Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00404 009494 10454291 na godz. na dobę w sumie
Księgowość dla nieksięgowych. Wydanie VI - książka
Księgowość dla nieksięgowych. Wydanie VI - książka
Autor: Liczba stron: 520
Wydawca: Onepress Język publikacji: polski
ISBN: 83-246-0168-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> finanse
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Oficjalny skrypt dla menedżerów i studentów w krajach anglosaskich

Książka stanowi oficjalny skrypt, powszechnie stosowany w krajach anglosaskich. Wprowadza studentów zarządzania, marketingu i kierunków technicznych w zagadnienia finansowe. Jest także lekturą obowiązkową na biznesowych i menedżerskich studiach podyplomowych prowadzonych przez brytyjskie uczelnie wyższe. To profesjonalnie opracowane kompendium wiedzy potrzebnej wszystkim -- przedsiębiorcom, menedżerom i inwestorom.

Autor, Graham Mott, jest biegłym księgowym i głównym wykładowcą Wydziału Zarządzania Finansowego na Uniwersytecie Northumbrii w Wielkiej Brytanii. Poruszone w książce zagadnienia ilustruje licznymi przykładami i utrwala dzięki zadaniom sprawdzającym. Przejrzysta prezentacja danych, klarowne definicje i logiczny tok rozumowania -- oto trzy powody, dla których ta publikacja stała się lekturą absolutnie niezbędną, znaną w kręgach akademickich i menedżerskich w Wielkiej Brytanii. Omawiane tu tematy obejmują:

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Ksiêgowoœæ dla nieksiêgowych. Wydanie VI Autor: Graham Mott T³umaczenie: Radomir Juszczyk, Joanna Wróblowska-P³onka ISBN: 83-246-0168-6 Tytu³ orygina³u: Accounting for Non-Accountants Format: A5, stron: 248 Oficjalny skrypt dla mened¿erów i studentów w krajach anglosaskich (cid:129) Analiza sprawozdañ finansowych — bilansu, rachunku zysków i strat oraz sprawozdañ z przep³ywów pieniê¿nych (cid:129) Ocena firmy z punktu widzenia inwestora — wycena akcji, fuzje, przejêcia i wykupy (cid:129) Zarz¹dzanie zobowi¹zaniami, nale¿noœciami i zapasami Ksi¹¿ka stanowi oficjalny skrypt, powszechnie stosowany w krajach anglosaskich. Wprowadza studentów zarz¹dzania, marketingu i kierunków technicznych w zagadnienia finansowe. Jest tak¿e lektur¹ obowi¹zkow¹ na biznesowych i mened¿erskich studiach podyplomowych prowadzonych przez brytyjskie uczelnie wy¿sze. To profesjonalnie opracowane kompendium wiedzy potrzebnej wszystkim — przedsiêbiorcom, mened¿erom i inwestorom. Autor, Graham Mott, jest bieg³ym ksiêgowym i g³ównym wyk³adowc¹ Wydzia³u Zarz¹dzania Finansowego na Uniwersytecie Northumbrii w Wielkiej Brytanii. Poruszone w ksi¹¿ce zagadnienia ilustruje licznymi przyk³adami i utrwala dziêki zadaniom sprawdzaj¹cym. Przejrzysta prezentacja danych, klarowne definicje i logiczny tok rozumowania — oto trzy powody, dla których ta publikacja sta³a siê lektur¹ absolutnie niezbêdn¹, znan¹ w krêgach akademickich i mened¿erskich w Wielkiej Brytanii. Omawiane tu tematy obejmuj¹: (cid:129) analizê finansow¹ w oparciu o wskaŸniki (operacyjnoœci, zad³u¿enia, p³ynnoœci i rentownoœci), (cid:129) rachunkowoœæ zarz¹dcz¹ i analizê kosztów (koszty zmienne i sta³e, marginalne i ca³kowite, poœrednie i bezpoœrednie), (cid:129) matematykê finansow¹ (procent prosty i sk³adany), (cid:129) wycenê papierów wartoœciowych (akcje, prawa poboru, dywidenda), (cid:129) dŸwigniê finansow¹ i operacyjn¹, (cid:129) ocenê efektywnoœci inwestycji (okres zwrotu nak³adów, rzeczywista i ksiêgowa stopa zwrotu, wartoœæ bie¿¹ca netto — NPV, wewnêtrzna stopa zwrotu — IRR), (cid:129) formy p³atnoœci w transakcjach zagranicznych i operacje walutowe, (cid:129) inne zagadnienia (inflacja, bud¿etowanie, podatki, przepisy antymonopolowe). Spis treści Przedmowa .......................................................................................... 7 CZĘŚĆ I Rachunkowość finansowa ............................. 11 1. Istota i znaczenie rachunkowości ..................................................... 13 2. Podstawy prawne i organizacja rachunkowości ............................... 37 3. Rachunek zysków i strat ................................................................... 61 4. Bilans ................................................................................................. 83 5. Rachunek przepływów pieniężnych .............................................. 105 6. Polityka rachunkowości .................................................................. 119 7. Wycena majątku i kapitałów ........................................................... 129 8. Inne informacje zawarte w sprawozdaniu finansowym ................. 141 9. Wskaźniki finansowe ....................................................................... 149 10. Inne mierniki efektywności ............................................................ 175 CZĘŚĆ II Rachunkowość zarządcza .......................... 185 11. Podstawy rachunku kosztów ........................................................... 187 12. Rachunek kosztów a ustalanie cen ................................................. 211 13. Koszt krańcowy ............................................................................... 227 14. Koszt normatywny .......................................................................... 255 15. Kontrola budżetowa ........................................................................ 273 Spis treści CZĘŚĆ III Zarządzanie finansowe ............................. 297 16. Koszt kapitału .................................................................................. 299 17. Ocena efektywności inwestycji kapitałowych ................................ 313 18. Zarządzanie kapitałem obrotowym ................................................ 343 19. Wartość akcji ................................................................................... 367 20. Fuzje, przejęcia i transakcje wykupu ............................................. 391 21. Podatki w firmie .............................................................................. 405 22. Transakcje międzynarodowe .......................................................... 431 Dodatki ...................................................................... 443 A Słowniczek ........................................................................................ 445 B Tabela procentu składanego dla 1 zł ............................................... 455 C Tabela wartości bieżącej 1 zł ........................................................... 459 D Tabela skumulowanych wartości bieżących 1 zł ............................. 463 E Odpowiedzi do pytań kontrolnych .................................................. 467 F Pytania i zadania sprawdzające ........................................................ 489 Skorowidz ......................................................................................... 503 6 Rachunek zysków i strat WPROWADZENIE Spośród wymienionych w rozdziale 2. elementów sprawozdania finansowego największe zainteresowanie wzbudza zwykle rachu- nek zysków i strat (rachunek wyników). Sprawozdanie to zawiera informacje przydatne zarówno dla kierownictwa firmy, jak i jej otoczenia. Podaje bowiem nie tylko wysokość zrealizowanego zy- sku (poniesionej straty), lecz także strukturę wszystkich tych wiel- kości, które go kształtowały. Pozwala na właściwą ocenę gospo- darki firmy. Jeśli na przykład dany rok obrachunkowy był dla firmy wyjątkowo pechowy z powodu strat spowodowanych czyn- nikami losowymi, to sama wartość wyniku finansowego nie infor- muje o tym fakcie. W tej sytuacji ocena jedynie na podstawie ostatecznej wartości wyniku finansowego mogłaby być dla firmy krzywdząca. Bank na przykład mógłby nie udzielić jej kredytu, inwestorzy nie chcieliby nabywać jej akcji itp. Prezentacja osią- gniętych wyników finansowych zawarta w rachunku zysków i strat w przekrojach poszczególnych rodzajów działalności — operacyjnej Księgowość dla nieksięgowych (podstawowej i pozostałej), finansowej i nadzwyczajnej — daje pełny obraz efektów działalności firmy. Pozwala na prezentację czynników kształtujących ostateczny rezultat działalności, tj. zysk bądź stratę. Rachunek zysków i strat może być sporządzony w dwóch wariantach — porównawczym lub kalkulacyjnym. W obu porów- nuje on przychody z kosztami poniesionymi w tym samym okresie i zaksięgowanymi według tych samych zasad. POJĘCIE WYNIKU FINANSOWEGO (DEFINICJA ZYSKU I STRATY) Należy dokładnie określić, co rozumiemy przez zysk lub stratę. Powszechne rozumienie definicji zysku lub straty jako różnicy między kosztem zakupu a ceną sprzedaży jest, ogólnie rzecz biorąc, poprawne. Jednakże ta definicja musi być znacznie dokładniej spre- cyzowana na potrzeby pomiaru wyniku finansowego danego okresu, nawet do tego stopnia, że laik nie rozpozna tu pierwotnej definicji. Rachunek zysków i strat jest zestawieniem przychodów firmy z tytułu sprzedaży z kosztami sprzedanych dóbr lub usług oraz innych kosztów związanych z prowadzeniem biznesu w danym okresie. Przychody – Koszty = Wynik finansowy Kosztami są głównie wynagrodzenia, zużyte materiały oraz inne koszty poniesione w ciągu danego okresu, a przypadające na sprze- dane dobra i usługi. Księgowi odróżniają te koszty od wydatków inwestycyjnych, które są ceną zapłaconą za zakup aktywów takich jak budynki, samochody i maszyny, czyli środków trwałych. Istnieją dwie możliwości sprawdzenia, czy dany wydatek trafi do rachunku wyników jako koszt czy do bilansu jako wydatek nie- pociągający za sobą powstania kosztu. Po pierwsze, wydatek musi 62 Rachunek zysków i strat odnosić się do okresu, który obejmuje sprawozdanie finansowe, niezależnie od tego, czy płatność gotówkowa z jego tytułu została dokonana. Wszystkie rachunki czekające na zapłatę są ujmowane w bilansie jako zobowiązania. Jest to przykład działania zasady memoriału. Po drugie, wydatek musi odnosić się do dóbr lub usług ujętych jako przychód ze sprzedaży w tym samym sprawozdaniu. Jest to przykład zasady współmierności przychodów i kosztów. Wydatki po- niesione na rzecz przyszłych okresów lub na dobra i usługi, które nie zostały jeszcze sprzedane, znajdą się w bilansie po stronie aktywów, odpowiednio jako rozliczenia międzyokresowe kosztów i zapasy. Powszechnym błędem w rozumowaniu jest uznawanie rachunku zysków i strat jako zestawienia całej gotówki, która wpłynęła do firmy i wypłynęła z niej, i faktu, że przewaga wpłat gotówkowych nad wydatkami stanowi zysk. Takie podejście nie uwzględnia trans- akcji gotówkowych, które wpływają na bilans (a nie na rachunek wyników), jak np. wpływ środków z tytułu kredytu bankowego lub zakup środka trwałego. Otrzymanie kredytu jest wpływem środ- ków pieniężnych, lecz nie może być uznane jako przychód. Wyni- ka to z tego, że kredyt w przyszłości trzeba będzie spłacić, dlatego będzie on zaprezentowany w bilansie jako zobowiązanie. Gdy kredyt zostanie spłacony, nie będzie stanowił kosztu, lecz zmniejszenie stanu środków pieniężnych w bilansie. Przychody powstają, gdy podmiot gospodarczy sprzedaje pro- dukty swojej działalności, np. wyroby gotowe, usługi lub towary, i uzyskuje za nie określoną wartość w postaci gotówki lub przyrze- czenie uzyskania jej w terminie późniejszym (powstają wówczas należności). Należy pamiętać o działaniu zasady memoriału, która nakazuje uznawać przychody z chwilą dostarczenia sprzedanego dobra odbiorcy, a nie z chwilą zapłaty za nie. Przedsiębiorstwo może uzyskać przychody ze sprzedaży produktów, towarów i usług oraz innych składników majątkowych, a także z operacji finansowych. 63 Księgowość dla nieksięgowych Segmenty wyniku finansowego Rachunek zysków i strat możemy podzielić na cztery podstawowe grupy: ■ przychody i koszty działalności podstawowej, ■ przychody i koszty działalności operacyjnej, ■ przychody i koszty finansowe, ■ zyski i straty nadzwyczajne. Na każdej z tych grup możemy obliczyć wypracowany przez przed- siębiorstwo zysk lub stratę. Schemat 3.1 przedstawia strukturę rachunku zysków i strat. Schemat 3.1. Struktura rachunku zysków i strat według segmentów działalności 64 Rachunek zysków i strat Wynik zwykłej działalności operacyjnej1 Przychodami zwykłej działalności operacyjnej (przychodami dzia- łalności podstawowej), stanowiącej zapisany w akcie założycielskim cel działalności jednostki, są sumy uzyskane przez nią za sprzedane produkty (wyroby i usługi) i towary. Np. dla cegielni przychodem zwykłej działalności będą kwoty należne jej za sprzedane cegły, a dla hurtowni — sprzedaż towarów. Kosztami zwykłej działalności (kosztami działalności podsta- wowej) są: 1. W jednostce prowadzącej działalność produkcyjną: ■ Koszty wytworzenia sprzedanych produktów (ilość sprze- danych produktów po koszcie ich wytworzenia) — koszty te tworzą wartość, są ściśle związane z procesem technolo- gicznym wytwarzania wyrobów i usług; są to np. koszty materiałów zużytych do produkcji wyrobów, koszty wyna- grodzeń pracowników zatrudnionych przy produkcji. ■ Koszty działalności (zarządu i sprzedaży) — koszty te nie tworzą wartości, a więc nie są bezpośrednio związane z wy- twarzanymi produktami; odnosi się je na wynik finansowy w momencie ich powstania; zalicza się do nich koszty zwią- zane z utrzymaniem zarządu jednostki oraz sprzedażą wyro- bów, np. koszty załadunku sprzedanych wyrobów, transportu, reklamy. 2. W jednostce prowadzącej działalność handlową: ■ Wartość sprzedanych towarów w cenie, po której je za- kupiono. ■ Koszty działalności (sprzedaży i ewentualnie zarządu). Różnica pomiędzy przychodami osiągniętymi ze sprzedaży pro- duktów i towarów a kosztami poniesionymi dla ich osiągnięcia 1 Zysk/strata na działalności podstawowej. 65 Księgowość dla nieksięgowych stanowi wynik na zwykłej działalności operacyjnej (wynik na dzia- łalności podstawowej), który może być: zyskiem: Przychody działalności podstawowej lub stratą: Przychody działalności podstawowej Koszty działalności podstawowej = Zysk na działalności podstawowej Koszty działalności podstawowej = Zysk na działalności podstawowej Wynik pozostałej działalności operacyjnej Do pozostałej działalności operacyjnej zalicza się „uboczne”, spo- radycznie występujące przejawy działalności polegającej na sprze- daży, powstające w związku z nią, ale niestanowiące jej celu. Przykładowo może to być: ■ sprzedaż zbędnych środków trwałych lub środków trwałych w budowie, które okazały się niepotrzebne; ■ niedobory i nadwyżki zapasów powstałe na skutek błędów po- miaru, dokumentacji oraz kradzieży itp., ujawnione podczas porównywania ich stanu rzeczywistego z ewidencyjnym; ■ odpisanie nieściągalnych2 lub przedawnionych3 należności lub zobowiązań; ■ otrzymane lub wymagające zapłaty kary, grzywny itp. 2 Należności nieściągalne to takie, które ze względu na upadłość dłużnika (likwidacja jego firmy), wysokie koszty wyegzekwowania przysługujących kwot przewyższające ich wartość itp. nie spełniają warunku aktywów i z których trzeba zrezygnować. 3 Należności lub zobowiązania stają się przedawnione z upływem usta- wowego terminu (np. 3 lata od daty powstania), powodującego zwol- nienie od obowiązku ich zapłaty. 66 Rachunek zysków i strat Do pozostałych przychodów operacyjnych zalicza się odpowied- nio np. przychody ze sprzedaży środków trwałych, środków trwa- łych w budowie oraz wartości niematerialnych i prawnych, a także otrzymane kary, dary, przedawnione zobowiązania. Pozostałe koszty operacyjne to wartość sprzedanych składników majątku trwałego, po której figurują one w bilansie, oraz opłacone kary, grzywny i odszkodowania, poniesione szkody, przekazane dary, przedawnione należności. Wynik na pozostałej działalności operacyjnej będzie zyskiem, jeśli przychody będą wyższe od kosztów, w przeciwnej sytuacji przed- siębiorstwo poniesie stratę na pozostałej działalności operacyjnej. Wynik działalności finansowej Poza wynikami z działalności operacyjnej w jednostce gospodarczej mogą wystąpić przychody i koszty z tytułu operacji finansowych, czyli związanych z finansowaniem, obsługą i lokowaniem środków pieniężnych. Przychody finansowe powstają w szczególności z tytułu: ■ sprzedaży aktywów finansowych (akcji, obligacji), ■ otrzymanych dywidend, ■ odsetek od lokat i środków na rachunkach bankowych, ■ dyskonta przy zakupie weksli i czeków obcych oraz papierów wartościowych, ■ dodatnich różnic kursowych, ■ umorzenia kredytów i pożyczek. Koszty finansowe obejmują: ■ wartość ewidencyjną sprzedanych aktywów finansowych (war- tość, po której figurują one w bilansie); ■ odsetki od obligacji emitowanych przez jednostkę; ■ odsetki i opłaty dodatkowe od środków trwałych przyjętych w leasing finansowy; 67 Księgowość dla nieksięgowych ■ prowizje i odsetki od zaciągniętych kredytów; ■ odsetki zwłoki w zapłacie zobowiązań; ■ dyskonto przy sprzedaży weksli, czeków obcych i papierów wartościowych; ■ ujemne różnice kursowe. Podobnie jak w pozostałych segmentach kształtujących wynik fi- nansowy, różnica pomiędzy przychodami i kosztami finansowymi stanowi odpowiednio zysk lub stratę na działalności finansowej. Wynik działalności nadzwyczajnej Zyski i straty nadzwyczajne są skutkiem zdarzeń trudnych do przewidzenia, występujących poza działalnością operacyjną jed- nostki i niezwiązanych z ogólnym ryzykiem jej prowadzenia (np. pożar, powódź). W rezultacie zaistnienia tego rodzaju zdarzeń po- wstają nietypowe koszty, np. wartość utraconych składników ma- jątkowych na skutek pożaru, zwane stratami nadzwyczajnymi, oraz (bądź) nietypowe przychody, zwane zyskami nadzwyczajnymi. Oprócz wartości netto składników majątku utraconych w wyniku zdarzeń losowych i kosztów usuwania tych zdarzeń do strat nad- zwyczajnych zalicza się wartość netto sprzedanego przedsiębior- stwa lub jego zorganizowanej części. Zyskiem nadzwyczajnym jest również przychód ze sprzedaży przedsiębiorstwa lub jego zorga- nizowanej części. Dodatkowym elementem wpływającym na ostateczną wartość rachunku zysków i strat jest podatek dochodowy i inne obowiąz- kowe obciążenia. Aby ustalić efekt działalności jednostki w danym okresie, należy wziąć pod uwagę wyniki cząstkowe, czyli osiągnięte w poszczegól- nych segmentach działalności (działalność operacyjna, finansowa i nadzwyczajna). Poszczególne rodzaje kosztów i przychodów sta- nowią integralną część składową wyniku finansowego i decydują o jego ostatecznej wielkości i postaci (zysk lub strata). 68 Rachunek zysków i strat Amortyzacja Narzędziem polityki bilansowej mającym znaczny wpływ na koń- cowy wynik finansowy jest amortyzacja. Amortyzacja jest kosztem zużycia środków trwałych oraz wartości niematerialnych i praw- nych (szerzej na temat tych kategorii w rozdziale 4.). Środki trwałe, np. maszyny produkcyjne, są kupowane z założeniem, iż będą użytkowane przez okres dłuższy niż 1 rok. Stopniowo przenoszą swoją wartość (zużywają się) na wytworzone przy ich użyciu wy- roby gotowe. Wydatki poniesione na zakup środka trwałego nie mogą więc, zgodnie z zasadą współmierności opisaną w rozdziale 1., stanowić jednorazowego kosztu w momencie zakupu. Amortyzacja jest kosztem rozłożonym w czasie. Wydatek ponoszony w momen- cie zakupu środka trwałego nie stanowi kosztu, a tym samym nie wpływa na wynik finansowy. Ale gdy przedsiębiorstwo ma już skład- nik majątku, koszty amortyzacji nie powodują wypływu środków pieniężnych, a jedynie obniżają wynik finansowy. Mechanizm ten prezentuje tabela 3.1. Tabela 3.1. Zasady funkcjonowania amortyzacji Wyszczególnienie Rok 1. Rok 2. Rok 3. Rok 4. Rok 5. Rok 6. 100 000 — 20 000 — 20 000 — — 20 000 Wydatek Amortyzacja podatkowa 20 (koszt) Zmniejszenie podatku (stawka 19 )a a Korzyść podatkowa, jaką uzyskamy z tytułu amortyzacji, wynosi 20 000 zł × 19 ; przyjęto założenie, iż stawka podatku jest niezmienna. — 20 000 — 20 000 +19 000b –3800 –3800 –3800 –3800 –3800 b W pierwszym roku podatek będzie wyższy (100 000 zł × 20 ). W tabeli użyte zostało pojęcie „amortyzacja podatkowa”. Często jest ono utożsamiane z amortyzacją bilansową, tymczasem są to dwa odrębne pojęcia. Amortyzacja bilansowa wynika z przepisów ustawy o rachunkowości, natomiast za podstawę podatkowych 69 Księgowość dla nieksięgowych odpisów amortyzacji służą ustawy o podatku dochodowym (od osób fizycznych i prawnych). Przepisy ustawy o rachunkowości w sposób ogólny prezentują, co ma być podstawą do ustalania czasu i stawek dokonywanych odpisów amortyzacyjnych, zostawiając przedsię- biorstwu dużą swobodę wyboru. Ustawy podatkowe natomiast nie pozostawiają prawie żadnej możliwości manewru w kształtowaniu stawek amortyzacji podatkowej. Może zatem dojść do sytuacji, gdy amortyzacja będzie kosztem księgowym (wpływającym na bi- lansowy wynik finansowy), a nie będzie kosztem podatkowym (nie obniży podstawy opodatkowania). Różnice pomiędzy amortyzacją bilansową a podatkową prezentuje tabela 3.2. Tabela 3.2. Różnice między amortyzacją bilansową a podatkową Pozycja Przychód Wartość środka trwałego Amortyzacja Wynik brutto Podatek (19 ) Wynik netto Amortyzacja bilansowa (40 ) Amortyzacja podatkowa (30 ) 100 000 50 000 20 000 80 000 15 200 64 800 100 000 50 000 15 000 85 000 16 150 68 850 Stosowanie różnych stawek amortyzacji bilansowej i podatkowej prowadzi do sytuacji, w której wynik finansowy netto — księgowy i podatkowy — za ten sam okres obrachunkowy dla tego samego podmiotu będzie różny. W przykładzie zaprezentowanym w tabeli 3.2 950 zł (16 150 – 15 200) z amortyzacji bilansowej zostanie ob- ciążone podatkiem w przyszłych okresach. Różnice pomiędzy podatkową a księgową wartością amortyza- cji mogą wynikać nie tylko z przyjęcia zróżnicowanych stawek amortyzacji, ale również z przyjętych metod amortyzacji. Wybrana 70 Rachunek zysków i strat dla danego środka trwałego metoda amortyzacji (zarówno podat- kowej, jak i bilansowej) powinna pozostawać niezmienna przez cały okres jego użytkowania, natomiast zmianie mogą ulegać stawki amortyzacji w kolejnych latach w ramach przyjętej metody. Podstawową metodą amortyzowania środków trwałych, stosowaną zarówno dla celów podatkowych, jak i bilansowych, jest metoda liniowa, zwana także metodą równomiernych odpisów4. Przy jej stosowaniu stawka amortyzacji wynika ze wzoru: a = p W T gdzie: a — stawka rocznej amortyzacji w złotych, Wp — wartość początkowa (nabycia) środka trwałego, T — przewidywany okres użytkowania wyrażony w latach. Stopę amortyzacji (stawka amortyzacji wyrażona w procentach wartości początkowej — a ) oblicza się według wzoru: = a 100 T Przykład Przedsiębiorstwo zakupiło maszynę produkcyjną o wartości 7000 zł. Zamierza ją użytkować przez 5 lat. Stopa amortyzacji wynosi: =a 100 5 = 20 Roczna stawka amortyzacji naliczona metodą liniową wynosi: =a 7000 5 = 1400 lub =a 20 × 7000 100 = 1400 4 Nie oznacza to pełnej równości odpisów w całym okresie amortyzowania każdego środka trwałego. 71 Księgowość dla nieksięgowych Amortyzacja może być też naliczana metodami nierównomiernym. Przy stosowaniu metod amortyzacji nierównomiernej przyjmuje się założenie, że zużycie środka trwałego kształtuje się różnie w po- szczególnych latach jego użytkowania. Do metod amortyzacji nie- równomiernej należą: ■ metoda degresywna (metoda bilansowa), ■ metoda degresywno-liniowa (metoda podatkowa), ■ metoda progresywna (metoda bilansowa), ■ metoda naturalna (metoda bilansowa). 1. Przy metodzie degresywnej (metoda malejących odpisów) przyj- muje się założenie, że wydajność danego składnika majątku (np. maszyny produkcyjnej) stopniowo maleje, a jednocześnie rosną koszty jego użytkowania (wyższe koszty remontów, częst- sze przestoje). Aby rozkład kosztów eksploatacji (amortyzacji, remontów, obsługi itp.), które ciągle się zwiększają, był rów- nomierny, w całym okresie użytkowania neutralizuje je malejąca w kolejnych latach kwota odpisów amortyzacyjnych. 2. Metoda degresywno-liniowa przyjmuje założenia metody degre- sywnej, przy czym w momencie kiedy malejąca stawka amorty- zacji degresywnej zrównuje się ze stawką metody liniowej na- liczoną dla tego samego środka trwałego, odpisu dokonuje się stawką wynikającą z metody liniowej. Stawkę amortyzacji poszczególnych składników majątku w me- todzie degresywno-liniowej oblicza się przy zastosowaniu rocz- nych stawek amortyzacyjnych stosowanych w metodzie liniowej podwyższonych za pomocą współczynników nie wyższych niż 2, w szczególnych przypadkach współczynniki te mogą być pod- wyższane nawet do 4. W pierwszym roku użytkowania środka trwałego amortyzację nalicza się od jego wartości początkowej, w latach następnych od wartości netto (wartość początkowa pomniejszona o dotychczasowe odpisy amortyzacyjne). 72 Rachunek zysków i strat 3. Metoda progresywna (metoda wzrastających odpisów) stoso- wana jest w przypadkach uzasadnionych stopniowo wzrastającą intensywnością wykorzystania środka trwałego. 4. Metoda naturalna (metoda odpisów zróżnicowanych) stosowa- na jest przy znacznym zróżnicowaniu intensywności wykorzy- stania środka trwałego. Przyjmuje się założenie, że zużycie środka trwałego jest jednakowe na jednostkę jego pracy, np. na godzinę pracy maszyny, na 1 km przebiegu samochodu, na 1 sztukę wyrobu itp. Dla ustalenia stawki amortyzacyjnej wartość środka trwałego dzieli się przez przewidywaną ilość jednostek pracy w całym okresie użytkowania, a następnie mnoży przez ilość faktycznie wykonanych jednostek pracy w danym okresie. Naliczanie amortyzacji według metody liniowej, degresywnej i de- gresywno-liniowej przedstawia przykład. Przykład Przedsiębiorstwo zakupiło maszynę produkcyjną o wartości początkowej 10 000 zł i czasie użytkowania T = 5 lat. Współczynnik degresji dla tej maszyny w metodzie degresywnej lub degresywno-liniowej wynosi 2. Amortyzacja wynosi: t (kolejny rok użytkowania) 1 2 3 4 5 Suma degresywna at 33,33 at 3333,33 26,67 2666,67 20,00 2000,00 13,33 1333,33 6,67 666,67 100 10 000,00 Metoda degresywno-liniowa at 4000,00 2400,00 2000,00 1600,00 0,00 liniowa at 2000,00 2000,00 2000,00 2000,00 2000,00 10 000,00 10 000,00 at — stawka amortyzacyjna roku t; at — kwota amortyzacji roku t. 73 Księgowość dla nieksięgowych Możliwość wyboru metod i stawek amortyzacji dla celów bilanso- wych powoduje, iż staje się ona skutecznym narzędziem polityki bilansowej. Wybór zasad amortyzowania dla celów bilansowych może wpływać na wielkość wyniku finansowego. Przyjęcie zasad pozwalających na maksymalne odpisy amortyzacyjne powoduje mi- nimalizację zysku, minimalne stawki amortyzacyjne wpływają na maksymalizację wyniku finansowego. Zarząd przedsiębiorstwa może więc świadomie oddziaływać na interpretacje sprawozdania u jego odbiorców poprzez wybór zasad amortyzacji dla celów bilansowych. Księgowy i podatkowy wynik finansowy Nie tylko amortyzacja może powodować różnice pomiędzy księ- gowym (bilansowym) a podatkowym wynikiem finansowym. Ogół różnic pomiędzy księgowym a podatkowym wynikiem finansowym można podzielić na: ■ trwałe, ■ przejściowe. Różnice trwałe mogą dotyczyć zarówno przychodów, jak i kosztów. Różnice w zakresie przychodów to takie przychody, które zgodnie z prawem bilansowym są przychodami, a prawo podatkowe nie uznaje ich za przychody (różnice dodatnie), lub takie przychody podatkowe, które nigdy nie będą uznawane przez rachunkowość za przychody (różnice ujemne). Podobnie należy rozumieć różnice w zakresie kosztów. Różnice ujemne to koszty nieuznawane za koszty podatkowe, a różnice dodatnie to koszty, które nigdy nie będą kosztami w rozumieniu prawa bilansowego. Tabele 3.3 i 3.4 prezentują przykłady trwałych różnic pomiędzy księgowym a po- datkowym wynikiem finansowym. 74 Rachunek zysków i strat Tabela 3.3. Przykładowe różnice trwałe dotyczące przychodów Przykładowe różnice trwałe dotyczące przychodów Ujemne Dodatnie Przychody z działalności rolniczej (z wyjątkiem działów specjalnych) Przychody z gospodarki leśnej Przychody opodatkowane w sposób zryczałtowany Przychody z nieruchomości udostępnionych nieodpłatnie X X X X Tabela 3.4. Przykładowe różnice trwałe dotyczące kosztów Przykładowe różnice trwałe dotyczące kosztów Ujemne Dodatnie Przekroczenie limitu kosztów reprezentacji i reklamy Amortyzacja i ubezpieczenie samochodów osobowych od wartości przekraczającej 20 000 euro Koszty działalności rolniczej (z wyjątkiem działów specjalnych) Koszty emisji akcji spółki akcyjnej, rozliczone z kapitałem z nadwyżki ceny emisyjnej nad nominalną X X X X W przypadku kiedy wynik finansowy dla celów księgowych i po- datkowych jest taki sam (przy założeniu pominięcia pozostałych obowiązkowych zmniejszeń zysku5), uproszczony schemat obliczania zysku netto można przedstawić następująco: Wynik brutto (zysk) – podatek dochodowy6 = wynik netto 100 000 zł = 100 19 000 zł = 19 81 000 zł = 81 Różnice trwałe powodują, że przy tym samym wyniku finansowym brutto wynik finansowy netto wyrażony w procentach, zamiast wy- nosić 100 – 19 = 81 , wynosi więcej, kiedy różnice są dodatnie, lub mniej, kiedy są ujemne. Tabela 3.5 prezentuje wpływ różnic trwałych na wynik finansowy. 5 Obecnie do obowiązkowych zmniejszeń zysku zalicza się wpłaty z zysku przedsiębiorstw państwowych i jednoosobowych spółek skarbu państwa. 6 Przyjęto stawkę 19 . 75 Księgowość dla nieksięgowych Tabela 3.5. Przykłady wpływu różnic trwałych na wynik finansowy Typ i wartość różnicy trwałej Wynik działalności rolniczej 40 000 zł Przychody z nierucho- mości udostępnionych nieodpłatnie 30 000 zł Odpisy na PFRON 25 000 zł Wynik brutto Dochód podatkowy zł 100 000 100 000 – 40 000 = 60 000 100 000 100 000 + 30 000 = 130 000 Podatek dochodowy 11 400 Wynik netto zł 88 600 88,6 24 700 75 300 75,3 100 000 100 000 + 25 000 = 125 000 23 750 76 250 76,25 Różnice przejściowe to takie, które dowodzą, że w trakcie wystąpie- nia zdarzeń prawo podatkowe nie uznaje ich za koszty uzyskania przychodów lub przychody do opodatkowania, ale w innym roku obrotowym takimi się staną. Wystąpienie takich różnic oraz ich cha- rakter decyduje o potrzebie tworzenia rezerwy na podatek odroczony lub aktywów z tego tytułu. Dodatnie różnice o charakterze przejścio- wym w przyszłości spowodują zwiększenie podstawy opodatkowania (zwiększenie podatku), a ujemne — obniżenie podstawy opodatkowa- nia podatkiem dochodowym od osób prawnych, a w konsekwencji obniżenie podatku. Jedną z przyczyn powstania różnic przejściowych są przyjęte przez jednostkę zasady amortyzacji opisane w poprzed- niej części. Tabela 3.6 prezentuje wybrane różnice przejściowe po- wstające w związku z przyjętymi zasadami amortyzacji bilansowej. Ujemne Dodatnie X Tabela 3.6. Przykładowe różnice przejściowe — amortyzacja Przykładowe różnice przejściowe — amortyzacja Amortyzacja księgowa wyższa od podatkowej Amortyzacja księgowa niższa od podatkowej Amortyzacja księgowa równa podatkowej Przyjęcie do użytkowania środków trwałych o niskiej wartości jednostkowej7 amortyzowanych podatkowo jednorazowo, a księgowo liniowo 7 Środki trwałe o niskiej wartości jednostkowej to — zgodnie z obowią- X Brak różnic X zującymi przepisami — takie, których wartość nie przekracza 3500 zł. 76 Rachunek zysków i strat Przykład Jednostka zakupiła w marcu 2004 r. 20 środków trwałych o niskiej wartości jednostkowej za 60 000 zł. (Wartość jednostkowa żadnego z nich nie przekra- czała 3500 zł). Dla celów podatkowych odpisano ich wartość jednorazowo; dla celów bilansowych środki te są amortyzowane liniowo. Stawka amortyzacyjna wynosi 20 . Rozliczenie w czasie podatku dochodowego na koniec 2004 i 2005 r. przedstawia się następująco: Zamknięcie roku 2004 Wartość księgowa Wartość podatkowa Różnica dodatnia Rezerwa na podatek odroczony Zamknięcie roku 2005 Wartość księgowa Wartość podatkowa Różnica dodatnia Rezerwa na podatek odroczony Rozwiązanie rezerwy = 51 000 zł (60 000 – 9000)8 = 0 = 51 000 zł = 51 000 × 19 = 9690 zł = 39 000 zł (60 000 – 9000–12 000) = 0 = 39 000 zł = 39 000 × 19 = 7410 zł 9690–7410 = 2280 Oprócz amortyzacji na różnice o charakterze przejściowym może wpływać również leasing, inwestycje długo- i krótkoterminowe, należności długo- i krótkoterminowe, zapasy, rozliczenia między- okresowe, kontrakty długoterminowe, rezerwy i zobowiązania. Typy rachunku wyników Rachunek wyników może być sporządzany w jednej z dwóch wersji: ■ w układzie porównawczym, ■ w układzie kalkulacyjnym. 8 Roczna stawka amortyzacji przy 20 stopie amortyzacji liniowej wynosi 12 000 zł, miesięczna — 1000 zł. Środek trwały został zakupiony w marcu, dlatego jego amortyzację rozpoczęto od kwietnia, tak więc suma odpisów dokonanych w 2004 r. wynosi 9×1000 = 9000 zł. 77 Księgowość dla nieksięgowych Wybór wersji sporządzania rachunku zysków i strat należy do kie- rownika jednostki i jest determinowany charakterem i zakresem działalności firmy. W obu wariantach rachunek zysków i strat ma postać jednostronnej tabeli, w której ustalenie wyniku finansowego następuje w kolejności pozwalającej na ustalenie wyników cząst- kowych. Obie wersje różnią się jedynie sposobem ujmowania kosztu sprzedanych produktów. W wariancie porównawczym koszty działalności operacyjnej grupuje się zgodnie z ich rodzajem (np. amortyzacja, koszty zakupu materiałów, transportu, wynagrodzenia, reklamy), natomiast przy- chody ze sprzedaży koryguje się o zmianę stanu produktów. Metoda ta znajduje zastosowanie w mniejszych jednostkach, gdzie nie za- chodzi potrzeba rozliczania kosztów działalności operacyjnej na poszczególne rodzaje działalności. Przykład rachunku zysków i strat w układzie porównawczym przedstawia się następująco: Przychody ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów Zmiana stanu produktów Zużycie surowców i materiałów Wynagrodzenia i świadczenia na rzecz pracowników Amortyzacja Pozostałe koszty rodzajowe Wartość sprzedanych towarów i materiałów Zysk (strata) ze sprzedaży Pozostałe przychody operacyjne Pozostałe koszty operacyjne Zysk (strata) z działalności operacyjnej –35 000 zł –20 000 zł –10 000 zł –7000 zł –3000 zł –9000 zł +100 000 zł +30 000 zł +55 000 zł +8000 zł +54 000 zł Zmiana stanu produktów to pozycja rachunku zysków i strat wy- kazywana w przychodach ze sprzedaży, mająca na celu doprowa- dzenie kosztów według rodzaju zgodnie z zasadą współmierności do poziomu kosztów dotyczących danego roku obrotowego i tych dotyczących sprzedanych produktów w danym roku obrotowym. 78 Rachunek zysków i strat Zmiana stanu produktów może być zmniejszeniem (wartość ujemna) lub zwiększeniem (wartość dodatnia). Zmniejszenie stanu produktów oznacza zmniejszenie na koniec roku stanu zapasów produktów go- towych, półfabrykatów, produktów w toku i rozliczeń międzyokre- sowych w stosunku do stanu tych wielkości na początku roku ob- rotowego. Innymi słowy, zmniejszenie stanu produktów oznacza, że w okresie sprawozdawczym sprzedano nie tylko wytworzone wtedy wyroby gotowe, ale również zapasy wyrobów wytworzonych w po- przednim okresie sprawozdawczym, a także zmniejszony został zapas półproduktów i produkcji w toku. Zwiększenie stanu produktów oznacza sytuację odwrotną — sprzedano mniej, niż wyprodukowano, zwiększyły się zapasy półfabrykatów i produkcji w toku. Rachunek zysków i strat w wersji kalkulacyjnej cechuje się tym, że koszty działalności operacyjnej ujmuje się w układzie kalkulacyjnym (układzie funkcjonalnym), zgodnie z którym klasyfikuje się je zgodnie z ich funkcją jako część kosztów sprzedanych produktów, towarów i materiałów, sprzedaży czy ogólnego zarządu. Kalkulacyjny rachunek wyników dostarcza jednostce informacji o kosztach, przychodach i wy- nikach dla określonych asortymentowo produktów, jak również okre- śla wielkość kosztów przypadających na poszczególne segmenty. Przykład rachunku zysków i strat w wersji kalkulacyjnej przed- stawia się następująco: Przychody ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów Koszt własny sprzedaży Wartość sprzedanych towarów i materiałów Zysk (strata) brutto ze sprzedaży Koszty sprzedaży Koszty ogólnego zarządu Zysk (strata) ze sprzedaży Pozostałe przychody operacyjne Pozostałe koszty operacyjne Zysk (strata) z działalności operacyjnej –27 000 zł –3000 zł –6000 zł –9000 zł –9000 zł +100 000 zł +70 000 zł +55 000 zł +8000 zł +54 000 zł 79 Księgowość dla nieksięgowych Pozostałe elementy wyniku finansowego — wynik na działalności finansowej i wynik na działalności nadzwyczajnej — są w obu wa- riantach identyczne. Warunkiem zastosowania wariantu porównawczego jest pro- wadzenie ewidencji kosztów w układzie rodzajowym, zaś stosowania wariantu kalkulacyjnego — ewidencjonowanie kosztów w układzie funkcjonalnym. Podmiot gospodarczy może prowadzić ewidencję kosztów w obu tych układach równocześnie. W takiej sytuacji określa w polityce rachunkowości9 wariant sporządzania rachunku wyników. Podział wyniku finansowego Proces porównywania przychodów i kosztów z poszczególnych rodzajów działalności zmierza do ustalenia wyniku finansowego netto. Od momentu ustalenia zysku netto rozpoczyna się właściwy, zależny od woli właściciela jednostki, podział wyniku finansowego. Wynik finansowy, którym rozporządza jednostka, w zależności od jej charakteru prawnego można podzielić na: ■ w spółkach prawa handlowego na dywidendy, kapitał zapasowy i rezerwowy; ■ w przedsiębiorstwach państwowych — z części zysku wypła- cone zostaną nagrody i premie, a pozostała część wyniku będzie przeznaczona na fundusz przedsiębiorstwa i inne cele; ■ w spółdzielniach na dywidendy członkowskie, cele rozwojowe (fundusz zasobowy) i inne; ■ w spółkach komandytowych, jawnych i cywilnych na inwestycje lub wypłaty dla właścicieli. 9 Polityka rachunkowości omówiona zostanie w rozdziale 6. 80 Rachunek zysków i strat W przypadku wystąpienia straty, jej pokrycie następuje zwykle z kapitału (funduszu) wypracowanego10, a w razie jego niewystar- czalności — z zysku z lat następnych. Pytania kontrolne 1. Jaką wartość ma wynik finansowy brutto przedsiębiorstwa, które w okresie sprawozdawczym osiągnęło przychody ze sprzedaży produktów w wysokości 120 000, koszty podstawowej działal- ności wyniosły 70 000, pozostałe przychody operacyjne — 32 000, pozostałe koszty operacyjne — 12 000, przychody finan- sowe — 13 000, koszty finansowe — 4000, zyski nadzwyczajne — 5000, straty nadzwyczajne — 14 000? Czy przedsiębiorstwo osiągnęło zysk czy stratę? 2. Wymień segmenty rachunku zysków i strat. 3. Oblicz metodą liniową i degresywno-liniową amortyzację środka trwałego o wartości początkowej 45 000 zł i przewidywanym okresie użytkowania 10 lat. Współczynnik degresji wynosi 2. 4. Wymień typy rachunku wyników. 5. Wymień rodzaje kosztów zwykłej działalności w jednostce pro- wadzącej działalność handlową. 10 Więcej na temat kapitałów (funduszy) podmiotu gospodarczego w roz- dziale 4. 81
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Księgowość dla nieksięgowych. Wydanie VI
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: