Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00558 006053 15694218 na godz. na dobę w sumie
Kształcenie człowieka - ebook/pdf
Kształcenie człowieka - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 201
Wydawca: Impuls Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7587-858-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> słowniki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

W książce autor pragnie przybliżyć podstawowe idee i myśli Jana Henryka Pestalozziego oraz wskazać możliwości ich praktycznego wdrożenia. Nie uda się nam bowiem ulepszyć edukacji tylko organizacyjną gorliwością i większymi nakładami finansowymi. Sukces edukacyjny nastąpi wówczas, gdy baczyć będziemy na owe ponadczasowe zasady, które zidentyfikował i sformułował dla potomności Pestalozzi.

Swoich czytelników autor upatruje w osobach nie tylko związanych z kształceniem, lecz także politycznie odpowiedzialnych za edukację, jak również w ojcach i matkach, i we wszystkich ludziach, którym leży na sercu dobro dorastającego pokolenia i wywieranie wpływu na kształt szkolnictwa.

Źródłem wsparcia i inspiracji przy powstawaniu niniejszej publikacji była osobowość, która przy całym sukcesie ekonomicznym nie straciła świadomości co do faktu, że także gospodarce i państwu najlepiej służy sytuacja, w której szkoły dbają o kształcenie całego człowieka, stąd też w centrum ich zainteresowań nie jest jego użyteczność, lecz człowieczeństwo. Było to główne dążenie Jana Henryka Pestalozziego.

Artur Brühlmeier

[…] To nie jest książka z historii myśli wychowawczej, z dziejów pedagogiki społecznej czy opiekuńczo-wychowawczej, ale ze współczesnej filozofii wychowania, której założenia adresowane są do wrażliwości, duchowości, sumień i otwartości nauczycieli i pedagogów. […] czyta się ją z ogromną satysfakcją intelektualną, także dzięki bardzo dobremu tłumaczeniu i świetnej edycji Oficyny Wydawniczej „Impuls”. […]


Fragment wprowadzenia
prof. zw. dr. hab. Bogusława Śliwerskiego

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Tytuł oryginału: Menschen bilden. 27 Mosaiksteine. Impulse zur Gestaltung des Bildungswesens nach den Grundsätzen von Johann Heinrich Pestalozzi © Copyright by Arthur Brühlmeier, 2007 © Copyright by Herausgegeben von der Stiftung „Schule für das Kind”, Baden-Verlag 2008 © Copyright for the Polish edition by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 Redakcja wydawnicza: Beata Bednarz Opracowanie typograficzne: Andrzej Augustyński Projekt okładki: Ewa Beniak-Haremska Publikacja została dofinansowana przez Stiftung „Schule für das Kind” Die Publikation ist von der Stiftung „Schule für das Kind” finanziert worden ISBN 978-83-7587-858-5 Oficyna Wydawnicza „Impuls” 30-619 Kraków, ul. Turniejowa 59/5 tel. (12) 422-41-80, fax (12) 422-59-47 www.impulsoficyna.com.pl, e-mail: impuls@impulsoficyna.com.pl Wydanie I, Kraków 2011 A. Brühlmeier, Kształcenie człowieka, Kraków 2011, ISBN: 978-83-7587-858-5, © by Arthur Brühlmeier, 2007 © by Herausgegeben von der Stiftung „Schule für das Kind”, Baden-Verlag 2008 © for the Polish edition by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 O autorze Arthur Brühlmeier po zdobyciu wykształcenia uprawniającego do na- uczania w szkole podstawowej1 przez 17 lat kierował szkołą w Wettingen obejmującą osiem oddziałów (Gesamtschule), a następnie studiował na Uniwersytecie w Zurychu pedagogikę, psychologię i publicystykę (rozpra- wa doktorska: „Zmiany zachodzące w myśli Pestalozziego”). Zajmował się potem kształceniem nauczycieli jako wykładowca pedagogiki, psychologii i dydaktyki. Przez ostatnie 20 lat wykładał w Seminarium Nauczycielskim St. Michael w Zug (Szwajcaria), w którym pracował nad koncepcją „Kształcenie nauczycieli jako kształtowanie osobowości” i skutecznie wdrażał wiele reform w duchu postulatów Pestalozziego. Brühlmeier opracował trzy wydania pism Pestalozziego, między innymi dwutomowe dla Chińskiej Republiki Ludowej. Jest autorem licznych artyku- łów o tematyce pedagogicznej, dydaktycznej i psychologicznej (patrz: www. bruehlmeier.info). Ponadto jest jedną z osób administrujących obszerną stro- ną internetową poświęconą Pestalozziemu: www.heinrich-pestalozzi.de. Interesuje się muzyką, botaniką i fotografią czarno-białą. Jego zdjęcia były pokazywane publicznie na wielu wystawach. Jest żonaty i ma pięcioro dorosłych dzieci. 1 W Szwajcarii można ukończyć seminarium pedagogiczne bądź wyższą szkołę pedagogiczną i zdobyć uprawnienia do nauczania w szkole podstawowej (klasy 1–6). Zwykle nauczyciel taki naucza wszystkich przedmiotów. A. Brühlmeier, Kształcenie człowieka, Kraków 2011, ISBN: 978-83-7587-858-5, © by Arthur Brühlmeier, 2007 © by Herausgegeben von der Stiftung „Schule für das Kind”, Baden-Verlag 2008 © for the Polish edition by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 Spis treści O autorze ................................................................................................... 5 Reguła językowa ....................................................................................... 10 Cytaty z dzieł Pestalozziego .................................................................... 10 Słowo wstępne do wydania drugiego ..................................................... 11 Wprowadzenie od redaktora naukowego ............................................. 13 Kształcenie w duchu Pestalozziego Wstęp / podstawowy zamysł książki / cel kształcenia ................... 23 Jakość? Jakość! Cel: podnoszenie jakości kształcenia / Co to znaczy jakość? ........ 31 Typowy Pestalozzi Podstawowa zasada Pestalozziego: zgodność z naturą / potencjalne akty łamania zasady ...................................................... 39 Daj spokój, wszystko jest przecież względne! Problemy z wartościowaniem / odwaga wartościowania .............. 49 Wysil się! Istota i konieczność osiągnięć uczniów ........................................... 55 O formach kontaktu i innych wartościach Wartości i normy / forma i treść ...................................................... 61 Słynna triada według Pestalozziego .......................................................................... 69 Idea harmonijnego, elementarnego kształcenia Głosić kazania o moralności? Misja wychowawcza szkoły / możliwości kształcenia duchowego ...................................................................... 75 „Człowiek tam tylko jest pełnym człowiekiem, gdzie ćwiczy” Znaczenie, formy i problemy ćwiczenia / umiejętności i wiedza ................................................................................................. 83 Kamień na kamieniu Zasada kompletności i jej konsekwencje ......................................... 93 A. Brühlmeier, Kształcenie człowieka, Kraków 2011, ISBN: 978-83-7587-858-5, © by Arthur Brühlmeier, 2007 © by Herausgegeben von der Stiftung „Schule für das Kind”, Baden-Verlag 2008 © for the Polish edition by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 8 Otwartość! Otwartość warunkiem kształcenia ................................................... 99 Posłuszeństwo – nie, dziękuję? Uzasadnienie posłuszeństwa / znaczenie dla szkoły ...................... 105 Dyscyplina to przytomność ducha i ciała Dyscyplina jako skupienie na zadaniu ............................................. 113 Poślij papier tam, gdzie pieprz rośnie Zasada bliskości / konsekwencje dla szkoły .................................... 119 Wspaniale, tak dużo wolnego! Życie jako przygotowanie do zajęć szkolnych ................................ 129 Księżyc jest tak duży jak piłka Uwzględnianie dziecięcego obrazu świata ...................................... 137 Nie wiem, w co mam ręce włożyć Radzenie sobie z prawdziwym i rzekomym nawałem materiału ............................................................................. 145 Rękodzieło czy rękoczyn? O rozwoju zdolności manualnych .................................................... 151 Czym jest człowiek? Teoria człowieka według Pestalozziego ........................................... 163 Siłomierz, czyli walnij Łukasza! Przemoc w szkole, koncepcje rozwiązań ......................................... 175 Dobre chęci i całkowita porażka Rozwiązywanie konfliktów: przykład z życia .................................. 183 Co robić bez paska? Władza i autorytet w wychowaniu ................................................... 193 Trzydzieści godzin zajęć językowych w tygodniu Wychowanie językowe jako holistyczna misja szkoły ................... 203 A. Brühlmeier, Kształcenie człowieka, Kraków 2011, ISBN: 978-83-7587-858-5, © by Arthur Brühlmeier, 2007 © by Herausgegeben von der Stiftung „Schule für das Kind”, Baden-Verlag 2008 © for the Polish edition by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 Czy przesadne korzystanie z urządzeń elektronicznych (ENEA) skutkuje chorobą? Problematyka przesadnego wykorzystywania urządzeń elektronicznych .................................................................. 211 9 Dawaj tu kalkulator! Podstawowe problemy nauczania arytmetyki ................................ 223 Pytanie za sto punktów Potencjalna pozycja nauczania religii w szkole państwowej ........ 231 Od czego wszystko zależy? Znaczenie nauczyciela / kształcenie i doskonalenie nauczycieli .. 239 Aneks Wykaz cytatów z dzieł Jana Henryka Pestalozziego ...................... 243 A. Brühlmeier, Kształcenie człowieka, Kraków 2011, ISBN: 978-83-7587-858-5, © by Arthur Brühlmeier, 2007 © by Herausgegeben von der Stiftung „Schule für das Kind”, Baden-Verlag 2008 © for the Polish edition by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 Reguła językowa W książce mowa jest o nauczycielach, uczniach, wychowawcach i polity- kach. Ponieważ określenia tych funkcji pojawiają się w tekście około ośmiuset razy, proszę o wyrozumiałość dla faktu, że w celu lepszej czytelności zrezygno- wałem z podawania podwójnej formy: męskiej i żeńskiej. Pisząc „nauczyciel”, „uczeń” czy posługując się analogicznym określeniem, mam na myśli zawsze funkcję, nie zaś przynależność do określonej płci. Bardzo dziękuję wszystkim czytelniczkom, które to zaakceptują i w interesie szkoły będą gotowe skon- frontować się z moimi przemyśleniami. Cytaty z dzieł Pestalozziego Słowa Pestalozziego zamieszczone na osobnej stronie poprzedzającej dany rozdział odnoszą się bezpośrednio do problematyki poruszanej w każ- dym z nich. Z uwagi na szatę graficzną i lepsze zrozumienie większość cy- tatów skróciłem, uprościłem i dopasowałem do aktualnych zasad ortografii. Dokładne cytaty wraz z podanymi źródłami znajdą Państwo w Aneksie. A. Brühlmeier, Kształcenie człowieka, Kraków 2011, ISBN: 978-83-7587-858-5, © by Arthur Brühlmeier, 2007 © by Herausgegeben von der Stiftung „Schule für das Kind”, Baden-Verlag 2008 © for the Polish edition by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 Słowo wstępne do wydania drugiego Źródłem wsparcia i inspiracji przy powstawaniu niniejszej publikacji była osobowość, która przy całym sukcesie ekonomicznym nie straciła świa- domości co do faktu, że także gospodarce i państwu najlepiej służy sytuacja, w której szkoły dbają o kształcenie całego człowieka, stąd też w centrum ich zainteresowań nie jest jego użyteczność, lecz człowieczeństwo. Było to głów- ne dążenie Jana Henryka Pestalozziego. W mojej książce pragnę przybliżyć podstawowe idee i myśli Pestalozzie- go oraz wskazać możliwości ich praktycznego wdrożenia. Nie uda się nam bowiem ulepszyć edukacji tylko organizacyjną gorliwością i większymi na- kładami finansowymi. Sukces edukacyjny nastąpi wówczas, gdy baczyć bę- dziemy na owe ponadczasowe zasady, które zidentyfikował i sformułował dla potomności Pestalozzi. Moich czytelników upatruję w osobach nie tylko związanych z kształ- ceniem, lecz także politycznie odpowiedzialnych za edukację, jak również w ojcach i matkach, i we wszystkich ludziach, którym leży na sercu dobro dorastającego pokolenia i wywieranie wpływu na kształt szkolnictwa. Dziękuję instytucji wspierającej projekt, mojej rodzinie i wielu przyja- ciołom, którzy wspomagali mnie radą i krytyczną lekturą moich rękopisów. Z uwagi na niemieckich i austriackich czytelników zrezygnowałem w ni- niejszym wydaniu z odniesień do typowo szwajcarskich realiów. Artur Brühlmeier A. Brühlmeier, Kształcenie człowieka, Kraków 2011, ISBN: 978-83-7587-858-5, © by Arthur Brühlmeier, 2007 © by Herausgegeben von der Stiftung „Schule für das Kind”, Baden-Verlag 2008 © for the Polish edition by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 Wprowadzenie od redaktora naukowego Jan Henryk Pestalozzi (1746–1827) inspiruje po dzień dzisiejszy na ca- łym świecie pedagogów o orientacji humanistycznej i będzie jeszcze dla kolejnych pokoleń niedościgłym wzorem sztuki wychowywania innych do samowychowania w sposób nieautorytarny, a przy tym integralny, holistyczny czy – jak niezwykle trafnie określa to Arthur Brühlmeier – harmo- nijny, z pełnym dostrzeganiem i poszanowaniem ich godności oraz wspoma- ganiem ich rozwoju indywidualnego w warunkach bezpośredniej i zoriento- wanej na człowieka demokracji środowisk socjalizacyjnych. Punktem wyjścia poglądów tego szwajcarskiego pedagoga, a zarazem spadkobiercy i wiernego kontynuatora naturalizmu Jana Jakuba Rousseau, była idea człowieczeństwa i organicznego rozwoju, któremu podlega każdy człowiek, podobnie jak rośliny. Człowiek jest jednak, w myśl tej koncepcji, istotą szlachetniejszą od otaczającej go przyrody, gdyż w przeciwieństwie do niej nie musi, jeżeli tylko nie chce, słuchać wewnętrznego nakazu prawa. Pestalozzi był głęboko prze- konany o tym, że człowiek, chociaż kształtują go natura i społeczeństwo, nie jest dziełem tylko tych dwóch czynników. Posiada bowiem w sobie siłę i moc wewnętrzną, dzięki której może dowolnie kierować własnym życiem. Szybko dostrzegłem, że okoliczności kształtują człowieka, a także szybko zauważyłem, że człowiek stwarza okoliczności, posiada on w sobie siłę kierującą nimi różnorodnie według jego woli. Skoro to czyni, uczestniczy sam w kształtowaniu samego siebie i we wpływie okoliczności, które na niego oddziaływają1. Antropologia pedagogiczna szwajcarskiego reformatora wychowania jest pochodną jego refleksji nad samym sobą, prawd, do których doprowadzi- ło go doświadczenie własnego życia oraz uwielbianych przez niego rozpraw Rousseau. Włączając się w nurt odwiecznych pytań: „Kto to jest człowiek? Jaka jest jego istota, niezależnie od tego, czy siedzi na tronie, czy znajduje się 1 J.H. Pestalozzi, Moje badania nad udziałem natury w rozwoju rodzaju ludzkiego, tłum. Ha- lina Białek; wstępem opatrzył Bogdan Suchodolski, Ossolineum, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk – Łódź 1984, s. 54. A. Brühlmeier, Kształcenie człowieka, Kraków 2011, ISBN: 978-83-7587-858-5, © by Arthur Brühlmeier, 2007 © by Herausgegeben von der Stiftung „Schule für das Kind”, Baden-Verlag 2008 © for the Polish edition by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 14 pod słomianą strzechą?”2, nie odwoływał się do jakichkolwiek filozoficznych zasad czy teorii, lecz poszukiwał odpowiedzi w sobie, w głębi swej natury. Nie bez powodu wskazuje się na to, że Pestalozzi, inaczej niż Rousseau, potrak- tował problem wychowania człowieka wolnego, zastępując ideę wychowania naturalnego koncepcją samowychowania, samodoskonalenia się jednostki już od najmłodszych lat życia. Zarówno w teorii, jak i w praktyce ujmował on każdą istotę ludzką jako od początku swego życia zdolną do samostanowienia, jako byt, który od pierwszych chwil istnienia wpływa organizująco i organicznie na swój rozwój i wzrost. Człowiek staje się autorem własnego życia dzięki wolnej woli, czyli sile wewnętrznej natury. Może, choć nie zawsze potrafi właściwie ją wyko- rzystywać do realizacji sprzyjających jego rozwojowi wartości czy też nad nią panować, by nie zejść z drogi do stanowionych przez siebie celów. Człowiek widzi więc dzięki swej woli, ale dzięki swej woli jest także ślepy. Jest wolny dzięki swej woli i poprzez swą wolę niewolnikiem. Jest dzięki swej woli uczciwy i dzięki swej woli łotrem3. Zadatki uszlachetniania samego siebie kryją się głęboko w naturze ludz- kiej, a ich rozwój jest wspólną potrzebą całej ludzkości. Wraz ze świadomoś- cią własnej istoty i sił każdy z nas staje się głównym celem wychowawczego działania przyrody. Nie dla siebie jednak żyje na tym świecie i dlatego przyro- da kształtuje go także dla okoliczności życia i za ich pomocą. Stawiając w centrum swoich zainteresowań jednostkę ludzką, Pestalozzi wyróżnił w niej trzy warstwy bytu: zwierzęcą, społeczną i moralną, zgodnie z którymi człowiek wyobraża sobie świat na trzy różne sposoby i przeciwsta- wia potęgę swojej woli mocy natury, prawa społecznego i prawa moralnego. Poszczególnym warstwom bytu odpowiadają kolejno fazy rozwoju człowie- ka: dzieciństwo, młodość i wiek dojrzały, które współcześni określają jako anomię, heteronomię i autonomię. Ta antropologiczna koncepcja uwydatnia konieczność przechodzenia osoby w toku ontogenezy przez zmysłowe przy- jemności swej zwierzęcej natury i jarzmo społecznego istnienia, by w stanie moralnym wznosić się, jako dzieło samego siebie, ku najwyższej godności, do jakiej jest zdolna jego natura. Pestalozzi ukazał tym samym drogę od uległo- ści człowieka ku jego wyzwoleniu i autonomii. Przechodząc bowiem przez te fazy, musi on budować swe życie z elementów wartościowych, które są w nim, i wykorzystywać ich wartość do swych wyższych celów. 2 J.H. Pestalozzi, Pisma pedagogiczne, wybór Ryszard Wroczyński, Ossolineum, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk 1972, s. 20. 3 J.H. Pestalozzi, Moje badania..., op. cit., s. 59. A. Brühlmeier, Kształcenie człowieka, Kraków 2011, ISBN: 978-83-7587-858-5, © by Arthur Brühlmeier, 2007 © by Herausgegeben von der Stiftung „Schule für das Kind”, Baden-Verlag 2008 © for the Polish edition by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 Człowiek musi zawsze na mocy swojej natury albo pogrążyć się poniżej tego etapu swego rozwoju, albo wznieść się ponad niego, tzn. musi jako dzieło rodzaju albo ulec dziełu swojej natury, albo wznieść się ponad samego siebie jako dzieło rodzaju4. 15 Pestalozzi wyraźnie akcentuje w swoich dziełach, że człowiek nie może być pozostawiony samemu sobie, jeśli chce (a powinien chcieć) być czymś więcej, niż może uczynić z niego natura. Dziecko to nie roślina, której przeznaczeniem jest zawsze tkwić w korzeniu i która nie może żyć poza nim. Przeznaczeniem dziecka jest stać się samodzielnym i niezależnym od tych środków, które były zasto- sowane dla rozwoju wszystkich jego sił. Z koniecznej troski o dziecko, będącej korzeniem całego jego rozwoju, wyrasta właśnie ta samodziel- ność, za pomocą której powinno się ono oddzielić od korzenia5. Do spełnienia się osoby w jej człowieczeństwie, do samourzeczywistnia- nia się we wszystkich jej możliwościach, potrzebny jest nie tylko jej własny wysiłek, który określany jest mianem samowychowania, ale i zorganizowane oddziaływanie na niego innych ludzi, czyli wychowanie. To ostatnie nie jest niczym innym, jak sztuką dopomagania naturze w jej własnym rozwoju, któ- ra polega na odpowiednim ustosunkowaniu i zharmonizowaniu oddziaływań wychowawczych z samowychowawczymi osoby. Siła wychowania opiera się bowiem na zgodności jego wpływu i działania z prawami natury oraz spraw- nością samowychowawczą wychowanka. Rolą pedagoga jest odwoływanie się [...] do warsztatu natury, do dziecka jako takiego, które wszystkimi przejawami swej istoty dąży do rozwoju. Ono stanowi punkt wyjścia, z którego wywodzą się, jak pojedyncze promienie, wszystkie zasady i środki elementarnego nauczania6. Tak więc dorośli powinni stanąć przy dziecku jako rzecznicy jego natury, komunikować się z nim jak równy z równym, by mogło być sobą w procesie stałego dojrzewania. Każde dziecko jest zamkniętą całością i indywidualnością, toteż w ob- cowaniu z nim powinno się tę indywidualność w nim rozwijać i kształtować oraz rozszerzać tkwiące w nim możliwości. Pomocne w tym powinno być kształcenie powszechne zgodnie z ustalonymi prawami elementarnego na- uczania. Prawdziwa edukacja sił i skłonności serca młodego człowieka, jego umysłu i umiejętności, zgodnie z prawami natury, z samej swej istoty rodzi dążenie do doskonałości i udoskonalania jego naturalnych dyspozycji. Czło- 4 Ibidem, s. 124. 5 J.H. Pestalozzi, Pisma..., op. cit., s. 147. 6 Ibidem, s. 529. A. Brühlmeier, Kształcenie człowieka, Kraków 2011, ISBN: 978-83-7587-858-5, © by Arthur Brühlmeier, 2007 © by Herausgegeben von der Stiftung „Schule für das Kind”, Baden-Verlag 2008 © for the Polish edition by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 16 wiek samowychowuje się wówczas, kiedy to, co powinien, czyni prawem tego, co chce. Cały zatem naturalny proces tego wszystkiego, do czego w samym sobie znajduje siłę i czego powinien pragnąć na mocy właściwych mu dążeń. Odczucie tej siły jest wyrazem odwiecznych, niezmiennych i nieodwołalnych praw, na których zasadza się bieg przyrody7. Pestalozzi nie proponuje jednak, by w tym pierwszym okresie życia dziecka wychowanie zastąpić swoistego rodzaju zobowiązywaniem go do podejmowania ascetycznych form pracy nad samym sobą, polegających na wzmacnianiu woli przez dokonywanie rzeczy trudnych, często wymagają- cych dużego wysiłku, wyrzeczeń i cierpienia. Harmonijny rozwój sił natury można osiągnąć dzięki ćwiczeniom, sama bowiem silna wola nie wystarczy jeszcze dziecku , jeśli nie jest ona ukierun- kowana na wyższe cele. W świetle poglądów Pestalozziego samowychowanie nie jest celem samym w sobie, lecz aktywnością, której punktem wyjścia jest rzeczywiste życie jednostki, zaś punktem dojścia to, co uważa ona za najlep- sze i najszlachetniejsze – wewnętrzna doskonałość. Człowiek jest tym, czym jest właśnie dzięki pracy nad sobą. To dzięki niej w swoich najistotniejszych sprawach odczuwa, myśli i postępuje inaczej, niż odczuwałby, myślałby i po- stępowałby bez niej. Ten rodzaj ludzkiej aktywności istnieje, ponieważ my jesteśmy, i my jesteśmy, ponieważ ona jest. Wynika ona z uczucia rzeczywiście znajdującego się we mnie: do- skonalę siebie samego, jeśli to, co powinienem, czynię prawem tego, co chcę. [...] Jako zwierzęca istota nie jestem w stanie nic uczynić przeciw- ko mej własnej zwierzęcej istocie, jako taki nie mogę sobie wyobrazić, że mógłbym się przez coś udoskonalić, ryzykując mój zwierzęcy dobro- byt i moje zwierzęce zachowanie samego siebie. Jako istota społeczna nie potrafię również tego8. Tylko człowiek, w odróżnieniu od istot świata zwierzęcego, samowy- chowując się, nie może już czuć, myśleć i działać jak te proste istoty. Musi teraz postępować zgodnie zarówno ze stosunkami, które sam wprowadził na świecie, jak i ze sobą, jeśli zmienił się przez te stosunki. Sam staję się światem – a świat staje się przeze mnie światem – ja, nierozłączny z nim, jestem dziełem świata, on, nierozłączny ze mną, jest moim dziełem9. 7 J.H. Pestalozzi, Łabędzi śpiew, tłum. Rachela i Ryszard Wroczyńscy, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Wrocław 1973, s. 6. 8 J.H. Pestalozzi, Moje badania..., op. cit., s. 101–102. 9 Ibidem, s. 117. A. Brühlmeier, Kształcenie człowieka, Kraków 2011, ISBN: 978-83-7587-858-5, © by Arthur Brühlmeier, 2007 © by Herausgegeben von der Stiftung „Schule für das Kind”, Baden-Verlag 2008 © for the Polish edition by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 W opinii Pestalozziego, jakże aktualnej nadal w swojej krytycznej wy- mowie, szeroko rozumiany system społeczny nie dopuszcza do realizacji idei autonomii i samorealizacji człowieka, skierowując go przez instytucje eduka- cyjne na tory wychowania adaptacyjnego. Ostrzegał zatem przed dysonansem między tymi instytucjami i środowiskami socjalizacyjnymi (rodziną, grupami rówieśniczymi) a globalnym społeczeństwem. Zasadniczą przyczynę nierealizowania w praktyce edukacyjnej idei wol- ności i samostanowienia lokował ten pedagog w braku demokracji, określając to mianem niemoralnego ducha pospolitej pedagogiki oraz w obniżeniu wy- chowawczej roli osobowości i kultury duchowej nauczycieli. 17 Tutaj staje się szczególnie jasne, że tylko tam można rzeczywiście wcielić w życie daleko idące, odpowiadające ludzkiej naturze zasady i zastosować środki wychowawcze, gdzie ludzie są moralni i życie samo jest moralne, i że sztuka wychowania tylko tam może osiągnąć doskonałe wyniki, gdzie wyprzedzają ją doskonałe moralne zasady na- tury ludzkiej, jakie rozwijają się we wszelkich formach na wszystkich szczeblach ludzkiego bytowania10. Można nadal i bez obaw odwoływać się do pedagogii Pestalozziego jako jednego z mistrzów niedyrektywnego, partnerskiego obcowania z dziećmi, o czym świadczą jego poglądy na rolę wychowawcy w tej interakcji. Książka szwajcarskiego pedagoga pojawia się w naszym kraju we właściwym momen- cie, coraz więcej diagnoz formułuje się bowiem w nim na temat agresji, prze- mocy, odczłowieczających relacji międzyludzkich, w tym w środowiskach rodzinnych, szkolnych i pozaszkolnych, a zarazem bezradności, wykluczania czy lęków wśród samych wychowawców. W podejściu neopozytywistycznym, jak również jakościowym z coraz większą precyzją dociekamy prawdy o na- stępstwach oświatowego zła, patologii, wypaczeń czy paradoksów, natomiast zaniechaliśmy studiów podstawowych, odnoszących się do świata idei i war- tości, powinności i odpowiedzialności, prawa i ładu. Zaliczany do jednego z najbardziej znaczących w dobie współczes- nej amerykańskich antropologów kultury i medioznawców Neil Postman (1931–2003) potwierdza w swoich publikacjach niepokój o efekty edukacji w społeczeństwach nastawionych na kwestie głównie ekonomiczne11. Jego zdaniem każdy, kto zajmuje się problemami kształcenia dzieci i młodzieży, musi rozstrzygnąć dwa zasadnicze problemy: techniczny i metafizyczny. 10 J.H. Pestalozzi, Pisma..., op. cit., s. 434. 11 N. Postman, Keine Götter mehr. Das Ende der Erziehung, Berlin Verlag, Berlin 1995; idem, Technopol: Triumf techniki nad kulturą, tłum. Anna Tanalska-Dulęba, PIW, Warszawa 1995; idem, Zabawić się na śmierć: Dyskurs publiczny w epoce show-businessu, tłum. Lech Niedzielski; ze wstępem Macieja Mrozowskiego, Muza, Warszawa 2002 (II wyd. 2006); idem, W stronę XVIII stulecia. Jak przeszłość może doskonalić naszą przyszłość, tłum. Rafał Frąc, PIW, Warszawa 2001. A. Brühlmeier, Kształcenie człowieka, Kraków 2011, ISBN: 978-83-7587-858-5, © by Arthur Brühlmeier, 2007 © by Herausgegeben von der Stiftung „Schule für das Kind”, Baden-Verlag 2008 © for the Polish edition by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 18 Pierwszy z nich dotyczy metod i środków, dzięki którym młodzież zdobywa wiedzę, toteż słusznie, że pedagodzy zajmują się kwestią miejsca, czasu i me- tod, dzięki którym powinno przebiegać kształcenie nowych pokoleń. Uświa- damia nam jednak zarazem, że technika uczenia się i technologie kształcenia są bardzo często przeceniane, przez co przypisuje się im więcej znaczenia, niż na to w rzeczywistości zasługują. Nikt nie może powiedzieć, że ten czy inny rodzaj uczenia się jest najlepszy. Innym człowiekiem można wprawdzie stać się dzięki temu, czego się uczymy, ale potrzebna jest do tego nie tylko jakaś wizja, koncepcja czy światopogląd, ile przede wszystkim jego uzasad- nienie, a to jest już kwestią metafizyczną. Powrót do podstawowych wartości humanistycznych wymuszają zatem liczne tragedie osobiste naszych wycho- wanków, rodzinne dramaty i szkolne porażki wychowawców, pedagogów czy instruktorów. Warto sięgnąć do niniejszej rozprawy, która jest już drugą, spośród pro- ponowanych przeze mnie i wydanych w naszym kraju, znakomitą analizą isto- ty edukacji humanistycznej emerytowanego już wykładowcy męskiego Wol- Ktoś musi wreszcie przerwać tamę milczenia o pedagogice, która staje się coraz bardziej w naszym życiu nieobecna, wypierana czy zaniedbywana tylko dlatego, że jej normatywność nie jest zakorzeniona w żadnej doktrynie poli- tycznej i ekonomicznej. Powrót do fundamentalnych prawidłowości kształ- cenia i (samo)wychowania w wydaniu szwajcarskiego pedagoga-reformatora i jego następców nie ma służyć jakiejkolwiek formacji rządzącej czy opozy- cyjnej do wywierania instrumentalnego wpływu na system kształcenia i for- mowanie osobowości młodych pokoleń. To upomnienie się współczesnego Korczaka ze Szwajcarii (bo tak określano w Polsce przed drugą wojną świato- wą Pestalozziego) o konieczność odrodzenia tego, co dla tych procesów jest pierwotne i konstytutywne, gwarantując ich większą efektywność i mniejszy zakres możliwych do zaistnienia dysfunkcji czy niepowodzeń. Co ciekawe, autor tego studium ma świadomość, że nie da się przeprowa- dzać solidnych reform oświatowych bez poważnych nakładów finansowych, które powinny być środkiem do duchowej przemiany pedagogów odpowie- dzialnych za edukację narodu. Brühlmeier nie upomina się o ortodoksyjną powtarzalność rozwiązań opiekuńczo-wychowawczych osiemnastowiecznego reformatora z Burgdorf i Yverdon, gdyż byłoby to nieporozumieniem. To nie jest książka z historii myśli wychowawczej, z dziejów pedagogiki społecznej czy opiekuńczo-wychowawczej, ale ze współczesnej filozofii wychowania, któ- rej założenia adresowane są do wrażliwości, duchowości, sumień i otwartości nauczycieli i pedagogów. Początkiem i końcem polityki Pestalozziego było wychowanie rozumiane jako samowychowanie, stąd pozwoliłem sobie przy- pomnieć przy tej okazji najważniejsze kwestie z polskojęzycznych przekładów jego dzieł, by można było porównać je z jakże głęboką i wiarygodną wykładnią szwajcarskiego kontynuatora tej ponadczasowej teorii wychowania. A. Brühlmeier, Kształcenie człowieka, Kraków 2011, ISBN: 978-83-7587-858-5, © by Arthur Brühlmeier, 2007 © by Herausgegeben von der Stiftung „Schule für das Kind”, Baden-Verlag 2008 © for the Polish edition by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 19 nego Katolickiego Seminarium Nauczycielskiego St. Michael w Zug12. Byłem w tej – częściowo, bo ustrojowo odpowiadającej polskim liceom pedagogicz- nym – szkole w 1990 roku, mając okazję nie tylko do spotkań ze studiującymi pedagogikę i psychologię kandydatami do zawodu nauczycielskiego, ale także uczestnictwa w zajęciach dydaktycznych i formach międzylekcyjnych spot- kań nauczycieli ze studentami w tej placówce, które rzeczywiście nasycone były pedagogią Pestalozziego. Moje wieloletnie doświadczenia we współpracy ze szwajcarskimi pedagogami zaowocowały licznymi publikacjami na temat wolnej edukacji w tym kraju13. Cieszę się, że zapoczątkowany przeze mnie w 1992 roku cykl przekładów pedagogicznych rozpraw uczestników mię- dzynarodowych konferencji naukowych „Edukacja alternatywna – dylematy teorii i praktyki” (a Arthur Brühlmeier brał czynny udział w pierwszej edy- cji tych debat oświatowo-naukowych w Dobieszkowie k/Łodzi) zostanie po niemalże 20 latach wzbogacony o kolejną książkę Arthura Brühlmeiera, gdyż czyta się ją z ogromną satysfakcją intelektualną, także dzięki bardzo dobremu tłumaczeniu i świetnej edycji Oficyny Wydawniczej „Impuls”. prof. zw. dr hab. Bogusław Śliwerski Katedra Podstaw Pedagogiki Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie Warszawa, sierpień 2011 12 A. Brühlmeier, Edukacja humanistyczna, tłum. Iwona Pańczakiewicz, Oficyna Wydawni- cza „Impuls”, Kraków 1993. 13 Zob. B. Śliwerski, Istota samowychowania w poglądach pedagogicznych Jana Henryka Pe- stalozziego, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Paedagogica et Psychologica” 1990, nr 26; W.  Śliwerska, B. Śliwerski, Edukacja w wolności, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 1991 (II wyd. 2008); B. Śliwerski, Wyspy oporu edukacyjnego, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 1993 (II wyd. 2008); idem, Kształcenie nauczycieli w zakresie pedagogiki wczesno- szkolnej w Szwajcarii, „Acta Universitatis Lodziensis, Folia Paedagogica et Psychologica” 1993, nr 30; idem, Edukacja autorska, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 1996 (II wyd. 2008); idem, Jak zmieniać szkołę?, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 1998 (II wyd. 2008); idem, Edukacja pod prąd, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2001 (II wyd. 2008); B. Wiśniewska-Paź, Autonomia edukacji a ład społeczny. Struktura szkolnictwa w Szwajcarii wobec zdecentralizowanej koncepcji społeczeństwa i państwa. Kwestie porównawcze ze struktu- rami państw ościennych, Semper, Warszawa 2009; C. Kupisiewicz, Szkice z dziejów dydaktyki. Od starożytności po czasy dzisiejsze, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2010. A. Brühlmeier, Kształcenie człowieka, Kraków 2011, ISBN: 978-83-7587-858-5, © by Arthur Brühlmeier, 2007 © by Herausgegeben von der Stiftung „Schule für das Kind”, Baden-Verlag 2008 © for the Polish edition by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 Szczęściem świata jest wypracowanie w ludziach poczucia człowieczeństwa. J A. Brühlmeier, Kształcenie człowieka, Kraków 2011, ISBN: 978-83-7587-858-5, © by Arthur Brühlmeier, 2007 © by Herausgegeben von der Stiftung „Schule für das Kind”, Baden-Verlag 2008 © for the Polish edition by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 Kształcenie w duchu Pestalozziego Cały świat dawno temu zyskał wiedzę o tym, jak ogromne zna- czenie dla moralnego, technicznego i ekonomicznego rozwoju społeczeństwa i państwa ma kształcenie. W wielu krajach system oświaty już od lat, jeśli nie od dziesięcioleci, znajduje się w fazie permanen- tnego, po części nawet dramatycznego przełomu. Nie działoby się tak, gdyby wpływowe kręgi były w pełni zadowolone z efektów kształcenia. W rzeczywi- stości wielu uczniów na końcu swej drogi edukacyjnej nie spełnia wymagań stawianych przed nimi w oficjalnych podstawach programowych kształcenia, a ich wiedza jest często w wielu obszarach nader skromna. Stąd też gromkie apele i żądania z nieomal wszystkich obozów politycznych: restrukturyzacja systemu i więcej pieniędzy! W licznych krajach również polityka edukacyjna stała się źródłem coraz silniejszej presji. Szkoły zyskują prężniejszą strukturę organizacyjną, nauczy- cielom zaleca się pracę zespołową i włącza się ich w opracowane naukowo procesy zapewniania wychowankom jakości kształcenia, opieki i wychowa- nia. Dyrektorom szkół daje się większe kompetencje, wzmacniając struktury hierarchiczne. W wielu państwach Unii Europejskiej, ale także w Szwajcarii niebędącej jej członkiem, dokonuje się konsekwentnej restrukturyzacji aka- demickiego i zawodowego szkolnictwa wyższego zgodnie z pochodzącym z Ameryki i przez liczne kraje Unii zadeklarowanym jako obowiązująca norma modelem bolońskim, według którego studenci muszą opracować narzuconą im w standardach kształcenia liczbę zagadnień w ramach określonych mo- dułów czasowych. Pożądane staje się nie tyle w pełnym tego słowa znaczeniu kształcenie czy wręcz swobodne kształcenie, lecz efektywne, a jednocześnie mało kosztowne zdobywanie wykształcenia. Młodzi ludzie mają stać się przy- datni do realizacji zadań ekonomicznych i państwowych. Znormalizowane indeksy, które wszędzie na świecie oznaczają to samo, mają stanowić dowód ustandaryzowanych cykli kształcenia, umożliwić wzajemne ich uznawanie i uprawniać do wspinania się po określonych szczeblach kariery edukacyjnej. A. Brühlmeier, Kształcenie człowieka, Kraków 2011, ISBN: 978-83-7587-858-5, © by Arthur Brühlmeier, 2007 © by Herausgegeben von der Stiftung „Schule für das Kind”, Baden-Verlag 2008 © for the Polish edition by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 24 Bez wątpienia wszystkie wymienione działania były i nadal są podejmo- wane w najlepszej wierze. Mimo to wiele z nich uważam za nieskuteczne lub wręcz przeciwproduktywne. Kierunek wdrażanych reform jest zbyt jedno- stronny, a ich inicjatorzy zdają się nie widzieć problemów, z którymi codzien- nie borykają się tysiące nauczycieli. Cały polityczny impet konsekwentnie kieruje się na reorganizację struktur, dużo mówi się o pieniądzach i syste- mach, a prawie w ogóle o dziecku, o uczniu, o pojedynczym nauczycielu oraz pedagogicznych i dydaktycznych wymogach, którym często nie sposób spro- stać. Nie ma mowy o czasie, spokoju i rzetelności. Uczniowie jawią się jako naczynia, które można napełnić dowolną treścią, jeśli tylko przepisy, plany nauczania i pomoce dydaktyczne są stosownie dobrane i skonstruowane. Gdy gdzieś pojawi się nieznany problem, w mig żąda się wprowadzenia nowego przedmiotu szkolnego. Taka procedura zawsze znajduje poklask, jest bowiem ewidentnym dowodem na to, że dąży się do zduszenia problemu w zarodku. Rzadko jednak pojawia się jednocześnie refleksja, czy uczniowie, nauczyciele i szkoła jako całość są w stanie to wszystko znieść i z jakich innych celów trzeba potem przez to rezygnować. Na usta ciśnie się pytanie: Czy któraś z osób napędzających permanentne rozszerzanie planów nauczania choć raz była świadkiem sytuacji, w której ro- dzice desperacko próbowali pomóc dziecku pozbawionemu motywacji i po- noszącemu dotychczas same porażki edukacyjne wspiąć się na kolejny szcze- bel edukacyjnej kariery? Czy ma choćby mgliste pojęcie o tym, jakie dramaty rozgrywają się współcześnie w wielu rodzinach, ponieważ dzieci niechętnie chodzą do szkoły? Są bowiem zdezorientowane i przytłoczone ogromem tre- ści, które są „przerabiane”, ale się ich gruntownie nie ćwiczy i nierzadko wraz ze zrozpaczonymi rodzicami nie wiedzą, co mają z tym wszystkim począć. A może ma choć na podorędziu cudowny środek będący podpowiedzią dla nauczyciela, jak należy się zachować, gdy rozpieszczone do granic przyzwo- itości dzieci kwitują niewybrednym komentarzem, czy też wręcz arogancko odrzucają każde zadanie wiążące się z jakimkolwiek wysiłkiem? Jednak jak to się dzieje, że gros współcześnie żyjących ludzi wierzy, iż zmiany systemowe w formie uniformizacji i hierarchicznego sterowania pro- cesem edukacyjnym, ale również zintensyfikowane użycie dydaktycznych po- mocy technicznych jest w stanie naprawdę poprawić jakość kształcenia? Idzie- my wszak tą drogą od wielu lat, a mimo to nie może być przecież mowy o coraz większych sukcesach edukacyjnych. W mojej ocenie ufność w wymienione działania pozostaje niezachwiana, ponieważ wpływowe grupy reprezentujące politykę edukacyjną, administrację oświatową i nauki pedagogiczne prawdo- podobnie nieświadomie i mimowolnie przenoszą na pole kształcenia i szko- ły takie rozwiązania problemów, które przynajmniej częściowo okazały się przynosić zyski i pozytywne rezultaty w sferze gospodarki. Wierzą, że również w systemie oświaty gwarancją sukcesu są silniejsza koncentracja, prężniejszy styl kierowania, bardziej konsekwentne unormowania i bardziej racjonalne A. Brühlmeier, Kształcenie człowieka, Kraków 2011, ISBN: 978-83-7587-858-5, © by Arthur Brühlmeier, 2007 © by Herausgegeben von der Stiftung „Schule für das Kind”, Baden-Verlag 2008 © for the Polish edition by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 25 struktury. Jednak w obszarze kształcenia wyznacznikiem sukcesu są zupełnie inne reguły i prawidła niż w ekonomii. Jeśli się to zlekceważy, wszystkie re- formy skarleją do gorączkowej, ale nieefektywnej aktywności. Niezbędna jest więc zmiana perspektywy oglądu: oderwanie od tego, co czysto organizacyjne, prawne i finansowe, i zwrot ku temu, co pedagogiczne, ku konkretnemu pro- cesowi kształcenia i rzeczywistym problemom codzienności. Z tego względu wszystkie podmioty odpowiedzialne za kształcenie i wychowanie dzieci i młodzieży muszą kierować się tymi prawidłowościami i regułami, które obowiązują w tym obszarze. Oznacza to konieczność przy- pomnienia sobie tego, co pierwotne: istoty kształcenia, uczenia się, nauczania i wychowywania. Ta praca jest misją wszystkich pokoleń i nigdy nie będzie jej ostatecznego końca. Jeśli będziemy się przed nią wzdragać, konsekwencją będą niepowodzenia, dezorientacja i cierpienia. W takim wymiarze jednak, w jakim wciąż na nowo przywoływać będziemy istotę kształcenia, nasza praca edukacyjna będzie miała istotną wartość. W ten sposób doszedłem do kluczowej intencji mojej książki: chodzi w niej o unaocznienie tego, co pierwotne w obszarze kształcenia, uczenia się i szkoły, o kultywowanie naszej pracy edukacyjnej i wychowawczej oraz o rze- czywistą jakość osiągnięć uczniowskich. Pomiędzy realiami kreowanymi przez współczesną wiarę w postęp, uwi- kłaną w kwestie techniczno-organizacyjne, a tym, co pierwotne w kształceniu i wychowaniu, istnieje relacja naznaczona swoistym napięciem. Nierzadko trudno je wytrzymać. Jednak ten, kto go nie doświadczy i nie podda się jego oddziaływaniu, próbując je pokonać w miarę swoich sił, pozostanie w swym działaniu nieskuteczny. Będzie trybem w jadącej bez celu i na oślep maszynie procesów społecznych, które wciąż więcej problemów tworzą, niż rozwiązują. Dlatego też moja książka ma być swoistym apelem oraz dodawać otuchy i odwagi. Chciałbym ośmielić nauczycieli, by w swej codziennej pracy odda- li się owemu poszukiwaniu korzeni kształcenia, uczenia się i wychowania. Pragnę również zaapelować do polityków o stworzenie stosownych warun- ków do tego, by nauczyciele mogli odpowiedzialnie wykonywać swoją pracę edukacyjną i wychowawczą, opierającą się na tym, co pierwotne. Chciałbym wreszcie zainspirować rodziców, by wspierali nauczycieli swoich dzieci i in- stytucje w wysiłkach ukierunkowanych na takie kształcenie, którego celem jest osiągnięcie pełni człowieczeństwa. Ten, kto intensywnie zajmuje się istotą kształcenia i wychowania, nie uniknie konfrontacji z naprawdę ważnymi filozofami wychowania. W zależ- ności od uwarunkowań lokalnych czy światopoglądowych praktykujący peda- gog będzie miał pod tym względem różnorodne preferencje i pukać będzie do różnych drzwi. Dla mnie jako dla Szwajcara nieomal oczywisty był zwrot ku prawdopodobnie najbardziej znanemu na świecie reformatorowi szkoły: ku Ja- nowi Henrykowi Pestalozziemu (1746–1827). Jego dzieła świadczą o głębokim zrozumieniu istoty i przeznaczenia człowieka oraz wskazują metody osiągania A. Brühlmeier, Kształcenie człowieka, Kraków 2011, ISBN: 978-83-7587-858-5, © by Arthur Brühlmeier, 2007 © by Herausgegeben von der Stiftung „Schule für das Kind”, Baden-Verlag 2008 © for the Polish edition by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011 26 przez niego swojego rzeczywistego celu, czyli pełni człowieczeństwa. W mo- jej ponad czterdziestoletniej pracy nauczycielskiej na praktycznie wszystkich poziomach nauczania udało mi się zdobyć pewne doświadczenie o fundamen- talnym znaczeniu, otóż odnosiłem sukces zawsze wtedy, gdy „trzymałem się” Pestalozziego. Dlatego również w tej książce chcę się go „trzymać” w moich rozważaniach na temat kształcenia, uczenia się i wychowania. Cóż oznacza jednak stwierdzenie: „trzymać się” Pestalozziego? Z pew- nością nie oznacza dociekania tego, jak nauczał sam pedagog czy jego pra- cownicy w celu późniejszego naśladowania jego metod. Mnóstwo rozwiązań metodycznych, wypróbowywanych i stosowanych w Burgdorf i Yverdon, trą- ci bowiem już myszką i rzeczą zbędną jest chęć ich współczesnego „odgrze- wania”. Przepełnione głębokim sensem i niezwykle pomocne jest jednak oży- wienie owego pedagogicznego ducha oraz spojrzenia na istotę i przeznaczenie człowieka, które były natchnieniem także dla Pestalozziego. Wielu innych myślicieli doszło do tych samych wniosków. Pożywką dla nich wszystkich był ten sam duch. Z tego względu optuję za pracą edukacyjną w duchu Pestaloz- ziego. Ten, kto da się mu ponieść, nie będzie sługą systemu ani naśladowcą, lecz suwerennym autorem, osobą twórczo działającą. Otworzą się przed nim liczne drogi, ale będzie również wiedział, które z nich wiodą na manowce, oraz że nie wystarczy nauczać dzieci, ale że wymagają one kształcenia i wy- chowywania, tak by mogły efektywnie kształtować własne życie. Oczywiście ważne jest dążenie do dobrych osiągnięć szkolnych, prze- twarzania informacji, przyswajania wiedzy i umiejętności, ale to nie koniec kształcenia. Pestalozzi pokazał, że zawsze chodzi o coś więcej niż tylko o osiąganie narzuconych celów edukacyjnych, a mianowicie o człowieka jako całość, o jego harmonijny rozwój fizyczno-duchowo-intelektualny. Tylko wówczas, gdy my jako nauczyciele „zaprzęgniemy” konkretne cele edukacyj- ne do służby na rzecz wyższej całości, zaczniemy zbliżać się do rzeczywiście wielopłaszczyznowego celu: do kształcenia człowieka w duchu Pestalozziego. Już słyszę te zarzuty: „Widzisz tylko jednostkę, a nie patrzysz na spo- łeczeństwo. Spójrzże: Wciąż rośnie przepaść między biednymi i bogatymi. Anonimowe siły pociągające za sznurki stają się coraz bardziej wpływowe i zuchwałe. Nie tylko młodzież, lecz także całe społeczeństwo w coraz więk- szym stopniu naznaczone jest przemocą. Wszczyna się wojny, głosi niena- wiść, depcze się prawa człowieka. Kluczowe wartości rozpadają się w proch i pył, a miliony zdezorientowanych ludzi miotają się bezwładnie pomiędzy manipulacją, walką o chleb i poszukiwaniem rozkoszy. Przy całym tym tańcu wokół złotego cielca środowisko naturalne schodzi na psy: zatruwa się powie- trze, glebę i wodę, codziennie wymierają kolejne gatunki zwierząt, brutalnie wycina się połacie drzew stanowiące zielone płuca Ziemi, a monokultury, na- pędzane przez wielkie koncerny, niszczą podstawy egzystencji setek milionów ludzi. A Ty przychodzisz i mówisz o indywidualnym kształceniu człowieka!” A. Brühlmeier, Kształcenie człowieka, Kraków 2011, ISBN: 978-83-7587-858-5, © by Arthur Brühlmeier, 2007 © by Herausgegeben von der Stiftung „Schule für das Kind”, Baden-Verlag 2008 © for the Polish edition by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2011
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kształcenie człowieka
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: