Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00047 005845 13103329 na godz. na dobę w sumie
Kształtowanie konkurencyjności małej firmy. Rola doradztwa biznesowego - ebook/pdf
Kształtowanie konkurencyjności małej firmy. Rola doradztwa biznesowego - ebook/pdf
Autor: , , , Liczba stron: 248
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8088-961-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> ekonomia
Porównaj ceny (książka, ebook (-15%), audiobook).

Dla małych przedsiębiorstw doradztwo biznesowe to jedno ze źródeł wiedzy zewnętrznej ułatwiającej prowadzenie działalności. Jest szczególnie istotne dla firm innowacyjnych, które wykorzystują nowe informacje do poszukiwania okazji rynkowych oraz wprowadzają nowe rozwiązania w swoich produktach, procesach czy modelach biznesowych.

W prezentowanej monografii poddano gruntownej analizie szereg czynników wiążących doradztwo biznesowe z konkurencyjnością małych firm innowacyjnych. Wnioski z badań jakościowych i ilościowych wskazują na istotne powiązanie doradztwa biznesowego z konkurencyjnością firm. Na szczególną uwagę zasługuje sformułowany model opisujący pośrednią rolę oddziaływania doradztwa na działalność firmy.

Publikacja jest adresowana do przedstawicieli świata nauki, którzy zajmują się szeroko rozumianym zarządzaniem małą firmą. Stanowi też wartościowy materiał dla studentów przedmiotów biznesowych i ekonomicznych oraz praktyków z sektora doradztwa biznesowego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Edward Stawasz, Paweł Głodek – Uniwersytet Łódzki, Wydział Zarządzania Katedra Przedsiębiorczości i Polityki Przemysłowej, 90-237 Łódź, ul. Matejki 22/26 Katarzyna Łobacz, Piotr Niedzielski – Uniwersytet Szczeciński Wydział Zarządzania i Ekonomiki Usług, 71-004 Szczecin, ul. Cukrowa 8 RECENZENT Janusz Kot REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk OPRACOWANIE REDAKCYJNE T. Mirosław Włodarczyk SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/ekostsov Publikacja finansowana ze środków Narodowego Centrum Nauki przyznanych na podstawie decyzji numer 2012/07/B/HS4/03019 © Copyright by Authors, Łódź 2018 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2018 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07810.16.0.K Ark. wyd. 13,0; ark. druk. 15,5 ISBN 978-83-8088-960-6 e-ISBN 978-83-8088-961-3 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego tel. (42) 665 58 63 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl Spis treści Wstęp Część I Konkurencyjność i innowacyjność małych firm Rozdział 1 Pojęcie i specyfika małej firmy 1.1. Mała firma i jej znaczenie 1.2. Zróżnicowanie małych firm 1.3. Transformacja zarządzania w małej firmie Rozdział 2 Konkurencyjność małych firm 2.1. Pojęcie konkurencyjności firmy 2.2. 2.3. Wybrane czynniki i ujęcia konkurencyjności małych firm Zróżnicowanie małych firm pod względem innowacyjności i konkurencyjności Rozdział 3 Innowacyjność małych firm 3.1. Pojęcie innowacji i innowacyjności firm 3.2. Rodzaje innowacyjnych małych firm 3.3. Zdolność innowacyjna firm Rozdział 4 Zarządzanie wiedzą w małych firmach 4.1. Wprowadzenie 4.2. Pojęcie wiedzy 11 15 17 17 22 24 27 27 30 37 39 39 42 45 49 49 50 6 Spis treści 4.3. Wiedza jawna oraz wiedza ukryta 4.4. Mała firma a potrzeba wiedzy zewnętrznej 4.5. 4.6. Zdolność absorpcji wiedzy 4.7. Podsumowanie Wiedza biznesowa – znaczenie i źródła jej pozyskiwania przez małą firmę Część II Rola doradztwa biznesowego w rozwoju małych firm – ujęcie modelowe Rozdział 5 Doradztwo biznesowe jako źródło wiedzy dla małych firm 5.1. Wprowadzenie 5.2. Doradztwo biznesowe dla małej firmy – typy, źródła, ograniczenia 5.3. Wykorzystanie doradztwa biznesowego przez małe firmy 5.4. Ujęcie doradztwa biznesowego dla małych firm Rozdział 6 Rola doradztwa biznesowego w kształtowaniu konkurencyj- ności małych innowacyjnych firm – ujęcie czynnikowe 6.1. Wpływ doradztwa biznesowego na konkurencyjność małych innowacyjnych firm – model konceptualny Analiza czynników określających konkurencyjność małych innowacyjnych firm 6.2. Rozdział 7 Doradztwo biznesowe w ujęciu procesowym 7.1. Problem pomiaru procesu 7.2. Koncepcja pomiaru i jej konsekwencje 7.2.1. Podejście zasobowe jako płaszczyzna analizy 7.2.2. Koncepcja modelu procesowego 7.3. Analiza wpływu doradców Część III Czynniki konkurencyjności małych innowacyjnych firm z uwzględnieniem doradztwa biznesowego Rozdział 8 Opis badań ilościowych 8.1. Cele, zakres i metoda badań ilościowych 8.2. Ogólna charakterystyka badanej próby 52 53 54 57 59 61 63 63 63 66 69 71 71 73 75 75 77 77 78 81 85 87 87 90 Rozdział 9 Doradztwo biznesowe w badanych firmach 9.1. 9.2. Charakterystyka uzyskanych usług doradztwa biznesowego Relacje doradca – firma w procesie doradczym Spis treści 7 99 99 104 Rozdział 10 Determinanty konkurencyjności małych firm 10.1. Wprowadzenie 10.2. Zależności między konkurencyjnością a wybranymi czynnikami funkcjonowania firm 109 109 110 Rozdział 11 Wpływ doradztwa biznesowego na poziom wiedzy bizneso- wej i zarządzania 11.1. Wprowadzenie 11.2. Wpływ doradztwa biznesowego na poziom wiedzy biznesowej 11.2.1. Wiedza biznesowa zarządzających a wybrane czynniki funkcjonowania firm 11.2.2. Podniesienie poziomu wiedzy biznesowej kadry zarządzającej w wyniku uzyskania doradztwa biznesowego 11.2.3. Podniesienie poziomu wiedzy biznesowej pracowników w wyniku uzyska- nia doradztwa biznesowego 11.3. Wpływ doradztwa biznesowego na poziom zarządzania 11.3.1. Zależności między poziomem zarządzania a wybranymi czynnikami funk- 113 113 114 114 115 118 119 cjonowania firm 119 11.3.2. Podniesienie poziomu zarządzania w wyniku uzyskania doradztwa biznesowego 120 123 124 11.4. Wpływ wiedzy biznesowej na zarządzanie firmami 11.5. Wpływ poziomu wiedzy biznesowej i poziomu zarządzania na konkurencyjność firm Rozdział 12 Determinanty wpływu doradztwa biznesowego na poprawę konkurencyjności firm 12.1. Wprowadzenie 12.2. Wpływ doradztwa biznesowego na poprawę konkurencyjności firm 12.3. Wpływ podniesienia poziomu zarządzania na poprawę konkurencyjności firm 12.4. Wpływ podniesienia poziomu wiedzy biznesowej i podniesienia poziomu zarzą- 127 127 128 131 dzania na poprawę konkurencyjności firm (z uwzględnieniem doradztwa biznesowego) 133 12.5. Kompetencje menedżerskie a konkurencyjność firm z uwzględnieniem doradz- twa biznesowego 12.6. Wpływ doradztwa biznesowego na relację: kompetencje menedżerskie – konku- rencyjność firm 12.7. Łączne rezultaty uzyskane w badanych firmach w wyniku korzystania z usług do- radztwa biznesowego 12.8. Cechy doradztwa biznesowego a jego wpływ na wyniki firm 136 139 142 144 8 Spis treści Rozdział 13 Podsumowanie i wnioski Część IV Proces doradztwa w budowaniu konkurencyjności ma- łej firmy – badania jakościowe Rozdział 14 Cel, zakres i metoda badań 14.1. Cele i zakres badań 14.2. Metodyka badań 14.3. Charakterystyka badanych firm 147 151 153 153 155 156 Rozdział 15 Doradztwo typu U oraz doradztwo typu W 15.1. Podstawowe cechy doradztwa typu U i doradztwa typu W 15.2. Doradztwo typu U – proces i uwarunkowania 159 159 162 162 15.2.1. Wprowadzenie 163 15.2.2. Doradztwo o nieznacznym wpływie na konkurencyjność firmy 165 15.2.3. Doradztwo o umiarkowanym/znacznym wpływie na konkurencyjność firmy 15.2.4. Doradztwo typu W w procesie budowania konkurencyjności firmy 170 15.2.5. Przebieg procesu doradztwa typu W – znaczenie fazy początkowej oraz diagnozy 183 185 185 185 190 192 15.3.1. Wprowadzenie 15.3.2. Cechy strukturalne 15.3.3. Zaufanie w ramach procesu doradztwa 15.3.4. Wiedza ukryta w ramach procesu doradztwa 15.3. Doradztwo typu U a doradztwo typu W – porównanie cech Rozdział 16 Postawy wobec doradztwa biznesowego – firmy polskie oraz kontekst międzynarodowy 16.1. Wprowadzenie 16.2. Postawy wobec doradztwa – firmy polskie 16.3. Postawy wobec doradztwa – firmy zagraniczne Rozdział 17 Podsumowanie i wnioski 195 195 196 198 201 Spis treści 9 Część V Przesłanki i mechanizm doradztwa biznesowego w procesie kształtowania konkurencyjności małych innowacyjnych firm 205 Rozdział 18 Przesłanki roli doradztwa biznesowego w rozwoju małych firm 207 Rozdział 19 Mechanizm wpływu doradztwa biznesowego w procesie kształtowania konkurencyjności małych innowacyjnych firm Rozdział 20 Rekomendacje 20.1. Rekomendacje dla teorii zarządzania małymi innowacyjnymi firmami 20.2. Rekomendacje dla metodyki badań naukowych 20.3. Rekomendacje dla praktyki zarządzania małymi innowacyjnymi firmami 20.4. Rekomendacje dla środowiska doradczego 20.5. Rekomendacje dla polityki rozwoju małego biznesu oraz polityki innowacyjnej Bibliografia Załączniki Spis ilustracji Spis tabel 211 219 219 221 222 223 224 227 239 243 245 Wstęp Małe innowacyjne firmy odgrywają istotne role we współczesnej gospodarce. Po- strzega się je jako firmy aktywnie poszukujące nowych (innowacyjnych) rozwiązań w celu zaproponowania lepszych ofert rynkowych swoim lub potencjalnym klien- tom i tym samym dostarczenia im wyższej wartości w stosunku do tego, co jest oferowane obecnie. Są one ważnym źródłem wynalazków, wyróżniają się także wy- soką wydajnością w dziedzinie innowacji, wprowadzając je po niższych kosztach niż duże przedsiębiorstwa, tworzą i rozwijają nowe dziedziny wytwórczości, kreują nowe branże i gałęzie przemysłu (dotyczy to zwłaszcza podmiotów działających w obszarach wysokich technologii). Są często firmami wysoko konkurencyjnymi, szybko rosnącymi i tworzącymi nowe miejsca pracy. Jeśli chodzi o relacje pomiędzy innowacyjnością a konkurencyjnością małych firm, to nie są one oczywiste, jednokierunkowe, gdyż obie te kategorie są w znacz- nej mierze niezależne od siebie. Oznacza to, że procesy te nie muszą być tożsame, tzn., że mogą istnieć niezależnie od siebie firmy wyróżnione ze względu na stopień konkurencyjności oraz stopień innowacyjności. Wynika to z faktu, że wpływ na ich funkcjonowanie mają różne czynniki. Konkurencyjność może być wyznaczona przez takie czynniki, jak cele osobiste przedsiębiorców (i zarządzających firmami), posiadane zasoby i zdolności (wiedzę, kompetencje, środki finansowe itp.), stan i dynamika rynku oraz akceptacja rynkowa dla zaproponowanej oferty. Innowacyj- ność małych podmiotów jest determinowana przez te same czynniki, choć są one w większym zakresie bardziej kontrolowane przez przedsiębiorców, którzy mogą określać cele o proinnowacyjnym charakterze, tworzyć samodzielnie wynalazki, idee i pomysły będące podstawą innowacji. W literaturze poświęconej zarządzaniu w sektorze małych firm wymienia się często niski poziom wiedzy biznesowej (gospodarczej) zarządzających jako barierę w prowadzeniu z sukcesem firm, zwłaszcza mikropodmiotów, w coraz bardziej 12 Wstęp turbulentnym otoczeniu. Jednocześnie atrybuty małych firm związane z ich wiel- kością wymagają zupełnie innego podejścia do zarządzania wiedzą i jej absorp- cji, które różni się od rozwiązań stosowanych w dużych podmiotach. Polegają one na pozyskiwaniu wiedzy ze źródeł zewnętrznych w o wiele szerszym zakresie w porównaniu z dużymi firmami, ponieważ ich wielkość utrudnia generowanie i przepływy wiedzy wewnątrz organizacji. Korzystanie z zewnętrznych źródeł wie- dzy może umożliwić przezwyciężenie „izolacji organizacyjnej wiedzy”, w jakiej znajdują się małe firmy. Budowa ich skłonności i zdolności do absorpcji wsparcia zewnętrznego może być zatem czynnikiem wspomagającym poprawę jakości za- rządzania oraz orientację rozwojową. Spośród zewnętrznych źródeł wiedzy biznesowej małych firm, mogących wpły- wać na realizowane przez nie procesy, można wymienić doradztwo biznesowe ro- zumiane jako usługa wiążąca się z próbą rozwiązania zarówno specyficznych pro- blemów z zakresu np. prawa, rachunkowości, finansów, sprzedaży, opracowania strategii rozwoju, jak i problemów kompleksowego zarządzania firmami. Skala korzystania z usług doradztwa biznesowego jest trudna do precyzyjnego określenia z uwagi na formę udzielanego doradztwa, częstotliwość, zakres i roz- miar świadczonych usług. Szacuje się, że z usług doradztwa biznesowego udzie- lanego w jakiejkolwiek formie korzysta 20 małych podmiotów gospodarczych, w tym 3–5 korzysta z niego w sposób ciągły; przy tym zauważalna jest pozy- tywna korelacja częstotliwości i zakresu korzystania z usług doradczych ze skalą firm. W niniejszej pracy doradztwo biznesowe jest definiowane przede wszystkim jako usługa pozyskana przez małą firmę w celu zwiększenia relatywnej przewagi konkurencyjnej. Z tego punktu widzenia kluczowa wydaje się rola doradztwa jako katalizatora procesu tworzenia i wykorzystania wiedzy, a także brokera wiedzy. Wspólnym wyróżnikiem dla takiego ujęcia doradztwa jest wykorzystanie własnych kompetencji dostawców usług doradczych (w szczególności wiedzy i doświadcze- nia) w celu podniesienia wartości działalności biznesowej firmy poprzez dostarcze- nie krótko- lub długoterminowego wsparcia. Zakładając, że zarówno wewnętrzne procesy organizacyjne małego podmiotu, jak i jego interakcje ze środowiskiem zewnętrznym, mające odzwierciedlenie w jego pozycji konkurencyjnej, są zależne od decyzji podejmowanych przez właściciela będącego jednocześnie zarządzają- cym, wpływ doradcy biznesowego na decyzje strategiczne firmy w krótkim i dłu- gim okresie powinien być przedmiotem analizy jego oddziaływania na konkuren- cyjność i pozostałe wyniki działalności firmy. Z tego powodu interesujące może być spojrzenie na doradztwo biznesowe jak czynnik tworzenia i wykorzystania wiedzy zarządzających, a także kształtowania wyników małych przedsiębiorstw. Prezentowana publikacja jest wynikiem trzyletniego (2013–2016) wysiłku ze- społu badawczego Uniwersytetu Łódzkiego i Uniwersytetu Szczecińskiego i zo- stała sfinansowana ze środków Narodowego Centrum Nauki w ramach projektu badawczego Kształtowanie konkurencyjności małej innowacyjnej firmy – rola do- radztwa biznesowego. Nadrzędnym celem pracy jest identyfikacja, analiza i ocena obszarów wpływu doradców biznesowych na proces budowania i utrzymywania Wstęp 13 konkurencyjności małych firm innowacyjnych. Aby osiągnąć tak sformułowany cel, przeprowadzono wśród podmiotów z sektora małych firm badanie ankietowe pozwalające oszacować wiedzę i świadomość przedsiębiorców odnośnie do czyn- ników kształtujących konkurencyjność firm oraz miejsca i roli doradztwa bizneso- wego w tym procesie. Ponadto, przeprowadzono badanie przypadków wybranych podmiotów, pozwalające na analizę i ocenę przebiegu procesu doradztwa. Uzyska- ne wyniki pozwoliły określić zakres i mechanizmy oddziaływania doradztwa biz- nesowego na funkcjonowanie i konkurencyjność małych innowacyjnych firm. Przyjęto jako hipotezę główną, że im większe są zakres i zaawansowanie do- radztwa biznesowego oraz im bardziej przybiera ono formę współpracy z osobami zarządzającymi firmami, tym wyraźniejszy jest jego pozytywny wpływ na osią- gnięcia i konkurencyjność małych firm innowacyjnych. Wpływ ten jest z jednej strony bezpośredni i dotyczy budowania wiedzy zarządzających tymi podmiotami oraz poziomu zarządzania nimi. Z drugiej zaś strony doradztwo biznesowe wpływa pośrednio na kształtowanie konkurencyjności innowacyjnych firm. Wnioskowanie odnośnie wpływu doradztwa biznesowego na konkurencyjność małych firm innowacyjnych, jak i czynników determinujących powyższą zależność zostało dokonane na podstawie wyników badań empirycznych (ankietowych i stu- diów przypadków) przeprowadzonych w latach 2014–2016. W badaniu ankietowym przeprowadzonym w 2016 roku, które objęło 400 loso- wo wybranych przedsiębiorstw z sektora małych firm zlokalizowanych na terenie całego kraju, spełniających kryterium innowacyjności i zarazem korzystających z doradztwa biznesowego w ostatnich trzech latach przed wywiadem, skoncen- trowano się na analizie czynnikowej, w tym przede wszystkim na ocenie wpływu doradztwa biznesowego na osiągnięcia i konkurencyjność małych podmiotów. Studia przypadków przeprowadzone w latach 2014–2016 objęły łącznie 40 ce- lowo dobranych małych firm, w tym 20 podmiotów polskich i 20 zagranicznych (Niemcy, Wielka Brytania, Włochy), co umożliwiło analizę porównawczą w ukła- dzie międzynarodowym. Jej celem było zbadanie i ocena procesu doradztwa w roz- woju małych przedsiębiorstw. Kryteriami wstępnymi wyboru przypadków były poziom innowacyjności i korzystanie z doradztwa biznesowego w okresie ostatnich trzech lat przed wywiadem oraz znaczący lub bardzo znaczący wpływ doradztwa na działalność firmy. Wszystkie studia przypadków skupiały się wokół sposobów udziału różnego rodzaju doradców biznesowych w procesie budowy pozycji kon- kurencyjnej podmiotu i jego rozwoju. Szczególny nacisk położono na interakcję pomiędzy przedsiębiorcą i doradcą podczas współpracy oraz wdrażania wyników procesu doradztwa. Konstrukcja niniejszej pracy została podporządkowana jej nadrzędnemu celowi oraz weryfikacji sformułowanej powyżej głównej hipotezy badawczej. Opracowa- nie zostało podzielone na pięć części obejmujących 15 komplementarnych rozdzia- łów, w których przedstawiono cząstkowe działania strategiczne podejmowane w ra- mach projektu i szczegółowo udokumentowano rezultaty kolejnych przedsięwzięć rozpoznawczych. 14 Wstęp Pierwsza część pracy zawiera teoretyczne podstawy kształtowania konkuren- cyjności małej innowacyjnej firmy z udziałem doradztwa biznesowego. Doko- nano w niej przeglądu pojęć i definicji oraz klasyfikacji małych przedsiębiorstw innowacyjnych, czynników konkurencyjności, zarządzania wiedzą oraz poruszo- no kwestie z zakresu i roli doradztwa biznesowego występującego w literaturze ekonomicznej. Część druga pracy, składająca się z trzech rozdziałów, jest poświęcona aspek- tom metodycznym analizy i oceny roli doradztwa biznesowego w rozwoju małych firm. Kolejno omówiono rolę doradztwa biznesowego jako źródła wiedzy dla firm, a następnie cele, zakres i metody badań doradztwa biznesowego zarówno w ujęciu czynnikowym, jak i procesowym. Część trzecia opracowania jest poświęcona w całości wynikom badań ilościo- wych. Zaprezentowane w trzech kolejnych rozdziałach treści pokazują przyjęte cele, zakres i metody badań ilościowych. W kolejnych rozdziałach przedstawiają i wyjaśniają determinanty roli doradztwa biznesowego w badanych firmach, do- tyczące poszczególnych obszarów i zagadnień wpływu doradztwa biznesowego na budowanie wiedzy zarządzających i orientacji rozwojowej tych podmiotów. Po- nadto prezentują wpływ doradztwa biznesowego na pozycję konkurencyjną ma- łych przedsiębiorstw. Wyniki badań ankietowych potwierdzają hipotezę o wpływie doradztwa biznesowego na osiągnięcia i konkurencyjność firm. Część czwarta pracy jest poświęcona przede wszystkim rezultatom badań jako- ściowych. Zaprezentowane w kolejnych trzech rozdziałach treści pokazują przyjęte cele, zakres i metody badań jakościowych, a także wpływ charakteru doradztwa biznesowego na sukces bądź niepowodzenie rozwoju firm. Przedstawione wyni- ki badań jakościowych potwierdzają hipotezę o pozytywnym wpływie doradztwa współpracującego na konkurencyjność firm. W ostatniej, piątej części pracy, zawierającej podsumowanie i wnioski, autorzy podjęli próbę sformułowania konkluzji i rekomendacji dla nauki zarządzania ma- łymi innowacyjnymi firmami, konsultingu, a także dla instytucji odpowiedzial- nych za politykę wsparcia rozwoju małego innowacyjnego biznesu. Część I Konkurencyjność i innowacyjność małych firm Rozdział 1 Pojęcie i specyfika małej firmy 1.1. Mała firma i jej znaczenie Podmioty gospodarcze małej skali są w świadomości społecznej synonimem przed- siębiorczości, choć prowadzone badania oraz praktyka gospodarcza wskazują, że rzeczywistość jest daleko bardziej złożona, a liczne małe firmy i ich właścicie- le niekiedy bardziej przypominają organizacje biurokratyczne niż dynamicznych i kreatywnych destruktorów istniejących relacji rynkowych. Tym niemniej małe podmioty mają wiele specyficznych charakterystyk rynkowych, finansowych, lo- kalizacyjnych, organizacyjnych i technologicznych, które określają ich operacyjne i strategiczne zachowania różne od zachowania dużych przedsiębiorstw. Cechy te sprawiają, że mała organizacja nie jest po prostu „przeskalowaną”/pomniejszoną wersją dużej firmy (Storey, 1990, s. 143). W literaturze ekonomicznej brak jest powszechnie przyjętej, jednolitej definicji małego i średniego przedsiębiorstwa (MSP). Przyjmując, że każda firma rozwija się, bardzo trudno jest ustalić wyraźną granicę między podmiotem małym i średnim. Dlatego też mówi się łącznie o grupie małych i średnich firm, odróżniając ją od du- żych przedsiębiorstw. Skala firmy jest kategorią ilościową, jednak z uwagi na fakt, że zmiany w roz- miarach prowadzą do przemian jakościowych, to do pomiaru rozmiaru firm wy- korzystuje się także kryteria jakościowe. Jeśli chodzi o kryteria ilościowe oceny skali firmy, to mogą one dotyczyć nakładów (zatrudnienie, kapitał, aktywa) lub efektów (obroty, wartość dodana, udział w rynku). Jeśli zaś chodzi o kryteria ja- kościowe oceny skali firmy, to najczęściej wykorzystywane są niezależność firmy, forma własności, struktura organizacyjna i/lub zarządzania. W teorii i praktyce są stosowane często definicje wielokryterialne, np. zatrudnienie, obroty, niezależ- ność. W zależności od celu, do jakiego ma służyć pomiar organizacji (naukowe, 18 Konkurencyjność i innowacyjność małych firm statystyczne, wspomaganie publiczne itp.) wykorzystuje się zarówno różne kry- teria, jak i różne progi pomiaru ich skali. Dobór kryteriów i miar ma charakter instytucjonalny i historyczny różny w poszczególnych krajach, np. Carland i współ- pracownicy (1984) w ramach pojęcia „mała firma” wskazują, że są to podmioty pro- wadzące swoje operacje na rynku, ale niemające charakteru dominującego na nim. Utrudnia to analizy porównawcze oraz np. prowadzenie skoordynowanej polityki gospodarczej. Od wielu lat są prowadzone pod egidą Organizacji ds. Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) prace nad ujednoliceniem definicji dotyczących kryteriów oceny skali firm. W obowiązującej rekomendacji Komisji Europejskiej przyjęto następujące kry- teria oceny skali firm: ƒ liczbę zatrudnionych, ƒ obrót, ƒ sumę bilansową oraz ƒ niezależność. Obrót i suma bilansowa są kryteriami alternatywnymi. Celem rekomendacji było sprecyzowanie, kto może ubiegać się o wsparcie z najrozmaitszych programów narodowych i unijnych. Rekomendacje wyodrębniają następujące klasy firm two- rzących sektor MSP (Commission Recommendation, 2003): ƒ bardzo małe firmy z liczbą zatrudnionych 0–9 osób, o rocznym obrocie nie- przekraczającym 2 mln euro lub rocznej sumie bilansowej do 2 mln euro; w ramach tej grupy można wyodrębnić firmy samozatrudniające (0 zatrud- nionych) i mikrofirmy z zatrudnieniem 1–9 osób; ƒ małe firmy zatrudniające 10–49 osób, o rocznym obrocie nieprzekraczają- cym 7 mln euro lub rocznej sumie bilansowej do 10 mln euro; w ramach tej grupy można wyodrębnić firmy o zatrudnieniu 10–19 osób i 20–49 osób; ƒ średnie firmy zatrudniające 50–249 osób, o rocznym obrocie do 50 mln euro lub sumie bilansowej do 43 mln euro; w ramach tej grupy można wyodrębnić firmy o zatrudnieniu 50–99 osób, 100–199 osób i 200–249 osób. W kwalifikowaniu podmiotów do omawianych grup (małych i średnich firm) konieczny jest wcześniej wspomniany warunek niezależności (do 25 obcych udziałów). Proponowana konwencja definicyjna została przyjęta także w Polsce (Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie gospodarczej). Do specyficznych cech małych firm należy osobowe powiązanie własności oraz zarządzania, co wskazuje na pełnienie funkcji właścicielskich oraz menedżerskich przez tę samą osobę lub grupę osób. W praktyce oznacza to ogromne możliwości wpływania na działania małego podmiotu przez osoby, których zwolnienie z funk- cji menedżerskiej jest w praktyce niemożliwe. Konsekwencją tego jest znaczące od- działywanie zarządzającego na całokształt funkcjonowania firmy. Chodzi nie tylko o kwestie dotyczące formalnych aspektów zarządzania, ale również o wpływ indy- widualnych czynników osobowościowych, które wpływają na sposoby działania podmiotu, w tym m.in. nastawienie do ryzyka, ocenę potencjalnych nowych pro- jektów czy stosunek do rozwoju firmy. Ponadto właściciele małych przedsiębiorstw Pojęcie i specyfika małej firmy 19 wykazują tendencję do kierowania się potrzebą osiągnięcia przede wszystkim swo- ich celów osobistych i przedkładania ich ponad interes firmy. W tym kontekście małe podmioty są określane w literaturze jako „emocjonalne jednostki gospodar- cze”, motywowane raczej przez „działanie” niż przez „zarządzanie”; kreują one idiosynkratyczną kulturę będącą pod wpływem cech osobowych przedsiębiorcy i silnie związaną z nieformalną komunikacją (Storey, 1994, s. 21–23; Cagliano i in., 2001; Mazzarol, 2011, s. 154–156). Tak więc procesy podejmowania decyzji są w znaczącym stopniu pozbawione formalizacji, znacząco uzależnione od relacji zaufania i oparte na podejściu holistycznym (Gibb, 2000). Wskazuje się ponadto, że małe firmy reprezentują „kulturę”, w której decyzje i, w konsekwencji, działania właściciela będącego zarazem przedsiębiorcą są ukształtowane przez motywację do bycia niezależnym, intuicję i dążenie do osobistej zgodności w ramach relacji pomiędzy członkami zespołu zarządzającego małym przedsiębiorstwem (Dalley, Hamilton, 2000). Relatywnie niewielki rozmiar tych przedsiębiorstw wiąże się z sytuacją, w któ- rej w szczególności widoczne jest oddziaływanie zasady ograniczoności zasobów. W sposób oczywisty odnosi się ono do zasobów materialnych, ale ma również zna- czące oddziaływanie w zakresie zasobów wiedzy, w tym wiedzy o zarządzaniu oraz wiedzy wynikającej z doświadczenia biznesowego. Z tego względu wykorzystanie zewnętrznych źródeł wiedzy, w tym doradztwa biznesowego, wydaje się szczegól- nie korzystne z punktu widzenia tej grupy firm (Hurmerinta-Peltomäki, Numme- la, 2004; IDC, 2007, s. 12). Zwłaszcza małe firmy innowacyjne są postrzegane jako uzależnione od możliwości skutecznego dostępu do zasobów wiedzy zewnętrznej (Caloghirou i in., 2004; Kautonen i in., 2010). Spośród różnych charakterystyk małych przedsiębiorstw w literaturze wskazuje się na dwa możliwe obszary zachowań, które odróżniają te podmioty od dużych; są to niepewność działania oraz większe prawdopodobieństwo ewolucji i zmiany (Stawasz, 2008). Niepewność działania małych firm jest większa w porównaniu z dużymi przed- siębiorstwami. Podstawowym źródłem niepewności działania jest podatność na zmiany zachodzące w otoczeniu zewnętrznym firm. W szczególności dotyczy to rynku, na którym one operują, uwarunkowań ogólnoekonomicznych, zmian w technice czy też zmian prawnych. Niski udział w rynku i szczupłe zasoby wła- sne powodują, że małe organizacje mają minimalne możliwości oddziaływania na otoczenie zewnętrzne, a wszelkie zmiany w nim mają silny wpływ na ich sytu- ację ekonomiczną i rynkową. Wysoka niepewność zewnętrzna małych podmiotów jest wzmacniana przez słabo rozwinięty układ organizacyjny. Brak lub niedoro- zwój zarządzania, słabość wewnętrznego systemu informacyjnego mogą powodo- wać mniej lub bardziej poważną groźbę utraty kontaktu z otoczeniem w postaci np. rosnącego niedostosowania oferowanych produktów do popytu, pociągającego za sobą zmniejszenie się rynków. Ten element charakterystyki działania małych przedsiębiorstw wiąże się z tym, że są one postrzegane przez partnerów gospodarczych jako podmioty 20 Konkurencyjność i innowacyjność małych firm o podwyższonym stopniu ryzyka, bardziej narażone w porównaniu z dużymi kor- poracjami na niepowodzenie lub upadek. W konsekwencji utrudnia to im dostęp do kredytów lub pożyczek bankowych i nawiązywanie kontaktów handlowych. Sy- tuacja ta odnosi się zwłaszcza do podmiotów działających w dynamicznym i kon- kurencyjnym otoczeniu, a w nieco mniejszym zakresie do przedsiębiorstw operu- jących na rynkach lokalnych, zajmujących nisze rynkowe, działających w sektorach tradycyjnych o ustabilizowanej produkcji. Nie są one narażone na tak silną presję zewnętrzną, jak firmy opisane wcześniej. Również wiek organizacji jest uważa- ny za istotny czynnik, w kontekście wysokiej niepewności działania małych firm, wpływający na niepowodzenie lub upadek w biznesie. Nowo powstałe, a także mło- de podmioty cechuje zwykle brak ogólnego doświadczenia w prowadzeniu dzia- łalności gospodarczej, niski poziom rozwoju kontaktów biznesowych, niedostatek wiedzy menedżerskiej, zaniedbanie kluczowych elementów biznesu, niewielkie za- soby własne itp. Wysoka niepewność działania małych firm powoduje, że bardzo znaczny ich odsetek upada, a średni okres ich życia jest krótki. Statystyki krajów OECD wskazują, że w ciągu pierwszych pięciu lat istnienia upada przeciętnie ponad 50 nowo utworzonych firm (Bartelsman i in., 2003). Małe podmioty cechuje większe prawdopodobieństwo ewolucji i zmiany w po- równaniu z dużymi firmami (Stawasz, 2008). Nie mogą one sobie pozwolić na luk- sus sztywności i strategię przetrwania, zwłaszcza, jeśli działają w dynamicznym i konkurencyjnym otoczeniu. Przewaga konkurencyjna dużych organizacji, osią- gana dzięki korzyściom skali, może być redukowana przez małe przedsiębiorstwa dzięki elastyczności i adaptacyjności sposobu wytwarzania do zmieniającego się popytu. Oznacza to oferowanie na rynku produktów niszowych, stosowanie rza- dziej wykonywanych procesów technologicznych, usług itd. Dążenie do elastycz- ności i szybkości wzrostu firm jest uznawane za jeden z podstawowych impera- tywów rozwoju sektora MSP. Zdolność małych firm do szybkich i radykalnych zmian w porównaniu z dużą firmą, przestawienia się i przystosowania do zmienia- jących się warunków i wymagań jest z jednej strony konsekwencją ścisłego powią- zania własności i zarządzania oraz bardziej uproszczonej struktury zarządzania, z drugiej zaś strony, wykonywania zadań krótkoterminowych, niepowtarzalnych, poszukiwania nowych sposobów realizacji, wprowadzania częstych modyfikacji i udoskonaleń. Rolę, miejsce i wagę sektora małych firm we współczesnym świecie gospodar- czym potwierdzają doświadczenia krajów wysoko rozwiniętych, z których wy- nika, że o poziomie ekonomicznym tych krajów decyduje struktura gospodarki zdominowana przez sieć małych (czy wręcz drobnych) i średnich firm. Od lat 70. XX wieku stało się bezsporne, że właśnie małe przedsiębiorcze podmioty wyka- zują największą dynamikę w podejmowaniu ryzyka i zmiany, cechę niezbędną we współczesnej gospodarce światowej (szerzej zob. Dominiak, 2005). Niezależnie od rozmaitych uwarunkowań ekonomicznych i pozaekonomicznych, specyficz- nych dla każdego kraju, małe firmy odgrywają niebagatelną rolę w takich kwe- stiach gospodarczych, jak:
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kształtowanie konkurencyjności małej firmy. Rola doradztwa biznesowego
Autor:
, , ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: