Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00161 009722 11027755 na godz. na dobę w sumie
Kto jest kim. Typy osobowości dla menedżerów - książka
Kto jest kim. Typy osobowości dla menedżerów - książka
Autor: Liczba stron: 392
Wydawca: Onepress Język publikacji: polski
ISBN: 83-246-0008-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> zasoby ludzkie (hr)
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Typy osobowości MBTI® --
czyli jak klonować najlepszych ludzi w firmie

Gdyby tylko pracowało u nas więcej takich osób, jak Dawid...
Gdyby wszyscy ludzie myśleli i działali podobnie, praca kierowników byłaby prostsza. Wystarczyłby jeden uniwersalny system motywacyjny: te same kary i nagrody dla wszystkich. Problem w tym, że różni ludzie różnie reagują na te same bodźce. Racjonalny ekstrawertyk będzie pracować chętniej, gdy nakreślisz mu realną i obiecującą ścieżkę kariery. Lecz gdy masz do czynienia z emocjonalnym introwertykiem, lepiej sięgnij po inne argumenty. To samo dotyczy dyscyplinowania: ostra reprymenda jednych przywołuje do porządku, innym odbiera chęć do pracy.

Poznaj koncepcję MBTI®, a osiągniesz wyższy poziom percepcji. Zaczniesz dostrzegać subtelne różnice między ludźmi, z którymi pracujesz. Wyrobisz w sobie szósty zmysł, który pozwala lepiej przewidywać zachowania współpracowników.

Jak działa MBTI®?
MBTI® to system określania osobowości, stosowany przez kadrowców i menedżerów wielu dużych organizacji, takich jak Ernst & Young czy Whirlpool, zgodnie z którym psychikę ludzką można rozpatrywać w 4 wymiarach:

ekstrawertycy (E) - introwertycy (I) percepcjoniści (P) - intuicjoniści (N)
myśliciele (T) - uczuciowcy (F) sędziowie (S) - obserwatorzy (O)

Te wymiary, nałożone na siebie, tworzą 16 typów osobowości. I tak na przykład INTP jest kodem myślenia i zachowania teoretyków, którzy potrafią skutecznie interpretować rzeczywistość i dostrzegać w niej schematy oraz niespójności. Ludzie z tym kodem sprawnie rozwiązują problemy techniczne i pracują na ogólnych modelach. Są dobrymi analitykami i lubią wyjaśniać innym, jak działa świat.

MBTI® w obecnej postaci jest owocem wieloletnich badań psychologów z całego świata. To klucz, którym menedżerowie otwierają umysły współpracowników. Dowiedz się, jak z niego korzystać:

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Kto jest kim. Typy osobowo(cid:156)ci dla mened¿er(cid:243)w Autor: Michal ¨akrt T‡umaczenie: Ewa (cid:138)rajerovÆ ISBN: 83-246-0008-6 Tytu‡ orygina‡u: Kdo jsem jÆ, kdo jste vy?: Typologie osobnosti pro mana(cid:158)ery Format: A5, stron: 392 Typy osobowo(cid:156)ci MBTIfi (cid:151) czyli jak klonowa(cid:230) najlepszych ludzi w firmie (cid:149) Ustalanie precyzyjnych kryteri(cid:243)w rekrutacji (cid:149) Nagradzanie i dyscyplinowanie ludzi o r(cid:243)¿nych typach osobowo(cid:156)ci (cid:149) Ankieta: badanie typ(cid:243)w osobowo(cid:156)ci MBTIfi Gdyby tylko pracowa‡o u nas wiŒcej takich os(cid:243)b, jak Dawid(cid:133) Gdyby wszyscy ludzie my(cid:156)leli i dzia‡ali podobnie, praca kierownik(cid:243)w by‡aby prostsza. Wystarczy‡by jeden uniwersalny system motywacyjny: te same kary i nagrody dla wszystkich. Problem w tym, ¿e r(cid:243)¿ni ludzie r(cid:243)¿nie reaguj„ na te same bod(cid:159)ce. Racjonalny ekstrawertyk bŒdzie pracowa(cid:230) chŒtniej, gdy nakre(cid:156)lisz mu realn„ i obiecuj„c„ (cid:156)cie¿kŒ kariery. Lecz gdy masz do czynienia z emocjonalnym introwertykiem, lepiej siŒgnij po inne argumenty. To samo dotyczy dyscyplinowania: ostra reprymenda jednych przywo‡uje do porz„dku, innym odbiera chŒ(cid:230) do pracy. Poznaj koncepcjŒ MBTIfi, a osi„gniesz wy¿szy poziom percepcji. Zaczniesz dostrzega(cid:230) subtelne r(cid:243)¿nice miŒdzy lud(cid:159)mi, z kt(cid:243)rymi pracujesz. Wyrobisz w sobie sz(cid:243)sty zmys‡, kt(cid:243)ry pozwala lepiej przewidywa(cid:230) zachowania wsp(cid:243)‡pracownik(cid:243)w. Jak dzia‡a MBTIfi? MBTIfi to system okre(cid:156)lania osobowo(cid:156)ci, stosowany przez kadrowc(cid:243)w i mened¿er(cid:243)w wielu du¿ych organizacji, takich jak Ernst Young czy Whirlpool, zgodnie z kt(cid:243)rym psychikŒ ludzk„ mo¿na rozpatrywa(cid:230) w 4 wymiarach: ekstrawertycy (E) (cid:150) introwertycy (I) my(cid:156)liciele (T) (cid:150) uczuciowcy (F) Te wymiary, na‡o¿one na siebie, tworz„ 16 typ(cid:243)w osobowo(cid:156)ci. I tak na przyk‡ad INTP jest kodem my(cid:156)lenia i zachowania teoretyk(cid:243)w, kt(cid:243)rzy potrafi„ skutecznie interpretowa(cid:230) rzeczywisto(cid:156)(cid:230) i dostrzega(cid:230) w niej schematy oraz niesp(cid:243)jno(cid:156)ci. Ludzie z tym kodem sprawnie rozwi„zuj„ problemy techniczne i pracuj„ na og(cid:243)lnych modelach. S„ dobrymi analitykami i lubi„ wyja(cid:156)nia(cid:230) innym, jak dzia‡a (cid:156)wiat. MBTIfi w obecnej postaci jest owocem wieloletnich badaæ psycholog(cid:243)w z ca‡ego (cid:156)wiata. To klucz, kt(cid:243)rym mened¿erowie otwieraj„ umys‡y wsp(cid:243)‡pracownik(cid:243)w. percepcjoni(cid:156)ci (P) (cid:150) intuicjoni(cid:156)ci (N) sŒdziowie (S) (cid:150) obserwatorzy (O) Podziękowania ........................................................................... 9 Rozdział 1. Wstęp .................................................................... 11 Rozdział 2. Różnice indywidualne: nieco historii ................. 17 Rozdział 3. Wykorzystywanie typologii MBTI a teoria osobowości ................................................................. 27 3.1. Pojęcie osobowości ....................................................29 3.2. Przyczyny różnic osobowościowych .........................34 3.3. Jak powstała typologia MBTI? ...................................40 Rozdział 4. Ankieta do diagnozy osobowości ........................ 45 Rozdział 5. Pary preferencji postaw i funkcji psychologicznych w typologii osobowości .............. 59 5.1. Intuicja kontra doznania, N kontra S ........................63 5.2. Myślenie kontra uczucia, T kontra F .........................77 5.3. Ekstrawertyzm kontra introwertyzm, E kontra I .......89 5.4. Ocenianie kontra obserwowanie, J kontra P ...........101 5.5. Kto jest lepszy? .........................................................109 6 _____________ KTO JEST KIM. TYPY OSOBOWOŚCI DLA MENEDŻERÓW Rozdział 6. Styl kognitywny ................................................. 115 6.1. Sposoby podejmowania decyzji i rozwiązywania problemów ...................................116 6.2. Wzajemna użyteczność poszczególnych typów .....129 Rozdział 7. Cztery rodzaje temperamentów .....................................135 7.1. Temperament Dionizosa ....................................................137 7.2. Temperament Epimeteusza ...............................................153 7.3. Temperament Prometeusza ...............................................167 7.4. Temperament Apollina ......................................................185 Rozdział 8. Rodzaj temperamentu a praca menedżera ....................203 Rozdział 9. Szesnaście typów osobowości .......................................249 9.1. ETJ — Typ ekstrawertywny z przewagą myślenia ............257 ESTJ ....................................................................................258 ENTJ ....................................................................................263 9.2. EFJ — Typ ekstrawertywny z przewagą uczuć ...................271 ESFJ .....................................................................................273 ENFJ ....................................................................................278 9.3. ENP — Typ ekstrawertywny z przewagą intuicji .............285 ENTP ...................................................................................287 ENFP ...................................................................................291 9.4. ESP — Typ ekstrawertywny z postrzeganiem zmysłowym .............................................298 ESTP ...................................................................................301 ESFP ....................................................................................306 ITP — Typ introwertywny z przewagą myślenia ..............312 ISTP ....................................................................................314 INTP ....................................................................................322 INJ — Typ introwertywny z przewagą intuicji .................330 INTJ .....................................................................................332 INFJ .....................................................................................340 9.5. 9.6. SPIS TREŚCI __________________________________________________ 7 9.7. 9.8. IFP — Typ introwertywny z przewagą uczuć .................. 349 ISFP .................................................................................... 352 INFP ................................................................................... 358 ISJ — Typ introwertywny z przewagą zmysłów .............. 365 ISTJ ..................................................................................... 367 ISFJ ..................................................................................... 372 Rozdział 10. Zakończenie .................................................................379 Załącznik — Kombinacje preferencji osobowościowych .................. 384 ROZDZIAŁ 3. Jak wspomniano wcześniej, typologia MBTI opiera się na koncepcji osobowości Junga. Podstawowe pojęcia (parametry) to pary: ekstrawersja — introwersja oznaczane literami E i I, myślenie — uczucia, dla których wprowadzono skróty T i F, oraz intuicja — doznania oznaczone symbolami N i S. Ame- rykańskie badaczki wprowadziły jedną nową parę, a miano- wicie ocenianie — obserwowanie oznaczane jako J i P. Tak więc typologia Myers i Briggs przedstawia kombinację czte- rech — jakże by inaczej — dymensji (par przeciwstawnych) i wyróżnia szesnaście typów osobowościowych. Osiągnęła ona niewiarygodną wprost popularność sięgającą bezkry- tycznego zachwytu, który w efekcie raczej przyniósł więcej szkody niż pożytku. Specjaliści z dziedziny personalistyki, łowcy głów, osoby zajmujące się teoriami zasobów ludz- kich i różnymi innymi odmianami zarządzania ludźmi rzu- cili się na tę koncepcję jak drapieżne zwierzęta i zaczęli ją wykorzystywać na bardzo szeroką skalę. Formularze MBTI musieli wypełniać pracownicy takich znanych firm jak Apple Computer, Exxon, AT T, CityCorp, General Elec- tric, Honeywell, McDonald’s lub 3M. Szacuje się, że tylko 28 ____________ KTO JEST KIM. TYPY OSOBOWOŚCI DLA MENEDŻERÓW w roku 1986 w Stanach Zjednoczonych za pomocą tego na- rzędzia określono osobowość półtora miliona ludzi1. W roku 1990 były to już dwa miliony! 40 przypadków dotyczy świata biznesu. Skąd to zainteresowanie, popularność? Powodów jest kil- ka. Wyniki badań są uważane za wyjątkowo wiarygodne i znaczące dla osób podejmujących decyzje o przyjmowaniu menedżerów do pracy. Stosuje się je również przy rozwią- zywaniu problemów pojedynczych osób. Typologia jest też prostym i praktycznym, a przy tym wiarygodnym narzędziem, które służy do precyzowania wymagań dla określonych funk- cji lub stanowisk pracy i w odniesieniu do kandydatów ubiegających się o nie. Jest pomocna przy szukaniu uzu- pełniających się typów przełożonych i podwładnych oraz ustalaniu optymalnego składu zespołów pracowniczych. Przy jej pomocy można też ustalić osobowość, preferencje seksualne oraz temperament i wybrać odpowiedniego part- nera. Można również określić predyspozycje istotne przy wyborze kierunku studiów. Pedagodzy mogą bowiem uzyskać wskazówki na temat tego, jak w trakcie procesu nauczania postępować z różnymi rodzajami osobowości. Niezmiernie istotną sprawą i korzystnym aspektem tej typologii jest to, że stwierdza ona fakty, ale ich nie ocenia. Daje dzięki temu obiektywny opis osoby. Stosowane dość często testy na inte- ligencję osadzają ludzi w pewnej hierarchii. Wyniki są ab- solutne albo względne i o niekorzystnym wydźwięku. MBTI nie ustala, kto jest lepszy, a kto gorszy, tylko „jaki jest”. Nie narzuca koncepcji, jaki ma być. Nie zagraża pozytywnej sa- moocenie i nie narusza wiary we własne siły. Wręcz przeciw- 1 J. Greenberg, R.A. Baron: Behavior in Organizations: Understanding and managing the Human Side of Work (4th Ed.), Needham Heighs, Allyn and Bacon 1993, s. 216. WYKORZYSTYWANIE TYPOLOGII MBTI A TEORIA OSOBOWOŚCI _________ 29 nie — proponuje wyjaśnienia, dlaczego niektóre aspekty nie funkcjonują, dlaczego niektórzy ludzie nie mogą się ze sobą porozumieć. Oprócz tego daje możliwość identyfikacji nie- korzystnych zjawisk, a następnie ich wyjaśnienia, zrozumie- nia i na podstawie tego — aktywnej korekty. Opisuje prefe- rencje, typy ukierunkowania i nie ocenia zdolności ani umiejętności. Żadna z preferencji nie jest uważana za nad- rzędną, wszystkie są tak samo istotne. Należy jeszcze raz pod- kreślić, że typologia powstała na solidnej bazie teoretycznej Junga i jest zweryfikowana za pomocą niekwestionowanych narzędzi empirycznych. W związku z odrodzeniem starożytnej teorii typologii osobowości powstało szereg nowych związanych z tym kon- cepcji. W naszym tekście już wiele razy użyliśmy pojęcia osobowość. Najwyższy czas, aby je dokładniej zdefiniować. 3.1. Pojęcie osobowości Osobowości nie można dotknąć ani bezpośrednio obserwo- wać, jak to robimy z minerałem czy żywym organizmem. To pojęcie jest trudne do określenia i zdefiniowania za pomocą zmysłów, dlatego też definicje będą się znacznie od siebie różnić. Żadna z nich nie została przyjęta bez zastrzeżeń. Część osób na pewno zgodzi się z tym, że osobowość reprezentuje takie cechy charakterystyczne, z których w sposób jedno- znaczny i przewidywalny można wnioskować o zachowaniu danej osoby. W psychologii istnieją jednak również trendy, które całkowicie negują zarówno istnienie osobowości, jak i samo jej pojęcie. Bez względu na to ludzie zawsze będą się starali zrozumieć i przewidywać działania innych. Systema- tycznym badaniem osobowości człowieka zajmuje się psy- chologia, która proponuje kilka wersji tego pojęcia. 30 ____________ KTO JEST KIM. TYPY OSOBOWOŚCI DLA MENEDŻERÓW Słownik Webstera pod hasłem „osobowość” podaje kilka znaczeń, z których cytujemy te istotne dla naszych rozważań. 1. Wyraźny aspekt czyjegoś charakteru, który oddziałuje na innych. 2. Człowiek w sensie ucieleśnienia zbioru cech. 3.a. Zbiór fizycznych, duchowych, emocjonalnych i spo- łecznych cech jednostki. 3.b. Ujednolicony wzorzec beha- wioralnych cech osobniczych (…). 5. Coś, co postrzegamy jako analogię niepowtarzalnej istoty ludzkiej, podobnie jak atmosferę związaną z danym miejscem lub obiektem. To tyle z słownika. Jedna z bardziej popularnych teorii de- finiuje osobowość jako „niepowtarzalny i względnie stabil- ny wzorzec zachowań, myślenia i emocji prezentowany przez daną osobę”2. Osobowość wyraża więc zbiór stałych cech, dzięki którym jeden człowiek różni się od innych. Jedną z najczęściej cytowanych definicji jest klasyczne podejście Gordona Allporta sformułowane ponad pięćdziesiąt lat temu. Według niego zachowania ludzkie możemy rozpa- trywać w dwóch aspektach — adaptatywnym i ekspresyw- nym. Oba zawsze pojawiają się równocześnie, jako przejawy zachowań w poszczególnych sytuacjach3. Aspekt adaptatyw- ny funkcjonuje w kierunku od zewnątrz do środka, a ekspre- sywny — od środka na zewnątrz. Stosunek tych rodzajów zachowań jest determinowany poprzez „centralę” stanowiącą system mniej lub bardziej kooperatywny uważany za osobo- wość jednostki. Według tej teorii zasady psychologii muszą być w stanie wyjaśnić i przewidzieć rozwój oraz zachowanie konkretnej osoby wybranej w przypadkowy sposób. Musi się to odbyć w ramach jakiejś racjonalnej normy zwanej normą 2 D.M. Buss, N. Cantor: Personality Psychology: Recent Trends and Emerging Directions, New York, Springer 1989. 3 Porównaj: K.B. Madsen: Teorie motivace, Praha, Academia 1972, s. 125. WYKORZYSTYWANIE TYPOLOGII MBTI A TEORIA OSOBOWOŚCI _________ 31 idiograficzną. Menedżer pracuje głownie z ludźmi, musi więc lepiej niż inni rozumieć i wyjaśniać ich zachowanie, a także powinien je przewidywać. W tym przypadku typologia oso- bowości może okazać się nad wyraz użyteczna. Kolega All- porta, Salvatore Maddi, opisał osobowość jako: Stabilny zbiór własności i skłonności decydujących o ce- chach wspólnych i indywidualnych w zachowaniach psy- chologicznych (myślenie, uczucia i czyny) ludzi w wymiarze czasowym, którego nie można zrozumieć w prosty sposób jako wyniku społecznych i biologicznych aspektów danej chwili4. Definicja może się wydać zbyt obszerna, ale zawiera szereg istotnych elementów. Po pierwsze, nie ma w niej nic na temat tego, że wpływ osobowości jest ograniczony jedynie do pewnych zachowań, sytuacji lub określonych osób. Innymi słowy, jest to próba zrozumienia i opisania zachowań wszystkich ludzi w całym czasie5. Niektórzy autorzy idą dalej w swoich rozważaniach, twierdząc, że próba definiowania pojęcia osobowości nie jest niczym innym niż próbą wyrażenia istoty cech ludzkich. Po drugie, wyrażenie „cechy wspólne i różnice” zwraca uwagę na inny aspekt zachowań. Stare porzekadło mówi, że człowiek jest w pewnym sensie jednocześnie: • taki jak wszyscy inni ludzie, • taki jak niektórzy, • wyjątkowy — nie ma takiego drugiego. 4 S.R. Maddi: Personality Theories: A Comparative Analysis (4th Ed.), Homewood, Dorsey 1980, s. 10. 5 C.S. Hall, G. Lindzey: Theories of Personality (3rd Ed.), New York, Wiley 1978, s. 17. 32 ____________ KTO JEST KIM. TYPY OSOBOWOŚCI DLA MENEDŻERÓW Teoria osobowości zajmuje się więc tym, co wszyscy ludzie mają wspólnego, i tym, co ich od siebie odróżnia. Aby zro- zumieć istotę czyjejś osobowości, musimy zrozumieć po pierwsze to, co ta osoba ma wspólnego z innymi, ale także i to, co w niej jest jedyne i niepowtarzalne. Co to oznacza w praktyce dla menedżera pracującego z grupą ludzi? Powi- nien on wiedzieć, że pomimo iż ludzie mają wiele takich samych lub podobnych potrzeb, to wszyscy jego koledzy i podwładni nie będą reagować w taki sam sposób na iden- tyczne bodźce, takie jak: nakazy i żądania, nagrody i po- chwały, upomnienia i kary, awans lub zmianę stanowiska itp. Ta właśnie specyfika powoduje, że praca z ludźmi jest wielkim wyzwaniem i odpowiedzialnością. Po trzecie, definicja, którą stworzył Maddi mówi o osobo- wości z punktu widzenia stałych cech w kontekście upływu czasu. Większość osób intuicyjnie przyjmuje i akceptuje tę trwałość i stabilizację, liczy na nią. Gdyby czyjaś osobowość zmieniła się nagle w ciągu nocy, to rodzina, przyjaciele, współpracownicy i wszyscy ludzie z otoczenia tej osoby mie- liby do czynienia z obcym i nieznanym człowiekiem. Pomię- dzy psychologami toczy się spór o to, czy możemy mówić o jakiejkolwiek zmianie osobowości. Jeżeli tak, to w jakim okresie życia. Nie roztrząsając tych fachowych debat, za- dowolimy się bezpiecznym stwierdzeniem, że osobowość, a właściwie jej przejawy, to pewne doświadczenie, na które znaczący wpływ mają kontakty z innymi ludźmi, sytuacjami i ideami. Wiele osób jest w stanie nauczyć się nowych za- chowań i za pomocą treningu doprowadzić do kompensacji ich jednostronnego charakteru, nie zmieniając osobowości i swego wewnętrznego ukonstytuowania. WYKORZYSTYWANIE TYPOLOGII MBTI A TEORIA OSOBOWOŚCI _________ 33 Cytowany wcześniej Pavel Říčan rozważa trzy aspekty osobowości6. Dostrzega przede wszystkim sprawę integracji. Według niego psychologia bada człowieka jako całość, struk- turę lub organizację jego psychicznych i psychofizycznych funkcji, sposobu przeżywania i zachowań. Integracja nie jest stałym i stabilnym składnikiem osobowości, nie jest zakoń- czona ani doskonała, ale jest w stałym ruchu. Jest procesem, który zmierza do bardziej doskonałego i zrównoważonego stanu. Drugim aspektem jest interakcja. Człowiek nie jest ograniczony do samego siebie, ale jest w stałym kontakcie z innymi, podlega procesowi interakcji i wymiany z otacza- jącym go środowiskiem. Na poziomie fizjologii jest to wy- miana substancji, metabolizm, a w sensie psychologicznym — wymiana informacji, które mogą istnieć w wielu specyficz- nych formach uczuć, sposobach zachowań, wyobrażeniach o świecie. „Osobowość działa w ten sposób, że nie pozo- staje pusta, tylko się napełnia — twierdzi Řičan. — Osobo- wość tworzy się, rośnie i utrzymuje podczas relacji z innymi osobami. Trzecim aspektem istoty osobowości jest sposób zmierzania do celu. Konsekwencją życia w społeczeństwie jest realizacja celów. Są one formułowane w formie zadań lub oferowanych możliwości. Człowiek ma szansę, aby je aktyw- nie przyswajać, korygować lub samodzielnie formułować. Może się zdarzyć, że skieruje je przeciwko swemu społe- czeństwu. Człowiek jest „osobowością” najbardziej wów- czas, kiedy decyduje się na realizację swego postanowienia i wytrwale do tego dąży, kiedy staje się podmiotem”. Cytowane powyżej myśli autor zebrał w formie definicji dotyczącej jednej sprawy: 6 Tamże, s. 35 i następne 34 ____________ KTO JEST KIM. TYPY OSOBOWOŚCI DLA MENEDŻERÓW Osobowość, to jednostka rozumiana jako integracja pro- wadząca do samorealizacji w interakcji z nowym środo- wiskiem. Innymi słowy, człowiek stara się w jakiś integralny sposób dążyć do samorealizacji, a przy tym bierze pod uwagę swoje otoczenie. Typologia MBTI właśnie dlatego jest popularna, że podpowiada nam, co różni ludzie w trakcie swojej samo- realizacji robią, co uważają za istotne i zasadnicze, w jaki sposób podejmują decyzje i jak się zachowują w stosunku do swego otoczenia, głównie w stosunku do innych osób. Należy tu wyraźnie podkreślić, że MBTI jest jedną z wielu typologii. Współcześnie jest bardziej popularna i częściej wy- korzystywana niż inne, nie jest jednak bezbłędna i uniwer- salna. Niektóre zastrzeżenia co do jej wykorzystania zostaną omówione w końcowych rozdziałach. Jej sens polega na tym, że wskazuje nam jedną z możliwości analizowania ludzi i ich wzajemnych relacji i oferuje przy tym systematyczną i wy- godną metodologię. System dwubiegunowych osi pozwala na sporządzenie przejrzystej struktury przy ogromnej ilości informacji, danych, spostrzeżeń i wrażeń dotyczących za- chowań ludzkich, które w innym przypadku byłyby trudne do ogarnięcia i opracowania. Nie jest to jednak jedyne moż- liwe podejście chociażby z tego powodu, że istota ludzka nie jest tak stworzona, aby można ją było przypasować na siłę do jakiegoś schematu. Zdecydowanie jest to teoria, którą musi zweryfikować samo życie. 3.2. Przyczyny różnic osobowościowych W psychologii od dawien dawna toczy się dyskusja na temat tego, co ma większy wpływ na kształtowanie się osobowości — cechy dziedziczne czy wychowanie i środowisko życia. WYKORZYSTYWANIE TYPOLOGII MBTI A TEORIA OSOBOWOŚCI _________ 35 Jest to spór tak stary, jak odwieczny dylemat filozofów: co było pierwsze — jajko czy kura. Czy osobowość jest zdeter- minowana już w chwili narodzin czy też tworzy się w trakcie dojrzewania w interakcjach z otaczającym światem? Na takie pytania nie można dać konkretnych, czarno-białych odpowie- dzi. Spróbujmy dokładniej przeanalizować niektóre z ele- mentów, które mogą z pewnością wywierać wpływ na rozwój i jakość osobowości. Dziedziczność Dziedziczność dotyczy tych aspektów osobowości, które zo- stały zdeterminowane w chwili poczęcia. W opinii społecz- nej istnieje głębokie przekonanie, że genetyka jest podstawą osobowości. Opinie typu „wykapany tata” albo „nie mogła tego odziedziczyć po nikim z naszej rodziny” wynikają wła- śnie z takiego pojmowania istoty rzeczy. Dziedziczność ma znaczący wpływ na cechy fizyczne takie jak figura, podo- bieństwo, kolor oczu lub włosów, system nerwowy, muskula- tura itp. Najcenniejszym źródłem informacji w tej kwestii są badania nad bliźniętami jednojajowymi. Wiadomo, że mają one prawie identyczny materiał genetyczny, ponieważ zarod- ki powstały na skutek podziału już zapłodnionego jajeczka, w którym zostały „zapisane” wszystkie geny nowo powstałej istoty. Szczególnie interesujące są dane o bliźniętach, z któ- rych część była wychowywana razem, a część oddzielnie. Stwierdzono na przykład, że bliźnięta wychowane w różnych rodzinach są pod pewnymi względami bardziej do siebie podobne niż wychowywane razem przez całe życie. W przy- padku innych cech jest odwrotnie. Można stwierdzić wyraź- ny wpływ środowiska — trochę inaczej rozwijały się bliź- nięta, które wychowywały się razem i tworzyły dla siebie najbliższe „środowisko”, a nieco inaczej te, w przypadku 36 ____________ KTO JEST KIM. TYPY OSOBOWOŚCI DLA MENEDŻERÓW których nie było takiej możliwości. Z tych badań możemy wysnuć kilka wniosków: • Dziedziczność stanowi potencjał, który rozwinie się dopiero w trakcie wychowania i pod wpływem śro- dowiska. Ilość każdego składnika jest proporcjonalnie zdeterminowana przez stan środowiska. • W stosunku do poszczególnych cech osobowości możemy zauważyć bardzo zmienny zakres działania zarówno dziedziczności, jak i środowiska. • Żeby zrozumieć daną osobowość, należy wziąć pod uwagę oba składniki dziedziczności — genetyczny i uzyskany wskutek wychowania — oraz ich wza- jemną interakcję. • Dziedziczność determinuje zakres możliwości cech; dopiero w tak utworzonych ramach decydującą rolę odgrywa wpływ środowiska. Uważa się, że genetyka jest odpowiedzialna za około 60 – 70 różnic osobo- wościowych, a wychowanie za pozostałych 30 – 40 7. Kultura W najogólniejszym znaczeniu kultura oznacza różnorodność sposobów, na jakie różne społeczeństwa lub populacje orga- nizują swoje życie. Antropolodzy już dawno dostrzegli, jak wielką rolę kultura odgrywa w tworzeniu osobowości czło- wieka8. Osoby urodzone w danej cywilizacji podlegają wpły- 7 Patrz: L.A. Pervin: Current Controversies and Issues in Personality (2nd Ed.), New York, Wiley 1984, s. 36 i następne 8 B.S. Loss: Cross-Cultural Pattern in the Training of Children: An Evolu- tionary Perspective, Journal of Comparative Psychology, Vol 103, 1989, s. 31 – 309. WYKORZYSTYWANIE TYPOLOGII MBTI A TEORIA OSOBOWOŚCI _________ 37 wom wartości, tradycji i norm akceptowanych przez społe- czeństwo. Muszą przestrzegać zasad, które są uważane za właściwe. Kultura odpowiada za oczekiwania i role, które są konieczne do życia w tej społeczności. Faktem jest, że kul- tura jest czynnikiem unifikującym, może zawierać w swoich ramach nawet ekstremalne różnice wynikające z cech oso- bowościowych poszczególnych osób. Znany jest rozdźwięk pomiędzy etyką katolicką i protestancką w ramach jednej kul- tury chrześcijańskiej. W Indiach życie członków poszczegól- nych kast znacznie się różni, choć patrząc z oddali, można uznać, że to jeden obszar kulturowy. Rodzina Rodzina jest pierwotną grupą społeczną i kształtuje człowieka od jego wczesnego dzieciństwa. Rodzice i rodzeństwo odgry- wają dominującą rolę w życiu dziecka i determinują jego roz- wój. Istotny wpływ ma również dalsza rodzina — dziadkowie, rodzeństwo rodziców oraz ich dzieci. Wpływ rodziców jest decydujący w szczególności w następujących dziedzinach: • Rodzice swoimi zachowaniami wywołują sytuacje, które prowokują pewien typ zachowań u ich dzieci. • Rodzice funkcjonują jak wzory, modele zachowań, które mają przeważnie znaczący wpływ na dzieci. Z reguły jest to wpływ pozytywny. Jeżeli dzieci iden- tyfikują się z tymi wzorami, to przejmują je, a kiedy wpływ jest negatywny, odrzucają. • Poprzez swe postępowanie rodzice wybiórczo na- gradzają i karzą pewne rodzaje zachowań9. 9 L.A. Pervin: Personality: Theory and Research (4th Ed.), New York, Wiley 1984, s.10. 38 ____________ KTO JEST KIM. TYPY OSOBOWOŚCI DLA MENEDŻERÓW Poza cechami osobowości istotną rolę odgrywają także inne czynniki. Jednym z nich jest społeczno-ekonomiczny status rodziny, jej wielkość, poziom wykształcenia, wyznawana re- ligia itp. Nikt nie zakwestionuje twierdzenia, że dziecko z biednej rodziny ma inne doświadczenia i możliwości niż to z bogatej. Jedynacy są wychowywani inaczej niż dzieci w rodzinach wielodzietnych. Nie należy też zapominać o kolejności, w jakiej dziecko się urodziło, dlatego, że jest to „mikrokosmos istotnych doświadczeń społecznych na etapie dzieciństwa i dojrzewania”10. Wiemy wszyscy, że od zarania dziejów dziecko pierworodne miało uprzywilejo- waną pozycję i inaczej z nim postępowano. Na podstawie charakterystyk osobowościowych można stwierdzić, że naj- starsze dziecko w rodzinie częściej niż jego rodzeństwo ma skłonność do postrzegania świata jako uporządkowanej całości, czegoś przewidywalnego i racjonalnego. Z badań wynika także, że „pierworodne dzieci tej samej płci są wraż- liwsze na przejawy odrzucenia i akceptacji przez społeczeń- stwo, rzadziej naruszają reguły ustalone przez autorytety, są bardziej ambitne i pilne, umieją lepiej współpracować, ale też są bardziej skłonne do lęków, poczucia winy, mniej otwar- te i bardziej agresywne”11. Inne badania świadczą o tym, że młodsze siostry starszych braci bywają najlepszymi żonami. Przynależność do grupy Rodzina to tylko jedna z grup, do której należy człowiek. Ludzie w trakcie swego życia należą do wielu różnych grup — od kolegów z piaskownicy w dzieciństwie, klasy w szkole, 10 I. Janis, G.F. Mahl, I. Kagan, R.P. Holt: Personality: Dynamics, De- velopment and Assessment, New York, Hartcourt, Brace and World 1969, s. 555. 11 Janis et al., Ibidem, s. 552. WYKORZYSTYWANIE TYPOLOGII MBTI A TEORIA OSOBOWOŚCI _________ 39 drużyny sportowej do współpracowników i członków klu- bów. W grupach ta sama osoba może odgrywać wiele ról, zdobywać doświadczenia i przeżycia, które z pewnością wy- wierają wpływ na jej późniejsze życie. Doświadczenia życiowe Jak już stwierdziliśmy, oprócz elementów genetycznych na rozwój osobowości mają wpływ także czynniki kulturowe, rodzinne i przynależność do grup. Są to elementy, które do- tyczą przeważnie innych osób. Musimy wziąć pod uwagę jeszcze wpływ specyficznych i wyjątkowych zdarzeń, które spotykają człowieka. Udowodniono, że na przykład poczu- cie własnej wartości uzależnione jest od bardzo osobistych doświadczeń, do których należą możliwości osiągania swo- ich celów, rozwój ambicji, niesprawianie zawodu i postępo- wanie w taki sposób, aby osiągać więcej, niż oczekują inni, zdolność wywierania wpływu na innych, zwyciężanie wła- snych słabości. Sytuacje Jakkolwiek osobowość jest względnie niezmienna i stabilna, to jej konkretne przejawy są także funkcją zaistniałych sy- tuacji. Różne sytuacje wymagają odmiennych reakcji i za- chowań, a także aktywizują różne elementy osobowości. Osobowości nie można traktować oddzielnie bez względu na wpływ zmiennych wynikających z kontekstu zdarzeń. Pomimo że założenie o zależności naszych zachowań od zaistniałych sytuacji wydaje się dobrze uzasadnione i logicz- ne, psycholodzy nie utworzyli na razie zadowalającej klasy- fikacji i typologii różnych typów sytuacji. Nie zdołali nawet ustalić, na podstawie jakich parametrów należałoby oceniać 40 ____________ KTO JEST KIM. TYPY OSOBOWOŚCI DLA MENEDŻERÓW te okoliczności. „Na razie widocznie nie zbliżamy się do utworzenia takiego systemu klasyfikacji sytuacji, który umoż- liwiłby ich systematyczną analizę” — twierdzi psycholog L. Schrest12. Pomimo wszystko wiemy, że niektóre sytuacje mają większy wpływ na osobowość niż inne. Nawiązując do ewentualnych przyszłych taksonomii, należy wspomnieć, że sytuacje różnią się na przykład tym, jak wiele ograni- czeń nakładają na nasze typowe zachowanie. Są sytuacje, w których tych ograniczeń jest wiele, na przykład egzamin w szkole, rozmowa kwalifikacyjna przed przyjęciem do pra- cy, msza w kościele itp. Mamy też do czynienia z takimi sy- tuacjami, w których barier jest znacznie mniej — impreza u przyjaciół, spacer w plenerze i inne. Jak powstała typologia MBTI? 3.3. W jaki sposób powstała typologia MBTI? Załóżmy, że ludzie mają swoisty temperament, który otrzymali w jakiś sposób, a ich zachowanie jest również stałe, tak jak kolor oczu lub rozmiar butów. Co oddziałuje na rozwój osobowości, powie- my nieco później. Jeżeli przyjmiemy ten punkt wyjścia, za- kładając przy tym, że ludzie są rzeczywiście różni i nie mają możliwości tego zmienić, to do budowania teorii typologii osobowości mamy kilka przesłanek. Po pierwsze — zachowania ludzkie nie są przypadkowe. Pomimo że w znacznej mierze możemy kierować się wolą, możemy przewidywać te zachowania, ponieważ rządzą się one pewnymi zasadami. Jeśli więc w zachowaniach istnieją pewne reguły, reakcje się powtarzają, są jakieś wielkości stałe, 12 L. Schrest: Personality, w: M.R. Rosenzweig, L.W. Porter (ed).: An- nual Review of Psychology, Vol.27, Palo Alto, CA: Annual Reviews, 1976, s. 10. WYKORZYSTYWANIE TYPOLOGII MBTI A TEORIA OSOBOWOŚCI _________ 41 to z pewnością powstałe w ten sposób różnice można klasy- fikować — są one zupełnie naturalne, nie są dewiacjami lub patologiami. W związku z tym nie wartościujemy tych różnic, a w żadnym razie nie utożsamiamy z błędami, wadami lub złą wolą. Żeby móc tolerować czyjąś odmienność i pogodzić się z nią, nie odbierać jej jako przejaw złej woli, wadę lub coś mniej wartościowego, trzeba się bardzo wysilić. Należy zacząć od poznania samego siebie. Jaka będzie z tego korzyść? Taka, że zaczniemy postrzegać swego partnera w pracy i poza nią jak INNĄ osobę, jak kogoś, kogo być może do końca nie rozumiemy, ale — o dziwo — ła- twiej będzie nam go tolerować, a być może z czasem nawet go polubimy. Analogicznie może się zdarzyć, że inni ludzie, z którymi nie darzymy się nawzajem sympatią, zaczną nas lepiej rozumieć i odbierać w inny sposób. Różnica pomiędzy ludźmi polega przede wszystkim na tym, że każdy jest inaczej zorientowany, a także przeważają u niego różne funkcje psychiczne. Te, z których my korzy- stamy, u innych mogą być przytłumione. Poza tym ludzie inaczej zachowują się w sytuacjach „normalnych”, a inaczej w ekstremalnych. Temat ten rozwiniemy w rozdziale 10. Ukierunkowanie cech psychicznych lub dominacja jednej z funkcji działa dobrze do chwili, aż znajdziemy się w sytu- acji, kiedy nasza jednostronność nie pozwoli na przystoso- wanie się do zaistniałych zmian. Zdarza się to na przykład wtedy, kiedy wchodzimy w bliski związek z osobą o innym typie osobowości. Przeciwieństwa powodują silne tarcia. Po- wstają nieporozumienia, a następnie tendencja do zrzucania winy na drugą osobę, ponieważ ma ona te cechy, które u nas się nie rozwinęły. Mamy je do dyspozycji w mniej znaczą- cej postaci, dlatego nie uważamy ich za istotne, czasem traktujemy jako zbyteczne, w najgorszym wypadku nieprzy- 42 ____________ KTO JEST KIM. TYPY OSOBOWOŚCI DLA MENEDŻERÓW jemne, przeszkadzające, złe13. Takie sytuacje nagminnie zda- rzają się w miejscach pracy, w związkach partnerskich, po- między rodzicami i dziećmi, w szerokim społeczeństwie, w świecie polityki itp. Negatywne emocje skierowane prze- ciwko przeciwstawnym typom wynikają z tego, czego nie uświadamiamy sobie we własnej psychice i co przenosimy na innych. Jeżeli nie jesteśmy w stanie rozpoznać u siebie treści zawartej w projekcji, mamy tendencję do traktowania drugiej osoby jak kozła ofiarnego i zwalamy na nią całą winę. Jednym z najważniejszych przesłań tej pracy jest zdoby- cie umiejętności uświadamiania sobie takich sytuacji. Poprzez świadomą akceptację i ukierunkowany rozwój własnej oso- bowości, oddziaływanie na jej mocne i słabe strony możemy osiągnąć stan równowagi i pełniejszego zrozumienia innych ludzi. Możemy wówczas znacznie lepiej doceniać ich wkład, zwłaszcza dotyczący elementów będących poza zasięgiem naszych zdolności i możliwości. W ten sposób można zapo- biegać wzajemnej opozycji funkcji świadomego i nieświado- mego ukierunkowania poszczególnych osób, które mogłoby się skończyć niepotrzebnym i bezsensownym konfliktem. Należy zacząć od siebie. Trzeba absolutnie zastosować się do rady z szekspirowskiego Hamleta: „przede wszystkim zostań wierny sam sobie, a wyniknie z tego, tak jak z nocy dzień, że nie będziesz zdradzał innych”14. O ile nie uzyskamy jak najprawdziwszego wizerunku siebie samego, mało praw- dopodobne, że uda się nam to osiągnąć w przypadku innych. Do tego posłuży nam ankieta, do której teraz przystąpimy. Jest to niezbędne, aby dowiedzieć się, jak wypadniemy w świetle typologii Junga poszerzonej o system MBTI. 13 Porównaj: J. Jacobi, Psychologie C.G. Junga, Praha, J. Kocourek 1991, s. 14. 14 W. Shakespeare: Hamlet, przekład J. Paszkowski, Państwowy Insty- tut Wydawniczy, Warszawa 1986, s. 89 — przyp. tłum. WYKORZYSTYWANIE TYPOLOGII MBTI A TEORIA OSOBOWOŚCI _________ 43 O osobowościach można powiedzieć wiele ogólnych i zawsze aktualnych twierdzeń. Należy jednak zdawać sobie sprawę z tego, że istnieje mnóstwo odcieni i odstępstw od re- guły, które trudno generalizować, jeśli nie chcemy, aby wyni- kły z tego banały. O tym trzeba przede wszystkim pamiętać, zagłębiając się w lekturę tej książki. Wiele rzeczy można wy- jaśnić lub opisać. Zachowanie konkretnego człowieka w kon- kretnej sytuacji trudno jednak przewidzieć. Zawsze będzie to mniej lub bardziej dokładne przybliżenie. * * * Typologia MBTI jako podstawowe funkcje psychiczne (pa- rametry) osobowości definiuje: introwersję — ekstrawersję, myślenie — uczucia, intuicję — zmysły oraz ocenianie — obserwowanie. Oznaczane są one literami pochodzącymi od angielskich nazw: ekstrawersja — E, introwersja — I, zmysły — S, intuicja — N, myślenie — T, ocenianie — J, a obser- wowanie — P. Na proces tworzenia się osobowości ma wpływ szereg czyn- ników, zarówno wrodzonych (dziedziczność), jak i uzyskanych, czyli środowisko rodzinne, specyfika kulturowa, przynależ- ność do grupy etnicznej lub społecznej, osobiste doświadcze- nia itp. Wynikiem tego wszystkiego jest jednostka, która tro- chę jest taka, jak inni ludzie, trochę jak niektórzy, a trochę jak ktoś inny, kto usiłuje osiągnąć samorealizację i integrację ze swoim środowiskiem. Typologia MBTI pomoże nam zrozu- mieć, jak postępują poszczególne typy osób w trakcie proce- su samorealizacji. Pozwala wyczuć, co jest dla nich pierw- szoplanowe i istotne, w jaki sposób podejmują decyzje i jaki mają stosunek do swego środowiska społecznego, a przede wszystkim do otaczających ich ludzi.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kto jest kim. Typy osobowości dla menedżerów
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: