Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00460 006902 14479263 na godz. na dobę w sumie
Kurs złoty/euro: teoria i empiria - ebook/pdf
Kurs złoty/euro: teoria i empiria - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 501
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7969-021-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biznes >> bankowość i finanse
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Światowy kryzys finansowy wywołany załamaniem rynków kredytów subprime oraz następujące po nim kryzysy zadłużeniowe krajów południowoeuropejskich sprawiły, że szeroko dyskutowane wcześniej problemy związane z przystąpieniem Polski do strefy euro straciły nieco na ostrości. Status Polski jako członka Unii Gospodarczej i Walutowej z derogacją oznacza jednak, iż spełnienie kryteriów konwergencji nominalnej jest nadal głównym celem polityki gospodarczej.

 

W monografii przedstawiono wyniki ekonometrycznej analizy potencjalnych zagrożeń, jakie może napotykać polityka gospodarcza przy realizacji kryterium stabilności kursu złoty/euro w ramach mechanizmu ERM2. Przy wykorzystaniu metod ekonometrycznych podjęto próbę konstrukcji modelu kursu złoty/euro w okresie obowiązywania reżimu kursu płynnego. Weryfikacji empirycznej poddane zostały najważniejsze teoretyczne modele kursów walutowych, a ostatecznym wynikiem badań jest empiryczny model kursu złoty/euro opisujący warunki równowagi rynku walutowego w różnych horyzontach czasowych. Wyniki potwierdzają, iż czynnikiem decydującym o krótkookresowych wahaniach kursu złoty/euro są wahania ryzyka walutowego indukowanego przez nierównowagę w sektorze fiskalnym i ryzyko globalne. Najważniejszymi determinantami kursu złoty/euro w dłuższych horyzontach czasowych są zmiany produktywności czynników produkcji wynikające z napływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych oraz narastające zadłużenie zagraniczne.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Robert Kelm – Katedra Modeli i Prognoz Ekonometrycznych, Instytut Ekonometrii Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Uniwersytet Łódzki, 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. 41 RECENZENT Cezary Wójcik REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Elżbieta Marciszewska-Kowalczyk SKŁAD I ŁAMANIE Robert Kelm OKŁADKĘ PROJEKTOWAŁA Barbara Grzejszczak Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2013 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06156.13.0.H ISBN 978-83-7969-021-3 (ebook) Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90–131 Łódź, Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63, faks (42) 665 58 62 Dedykuję moim Rodzicom 5 SPIS TREŚCI Wstęp .................................................................................................................11 Rozdział I. Długookresowe modele kursu walutowego .................................25 Wprowadzenie ....................................................................................................25 1. Prawo jednej ceny i parytet siły nabywczej walut ...........................................28 1.1. Determinanty i stacjonarność realnego kursu walutowego .....................29 1.2. Założenia LOP i PPP – dyskusja .............................................................32 2. Standardowe metody weryfikacji hipotezy PPP – przegląd badań ................39 2.1. Bezpośrednie testy parytetu siły nabywczej walut ..................................40 2.2. Testy stacjonarności kursów realnych – metody i uwarunkowania ........41 3. Parytet siły nabywczej walut w długim okresie .............................................47 4. Testy PPP w próbach przekrojowo-czasowych ..............................................53 Podsumowanie ....................................................................................................68 Rozdział II. Parytet siły nabywczej walut a koszty transakcyjne Rozdział II. – podejście nieliniowe ..................................................................71 Wprowadzenie ....................................................................................................71 1. Progowe modele autoregresyjne TAR ............................................................72 2. Wykładnicze modele autoregresyjne ESTAR ................................................78 3. Nieliniowe testy pierwiastków jednostkowych ..............................................83 4. Krytyka modeli gładkiego przejścia. Podsumowanie .....................................90 Rozdział III. Analiza kointegracji w modelu parytetu siły Rozdział III. nabywczej walut .........................................................................93 Wprowadzenie ....................................................................................................93 1. Standardowa analiza kointegracji w modelu PPP – metody i wyniki 1. empiryczne .....................................................................................................95 2. Kursy walutowe przy racjonalnych oczekiwaniach i w warunkach 2. gospodarki niedoskonałej wiedzy .................................................................103 7 Kurs złoty/euro. Teoria i empiria 3. Analiza kointegracyjna systemów ze zmiennymi I(2) ..................................111 4. Dyskryminacja pomiędzy hipotezami REH i IKE w modelu PPP ...............122 Podsumowanie ..................................................................................................130 Rozdział IV. Model PPP kursu złoty/euro w okresie 1999:01–2011:06 .....133 Wprowadzenie ..................................................................................................133 1. Ewolucja systemu walutowego w Polsce .....................................................135 2. Empiryczne modele PPP kursu złotego – przegląd badań ............................141 3. Testy zintegrowania realnego kursu złoty/euro ............................................157 4. Hipoteza dostosowań nieliniowych ..............................................................166 5. Analiza kointegracyjna modelu PPP kursu złoty/euro .................................174 5.1. Trendy i wahania zmiennych nominalnych ...........................................175 5.2. Analiza I(1) ............................................................................................179 5.3. Analiza I(2) ............................................................................................186 5.4. Analiza I(2)-w-I(1) ................................................................................194 Podsumowanie ..................................................................................................200 Rozdział V. Nieubezpieczony parytet stóp procentowych. Rozdział V. Model CHEER ...........................................................................203 Wprowadzenie ..................................................................................................203 1. Premia za ryzyko ..........................................................................................206 2. Struktura terminowa stóp procentowych ......................................................214 3. Oczekiwania kursowe. Model CHEER ........................................................222 Podsumowanie ..................................................................................................227 Rozdział VI. Model CHEER kursu złoty/euro w okresie Rozdział VI. 1999:01–2011:06 .......................................................................229 Wprowadzenie ..................................................................................................229 1. Empiryczne modele CHEER – przegląd i dyskusja .....................................230 2. Model CHEER kursu złoty/euro – wstępne wyniki .....................................233 2.1. Podejście standardowe – długoterminowe stopy procentowe ...............241 2.2. Stopy procentowe rynku międzybankowego .........................................249 3. Uogólnienie modelu CHEER – premia za ryzyko ........................................253 4. Model CHEER kursu złoty/euro – identyfikacja struktury ..........................261 4.1. Wahania ryzyka wewnętrznego – kurs złoty/euro w okresie 1999:01–2009:09 ...................................................................................264 4.2. Wzrost ryzyka globalnego – model CHEER w okresie 1999:01–2011:06 ...................................................................................273 8 Spis treści 5. Symetria i asymetria ryzyka walutowego .....................................................281 Podsumowanie ..................................................................................................288 Rozdział VII. Średniookresowe modele kursów walutowych. Rozdział VII. Model BEER ...........................................................................291 Wprowadzenie ..................................................................................................291 1. Realne kursy równowagi w średnim okresie ................................................293 2. Podejście zasobowo-strumieniowe ...............................................................302 3. Szoki podażowe – mechanizm Balassy-Samuelsona ...................................305 4. Szoki popytowe ............................................................................................308 5. Terms of trade ...............................................................................................315 6. Empiryczne modele BEER – operacjonalizacja ...........................................318 Podsumowanie ..................................................................................................327 Rozdział VIII. Empiryczne modele BEER ...................................................329 Wprowadzenie ..................................................................................................329 1. Kursy walut krajów rozwiniętych i rynkowych gospodarek 1. pozaeuropejskich .........................................................................................330 2. Modele kursów walut krajów Europy Środkowo-Wschodniej .....................344 3. Krytyka standardowych modeli BEER .........................................................358 4. Przeformułowanie problemu – niestacjonarność kursów realnych dla cen 4. sektora tradables ..........................................................................................364 5. Kursy realne walut krajów Europy Środkowo-Wschodniej dla cen sektora 5. tradables .......................................................................................................369 6. Badania modeli BEER kursu złotego w Polsce ............................................378 Podsumowanie ..................................................................................................384 Rozdział IX. Hybrydowy model kursu złoty/euro w okresie Rozdział IX. 1999:01–2011:06 ........................................................................387 Wprowadzenie ..................................................................................................387 1. Premia za ryzyko, efekt Balassy-Samuelsona i modele NOEM ..................390 2. Realny kurs PLN/EUR i zmienne fundamentalne – uogólnienie problemu 2. i hipotezy badawcze .....................................................................................396 3. Bezwarunkowe i warunkowe modele CHEER-BEER .................................403 4. Średniookresowe determinanty kursu PLN/EUR. Kryzys subprime ...........414 Podsumowanie ..................................................................................................433 9 Kurs złoty/euro. Teoria i empiria Zakończenie ....................................................................................................437 Bibliografia ......................................................................................................445 Spis tabel .........................................................................................................473 Spis rysunków .................................................................................................477 Spis akronimów ..............................................................................................481 Spis symboli .....................................................................................................485 Źródła danych. Transformacje zmiennych ..................................................495 Od Redakcji ....................................................................................................499 10 WSTĘP I would like to insist that macroeconomic data are surprisingly informative, but only if you let them tell the story they want to tell. Katarina Juselius, Imperfect Knowledge, Asset Price Swings and Structural Slumps: A Cointegrated VAR Analysis of Their Interdependence* Światowy kryzys finansowy zapoczątkowany upadkiem banku Lehman Brothers i załamaniem rynku kredytów subprime w 2008 r. oraz mające miejsce nieco później kryzysy zadłużeniowe śródziemnomorskich krajów Unii Gospo- darczej i Walutowej sprawiły, że perspektywa przystąpienia Polski do strefy euro przesunęła się w czasie, zaś dyskusja o potencjalnych korzyściach i kosz- tach oraz optymalnym momencie przystąpienia do unii walutowej straciła w ostatnich latach nieco na ostrości. Status Polski jako członka UGiW z dero- gacją dopuszczającą okresowe pozostawanie poza obszarem euro oznacza jednak, iż spełnienie kryteriów konwergencji nominalnej jest nadal jednym z głównych celów polityki gospodarczej. Katalog pytań towarzyszących przystą- pieniu do unii walutowej jest szeroki, a problemy przed jakim staje polityka gospodarcza są analizowane na różnych płaszczyznach. Badane są zagadnienia tak ogólne, jak zaproponowana przez Robert Mundella w 1961 r. teoria optymalnych obszarów walutowych (optimum currecny area), oraz zagadnienia o większym stopniu szczegółowości, których lista obejmuje m.in. synchroniza- cję cykli koniunkturalnych, efektywność polityki fiskalnej, elastyczność rynku pracy i zdolność gospodarki do absorpcji egzogenicznych szoków poprzez dostosowania inne niż kursowe. Równie ważne są badania mające na celu określenie korzyści i zagrożeń związanych z przyjęciem euro oraz próby oszacowania skali, w jakiej przystąpienie do unii walutowej może przełożyć się na wzrost gospodarczy. Z perspektywy bieżącej polityki monetarnej i fiskalnej * Referat na konferencji Microfoundations for Modern Macroeconomics, Columbia Univer- sity, New York, November, 19–20, 2010. 11 Kurs złoty/euro. Teoria i empiria szczególnie istotne są analizy poświęcone potencjalnym trudnościom w wypeł- nieniu kryteriów konwergencji nominalnej, tj. kryterium inflacyjnego, kursowe- go, fiskalnego oraz kryterium konwergencji długookresowych stóp procento- wych. Kryterium kursowe, zgodnie z którym kraj przystępujący do unii walutowej jest zobowiązany do stabilizacji kursu swojej waluty względem euro w ramach mechanizmu ERM2 (European Exchange Rate Mechanism), jest bez wątpienia tym, które przykuwa największą uwagę w okresach wzmożonych wahań kursu nominalnego, a w szczególności takich, jakie miały miejsce na przełomie lat 2008–2009, gdy zaobserwowano ponad czterdziestoprocentową nominalną deprecjację złotego względem euro. W okresie poprzedzającym włączenie złote- go do mechanizmu ERM2 kluczowego znaczenia nabierają zatem pytania o poziom kursu centralnego, ale problemy, przed którymi staje polityka gospo- darcza przy wypełnieniu kryterium kursowego, nie sprowadzają się jednak do właściwego wyboru momentu wejścia do mechanizmu ERM2 i ustalenia opty- malnego kursu parytetowego. Zważywszy na fakt, że precyzja szacunków kur- sów równowagi jest relatywnie mała, a wyniki zależą od arbitralnych założeń, kwestią nie mniej ważną jest identyfikacja zagrożeń dla stabilności kursu PLN/EUR, które mogą się pojawić już w okresie obowiązywania mechanizmu ERM2. Odpowiedź na pytanie o przyczyny potencjalnych trudności przy wypeł- nianiu kryterium kursowego ma charakter empiryczny. Decydują o tym trzy fakty. Po pierwsze, nie jest możliwe wskazanie spójnego modelu teoretycznego, w którym zaproponowano jednoczesne wyjaśnienie wahań lub trendów kursów walutowych w różnych horyzontach czasowych. Po drugie, ograniczoną użyte- czność modeli teoretycznych w projektowaniu polityki fiskalnej i monetarnej można wiązać z przyjmowanym w większości z nich założeniem racjonalności oczekiwań podmiotów gospodarczych (rational expectations hypothesis, REH) i uzależnieniem wahań kursów walutowych od zdeterminowanego a priori, zazwyczaj dość wąskiego zbioru zmiennych fundamentalnych. Po trzecie, wyko- rzystanie modeli ekonometrycznych w analizie kursu walutowego prowadzi nie tylko do identyfikacji jego determinant, ale pozwala również na ustalenie listy tych spośród nich, na które można oddziaływać bezpośrednio lub pośrednio za pomocą instrumentów polityki monetarnej i fiskalnej. Udzielenie odpowiedzi na pytanie o determinanty wahań kursu złotego względem euro w obowiązującym od kwietnia 2000 r. reżimie kursu płynnego jest głównym celem monografii. Przyjęta w pracy strategia modelowania ekono- metrycznego odróżnia ją od większości opracowań poświęconych modelowaniu kursu walutowego. 12 Wstęp Po pierwsze, badania empiryczne są prowadzone przy założeniu, zgodnie z którym rozłączna weryfikacja alternatywnych modeli teoretycznych jest rozwiązaniem niewystarczającym, gdy celem jest określenie kompletnego zbioru najważniejszych zmiennych, oddziałujących na kurs PLN/EUR w różnych hory- zontach czasowych. Punktem wyjścia analiz empirycznych jest konkurencyjna wobec REH hipoteza gospodarki niedoskonałej wiedzy Frydmana i Goldberga (2007) (imperfect knowledge economics hypothesis, IKE), gdzie dopuszcza się sytuację, w której podmioty gospodarcze formułują oczekiwania w różnych horyzontach czasowych, na podstawie różnych i zmieniających się w czasie zbiorów zmiennych. Oznacza to, że w warunkach IKE dostosowania kursu walutowego mogą przebiegać jednocześnie wzdłuż wielu alternatywnych ście- żek równowagi, z których każda może być spójna z alternatywnym modelem teoretycznym. Dlatego też w monografii podjęto próbę konstrukcji hybrydowego modelu kursu PLN/EUR obejmującego najważniejsze teoretyczne modele kursów walutowych: długookresowy model parytetu siły nabywczej walut (purchasing power parity, PPP), behawioralny model kursu walutowego równo- wagi dla okresu średniego (behavioural equilibrium exchange rate, BEER) oraz krótkookresowy model nieubezpieczonego parytetu stóp procentowych ze zmienną w czasie premią za ryzyko (uncovered interest rate parity, UIP). Uwzględniono także potencjalny wpływ na kształtowanie kursu PLN/EUR szoków podażowych wiązanych z oddziaływaniem mechanizmu Balassy-Samu- elsona, stosowanie przez firmy strategii cenowych pricing-to-market oraz zabu- rzające arbitraż cenowy oddziaływanie kosztów transakcyjnych. Po drugie, przyjęcie założeń hipotezy niedoskonałej wiedzy sprawia, że badania kursu PLN/EUR muszą mieć charakter stricte empiryczny. To z kolei oznacza konieczność wykorzystania w możliwie elastycznych narzędzi analizy ekonometrycznej, a ponieważ badania przedstawiane w dalszej części mono- grafii były prowadzone w ramach częstościowego paradygmatu prawdopodo- bieństwa (w odróżnieniu od paradygmatu subiektywnego, prowadzącego do wnioskowania bayesowskiego), to naturalnym rozwiązaniem jest wybór modeli wektorowej autoregresji (vector autoregressive model, VAR) i będących ich izomorficznymi przekształceniami modeli wektorowej korekty błędem (vector error correcion model, VEC) i oparcie wnioskowania na wynikach analiz kointegracyjnych. Użyteczność modeli VEC w badaniach empirycznych jest powszechnie znana, ale ich zastosowania budzą niekiedy zastrzeżenia. Te ostat- nie stają się poważne, gdy wykorzystanie modeli VEC ma charakter rutynowy. Szczególne wątpliwości budzi ograniczenie badań empirycznych do modeli VEC, w których zakłada się obecność zmiennych zintegrowanych co najwyżej w stopniu pierwszym (zmiennych I(1)), podczas gdy tylko nieco dokładniejsza 13 Kurs złoty/euro. Teoria i empiria analiza wyników estymacji pozwala na wskazanie błędów specyfikacji wynika- jących z obecności zmiennych zintegrowanych w stopniu drugim (zmiennych I(2)) lub też zmiennych I(1) wykazujących cechy zmiennych I(2). Konsekwen- cją jest zazwyczaj niemożność wskazania spójnej interpretacji ekonomicznej wyników estymacji. Po trzecie, najsilniejszy akcent w monografii położono na możliwie kom- pletne wykorzystanie informacji zawartej w danych. W przypadku niemożności empirycznego potwierdzenia poprawności wybranego modelu teoretycznego po- dejmowano szczegółową analizę wyników estymacji i na jej podstawie formuło- wano, a następnie weryfikowano, kolejne hipotezy badawcze. Przyjęcie takiej ścieżki modelowania kursu walutowego PLN/EUR jest zgodne z rekomendo- waną przez Katarinę Juselius strategią modelowania od-szczegółu-do-ogółu (from-specific-to-general, FSTG), w której ramach konstrukcja modelu „ostate- cznego” nie jest tożsama z pozytywną weryfikacją pojedynczej hipotezy badaw- czej, lecz polega na weryfikacji całej sekwencji hipotez, które są spójne z alter- natywnymi modelami teoretycznymi lub też są formułowane na podstawie identyfikowanych regularności w szeregach czasowych. Ta ostatnia cecha mode- li VEC, konstruowanych w ramach strategii FSTG, stawia je w opozycji do cieszących się rosnącą popularnością i coraz częściej wykorzystywanych dynamicznych stochastycznych modeli równowagi ogólnej (dynamic stochastic general equilibrium model, DSGE). Ramy tej monografii są zbyt wąskie dla szerszej dyskusji o wadach i zaletach obu podejść w modelowaniu procesów gospodarczych (krytyka modeli DSGE w: Colander (ed.), 2006), jednak należy w tym miejscu silnie zaakcentować, że waga zastrzeżeń wobec ateoretycznego charakteru zależności identyfikowanych na podstawie regularności obecnych w szeregach czasowych nie jest większa od wagi zastrzeżeń, które można sfor- mułować w odniesieniu do modeli DSGE. Hoover (2006, s. 247) prezentuje przykłady skrajnie krytycznych stanowisk wskazując pośrednio na niemożność rewizji modeli teoretycznych na podstawie modeli empirycznych o strukturach predeterminowanych przez teorię (If […] evidence can be viewed only through totalizing a priori theory, it cannot be used to revise the theory) i ograniczone walory poznawcze takich modeli empirycznych (…the Walrasian attitude is that to know anything, one must know everything). Monografia składa się z dziewięciu rozdziałów tworzących trzy części o podobnej strukturze. W rozdziałach I–IV podejmowana jest dyskusja o modelu parytetu siły nabywczej walut. Zgodnie z tradycyjną interpretacją w modelu PPP opisuje się arbitraż cenowy na rynkach towarowych, który prowadzi do zrównania konkurencyjności cenowej w długim okresie, podczas gdy interpretacja przyj- 14 Wstęp mowana w modelach zaliczanych do nurtu nowej makroekonomii gospodarki otwartej (New Open Economy Macroeconomics, NOEM; Obstfeld i Rogoff, 1995, 1996) wskazuje parytet siły nabywczej walut jako warunek kompletności rynków, wyrównywania użyteczności walut i równomiernego rozkładu ryzyka walutowego (perfect risk sharing). Niezależnie od przyjętej interpretacji, model PPP jest nadal postrzegany jako pierwszy (choć coraz częściej nie jedyny i nie najważniejszy) punkt odniesienia w analizach kursów walutowych, a zważywszy na bardzo dużą liczbę nowych publikacji przedstawiających wyniki badań modelu PPP, stwierdzenie Rogoffa (1996), iż większość ekonomistów postrzega parytet siły nabywczej walut jako model opisujący kurs walutowy w długim okresie, należy nadal uznawać za aktualne. Z tej też przyczyny w monografii poświęconej zagadnieniu identyfikacji determinant kursu złotego względem euro nie może zabraknąć szerszej dyskusji poświęconej – z jednej strony – wynikom badań stacjonarności kursu realnego PLN/EUR, z drugiej zaś – wynikom uzyski- wanym w modelach wiążących wahania nominalnego kursu PLN/EUR z indek- sami cen w Polsce i strefie euro. Rozróżnienie pomiędzy testami stacjonarności realnego kursu walutowego i modelowaniem kursu nominalnego uzasadnia stosowane konsekwentnie w dalszej części monografii rozróżnienie pomiędzy hipotezą PPP i modelem PPP. Rozdział I ma charakter przeglądowy. Punktem wyjścia jest dekompozycja kursu walutowego ilustrująca jego zależność od czynników długo-, średnio- i krótkookresowych, co z jednej strony pozwala wskazać najważniejsze proble- my napotykane w analizach empirycznych (obecność zmiennych o różnych stop- niach zintegrowania), z drugiej zaś – wskazać skalę uproszczeń obecnych w modelu PPP. Dalsza część rozdziału zawiera skrótowe omówienie prawa jednej ceny i będącej jego uogólnieniem hipotezy parytetu siły nabywczej walut, a rozważania koncentrują się przede wszystkim na założeniach leżących u podstaw obu modeli. Dyskusja poświęcona najczęściej stosowanym metodom weryfikacji hipotezy PPP i krytyka standardowo wykorzystywanych liniowych testów pierwiastków jednostkowych poprzedzają szersze omówienie badań stacjonarności realnych kursów walutowych prowadzonych najintensywniej w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku. Z obecnej perspektywy wyniki uzyskiwane w tamtym okresie mają już charakter historyczny. Nie zmienia to jednak faktu, że formułowana na ich podstawie teza, zgodnie z którą warunkiem koniecznym potwierdzenia hipotezy PPP jest wykorzystanie szeregów czaso- wych obejmujących bardzo długie okresy lub wykorzystanie paneli danych o dużej liczbie przekrojów (tj. analizowanych łącznie kursów realnych), nadal bywa postrzegana jako „stylizowany” fakt potwierdzający prawdziwość hipote- zy PPP. Przedstawione w rozdziale I krytyczne omówienie wczesnych badań ma 15 Kurs złoty/euro. Teoria i empiria na celu wskazanie dwóch przyczyn, dla których akceptacja tezy o prawdziwości hipotezy PPP jest nieuprawniona. Po pierwsze, jest ona formułowana na podstawie badań wykorzystujących testy statystyczne o niesatysfakcjonujących własnościach. Po drugie, wczesne badania parytetu siły nabywczej walut nie pozwalają na wyjaśnienie tzw. paradoksów PPP (względnie: zagadek PPP lub zagadek Rogoffa). Pierwszy z nich polega na tym, że niezależnie od potwierdze- nia stacjonarności kursów realnych ich odchylenia od poziomu równowagi są na tyle trwałe, że nie można ich wyjaśnić, odwołując się do frykcji rynkowych utożsamianych najczęściej ze sztywnościami nominalnymi. Drugi paradoks wy- nika z kolei stąd, że zmiany kursów nominalnych są zbliżone do wahań kursów realnych i ta własność stoi w sprzeczności z tezą, iż duża zmienność kursów nominalnych powinna zapewniać szybki powrót kursów realnych do poziomu równowagi. Dyskusja o testach stacjonarności kursów realnych jest kontynuowana w rozdziale II, a o jej wyłączeniu z rozdziału I decyduje to, że koncentruje się ona na wariancie hipotezy PPP, w którym uchyla się założenie o nieistotnym oddziaływaniu kosztów transakcyjnych, a standardowe testy pierwiastków jed- nostkowych są zastępowane przez testy dopuszczające nieliniowy charakter dostosowań kursów realnych. Punktem wyjścia jest założenie, zgodnie z którym niezerowe koszty transportu implikują istnieje przedziału wahań kursu realnego, w którym nie zachodzi arbitraż cenowy. Możliwe staje się wówczas rozróżnienie między reżimem wewnętrznym, w którym realny kurs walutowy może być generowany przez ścieżkę losową lub proces wybuchowy, i reżimem zewnętrz- nym, w którym – w przypadku prawdziwości prawa jednej ceny – są obserwo- wane dostosowania w kierunku przedziału bez arbitrażu cenowego. Dlatego też w rozdziale II omawiane są wyniki pionierskich badań LOP i PPP uzyskiwane w progowych modelach autoregresyjnych TAR (band threshold autoregressive model, B-TAR) oraz będących ich uogólnieniem modelach SETAR (self -exciting threshold autoregressive model). Wskazywane są argumenty przema- wiające za aproksymacją dostosowań kursów realnych do poziomu paryteto- wego za pomocą wykładniczych autoregresyjnych modeli gładkiego przejścia ESTAR (exponential smooth transition autoregressive model), w których wzrost dysparytetu powoduje nasilenie się procesów dostosowawczych, a następnie przedstawiane są wyniki zastosowań testów pierwiastków jednostkowych dopuszczających asymetrię nieliniowych procesów stochastycznych generują- cych kursy realne. Wskazywana jest także niejednoznaczność wyników empiry- cznych podważająca forsowany przez Marka Taylora wniosek, iż zastosowanie modeli nieliniowych pozwala wyjaśnić pierwszy paradoks PPP – wyniki esty- macji parametrów korekty błędem (error correcion terms, ECT) uzyskiwane 16 Wstęp w nieliniowych modelach korekty błędem (error correcion models, ECM) potwierdzają wprawdzie, że szybkość dostosowań kursów realnych rośnie wraz ze wzrostem ich odchyleń od poziomu PPP, ale jednocześnie wskazują na istnienie dużych opóźnień z jakimi te dostosowania następują. Akcentowana jest również mała użyteczność modeli nieliniowych w identyfikowaniu determinant kursów realnych, gdyż rozważenie „dowolnie nieliniowych” hipotez alternatyw- nych musi prowadzić do odrzucenia hipotez o obecności pierwiastków jedno- stkowych i potwierdzać szybsze dostosowania do parytetu, ale jednocześnie nie dostarcza informacji o przyczynach wahań kursów realnych wewnątrz przedzia- łu bez arbitrażu cenowego. Model teoretyczny wyjaśniający oba paradoksy PPP oraz metody jego empirycznej weryfikacji są analizowane w rozdziale III. Dyskusję otwiera synte- tyczne omówienie wyników estymacji parametrów najczęściej rozważanego w badaniach empirycznych modelu PPP w wersji słabej (weak-form purchasing power parity). Cechą wspólną tych badań jest, że są one prowadzone przy założeniu racjonalnych oczekiwań, ale niezależnie od dość często potwierdza- nego skointegrowania kursu nominalnego z cenami krajowymi i zagranicznymi nie prowadzą one do wyjaśnienia paradoksów PPP. Dlatego też w dalszej części rozdziału III omawiany jest szerzej wariant monetarnego modelu Dornbuscha (1976), w którym hipotezę racjonalnych oczekiwań zastępuje hipoteza gospodar- ki niedoskonałej wiedzy Frydmana i Goldberga (2007). Istotny problem związa- ny z zastosowaniem modelu Frydmana i Goldberga (2007) w empirycznych badaniach kursów walutowych wynika stąd, że zakłada się w nim występowanie dłuższych okresów, w których korekty struktur modeli prognostycznych charak- terryzują się uwarunkowanym psychologicznie konserwatyzmem i są w związku z tym niewielkie, oraz krótkich okresów, w których następują gwałtowne, głębo- kie i odwracające trendy rewizje strategii inwestycyjnych. To oznacza, że w przeciwieństwie do hipotezy REH, z której – w niewielkim tylko uproszcze- niu – wynika zgodność oczekiwań kursowych z poziomem parytetowym, hipote- za IKE nie tylko nie pozwala na jednoznaczną identyfikację struktury modelu empirycznego, ale również na aprioryczne ustalenie kompletnej listy jego zmiennych. Obecność konserwatywnych strategii inwestycyjnych może ponadto implikować zintegrowanie nominalnych kursów walutowych w stopniu drugim. Z tej przyczyny omawiane są szerzej własności modeli wektorowej korekty błędem VEC-I(2) i nieporównanie bardziej złożone niż w modelach VEC-I(1) problemy strukturalizacji wektorów kointegrujących w systemach ze zmiennymi I(2). Dyskutowana jest także propozycja Juselius (2010a, 2010b) konstruowania scenariuszy teoretycznych CVAR (theory-consistent cointegrated-VAR scena- rio), która pozwala na identyfikację struktury relacji równowagi na podstawie 17 Kurs złoty/euro. Teoria i empiria analizy rozprzestrzeniania się szoków I(2) i I(1) w równoważnej modelowi VEC reprezentacji wspólnych trendów stochastycznych (common stochastic trends representation, CST). Rozdział IV ma charakter empiryczny. Otwiera go krótkie omówienie ewolucji systemu walutowego w Polsce po roku 1990 oraz krytyczny przegląd badań empirycznych, w których przeprowadzono testy hipotezy PPP i przedsta- wiono modele PPP kursu złotego względem najważniejszych walut światowych. W dalszej części rozdziału prezentowane są analizy przeprowadzone przez auto- ra dla kursu PLN/EUR. Omawiane są wyniki standardowych liniowych testów stacjonarności realnego kursu PLN/EUR definiowanego dla różnych deflatorów w różnych próbach. Na ich podstawie formułowana jest hipoteza badawcza o „anomalii aprecjacyjnej”, zgodnie z którą dostosowanie kursowe z przełomu lat 2008–2009 mogło mieć w dużej części charakter procesu równoważącego rynek walutowy po okresie przewartościowania złotego. Weryfikowana jest także hipoteza PPP, przy założeniu nieliniowości dostosowań realnego kursu PLN/EUR do poziomu parytetowego, a następnie estymowane są parametry autoregresyjnego logistycznego modelu STAR drugiego stopnia. Wyniki pośred- nio potwierdzają obecność mechanizmów uwzględnianych w modelu Frydmana i Goldberga (2007), co decyduje o tym, że analiza kointegracyjna modelu PPP jest przeprowadzana w dwóch etapach. W pierwszym rozważany jest model VEC-I(1), a celem badań jest porównanie wyników estymacji z uzyskiwanymi w innych pracach oraz wskazanie tych cech systemu VEC-I(1), które podważają jego użyteczność w analizach modelu PPP kursu PLN/EUR. Podjęta w drugim etapie analiza modelu PPP w ramach systemu VEC-I(2) jednoznacznie wskazuje na niekompletność specyfikacji modelu PPP i daje mocne podstawy do objęcia badaniami nominalnych stóp procentowych. Model nieubezpieczonego parytetu stóp procentowych (uncovered interest rate parity, UIP) jest przedmiotem dyskusji w drugiej części monografii obejmującej rozdziały V–VI. Ponieważ model UIP – podobnie jak model PPP – jest omawiany szczegółowo w większości podręczników akademickich, roz- ważania zawarte w rozdziale V koncentrują się przede wszystkim na przyczy- nach, dla których empiryczne potwierdzenie relacji równowagi UIP napotyka poważne trudności i które ostatecznie prowadzą do szeroko akceptowanego wniosku o istnieniu anomalii premii terminowej (forward premium anomaly lub forward discount puzzle). Rozważono trzy zagadnienia. Po pierwsze, wskazano, że jedną z przyczyn niespełnienia relacji parytetowej UIP może być zmienna w czasie premia za ryzyko, a stopnień ogólności modeli teoretycznych wyjaśnia- jących wahania ryzyka walutowego jest tak duży, że ich bezpośrednie wykorzy- stanie w badaniach makroekonomicznych okazuje się skrajnie kłopotliwe. Po 18 Wstęp drugie, podjęto szerszą dyskusję poświęconą hipotezie czasowej struktury stóp procentowych (expectations hypotheses of the term structure, EHTS), zgodnie z którą potwierdzenie prawdziwości hipotezy UIP nie zależy od terminu zapa- dalności rozważanych papierów wartościowych (upraszczając: wyboru między długo- i krótkoterminowymi stopami procentowymi) jeśli tylko na analizowa- nych rynkach finansowych nie występuje premia terminowa (term premium). Po trzecie, poruszono problem oczekiwań kursowych w modelu UIP. W dyskusji uwzględniono wnioski płynące z analizy scenariuszy CVAR, a następnie omó- wiono historycznie wcześniejszą, ale niesprzeczną ze scenariuszami CVAR, ideę Katariny Juselius, zgodnie z którą analiza procesów zachodzących na rynkach towarowych (pozostających w równowadze, gdy spełniony jest parytet siły nabywczej walut) i procesów zachodzących na rynkach kapitałowych (których równoważenie zapewnia nieubezpieczony parytet stóp procentowych) powinna być prowadzona w ramach tego samego modelu VEC. Modele empiryczne uwzględniające tą rekomendację są określane w literaturze mianem modeli kursu walutowego równowagi z przepływami kapitałowymi (capital enhanced equili- brium exchange rate, CHEER). W rozdziale VI zawarto wyniki badań empirycznych modelu CHEER, będą- cych bezpośrednią kontynuacją analiz modelu PPP. Przedstawiono krytyczne omówienie najważniejszych prac poświęconych łącznej analizie relacji paryteto- wych definiowanych przez modele PPP i UIP przy założeniach REH i wskaza- no, że w wielu badaniach kurs walutowy jest zmienną słabo egzogeniczną, a to oznacza, że jego dostosowania nie przebiegają wzdłuż ścieżek równowagi iden- tyfikowanych w modelach CHEER. Podkreślono również, iż brak apriorycznych kryteriów wyboru między modelami, w których wahania kursu walutowego są uzależniane od wahań długo- lub krótkoterminowych stóp procentowych, jest przyczyną, dla której wstępną analizą objęto jednocześnie warianty modelu CHEER z oprocentowaniem dziesięcioletnich obligacji rządowych i trzymiesię- cznymi stopami procentowymi rynku międzybankowego. W obu przypadkach potwierdzono obecność zmiennych I(2), co zadecydowało o rozszerzeniu badań na warianty modelu Frydmana i Goldberga (2007) przy założeniach hipotezy IKE. Wstępne wyniki empiryczne były jednak niesatysfakcjonujące, gdyż w mo- delu CHEER ze stopami długoterminowymi realny kurs PLN/EUR okazał się zmienną słabo egzogeniczną, a oszacowania parametrów modelu ze stawkami procentowymi rynku międzybankowego charakteryzowały się niestabilnością. Dlatego też w następnym etapie model CHEER z krótkoterminowymi stopami procentowymi rozszerzono o ryzyko walutowe aproksymowane przez krótkoter- minowe zadłużenie sektora rządowego w Polsce i w krajach strefy euro. Takie rozwiązanie doprowadziło ostatecznie do skonstruowania modelu o interpretacji 19 Kurs złoty/euro. Teoria i empiria zbliżonej do interpretacji mechanizmów determinujących strategie spekulacyjne carry trade, ale nie pozwoliło wyjaśnić przyczyn osłabienia (trwałego w analizo- wanej próbie) złotego od przełomu lat 2009–2010. Z tej przyczyny rozdział VI zamyka omówienie wyników weryfikacji hipotezy, zgodnie z którą o wahaniach kursu PLN/EUR w końcu próby 1999:01–2011:06 zadecydował skokowy wzrost ryzyka globalnego. Kointegracyjna analiza modelu CHEER ze zmienną w czasie premią za ryzyko pozwala zidentyfikować równania równowagi realnego kursu walutowe- go PLN/EUR i inflacji krajowej o strukturach niemal identycznych ze struktura- mi relacji równowagi wynikającymi z analiz scenariuszy CVAR w monetarnym modelu Frydmana i Goldberga (2007). Problemy interpretacyjne jednak pozosta- ją, gdyż powiązanie wahań realnego kursu PLN/EUR wyłącznie ze zmianami trzymiesięcznych stóp procentowych i premii za ryzyko oznacza w istocie identyfikację jego determinant krótkookresowych. Dlatego też w trzeciej części monografii obejmującej rozdziały VII–IX podjęto szerzej problem modelowania średniookresowych determinant kursu PLN/EUR. W rozdziale VII przedstawiono najważniejsze średniookresowe, teoretyczne modele kursów walutowych. W dyskusji akcent położono na ich cząstkowy cha- rakter o czym decyduje fakt, iż w różnych okresach na kursy walutowe mogą wpływać różne zmienne i nie jest możliwe jednoznaczne wskazanie uniwersal- nego średniookresowego modelu teoretycznego, który można byłoby poddać formalnej weryfikacji empirycznej. Przegląd badań wskazuje, że jednym z naj- częściej analizowanych modeli empirycznych jest zaproponowany przez Clarka i MacDonalda (1999) model behawioralnego kursu walutowego równowagi BEER, w którym wahania zmiennych fundamentalnych prowadzą do zmian oczekiwań kursowych, a te ostatnie przekładają się na zmiany kursu realnego. Struktura modelu empirycznego nie musi zatem bezpośrednio odpowiadać okre- ślonym modelom teoretycznym, co przybliża modele BEER do modeli konstruo- wanych przy założeniach IKE, a to z kolei oznacza, że dopuszczalna jest sytua- cja, w której model empiryczny jest konstruowany na podstawie różnych modeli cząstkowych. Omówiono (i) model zasobowo-strumieniowy, (ii) model Balassy -Samuelsona, (iii) modele uzależniające kursy walutowe od wahań popytu oraz (iv) model wiążący wahania kursów walutowych ze zmianami terms of trade, a dyskusję zamykają rozważania na temat operacjonalizacji modeli BEER. Obszerną krytykę zastosowań modeli BEER przedstawiono w rozdziale VIII. Omówiono wczesne badania prowadzone dla kursów walut krajów rozwi- niętych i pozaeuropejskich krajów rozwijających się oraz wyniki analiz kursów walut krajów Europy Środkowo-Wschodniej. Zwrócono uwagę na eklektyzm specyfikacji modeli BEER i dość wyraźną dowolność interpretacji oszacowań 20 Wstęp parametrów, a następnie przedstawiono argumenty przemawiające przeciw obecnemu we wczesnych modelach BEER założeniu o dominującej roli efektu Balassy-Samuelsona w kształtowaniu kursów realnych. W szczególności wska- zano, że modele konstruowane zgodnie z założeniami NOEM dopuszczają sytu- ację, w której niestacjonarność kursów realnych definiowanych dla ogólnych indeksów cen jest konsekwencją niestacjonarności kursów realnych definiowa- nych dla cen sektora tradables. Omówiono najważniejsze modele kursów walut krajów Europy Środkowo-Wschodniej urealnianych indeksami cen sektorów tradables, w których obecne są mechanizmy implikowane przez modele NOEM, a następnie przedstawiono krytykę empirycznych badań modeli BEER prowa- dzonych w Polsce. Ostatni rozdział ma charakter empiryczny. Zawarto w nim wyniki analiz hybrydowego, konstruowanego zgodnie ze strategią FSTG Katariny Juselius, modelu kursu realnego PLN/EUR urealnianego indeksami cen sektorów trada- bles. W badaniach uwzględniono wskazania modeli teoretycznych (rozdz. VII), wyniki wcześniejszych analiz modeli BEER (rozdz. VIII) oraz wyniki estymacji modeli PPP i CHEER z premią za ryzyko (rozdz. IV i VI). Dyskusję otwiera analiza przesłanek przemawiających za łącznym rozważeniem modeli PPP, CHEER i BEER w jednym systemie VEC i krótkie omówienie strategii FSTG. Następnie zanalizowano uproszczony wariant modelu hybrydowego, w którym krótkookresowe fluktuacje realnego kursu PLN/EUR są objaśniane przez dyspa- rytet realnych stóp procentowych i premię za ryzyko, zaś mechanizmy średnio- okresowe są reprezentowane wyłącznie przez relację wydajności pracy w Polsce i strefie euro. Celem badań była weryfikacja hipotezy o aprecjacyjnych skutkach wzrostu krajowej produktywności. Wyniki empiryczne nie potwierdziły istnienia takiej zależności, więc sformułowano alternatywne hipotezy badawcze o oddzia- ływaniu na kurs walutowy takich zmiennych, jak relacja bezpośrednich inwesty- cji zagranicznych (foreing direct investment, FDI) do PKB, relacja zadłużenia zagranicznego niezwiązanego z napływem FDI do PKB i relacja wskaźników terms of trade w Polsce i w strefie euro. Ostatecznie, analiza kointegracyjna mo- delu hybrydowego pozwoliła zidentyfikować cztery relacje równowagi i po- twierdzić jednoczesną zależność kursu walutowego PLN/EUR od relatywnych cen (nieliniowy wariant modelu PPP), stóp procentowych i premii za ryzyko (model CHEER) oraz wskaźników terms of trade, bezpośrednich inwestycji zagranicznych bezpośrednich inwestycji zagranicznych i niezwiązanym z tymi ostatnimi zadłużenia zagranicznego niezwiązanego z FDI (model BEER). W zakończeniu sformułowano najważniejsze wnioski. Ograniczona objętość pracy, jej empiryczny charakter, a także wielość wątków poruszanych przy konstruowaniu kolejnych wariantów modelu kursu 21 Kurs złoty/euro. Teoria i empiria PLN/EUR sprawiły, że w monografii nie poruszono szeregu istotnych tematów. W badaniach przyjęto perspektywę makroekonomiczną, co tłumaczy brak szer- szej dyskusji poświęconej mikrostrukturze rynku walutowego (np. Lyons , 2001; James, Marsh i Sarno (ed.) 2012; także: Kluza i Sławiński, 2006). Nie jest podejmowany również problem szacunków kursów równowagi, wokół którego koncentrują się badania Michała Rubaszka (por. Rubaszek i in., 2009, cześć 2), i nie są omawiane zagadnienia związane z konstrukcją monetarnych modeli kur- sów walutowych, które są z kolei głównym tematem badań Piotra Wdowiń- skiego (2010). Identyczna uwaga odnosi się do badań Ewy Syczewskiej i Dobro- miła Serwy, którzy analizują stricte krótkookresowe determinanty kursów walutowych (por. Syczewska, 2007; Rubaszek i in., 2009, część 3). W pracy nie jest także podejmowana dyskusja poświęcona roli kursów walutowych w polity- ce pieniężnej w Polsce (np. Kokoszczyński, 2004; Brzoza-Brzezina, 2011), ciągle aktualnemu tematowi polityki kursowej w okresie poprzedzającym unię walutową (por. De Grauwe, 2003; Bilski, 2006; Wójcik, 2008; Borowski, 2011; Michalczyk, 2012; raporty NBP (2004) i (2009) oraz prace Backé i Wójcik, 2002; Borowski i in., 2003; Koronowski, 2008; Sławiński, 2008, 2010) i poten- cjalnemu zagrożeniu kryzysem walutowym (Małecki i in., 2001; Gruszczyński, 2002, także: Sławiński, 2000). Niezależnie od znacznych rozmiarów monografii zawarto w niej ostatecznie fragmenty poświęcone skrótowemu omówieniu metodyki badań ekonometrycz- nych. Intencją autora było zaproponowanie Czytelnikowi pracy „domkniętej”, której lektura nie będzie wymagać sięgania do materiałów szczegółowo omawia- jących (i) własności panelowych testów pierwiastków jednostkowych, (ii) mode- le gładkiego przejścia STAR i (iii) metody analizy kointegracyjnej zmiennych I(2). Dlatego też w dyskusji o panelowych testach pierwiastków jednostkowych właściwym punktem odniesienia pozostają prace źródłowe oraz syntezy Piotra Kębłowskiego (2007), Krystyny Strzały (2009) i Barbary Dańskiej-Borsiak (2011), ale jednocześnie zawarta w rozdziale I krytyka wyników badań panelo- wych daje już podstawy do podważenia tezy o prawdziwości hipotezy PPP. Omówienia autoregresyjnych modeli gładkiego przejścia można z kolei znaleźć w pracach Timo Teräsvirty, a także w pracy Joanny Bruzdy (2007), a szczegóło- wych opisów modeli VEC-I(2) należy poszukiwać w pracach Sørena Johansena i Katariny Juselius, a także w monografii Michała Majsterka (2009) i najnowszej pracy pod redakcją Aleksandra Welfego (2013). Skrótowe omówienia modeli STAR i VEC-I(2) zawarte w rozdziałach II i III systematyzują jedynie dyskusję podejmowaną w rozdziałach empirycznych. * * * 22 Wstęp W monografii podsumowano blisko dziesięcioletnie badania prowadzone przez autora w Katedrze Modeli i Prognoz Ekonometrycznych Uniwersytetu Łódzkiego. Autor pragnie podziękować kierownikowi katedry, Panu Profesorowi Aleksandrowi Welfe, za stworzenie idealnych warunków rozwoju naukowego. Bez krytycznych komentarzy, inspirujących dyskusji i życzliwej pomocy Pana Profesora jako pierwszego, wymagającego recenzenta obszernego maszynopisu, nadanie pracy obecnego kształtu nie byłoby możliwe. Podziękowania kieruję do profesor Katariny Juselius z Uniwersytetu Kopenhaskiego i profesora Michała Majsterka za pomoc w zrozumieniu niełatwej kointegracyjnej analizy zmiennych I(2).Wdzięczny jestem także Panu profesorowi Cezaremu Wójcikowi, za cenne uwagi i wskazówki, które pozwoliły udoskonalić ostateczną wersję pracy. Monografia naukowa nie powinna zawierać wątków osobistych i emocjo- nalnych, jednak nie mogę w tym miejscu nie wspomnieć z wdzięcznością mojego pierwszego Nauczyciela, Pana Profesora Władysława Welfe, który otaczał mnie opieką i wspierał od pierwszych dni pracy naukowej. Żałuję, że nie zdążyłem i że już nigdy nie wręczę Panu Profesorowi egzemplarza tej książki. Pozostaje tylko wyrazić nadzieję, że Pan Profesor dostrzegłby w niej to podejście do ekonome- trii stosowanej, które staram się jedynie naśladować. * * * Asi i Maćkowi, moim najbliższym, dziękuję za wsparcie, cierpliwość i wy- rozumiałość, szczególnie wtedy, gdy obiecywane tygodnie stawały się miesiąca- mi, a miesiące – bywało i tak – półroczami. 23 12 Rozdział I DŁUGOOKRESOWE MODELE KURSU WALUTOWEGO Wprowadzenie Struktura teoretycznych i empirycznych modeli kursów walutowych zależy od definicji równowagi modelowanego systemu. Każdy kurs walutowy, przy którym na rynku walutowym zawierane są transakcje kupna-sprzedaży, może być postrzegany jako kurs równowagi, a to oznacza, że pomiędzy kursami o najwyższej częstotliwości (tzw. kursami tickowymi) a kursem walutowym dla stanu ustalonego (steady state) zawiera się całe spektrum kursów walutowych, którym – przy dodatkowych założeniach – można nadać interpretację kursów równowagi. Dlatego też wygodnym punktem wyjścia w analizach empirycznych jest zaproponowana przez Steina (1994, 1997) w modelu naturalnego kursu walutowego równowagi NATREX (natural real exchange rate) dekompozycja zmienności kursu walutowego na składowe zależne od czynników długo-, średnio i krótkookresowych1: (1.1) gdzie: , , . Równanie (1.1) definiuje rynkowy kurs walutowy (tj. cenę jednostki waluty zagranicznej w jednostkach waluty krajowej) jako wypadkową składnika długookresowego i trzech procesów równoważących system. Sładnik , reprezentuje dostosowania kursu rynkowego do kursu krótkookresowego 1 Małymi literami oznaczono w monografii logarytmy naturalne zmiennych. 25 )()() (SttMtMtStLtLtMtLttbbbbbbbbCtMtStLtMtLtbbbbb)()( StMtLtCt SttStbb Tt..., ,1bSbbbSb Kurs złoty/euro. Teoria i empiria który jest spójny z wartościami determinant oddziałujących jednocześnie w okresie długim, średnim i krótkim. Interpretacja różnic przebiegają wzdłuż jest analogiczna. Dostosowania kursu krótkookresowego ścieżki średniookresowej wyznaczanej przez średnio- i długookresowe zmienne fundamentalne, zaś kurs średniookresowy fluktuuje wzdłuż trajektorii jest sumą zakłóceń, które towarzyszą długookresowej dostosowaniom kursu walutowego do jego ścieżek krótko-, średnio- i długo- okresowych. . Składnik losowy i Podział determinant kursu walutowego na długo-, średnio- i krótkookreso- we ma w dużej mierze charakter umowny. Teoria ekonomiczna dostarcza jedy- nie dość ogólnych wskazówek ułatwiających poprawną identyfikację zmiennych decydujących o wahaniach kursów walutowych w różnych horyzontach czaso- wych. Krótkoterminowe stopy procentowe i rynkowe miary ryzyka walutowego są przykładami zmiennych, które można uznać za determinanty kursu w okresie krótkim. Identyfikacja czynników oddziałujących na kurs w okresie średnim i długim nie jest już tak oczywista. Pod uwagę należy brać wahania kursów związane z fazami cykli koniunkturalnych oraz rozciągnięte w zdecydowanie dłuższym czasie zmiany preferencji konsumpcyjnych, przepływy kapitałów inwestycyjnych i zmiany łącznej produktywności czynników produkcji (total factor productivity, TFP). Analiza dłuższych horyzontów czasowych prowadzi do określenia warunków, w których zachodzi równowaga steady state (1.2) Wspólną cechą zmiennych wskazanych w modelu (1.2) jako potencjalne determinanty kursów walutowych jest to, że indukują one podtrzymywalne (sustainable) w różnych horyzontach czasowych odchylenia od poziomu steady state, których skutkiem jest niezbilansowanie rachunku kapitałowego bilansu płatniczego i zmiany zadłużenia zagranicznego. I tak, przy założeniu swobody przepływu kapitałów inwestycyjnych oraz pełnej substytucyjności krajowych i zagranicznych instrumentów finansowych można rozważyć równowagę krótkookresową , którą charakteryzuje zrównanie krajowych i zagra- nicznych stóp procentowych oraz brak lub stałość ryzyka inwestycyjnego. Spełnienie równowagi średniookresowej wymaga z kolei domknięcia krajowej i zagranicznej luki produkcyjnej lub ustalenia się stóp bezrobocia na poziomie NAWRU (non-accelerating wages rate of unemployment), co jest równoważne z brakiem napięć i dostosowań płacowych na krajowym i zagra- nicznym rynku pracy. Zrównanie krajowych i zagranicznych inwestycji i oszczędności jest natomiast warunkiem równowagi długookresowej, gdy nastę- 26 MSbbLMbb SbMbLbCb:b) () () () (SttMtStLtMtLttbbbbbbbbbbSttbb MtStbb  I. Długookresowe modele kursu walutowego puje stabilizacja długu zagranicznego (Stein, 1997). Łatwo zauważyć, że tak zdefiniowana równowaga długookresowa nadal nie spełnia warunków równo- wagi dla stanu ustalonego. Przy niezerowym zadłużeniu zagranicznym spłaty rat kapitałowych i odsetek są możliwe tylko w przypadku niezerowego salda obro- tów bieżących, a to oznacza, że kurs walutowy musi nadal odchylać się od poziomu steady state. Powyższa analiza prowadzi do wniosku, iż w badaniach empirycznych kur- sów walutowych możliwe jest przyjęcie dwóch rozwiązań. Po pierwsze, można podjąć próbę ustalenia pełnej listy zmiennych oddziałujących na kurs walutowy w różnych horyzontach czasowych; kwantyfikacja ich wpływu na kurs walu- towy jest wówczas równoważna estymacji wektorów parametrów i (np. Kelm i Bęza-Bojanowska, 2005; Kelm, 2010a)2: gdzie: (1.3) , kursu walutowego , , – wektory długo-, średnio- i krótkookresowych determinant – wektor parametrów równowagi, , , , i Po drugie, analizie empirycznej można poddać modele, w których nakłada się kolejno arbitralne restrykcje zerowe na parametry . W przy- padku badania kursu walutowego sprowadzają się do weryfikacji hipotezy zakładającej oscylacje kursu walutowego wokół punktu równowagi steady state. Ponieważ warunkiem równowagi steady state jest zbilansowanie rachunku obrotów towarowych (czego warunkiem jest efek- tywność arbitrażu cenowego), analiza kursu walutowego sprowadza się wów- czas do weryfikacji hipotezy parytetu siły nabywczej walut (purchasing power parity, PPP) będącej uogólnieniem prawa jednej ceny (low of one price, LOP). W dalszej części rozdziału I omawiane są założenia i wyniki weryfikacji hipote- zy parytetu siły nabywczej walut. 2 Superskryptem [′] (prim) oznaczono w monografii transpozycję macierzy. Dla uproszczenia zapisu w równaniu (1.3) założono równą liczbę determinant długo-, średnio- i krótkookresowych. 27 ,)(1k)(2k)(3kttkktkktkktsmlbb )()(3)()(2)()(1)(kl)(km)(ksb] , ... ,[1)(iKiki),0.(..~2dint3 ,2 ,1i., ... ,1Kk)(3k)(2k)(1k0 )(3)(2)(1kkkttbb Kurs złoty/euro. Teoria i empiria 1. Prawo jednej ceny i parytet siły nabywczej walut Zgodnie z prawem jednej ceny skutkiem procesów arbitrażowych na ryn- kach towarowych jest zrównanie wyrażonej w walucie krajowej ceny dobra j z jego ceną w walucie zagranicznej po przeliczeniu jej na jednostki waluty kra- jowej: gdzie: (1.4) – ceny dobra , – nominalny kurs walutowy wyrażający wartość jednostki waluty zagra- w jednostkach waluty krajowej i zagranicznej, nicznej w jednostkach waluty krajowej, . Prawo jednej ceny opiera się na restrykcyjnych założeniach. Przyjmuje się, że towary podlegające arbitrażowi cenowemu są doskonałymi substytutami. Zakłada się jednocześnie brak kosztów transakcyjnych związanych z transpor- tem i dystrybucją oraz brak barier celnych i podatków nakładanych na towary importowane. Jako warunki prawdziwości LOP wskazywane są również odpo- wiednio silne powiązania krajowego i zagranicznego rynku towarowego, brak barier wejścia firm na rynki międzynarodowe, nieobecność strategii pricing-to -market (dalej: PTM) i różnicowania cen przez firmy funkcjonujące w warun- kach niepełnej konkurencji oraz brak sztywności nominalnych spowalniających dostosowania cenowe. Nieco rzadziej akcentowana jest kluczowa rola założenia o pełnym dostępie do informacji, które oznacza przyjęcie implicite hipotezy racjonalnych oczekiwań. Hipoteza parytetu siły nabywczej walut PPP jest formułowana przy zało- żeniu prawdziwości prawa jednej ceny LOP na wszystkich rynkach towarowych. Przy dodatkowym założeniu o identycznej strukturze koszyków towarowych w kraju i za granicą nominalny kurs walutowy jest definiowany wówczas przez relację zagregowanych indeksów cen krajowych ( ) i zagranicznych ( ): (1.5) gdzie: , . 28 *,,tjttjpbpjp*jpjbJj, ... ,1P*PJjjtjtJjjtjPBP1**,1,)( )(*jj1 j I. Długookresowe modele kursu walutowego Spełnienie hipotezy PPP oznacza zrównanie kosztów zakupu identycznych koszyków towarów i usług w kraju i za granicą i jest równoważne ustaleniu nominalnego kursu walutowego w warunkach steady state jako wielkości równej relatywnym cenom: (1.6) lub – równoważnie – zdefiniowaniu realnego kursu walutowego jako stałej: (1.7) Podobnie jak w przypadku kursu nominalnego odchylenia od równo- wagi steady state mogą być powiązane z wahaniami zmiennych oddziałujących na kurs realny w różnych horyzontach czasowych (tylda wyróżnia determinanty kursu realnego): (1.8) Implikacje takiego przeformułowania problemu są istotne: model PPP prze- staje być właściwym punktem odniesienia, gdy celem jest opis wahań i progno- zowanie nominalnego kursu walutowego, a ścieżka wyznaczana przez parytet siły nabywczej walut (1.7) staje się jedynie trajektorią, wzdłuż której zachodzą długo-, średnio- i krótkookresowe dostosowania kursu realnego. Powyższa dyskusja prowadzi do identyfikacji dwóch komplementarnych i szeroko reprezentowanych w literaturze empirycznej strategii analiz kursów walutowych. Pierwsza z nich ma charakter stricte długookresowy i polega na (i) weryfikacji hipotezy zakładającej stacjonarność kursu realnego (szerzej o zintegrowaniu procesów stochastycznych np. w: Majsterek, 1998a, Majsterek i Welfe, 2000a, Welfe, 2009, s. 359–360) lub (ii) konstrukcji modelu , a następnie weryfikacji hipotezy proporcjonalności PPP . Drugie po- dejście polega na poszukiwaniu kompletnej listy zmiennych determinujących kurs nominalny (1.3) lub kurs realny (1.8) w różnych horyzontach czasowych. (proportionality restriction) i stacjonarności 1.1. Determinanty i stacjonarność realnego kursu walutowego Aprioryczne rozstrzygnięcie, która z naszkicowanych strategii modelowania kursów walutowych jest właściwa wydaje się problematyczne, ale już teza, iż wykorzystanie długich szeregów czasowych ułatwia potwierdzenie stacjonarno- ści kursu realnego kontrowersyjna nie jest. Łatwo zauważyć, że kurs realny lub 29 *tttppbqppbqtttt*tqttktktktsmlq)(3)(2)(1~~~)0(~Iqtttttppb*21121)0(~It Kurs złoty/euro. Teoria i empiria , i lub zakłócenia będą stacjonarne jeśli (i) stacjonarne są wszystkie determinanty długo-, średnio- i krótkookresowe lub też (ii) istnieje taka kombinacja liniowa , która zapewnia ich skointegrowanie z kursem real- zmiennych nym (szersza dyskusja o kointegracji w rozdz. III). Przypadek, w którym zakładamy stacjonarność wszystkich zmiennych obec- nych w modelu (1.8) nie budzi zastrzeżeń jedynie wtedy, gdy analizą jest obejmowany bardzo długi okres, w którym – na skutek konwergencji nominalnej i realnej – odchylenia kursu realnego od poziomu steady state będą zbiegać do ), a modele (1.2) zera ( i (1.8) upraszczają się do równań . W typowych przypad- kach badania są oparte na szeregach czasowych obejmujących 15–25 lat, a włas- ności procesów generujących determinanty kursu walutowego różnią się od procesów stacjonarnych. Dla ilustracji rozważmy system, w którym realny kurs walutowy jest generowany przez (i) zmienną , odzwierciedlającą mechanizmy konwergencji realnej, które można utożsamiać z efektem Balassy-Samuelsona, oraz (ii) zmienną m, która w średnim okresie aproksymuje skutki cyklu koniun- kturalnego (np. zmiany produktywności indukowane przez czynniki popytowe). Jeśli reprezentuje szok podażowy (związany, na przykład, z napływem bezpośrednich inwestycji zagranicznych), można przyjąć, że proces generujący w próbie o typowej długości opisuje ścieżka losowa: dla i (1.9) gdzie na określa warunki początkowe. Przy założeniu stacjonarności zmien- jest generowana przez proces zintegrowany w stopniu pierwszym, są praprzyczyną kon- wergencji realnej, w procesach stochastycznych generujących średniookresowe determinanty kursu realnego należy uwzględnić obecność składnika długo- okresowego Przyjmując dalej, że szoki technologiczne : (1.10) reprezentuje szoki indukujące cykl koniunkturalny. Ostatecznie otrzy- gdzie mujemy: (1.11) Obecność w równaniu (1.11) podwójnie kumulowanych szoków podażo- wych decyduje o zintegrowaniu m w stopniu drugim, Uogólnienie wniosku płynącego z analizy przykładowych procesów i m (1.9)–(1.11), zgodnie z którym zmienne stochastycznych generujących 30 )(kl)(km)(ksq0 , ,tttsmlbbbbbLtMtStttttbbttqqlLltiLiLtttlll0010lLl(1).~IltLlMttttmlm1MtjtjMjtjiLittmlm00000)(L).2(~Imtl I. Długookresowe modele kursu walutowego , oddziałujące na kurs walutowy w najdłuższym horyzoncie czasowym mają naj- niższy stopień zintegrowania, nie jest uprawnione, jednak naszkicowany przy- kład uzasadnia twierdzenie, iż obecność w modelu zmiennych wpływających na w różnych horyzontach czasowych może wiązać się z koniecznością łącznej analizy zmiennych o różnych stopniach zintegrowania. Przy stosunkowo mało krępujących założeniach można wskazać przesłanki przemawiające za obecno- ścią w modelu (1.8) zmiennych zintegrowanych w stopniu drugim, a to oznacza, , m i s jest nie że warunkiem znalezienia stacjonarnej kombinacji liniowej tylko skointegrowanie zmiennych I(1), ale również (i) istnienie stacjonarnych kombinacji liniowych zmiennych I(2), lub (ii) obecność relacji kointegracji wielomianowej (szersza dyskusja w rozdz. III). Powyższa analiza nie wyklucza stacjonarności realnego kursu walutowego, jednak warunki, które muszą być spełnione, by było zmienną stacjonarną, a model PPP postrzegany jako jedyny warunek równowagi rynku walutowego, są na tyle restrykcyjne, że uprawniają tezę, zgodnie z którą potwierdzenie stacjo- narności realnego kursu walutowego (1.8) w próbach o małej liczebności będzie raczej wyjątkiem niż regułą. Wydłużenie przedziału czasowego, dla którego prowadzona jest analiza empiryczna uzasadnia rewizję założeń o własnościach procesu generującego dane (1.9)–(1.10). I tak, identyfikacja czynników podażo- wych jako podstawowej przyczyny konwergencji realnej uprawnia uwzględnie- nie w długim horyzoncie czasowym efektów nasycania gospodarki nowymi technologi
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kurs złoty/euro: teoria i empiria
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: