ustawy o księ- gach wieczystych i hipotece, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o kosztach sądo- wych w sprawach cywilnych oraz ustawy – Prawo o notariacie (Dz.U. Nr 63, poz. 635) – ustawa z 26 czerwca 2009 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 131, poz. 1075) – ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podat- kowa (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Przepisy wpro- wadzające Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 94 ze zm.) – ustawa z 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartografi czne (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 193, poz. 1287 ze zm.) 9 pr.bank. pr.bud. pr.k.w. pr.not. pr.rzecz. pr.spółdz. pr.up.n. pr.wpr.s.t. prz.wpr.pr.rzecz. rozp.ew. rozp.inf. rozp.wyk. u.g.n. u.k.w.h. u.p.e.a. 10 Wykaz skrótów – ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm.) – ustawa z 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 243, poz. 1623 ze zm.) – dekret z 11 października 1946 r. – Prawo o księ- gach wieczystych (Dz.U. Nr 57, poz. 320 ze zm. – uchylony) – ustawa z 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) – dekret z 11 października 1946 r. – Prawo rzeczowe (Dz.U. Nr 57, poz. 319 ze zm. – uchylony) – ustawa z 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (tekst jedn. Dz.U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm.) – ustawa z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361 ze zm.) – ustawa z 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadza- jące ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) – dekret z 11 października 1946 r. – Przepisy wpro- wadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wie- czystych (Dz.U. Nr 57, poz. 321 ze zm. – uchylony) – rozporządzenie Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z 29 marca 2001 r. w sprawie ewi- dencji gruntów i budynków (Dz.U. Nr 38, poz. 454) – rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 20 sier - pnia 2003 r. w sprawie zakładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie informatycznym (Dz.U. Nr 162, poz. 1575 ze zm.) Ministra – rozporządzenie Sprawiedliwości z 17 wrześ nia 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów (Dz.U. Nr 102, poz. 1122 ze zm.) – ustawa z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieru- chomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) – ustawa z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) – ustawa z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu eg- zekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) www.lexisnexis.pl u.s.m. u.w.l. ustawa migracyjna Wykaz skrótów – ustawa z 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach jedn. Dz.U. z 2003 r. mieszkaniowych (tekst Nr 119, poz. 1116 ze zm.) – ustawa z 24 czerwca 1994 r. o własności lo- kali (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm.) – ustawa z 14 lutego 2003 r. o przenoszeniu treści księgi wieczystej do struktury księgi wieczystej prowadzonej w systemie informatycznym (Dz.U. Nr 42, poz. 363). II. Orzecznictwo i piśmiennictwo KPP MoP NP NPN ONSA – „Kwartalnik Prawa Prywatnego” – „Monitor Prawniczy” – „Nowe Prawo” – „Nowy Przegląd Notarialny” – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyj- ONSAiWSA OSNC OSNCP OSNP OSP OSPiKA OTK-A Pal. PiP PPH PS RPEiS St.Praw. III. Inne skróty Lex LexPolonica NSA nego (od 1981 do 2004 r.) – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyj- nego i wojewódzkich sądów administracyjnych (od 2004 r.) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna (od 1995 r.) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna oraz Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (od 1963 do 1995 r.) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych (od 2003 r.) – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażo- wych – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zbiór Urzędowy. Seria A – „Palestra” – „Państwo i Prawo” – „Przegląd Prawa Handlowego” – „Przegląd Sądowy” – „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” – „Studia Prawnicze” – System Informacji Prawnej Wydawnictwa Wolters Kluwer – Serwis Prawniczy LexisNexis Polska – Naczelny Sąd Administracyjny 11 SA SN TK WSA Wykaz skrótów – Sąd Apelacyjny – Sąd Najwyższy – Trybunał Konstytucyjny – wojewódzki sąd administracyjny 12 www.lexisnexis.pl Uwagi wstępne Dynamika współczesnej gospodarki rynkowej i dokonującego się w jej ramach obrotu prawnego nieruchomościami wymaga zapewniania stabilnych podstaw, dzięki którym podmioty prawa cywilnego będą mogły działać z poczuciem bezpieczeństwa i przeświadczeniem, że obowiązujące prawo w należyty sposób chroni ich interesy. Przewi- dziana w prawie cywilnym instytucja ksiąg wieczystych, immanentnie związana z nieruchomościami, ze względu na zasady jej organizacji i funkcjonowania, jest bez wątpienia jednym z najważniejszych stabi- lizatorów stosunków prawnorzeczowych. O jej ogromnej i niepodwa- żalnej roli w praktyce świadczy bogaty dorobek judykatury. Pozostaje ona również w kręgu żywych zainteresowań przedstawicieli nauki prawa, wciąż budząc wiele kontrowersji, mimo że ustawa ją normu- jąca, tj. ustawa z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, we- szła w życie prawie 30 lat temu. Niniejsza praca zawiera omówienie materialnoprawnych zasad ksiąg wieczystych, nadających rejestrowi, do którego one należą, szczególny walor, odróżniając go od innych rejestrów publicznych i stanowiąc przyczynę, dla której instytucja ksiąg wieczystych jest podstawą ob- rotu prawnego nieruchomościami. Uwzględniając w szerokim zakresie poglądy przedstawicieli doktryny oraz orzecznictwo, uzupełnione włas nymi rozważaniami, omówiłam wszystkie materialnoprawne skutki wpisu do księgi wieczystej oraz najważniejsze kwestie proce- sowe. Dlatego niniejsze opracowanie może okazać się pomocne dla praktyków, którzy znajdą w nim wiele wskazówek dotyczących pro- blematyki prawnej nieruchomości i ksiąg wieczystych. 13 Uwagi wstępne Rozdział pierwszy poświęcony jest zagadnieniom związanym z roz- wojem historycznym ksiąg wieczystych, funkcjami, jakie współcze- śnie pełni ta instytucja oraz zasadom jej organizacji. Szczególny nacisk położyłam na pojęcie nieruchomości, ponieważ tylko one mogą sta- nowić przedmiot ksiąg wieczystych (a wyjątkowo także spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu). Omówiłam kwestie dotyczące braku powszechności ksiąg wieczystych, systemu realnego oraz procesu in- formatyzacji. W rozdziale drugim przedstawiłam pojęcie i rodzaje wpisów do ksiąg wieczystych, ze szczególnym uwzględnieniem wpisów o charakterze konstytutywnym. Poruszyłam również problematykę mocy wstecznej wpisu, wywołującą wiele wątpliwości w doktrynie i judykaturze. Scha- rakteryzowałam także najważniejsze kwestie z zakresu postępowania wieczystoksięgowego, w tym dotyczące podstawy wpisu i kognicji sądu wieczystoksięgowego. Rozdział trzeci zawiera omówienie zagadnień związanych z domnie- maniami wynikającymi z wpisu do księgi wieczystej. Wyjaśniłam istotę domniemań, ich charakter i zakres. Ze względu na praktyczne znaczenie dużo miejsca poświęciłam kwestii obalenia domniemań, zwłaszcza w postępowaniu o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczy- wistym stanem prawnym. Szczególną uwagę zwróciłam na zagad- nienie legitymacji czynnej w tym postępowaniu, kognicję sądu i zasadę związania sądu żądaniem pozwu, a także na dość często występu- jący problem sposobu usunięcia niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym w sytuacji, gdy nieruchomość jest składnikiem majątku wspólnego małżonków pozostających w ustroju wspólności majątkowej. W rozdziale czwartym scharakteryzowałam jedną z najbardziej repre- zentatywnych instytucji dla całego systemu wieczystoksięgowego, jaką jest rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych. Przedstawiłam jej istotę, skutki oraz okoliczności, w jakich ma ona zastosowanie. Wiele uwagi poświęciłam zagadnieniu działania rękojmi w przypadku usta- nowienia użytkowania wieczystego przez ujawniony w księdze wie- 14 www.lexisnexis.pl Uwagi wstępne czystej, niezgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, jako właściciel nieruchomości – Skarb Państwa (jednostkę samorządu terytorialnego lub związek takich jednostek) oraz w sytuacji, gdy dla danej nierucho- mości prowadzone są dwie księgi wieczyste, a także złej wierze jako okoliczności wykluczającej rękojmię. W rozdziale piątym omówiłam problematykę konkurencji ograniczo- nych praw rzeczowych ujawnionych w księdze wieczystej oraz zasad jej rozstrzygania. Przedstawiłam w nim również najistotniejsze kwe- stie związane z instytucją rozporządzania opróżnionym miejscem hi- potecznym. Rozdział szósty zawiera charakterystykę praw osobistych i roszczeń, które w drodze wyjątku mogą zostać w księdze wieczystej ujawnione, oraz omówienie problematyki rozszerzonej skuteczności tych praw podmiotowych. Niniejsza praca stanowi poprawioną i zaktualizowaną wersję opraco- wania, które ukazało się – jako wydanie 1 – w 2010 r. Uwzględniłam w niej stan prawny oraz dorobek doktryny i judykatury na dzień 10 kwietnia 2012 r. 15 Ogólna charakterystyka ksiąg wieczystych Rozdział I 1. Geneza i funkcje ksiąg wieczystych 1.1. Rys historyczny 1. Instytucja ksiąg wieczystych pełni w obrocie cywilnoprawnym do- niosłą rolę. Księgi wieczyste należą do grupy publicznych rejestrów przedmiotowych, czyli takich, które służą ujawnianiu określonych przedmiotów i ich sytuacji prawnej. Są to rejestry, które dotyczą nie- ruchomości, zgodnie bowiem z przepisem art. 1 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece1 księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości. Księgi wieczyste swoją genezą sięgają starożytności. Już wówczas po- wstawały różne formy rejestracji gruntów, głównie dla celów dowo- dowych2. Na przestrzeni dziejów formy te ulegały przeobrażeniom stosownie do aktualnych potrzeb społeczno-gospodarczych. Rejestry nieruchomości, które przypominają współczesne księgi wieczyste, pojawiły się w średniowieczu. Ówczesne prawo feudalne wymagało publicznego dokonania czynności dotyczącej nieruchomości (np. nie- miecka Gewere). Początkowo była to czynność ustna, którą później po- łączono z wydaniem dokumentu lub koniecznością zapisania przez do- 1 Tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm. 2 Zob. szerzej T. Stawecki, Rejestry publiczne: funkcje instytucji, Warszawa 2005, s. 182 i n.; tenże, Rejestry nieruchomości, księgi hipoteczne i księgi wieczyste od czasów najdawniejszych do XXI wieku, „Studia Iuridica” 2002, nr 40, s. 167 i n. 17 Rozdział I. Ogólna charakterystyka ksiąg wieczystych tychczasowego właściciela w odpowiedniej księdze faktu wyzbycia się nieruchomości. Następnie, w miastach niemieckich powstała praktyka zapisywania aktów przeniesienia własności nieruchomości do specjal- nych ksiąg prowadzonych przez sądy lub przez rady miejskie. Wpis do księgi początkowo miał jedynie moc dowodową, tzn. potwierdzał ist- nienie tytułu prawnego, później zaś stał się jednym z warunków sku- tecznego dokonania czynności (prawnomaterialną przesłanką nabycia lub utraty prawa rzeczowego). Idea wykorzystywania ksiąg sądowych do rejestrowania nieruchomości rozprzestrzeniła się na inne państwa europejskie i rozwijała się przez cały okres średniowiecza3. Księgi sądowe (grodzkie i ziemskie) powstały również w Polsce, a pierwsze wzmianki o nich pochodzą z 1322 r. Księgi te nieodłącznie związane były z instytucją tzw. wzdania (resignatio), czyli umową przeniesienia własności nieruchomości. Zamieszczano w nich krótkie notatki o aktach wyzbycia się własności nieruchomości, a także o in- nych czynnościach dokonywanych przed sądem, np. o ustanowieniu na nieruchomości praw rzeczowych. Wypis z księgi sądowej miał zna- czenie dowodowe i zastępował akt zatwierdzenia czynności prawnej przez władcę (confi rmatio)4. Wzrost znaczenia ksiąg wieczystych nastąpił od XVI wieku. Kon- stytucja sejmowa „O ważności zapisów” z 1588 r. przewidywała, że w określonych przypadkach nabycie własności i innych praw rzeczo- wych uzależnione było od wpisu w księdze sądowej. Wpis decydował także o pierwszeństwie prawa. Konstytucja przewidywała tzw. zasadę legalności wpisu, tj. dokonania wpisu po zbadaniu jego podstawy. Wprowadziła również zasadę szczegółowości wpisu (wpis powinien dokładnie określać wysokość zabezpieczonej wierzytelności i przed- 3 Zob. B. Barłowski, E. Janeczko, Księgi wieczyste – rejestr nieruchomości, Warszawa 1988, s. 5 i n.; J. Ignatowicz, J. Wasilkowski, w: System prawa cywilnego, t. II, Prawo własności i inne prawa rzeczowe, red. J. Ignatowicz, Wrocław–Warszawa–Kraków– Gdańsk 1977, s. 891 i n.; T. Stawecki, Rejestry nieruchomości…, s. 174 i n.; J. Wasil- kowski, Zarys prawa rzeczowego, Warszawa 1963, s. 242 i n.; tenże, Zagadnienie hipo- teki i ksiąg wieczystych w przyszłym prawie cywilnym, PiP 1955, nr 4–5, s. 601 i n. 4 Zob. A. Menes, Wiadomości wstępne dotyczące ksiąg wieczystych, „Rejent” 1994, nr 4, s. 57 i n.; T. Stawecki, Rejestry nieruchomości…, s. 178; B. Zdziennicki, Regulacja prawna ksiąg wieczystych, St.Praw. 2001, nr 2, s. 6. 18 www.lexisnexis.pl 1. Geneza i funkcje ksiąg wieczystych miot zabezpieczenia) oraz zasadę dobrej wiary (władze sądowe w celu ochrony interesów wierzycieli miały obowiązek zapewnić zgodność wpisów w księgach ze stanem rzeczywistym), a ponadto gwaranto- wała dostęp do akt sądowych osobom zainteresowanym. Konstytucja sejmowa z 1768 r. przewidywała z kolei, że umowy przenoszące włas- ność nieruchomości oraz umowy obciążające nieruchomości, które zostały sporządzone w niewłaściwym okręgu, są bezskuteczne, jeśli we właściwym terminie (rok i sześć tygodni) nie dokonano wpisu w odpowiedniej księdze5. Wprawdzie obie konstytucje sejmowe miały niebagatelne znaczenie dla rozwoju instytucji rejestru publicznego, nie doprowadziły jednak do wyodrębnienia ksiąg gruntowych. Aż do upadku państwa polskiego w 1795 r. wpisów dotyczących nieruchomości dokonywano w ogól- nych księgach sądowych, tj. istniała jedna księga dla wszystkich nieru- chomości w danym okręgu, w której dokonywano wpisów w porządku chronologicznym. Wyjątkiem w tym zakresie była księga w Gdańsku, w której już od 1357 r. prowadzono oddzielne karty dla każdej nieru- chomości6. 2. Zasadnicze zmiany w zakresie rejestracji nieruchomości nastąpiły na przełomie XVIII i XIX wieku. Wiązało się to ściśle z rozwojem ka- pitalizmu i rosnącymi potrzebami kredytowymi. Główną funkcją re- jestrów nieruchomości było zapewnienie prawnego bezpieczeństwa hipotek, które zabezpieczały kredyty; dlatego w niektórych ustawo- dawstwach rejestry nieruchomości nazwane zostały księgami hipo- tecznymi. Prekursorem wprowadzania nowoczesnych form rejestracji nierucho- mości były Prusy. Księgi gruntowe wprowadzono edyktem z 1704 r., a za- sady ich organizacji uregulowano w Ordynacji o hipotekach i upadłości z 1783 r. System ksiąg gruntowych został rozwinięty w drugiej połowie XIX wieku – najpierw w ustawie o nabywaniu własności i rzeczowym 5 Tamże. 6 Zob. A. Menes, Wiadomości…, s. 59; T. Stawecki, Rejestry nieruchomości…, s. 181; J. Wasilkowski, Zarys…, s. 243; tenże, Zagadnienie…, s. 601 i n.; B. Zdziennicki, Re- gulacja…, s. 6. 19 Rozdział I. Ogólna charakterystyka ksiąg wieczystych obciążaniu nieruchomości z 1872 r., a następnie w niemieckim Kodeksie cywilnym (BGB) z 1896 r. Księgi gruntowe prowadzone były oddzielnie dla każdej prawnie wyodrębnionej nieruchomości (powszechność ksiąg gruntowych) przez sądy w ramach ich funkcji orzeczniczej. Składały się z księgi głównej, w której dokonywano wpisów, oraz dołączonego do niej zbioru dokumentów. Wszystkie wpisy miały charakter konstytu- tywny. Podobne rozwiązania przyjęto w monarchii austriackiej. Warto wspomnieć o patencie tabularnym z 1774 r., który w 1780 r. został roz- ciągnięty na Galicję. Przewidywał on, że prawo rzeczowe może zostać nabyte jedynie poprzez wpis do Tabuli Krajowej, przy czym Tabula nie obejmowała wszystkich dóbr nieruchomych. System ksiąg gruntowych został rozwinięty w austriackim Kodeksie cywilnym (ABGB) z 1811 r., a następnie w ustawie z 1871 r. We Francji natomiast nie przyjęto żadnej formy rejestracji nieruchomości ze względu na wprowadzoną w Ko- deksie Napoleona z 1804 r. zasadę konsensualizmu7. Również na ziemiach polskich zorganizowane zostały księgi grun- towe. W zaborze pruskim i austriackim uchylono dawne prawo pol- skie i wprowadzono przepisy państw zaborczych. W Księstwie War- szawskim, które powstało w 1807 r., wprowadzono francuski Kodeks cywilny. W zaborze rosyjskim początkowo utrzymane zostało dawne prawo polskie. Upadek Księstwa Warszawskiego i powstanie Królestwa Polskiego w 1815 r. spowodowało zróżnicowanie stanu prawnego. Dla- tego też w 1818 r. Sejm uchwalił „Prawo o ustaleniu własności dóbr nieruchomych, o przywilejach i hipotekach”. Ustawa wprowadziła nowoczesny system ksiąg hipotecznych. Przewidywała obowiązkowe prowadzenie ksiąg, ale tylko dla większej własności ziemskiej i nieru- chomości położonych w ośmiu miastach Królestwa, w których siedzibę miały trybunały. Prowadzeniem ksiąg hipotecznych zajmowały się sądy. Wnioski o wpis rozpoznawały wydziały hipoteczne, określane mianem zwierzchności hipotecznej. Księgi prowadzone były w sys- temie realnym, tj. oddzielnie dla każdej nieruchomości. Składały się z księgi umów wieczystych, zbioru dokumentów i wykazu hipotecz- nego. Wpis miał charakter obowiązkowy i konstytutywny. Wprowa- 7 Tamże. 20 www.lexisnexis.pl 1. Geneza i funkcje ksiąg wieczystych dzono zasadę, że treść księgi jest wiążąca i wywołuje skutki na rzecz każdego, kto działa w dobrej wierze (publiczna wiara ksiąg hipotecz- nych). W 1825 r. Sejm uchwalił drugą ustawę o przywilejach i hipote- kach, na mocy której rozciągnięto przepisy ustawy z 1818 r. na mniejsze nieruchomości, jednakże zakładanie ksiąg dla tych nieruchomości było fakultatywne. Upowszechnieniu ksiąg wieczystych nie sprzyjało rów- nież uwłaszczenie chłopów w 1864 r. Początkowo uznano, że jest za wcześnie na zakładanie ksiąg wieczystych dla nieruchomości chłop- skich i dopiero w 1891 r. dopuszczono taką możliwość8. Omówiony stan prawny utrzymał się na ziemiach polskich aż do końca 1946 r. W okresie II Rzeczypospolitej, w celu doprowadzenia do unifi kacji prawa, powołana została Komisja Kodyfi kacyjna, a w jej ramach Podkomisja Prawa Rzeczowego9. Przygotowany przez Pod- komisję projekt prawa rzeczowego po pierwszym czytaniu, które ukończono 5 czerwca 1937 r., został opublikowany, aczkolwiek bez uzasadnienia10. W zakresie prawa wieczystoksięgowego projekt przewidywał, że księgi będą prowadzone w systemie realnym przez sądy grodzkie. Wprowadzał również ich powszechność (przymus zakładania ksiąg dla wszystkich nieruchomości, z wyjątkiem nie- ruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa i związków samorządu terytorialnego, które miały być zakładane tylko na żą- danie właściciela), jawność, ofi cjalność (dokonywanie wpisów na podstawie dokumentów publicznych) i legalność (oparcie wpisu na przesłankach materialnoprawnych). Przyjęta została zasada wpisu i rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych11. Po publikacji pro- 8 Zob. T. Stawecki, Rejestry nieruchomości…, s. 189 i n.; B. Zdziennicki, Regulacja…, s. 6 i n. 9 Na temat powstania, pozycji prawnoustrojowej, struktury organizacyjnej i składu Komisji Kodyfi kacyjnej oraz prowadzonych w jej ramach prac zob. L. Górnicki, Prawo cywilne w pracach Komisji Kodyfi kacyjnej Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1919 – 1939, Wrocław 2000, s. 12 i n. 10 Zob. L. Górnicki, Prawo…, s. 319; S. Grzybowski, Wprowadzenie do: Projekt prawa rzeczowego przygotowany przez Komisję Kodyfi kacyjną w 1939 r., KPP 1993, nr 4, s. 515 i n. 11 Zob. L. Zabielski, Prowadzenie ksiąg wieczystych i innych rejestrów publicznych. Ocena i kierunki zmian, NPN 2001, nr 7–8, s. 16 i n. Na temat zakresu zasady wpisu i rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych zob. L. Górnicki, Prawo…, s. 380 i n. 21
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Księgi wieczyste. Zasady materialnoprawne
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: