Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00313 009667 7506813 na godz. na dobę w sumie
Kuchnia koreańska - ebook/pdf
Kuchnia koreańska - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwo Astrum Język publikacji: polski
ISBN: 9788372776433 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> kulinaria
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Jesteś wielkim smakoszem? Lubisz dobrze i niedrogo zjeść? Własne zdrowie jest dla Ciebie najważniejsze? Chcesz móc w pełni korzystać z uroków życia do bardzo późnej starości? Oczywiście! Sposób na zaspokojenie Twoich potrzeb i pragnień znajdziesz w tym niewielkim kompendium. Właściwe odżywianie wszak to dobre samopoczucie, zdrowie, radość życia i witalność. W kolejnej, proponowanej właśnie Państwu pozycji z serii „Jeść zdrowo – żyć dłużej” przedstawiamy stosunkowo mało znaną w Polsce, a zdrową, lekkostrawną i niskokaloryczną kuchnię koreańską. Jest to pierwsza w naszym kraju tak dokładna, z wielką znajomością rzeczy napisana książka na temat szeroko pojętej kultury kulinarnej mieszkańców Półwyspu Koreańskiego. Dzięki zawartym w niej opisom i przepisom, będą mogli Państwo poczuć smak i aromat (często ziołowy!) Orientu, odkryć walory inaczej przyrządzonych świeżych i kiszonych warzyw, ryb, owoców morza, sera sojowego tofu, a także rozmaitych przypraw oraz ziół, przeważnie o właściwościach leczniczych. W tym tkwi atrakcyjność kuchni koreańskiej! Po prostu, jest smaczna i zdrowa, zachwyca swą oryginalnością, cieszy i oko, i podniebienie! Bez wątpienia należy ją poznać.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Kuchnia koreańska Paweł Albrzykowski Kuchnia koreańska Wydawnictwo ASTRUM Wrocław 2002 © Copyright by Wydawnictwo ASTRUM Sp. z o.o. Wrocław 2001 Wszelkie prawa zastrzeżone Redakcja ANNA MIECZNIKOWSKA Redakcja techniczna ANNA DOMAGAŁA-PALKA Projekt okładki DARIUSZ RYBICKI Zdjęcia PAWEŁ TKACZYK/MIDEA SP. Z O.O. Zdjęcia potraw wykonano w restauracji DONG YANG w Krakowie, ul. Straszewskiego 16 Wydanie I Zamówienia na książki można składać na kartach pocztowych lub przez Internetową Księgarnię Wysyłkową Wydawnictwa ASTRUM Sp. z o.o. Nasz adres Wydawnictwo ASTRUM Sp. z o.o. 50-950 Wrocław 2, skr. poczt. 292 e-mail: astrum@astrum.wroc.pl tel. (071) 328-19-92, tel./fax (071) 372-18-34 Internetowa Księgarnia Wysyłkowa http://www.astrum.wroc.pl Zapraszamy do Klubu Książki Wydawnictwa ASTRUM Sp. z o.o. Napisz do nas lub zadzwoń! ISBN 978-83-7277-643-3 Spis treści Od wydawcy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Od autora . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Charakterystyka sztuki kulinarnej Korei . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 Dietetyczny aspekt kuchni koreańskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Przy koreańskim stole . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 Wyposażenie kuchni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 Przegląd koreańskich artykułów spożywczych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 Przepisy. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 Przepisy pomocnicze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 Porozmawiajmy o kim chi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 Sałatki i surówki namul . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 Zupy – kuk, tang . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 Ssam – smakołyki w liściach sałaty. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 Anju – zakąski na kawalerskie spotkania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58 Fae – wyzwanie dla odważnego smakosza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 Ryż na co dzień i od święta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 Pierogi i makaron. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 Dzon – danie uniwersalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 Bokkum – najbardziej chińskie z koreańskich dań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 Szaszłyki i inne potrawy mięsne z rusztu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 Zungol – potrawa z rycerskiego hełmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 Ryby i owoce morza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 Potrawy z drobiu i mięsa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 Potrawy jarskie – nie tylko dla wegetarian . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 Potrawy lecznicze i dania wykwintne koreańskiej kuchni dworskiej . . . . . . . . . . . . 124 Nalewka żmijowa i inne napoje. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 Smacznie, zdrowo i... pięknie, czyli sztuka dekorowania potraw . . . . . . . . . . . . . . . 139 Propozycje zestawów z dań koreańskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 Wykaz ilustracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 Aneks. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 Zioła w kuchni – zdrowie w sercu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 Od wydawcy Dlaczego kuchnia koreańska? Głównym czynnikiem, który sprawił, że od- dajemy dziś do rąk Czytelników tę książkę, są niesamowite wręcz walory dietetyczne i smakowe potraw tworzonych przez mieszkańców Półwyspu Koreańskiego. Najpopularniejsze w Korei dania są lekkostrawne i niskoka- loryczne, składają się przede wszystkim z ryżu, świeżych i kiszonych wa- rzyw, ryb i owoców morza, które zawsze można doskonale doprawić całą gamą korzystnie wpływających na naszą przemianę materii, witalność, kon- centrację i urodę ziół. Podstawowym składnikiem bardzo wielu potraw, bar- dzo smacznych potraw jest wciąż jeszcze u nas prawie nieznany ser sojowy tofu. Mięs „czerwonych” i tłuszczów zwierzęcych używa się tam w stosun- kowo niewielkich ilościach. I w tym tkwi atrakcyjność kuchni koreańskiej! Po prostu, jest smaczna i zdrowa, zachwyca swą oryginalnością, cieszy i oko, i podniebienie! Bez wątpienia należy ją poznać. Kuchnia koreańska Pawła Albrzykowskiego jest pierwszym tak szcze- gółowym, napisanym z wielką znajomością rzeczy, opracowaniem na ten temat na polskim rynku, co też miało istotny wpływ na to, że zdecydowa- liśmy się ją wydać. Życzymy więc wielu niezapomnianych wrażeń kulinarnych! Od autora Nieustanny wzrost popularności kuchni koreańskiej w USA, Francji i kra- jach skandynawskich, datujący się od lat osiemdziesiątych, nie jest jedynie przejawem fascynacji nową modą, ani też ubocznym wynikiem ekspansji wielkich koncernów z tego kraju. Powodem tego zjawiska jest przede wszystkim to, że zwróciła ona na siebie uwagę swymi wybitnymi walorami smakowymi i zdrowotnymi. Zwolennicy zdrowego odżywiania się, wege- tarianie, kucharze-amatorzy, a także gospodynie domowe są już znudzeni najrozmaitszymi, orientalnymi i rodzimymi, „systemami dietetycznymi”, często wykluczającymi się wzajemnie, prawie zawsze skomplikowanymi i przeteoretyzowanymi. Kuchnia koreańska proponuje pożywienie smaczne, pod każdym względem zróżnicowane, a jednocześnie w naturalny sposób zdrowe i łatwe do przygotowania nawet przez początkujących adeptów sztuki kulinarnej. Nie bez znaczenia jest też fakt dostępności na polskim rynku większości podstawowych składników i przypraw oraz ich stosunkowo niska cena. Warto więc chyba sprawdzić zalety tej kuchni, urozmaicając od czasu do czasu monotonię naszych codziennych posiłków kilkoma prze- pisami z odległego Półwyspu Koreańskiego. Niniejsza pozycja, stanowiąca pierwsze kompletne opracowanie tradycyjnej kuchni koreańskiej w języku polskim, z pewnością okaże się w tym pomocna. Paweł Albrzykowski Wprowadzenie Korea, kraj w Azji Północno-Wschodniej, podzielony w wyniku II wojny światowej oraz tzw. wojny koreańskiej na dwa państwa o przeciwnych sy- stemach ekonomicznych, zajmuje duży półwysep o rozwiniętej linii brze- gowej oraz kilka tysięcy wysp wokół niego. Biorąc pod uwagę fakt, że znaczną część owego półwyspu stanowią niedostępne, nieurodzajne wy- żyny i góry, łatwo wywnioskować, iż szeroko pojęte „dary morza” muszą odgrywać w kuchni tego kraju istotną, jeśli nie decydującą rolę. Warto wspomnieć też o gorących, podmorskich źródłach, bijących obok wybrzeży Korei, co – zwłaszcza zimą – przyciąga w te rejony całe masy ryb i bezkrę- gowców z okolicznych wód. Ze zjawiska tego skwapliwie korzystają, oczy- wiście, koreańscy rybacy. Klimat panujący w Korei określany jest jako umiarkowany, pogoda bywa jednak bardzo często nieprzewidywalna. Skutkiem tego jest niety- powa z naszego punktu widzenia sytuacja, iż ryby, kraby, krewetki i ostrygi są łatwiej dostępne na rynku niż mięso, ryż i kapusta. Właśnie ryż, zboża, kapusta, rzodkiew, por, czosnek i papryka to główne tamtejsze uprawy rol- ne. Znakomitym uzupełnieniem diety są naturalnie rosnące i chętnie zbie- rane grzyby, jadalne paprocie, nasiona pinii, czerwone daktyle, owoce mi- łorzębu oraz żeń-szeń, który stał się wręcz symboliczną „wizytówką” Korei (jego eksport przynosi obu państwom znaczne zyski). Zwierzęta hodowlane to przede wszystkim krowy, świnie i owce. Na brak zbytu nie narzekają też właściciele ferm drobiowych. Podkreślić jednak należy, że mięso zwierząt hodowlanych nigdy nie stanowiło podstawy wyżywienia mieszkańców Korei, a raczej tylko uzupełnienie jadłospisu. Początków kuchni koreańskiej należy szukać w środowiskach azjatyc- kich nomadów – koczowników przemierzających bezkresne przestrzenie kontynentu. Pomimo upływu kilku tysięcy lat pozostałości ich pradawnych technik kulinarnych (pieczenie na rozgrzanych kamieniach i w żarze og- niska) do dziś zajmują poczesne miejsce w tradycjach kulinarnych Korei. 12 Wprowadzenie Buddyzm, rozwijający się dynamicznie w tym kraju od IV w. n.e., wkrótce zyskał rzesze wyznawców. Religia ta odcisnęła silne piętno nie tylko na filozofii, literaturze i sztukach pięknych, ale też i na sztuce... kuli- narnej. Wyznawcy buddyzmu zobowiązani byli powstrzymywać się od zabi- jania i konsumowania wszelkich żyjących stworzeń, ograniczając swą dietę jedynie do produktów roślinnych. W okresie dynastii Silla i Koryo (VII-XIV w.) częstą praktyką były akcje konfiskaty broni myśliwskiej, sieci rybackich, a nawet wędek! I choć przepisy te nie obowiązywały długo i nie zawsze były rygorystycznie przestrzegane, to sytuacja znakomicie sprzyjała rozwo- jowi kuchni wegetariańskiej oraz adaptacji pochodzących z Chin przetwo- rów roślinnych: pasty i mleka sojowego, a zwłaszcza sojowego „twarogu” tofu. Tak dalece wtopiły się one w tradycje gastronomiczne, że dziś Koreań- czycy uważają swych przodków, a nie Chińczyków, za odkrywców i pierw- szych popularyzatorów wymienionych artykułów spożywczych. Jednak podstawowe religie (buddyzm, taoizm, konfucjanizm) wyzna- wane były w „czystej” postaci jedynie w klasztorach oraz w środowiskach władców, arystokracji i uczonych. System wierzeń olbrzymiej większości ludności Korei określić można jako konglomerat wyżej wymienionych, ze sporą domieszką regionalnych odmian pierwotnego szamanizmu. Z jednej więc strony traktaty buddyjskie i taoistyczne wpływały na rozwój kuchni wegetariańskiej i wartościowanie pożywienia według zasady yin-yang oraz tzw. pięciu przemian, z drugiej zaś wiele lokalnych przesądów tworzyło rozmaite tabu. Przykładem może być choćby konina, uznana za niejadalną, gdyż koń „[...] odgrywa rolę wysłannika Niebios obwieszczającego przyby- cie nowego władcy’’1. Nieco inaczej traktowany jest pies. Wprawdzie po- trawy z psiego mięsa uważane są za smaczne, odżywcze, a nawet lecznicze, jednak określa się je mianem pożywienia „nieczystego”. Przykłady o podobnej wymowie można mnożyć w nieskończoność. Rozmaitych przesądów i związanych z nimi przyzwyczajeń, preferencji i uprzedzeń natury kulinarnej, tkwiących głęboko w mentalności Koreań- czyków, nie udało się wykorzenić nawet po kilkudziesięciu latach panowa- nia „racjonalnego” komunizmu! Po upadku rodzimych dynastii Korea, podobnie jak i Chiny, dostała się 1 Halina Ogarek-Czoj, Mitologia Korei, Warszawa 1988. Wprowadzenie 13 w sferę wpływów mongolskich. Nienawiść do najeźdźców nie przeszko- dziła jednak Koreańczykom w przyswojeniu chińskich i mongolskich tech- nik kulinarnych oraz nowych dań, jak na przykład shinsollo – jednej z wersji tzw. mongolskiego kociołka. Prawdziwy rozkwit sztuki kulinarnej nastąpił za panowania dynastii Li (Yi) – 1392-1910. W tym właśnie okresie skodyfikowano przepisy oraz ostatecznie upowszechniono większość do dziś używanych przypraw, sosów i ziół, zaś kuchnia mieszkańców półwyspu uzyskała status kuchni prawdziwie „narodowej”. W koreańskiej literaturze kulinarnej często pod- kreślany jest dualizm, który pozwala na wyróżnienie kuchni zwanych umo- wnie „dworską” i „ludową”. Istotnie, wykwintną kuchnię tego okresu cechuje zamiłowanie do dużej ilości składników łączonych w ramach jednego dania oraz czynienie użytku z produktów kosztownych, rzadkich i wyrafinowa- nych (ogórek morski, dziki żeń-szeń, niektóre gatunki żmij itp.). Wpływu kuchni „dworskiej” na obecny kształt koreańskiej gastronomii nie sposób przecenić. Jednocześnie jednak, oceniając skalę owego dualizmu na przy- kład z perspektywy różnic między chińską kuchnią mandaryńską a chłop- ską – kontrasty w przypadku Korei nie wydają się tak wielkie. Do dziś zresztą menu koreańskiego biznesmena nie różni się w drastyczny sposób od codzien- nego pożywienia niezbyt zamożnego robotnika. Z oczywistych natomiast względów występują znaczne różnice między możliwościami komponowania posiłków i dostępnością pożywienia w obu państwach koreańskich – KRLD znajduje się w stanie permanentnego kryzysu, spowodowanego suszami, po- wodziami, monsunami i innymi klęskami żywiołowymi, jakże ,,typowymi” dla wszystkich bez mała krajów, realizujących idee komunizmu... Mimo inwazji japońskiej (XVI w.), najazdów Mandżurów (XVII w.) oraz uznania Korei za wasala chińsko-mandżurskiej dynastii Qing, kraj zachował tak dalece posuniętą samodzielność, że mówić można wręcz o izolacji. Jedy- nymi wyjątkami były kontakty handlowe i polityczne z Chinami oraz – pół- legalne – z Japonią. Podkreślić należy, że wobec Japonii Korea pełniła od wieków funkcję stymulującą rozwój kultury, sztuki, rzemiosła i filozofii, jako naturalny (i jedyny) łącznik z Chinami i kontynentem azjatyckim w ogóle. Za panowania dynastii Li, prawdopodobnie na początku XVIII w., rozpoczęto w Korei uprawianie papryki. Roślina ta, pochodząca z Nowego Świata, wręcz odmieniła charakter kuchni koreańskiej. Podczas gdy inne „no- 14 Wprowadzenie winki” (a więc ziemniaki, kukurydza i owoce południowoamerykańskie) nigdy nie upowszechniły się w tym kraju, to papryka, a zwłaszcza jej ostre odmiany, na stałe zagościła na koreańskich stołach w postaci świeżej, suszo- nej, dodatków do potraw, a zwłaszcza past i sosów. Dziś kuchnia koreańska słusznie uchodzi za jedną z najostrzejszych w Azji, a nawet na świecie. Okupacja japońska (1910-1945) oraz tzw. wojna koreańska doprowa- dziły do zubożenia kraju i spauperyzowania społeczeństwa. Ostatnie lata przyniosły jednak koreański „cud gospodarczy”, zaś olimpiada w Seulu przy- czyniła się dodatkowo do spopularyzowania Korei na arenie międzyna- rodowej. Nieodłączną częścią tego zjawiska jest rosnące zainteresowanie sztuką kulinarną tego narodu. Charakterystyka sztuki kulinarnej Korei Pomimo bezspornego faktu silnych wpływów chińskich kuchnia koreańska ma swój własny charakter narodowy. Spróbujmy więc przeanalizować te niewidoczne dla laika detale, stanowiące o odmienności i swoistym „kolo- rycie” sztuki kulinarnej tego półwyspu. Takimi wyróżniającymi cechami są przede wszystkim – łatwość i prostota metod przyrządzania posiłków oraz nacisk na jakość i świeżość używanych składników. Kuchnia koreańska jest kuchnią nieskomplikowaną; tymi cechami charakteryzują się też metody obróbki wstępnej i cieplnej. Ich celem nie jest „udziwnianie” smaku, a raczej wydobycie jego naturalnych walorów. Do ulubionych należą więc dania składające się ze świeżych, podanych w stanie surowym ryb, kalmarów, mięs i jarzyn. Tego typu potrawy, zwane fae, serwowane są zazwyczaj z dodatkiem podkreślających świeżość sosów. Z kolei stosując którąś z popularnych metod obróbki cieplnej (smażenie, smażenie w głębokim tłuszczu, duszenie, zanurzenie we wrzątku itp.), ku- charz koreański z reguły stara się, by czas jej trwania był możliwie krótki. Pozwala to na zachowanie walorów odżywczych (witaminy!) oraz natural- nego smaku i konsystencji właściwej dla danych produktów2. Wielogo- 2 Czas obróbki cieplnej (gotowania, smażenia itp.) określa starożytna, pochodząca z Chin, zasada mówiąca: ,,małe kęsy – duży i szybki ogień, duże kęsy – mały i wolny ogień”. Z oczywistych względów kawałki żeberek lub ogona wołowego poddane są dłuższej obróbce termicznej niż krewetki czy cieniutkie plasterki kurczaka. Wprowadzenie 15 dzinne gotowanie stosowane jest rzadko i w zasadzie jedynie do przyrządzania leczniczych, ekstraktywnych wywarów i zup (wówczas jednak produktem finalnym jest rosół, nie zaś mięso i jarzyny). Fakt, iż większość dań trafia na stół po krótkiej obróbce cieplnej (lub wręcz na surowo), wymusza niejako, aby wszystkie mięsa, ryby i jarzyny były naprawdę świeże, w pełnym tego słowa znaczeniu. Zarówno zawo- dowy kucharz, szef renomowanej restauracji, jak i przeciętna gospodyni domowa wiele czasu poświęcają dokładnym oględzinom kupowanych pro- duktów. Uważają bowiem, że większą wartość kulinarną ma świeżo (a więc kilka godzin wcześniej) złowiony mintaj niż tuńczyk lub langusta po kilku dniach przechowywania w zamrażarce. Myślę, że powodzenie, jakim cieszą się w Polsce smażalnie świeżych ryb w nadmorskich kurortach i na Mazu- rach stanowi dowód, potwierdzający opinię Koreańczyków. Kolejnym wyróżnikiem kuchni koreańskiej jest jej ostrość. Nie znaczy to, że brak jest całkowicie potraw delikatnych i łagodnych, jednak na koreańskim stole zawsze gości miseczka z piekielnie ostrym sosem kocujang, zaś domi- nującym kolorem zawartości zastawy stołowej jest „paprykowa” czerwień. Do obficie przyprawionego papryką pożywienia przyzwyczajane są dzieci w wieku przedszkolnym; upodobanie to nie zmienia się do późnej starości3. Dietetyczny aspekt kuchni koreańskiej Mieszkańcy Półwyspu Koreańskiego zaliczają się do nacji długowiecznych, cieszących się do późnej starości sprawnością fizyczną i umysłową oraz zgrabną sylwetką (otyłość jest wyjątkowo rzadko spotykaną wśród Koreań- czyków przypadłością). Właściwe odżywianie nie jest, oczywiście, jedy- nym warunkiem utrzymania zdrowia – wystarczy wspomnieć choćby o trybie życia, uwarunkowaniach genetycznych czy jakości środowiska naturalnego. Podkreślić jednak należy, że odpowiednia dieta jest jednym z najistotniej- szych czynników profilaktycznych, a czasem i terapeutycznych. Warto więc 3 W mojej praktyce kulinarnej przyrządzałem posiłki dla kilku tysięcy turystów koreań- skich. Często byli to wegetarianie, rzadziej – osoby na diecie cukrzycowej lub beztłusz- czowej. W ciągu ostatnich kilku lat nie spotkałem się jednak z prośbą o przygotowanie łagodnych potraw bez użycia papryki...
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kuchnia koreańska
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: