Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00228 004016 12915109 na godz. na dobę w sumie
Kwalifikacja A.35. Część 1. Planowanie i prowadzenie działalności w organizacji. Podręcznik do nauki zawodu technik ekonomista - książka
Kwalifikacja A.35. Część 1. Planowanie i prowadzenie działalności w organizacji. Podręcznik do nauki zawodu technik ekonomista - książka
Autor: , , , , Liczba stron: 416
Wydawca: Helion Edukacja Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-283-2662-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> komputery i informatyka >> podręczniki szkolne >> szkoła ponadgimnazjalna
Porównaj ceny (książka, ebook (-15%), audiobook).
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

• Kup książkę • Poleć książkę • Oceń książkę • Księgarnia internetowa • Lubię to! » Nasza społeczność Spis treści Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Rozdział 1. Ekonomiczne otoczenie przedsiębiorstwa . . . . . . . . . . . . . 11 1.1. Podstawowe pojęcia i obszary zainteresowań ekonomii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 1.2. Gospodarowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 1.3. Funkcjonowanie systemu gospodarczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 1.3.1. Pojęcie i istota systemu gospodarczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 1.3.2. Podmioty w gospodarce rynkowej i zależności między nimi . . . . . . . . . . . 18 1.4. Rynek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 1.4.1. Pojęcie, istota i rodzaje rynku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 1.4.2. Czynniki określające rozmiary popytu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 1.4.3. Czynniki określające rozmiary podaży . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 1.4.4. Równowaga rynkowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 1.5. Kluczowe problemy makroekonomii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 1.5.1. Pomiar efektów działalności gospodarczej. Podstawowe kategorie produktu i dochodu narodowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 1.5.2. Bezrobocie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 1.5.3. Inflacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 1.5.4. Narzędzia oddziaływania państwa na gospodarkę. Polityka fiskalna i monetarna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 Rozdział 2. Elementy prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 2.1. Zagadnienia wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 2.1.1. Pojęcie prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 2.1.2. Państwo a prawo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 2.1.3. Prawo a normy społeczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 3 Poleć książkęKup książkę 2.1.4. System prawa i gałęzie prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 2.1.5. Norma prawna i przepis prawny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 2.1.6. Praworządność i przestrzeganie prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 2.1.7. Stosunek prawny i jego elementy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 2.1.8. Zdarzenia prawne i ich podział . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 2.1.9. Źródła prawa w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 2.2. Prawo cywilne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 2.2.1. Pojęcie i źródła prawa cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 2.2.2. Część ogólna prawa cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58 2.2.3. Prawo rzeczowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 2.2.4. Zobowiązania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 2.3. Prawo gospodarcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 2.3.1. Podstawowe pojęcia prawa gospodarczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 2.3.2. Działalność gospodarcza pod nadzorem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 2.3.3. Osoba fizyczna jako przedsiębiorca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 2.3.4. Osoba prawna jako przedsiębiorca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 2.3.5. Obowiązki przedsiębiorcy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99 2.4. Prawo pracy i ubezpieczeń społecznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101 2.4.1. Podstawowe pojęcia i zasady prawa pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101 2.4.2. Stosunek pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 2.4.3. Wynagrodzenie za pracę . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 2.4.4. Czas pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 2.4.5. Urlopy wypoczynkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 2.4.6. Obowiązki pracownika i pracodawcy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 2.4.7. Odpowiedzialność pracownicza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 2.4.8. Zatrudnianie młodocianych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 2.4.9. Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem . . . . . . . . . . . . . . . . 114 2.4.10. Prawo ubezpieczeń społecznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 2.5. Prawo administracyjne i postępowanie administracyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 2.5.1. Prawo administracyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 2.5.2. Postępowanie administracyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 2.6. Prawo podatkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 2.7. Prawo autorskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 2.7.1. Regulacje prawa autorskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 2.7.2. Prawa pokrewne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130 2.8. Ochrona danych osobowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 4 Poleć książkęKup książkę Rozdział 3. Działalność gospodarcza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 3.1. Zakładanie i prowadzenie działalności gospodarczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 3.1.1. Charakterystyka działalności gospodarczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 3.1.2. Zakładanie i prowadzenie działalności gospodarczej przez osobę fizyczną . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138 3.2. Formy własności i organizacji przedsiębiorstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 3.3. Formy współpracy i powiązań przedsiębiorstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 3.4. Gospodarowanie zasobami majątkowymi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 3.4.1. Aktywa trwałe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 3.4.2. Aktywa obrotowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172 3.5. Gospodarowanie zapasami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176 3.5.1. Gospodarka materiałami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176 3.5.2. Magazynowanie zapasów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 3.5.3. Normowanie zużycia materiałów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 3.5.4. Rotacja zapasów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 3.6. Organizacja procesu produkcji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192 3.6.1. Zdolność produkcyjna przedsiębiorstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 193 3.6.2. Rytmiczność produkcji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 3.6.3. Jakość produkcji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199 3.7. Teoria kosztów produkcji — koszty, przychody i wynik finansowy . . . . . . . . . . . . 202 3.7.1. Koszty w przedsiębiorstwie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 202 3.7.2. Przychody w przedsiębiorstwie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 3.7.3. Wynik finansowy przedsiębiorstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 3.7.4. Próg rentowności w przedsiębiorstwie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218 3.8. Zasady wyceny rzeczowych aktywów obrotowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223 3.8.1. Podatek od towarów i usług (VAT) jako element ceny . . . . . . . . . . . . . . . . 223 3.8.2. Kalkulacja cen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 3.8.3. Wycena zapasów w przedsiębiorstwie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230 3.9. Dokumentowanie zmian w majątku obrotowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237 3.9.1. Dokumentowanie sprzedaży . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237 3.9.2. Dokumentowanie obrotu magazynowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249 3.9.3. Dokumentowanie obrotu pieniężnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 Rozdział 4. Marketing . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 277 4.1. Istota i zadania marketingu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 277 4.2. Badania marketingowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 283 5 Poleć książkęKup książkę 4.2.1. SIM i klasyfikacje badań marketingowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 283 4.2.2. Wybrane metody badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 293 4.3. Planowanie działalności marketingowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303 4.4. Marketing mix . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 311 4.4.1. Produkt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 312 4.4.2. Cena . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 317 4.4.3. Dystrybucja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321 4.4.4. Promocja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 323 Rozdział 5. Organizacja pracy biurowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 327 5.1. Charakterystyka pracy biurowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 327 5.1.1. Informacja w pracy biurowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 327 5.1.2. Wpływ informacji na proces decyzyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 330 5.2. Urządzenia i inne środki techniczne w pracy biurowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 331 5.2.1. Środki łączności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 332 5.2.2. Komputer w pracy biurowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 332 5.2.3. Środki do reprografii dokumentów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 334 5.2.4. Pozostałe środki biurowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 334 5.3. Obieg pism w organizacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 5.3.1. Systemy kancelaryjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 336 5.3.2. Rzeczowy wykaz akt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 340 5.3.3. Przechowywanie i archiwizowanie dokumentów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 342 5.3.4. Archiwum zakładowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 343 5.4. Sporządzanie pism . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 344 5.4.1. Zasady redagowania pism . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 344 5.4.2. Rozmieszczanie elementów składowych pism . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 349 5.4.3. Redagowanie treści pism . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 353 5.5. Korespondencja biurowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 355 5.5.1. Sporządzanie pism typowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 355 5.5.2. Pisma w sprawach osobowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 359 5.5.3. Pisma w sprawach handlowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 370 5.6. Funkcjonowanie sekretariatu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 382 5.6.1. Rodzaje, zadania i funkcje sekretariatu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 382 5.6.2. Wyposażenie sekretariatu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 383 5.6.3. Warunki pracy w sekretariacie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 384 5.6.4. Kwalifikacje zawodowe pracownika sekretariatu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 385 6 Poleć książkęKup książkę 5.7. Czas pracy sekretariatu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 386 5.7.1. Planowanie dnia pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 386 5.7.2. Organizowanie spotkań w przedsiębiorstwie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 387 5.7.3. Podróż służbowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 388 Rozdział 6. Psychologiczne i społeczne aspekty prowadzenia działalności gospodarczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 391 6.1. Skuteczna komunikacja i asertywność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 391 6.2. Negocjacje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 399 6.3. Savoir-vivre i dress code . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 405 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 409 7 Poleć książkęKup książkę Poleć książkęKup książkę 2 Elementy prawa 2.1. Zagadnienia wprowadzające Słowa kluczowe: prawo, normy, państwo, stosunek prawny, zdarzenia prawne 2.1.1. Pojęcie prawa Nieznajomość prawa szkodzi (łac. ignorantia iuris nocet). Podobnie jak w czasach rzymskich, również współcześnie brak znajomości przepisów nie stanowi podstawy do wyłączenia odpo- wiedzialności w przypadku, gdy je naruszymy, a mówiąc potocznie — gdy złamiemy prawo. Dlatego warto znać podstawowe przepisy prawne regulujące sprawy życia codziennego. Doty- czy to nie tylko osób wykonujących zawody prawnicze, ale każdego obywatela. Przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą, kobieta i mężczyzna zawierający związek małżeński, właściciel nieruchomości, osoba sporządzająca testament, a nawet dziecko kupujące batonik dokonują czynności, które mogą pociągać za sobą określone konsekwencje prawne (więcej w podrozdziale 2.2.2.1). Prawo to uporządkowany zespół norm postępowania, które zostały ustanowione lub uznane przez właściwe organy państwa. Przestrzeganie tych reguł jest zabezpieczone przymusem państwowym. Aby lepiej zrozumieć definicję prawa w znaczeniu przedmiotowym, warto przyjrzeć się po- szczególnym jej elementom: q zbiór norm postępowania — katalog norm prawnych jest co do zasady zamknięty — prawo wskazuje, które zachowania są zabronione, a które nakazane; q uporządkowanie — normy prawne usystematyzowane są w ramach poszczególnych aktów normatywnych i gałęzi prawa regulujących różne rodzaje stosunków społecznych — normy uporządkowane są hierarchicznie (kompetencyjnie) i treściowo; q ustanowienie normy — normy prawne ustanawiane są zgodnie z ustalonymi w ramach systemu prawa zasadami przez upoważniony organ państwa, np. ustawa uchwalana jest przez sejm; współcześnie stanowienie jest jednym z najbardziej powszechnych faktów prawotwórczych (form powstawania prawa) w systemach prawa narodowego; 43 Poleć książkęKup książkę Rozdział 2. t Elementy prawa q uznanie (usankcjonowanie) normy — w przypadku gdy organ państwa uczyni podsta- wą swojego rozstrzygnięcia normę zwyczajową, staje się ona normą prawną — państwo uznaje, że obowiązywać będzie norma, która do tej pory była stosowana zwyczajowo; q właściwy organ państwa — źródłem prawa stanowionego lub uznania zwyczaju mogą być wyłącznie organy, którym przyznano w tym zakresie kompetencję w ramach danego systemu prawa — organy działają na podstawie i w granicach prawa; q przymus państwowy — państwo jest jedynym podmiotem, który ma upoważnienie do użycia przymusu — chodzi o to, że inne podmioty, np. obywatele, nie mogą stosować przymusu, nawet jeśli kierowałyby się słusznie uzasadnionym interesem (np. nie można siłą odebrać pożyczonych komuś pieniędzy). Prawo obejmuje dwa działy — prawo publiczne i prawo prywatne. W dobie kapitalizmu, kiedy ustrój oparto na własności prywatnej, a jednostce zagwarantowano prawa, w które władza w zasadzie nie może ingerować, podział ten nabrał szczególnej doniosłości. Prawo prywatne to te normy, które regulują stosunki między obywatelami, prawo publiczne zaś normuje sto- sunki między państwem a obywatelami, między organami państwa oraz między państwami. Podział taki pozwala na przeciwstawienie sfery prywatnej (własność, swoboda zawierania umów) sferze publicznej (bezpieczeństwo wewnętrzne, organizacja wymiaru sprawiedliwości, polityka zagraniczna). Naruszenie norm prawa publicznego skutkuje dochodzeniem praw z inicjatywy państwa. W przypadku prawa prywatnego to zainteresowany podmiot dochodzi swoich praw, jeśli zostaną naruszone normy, np. wierzyciel pozywający dłużnika. 2.1.2. Państwo a prawo W definicji prawa państwo jest podmiotem tworzącym lub uznającym normy prawne i zmu- szającym do ich przestrzegania. Widać tu ścisłą zależność między państwem a prawem. Państwa uczestniczące w VII Międzynarodowej Konferencji Państw Amerykańskich, która odbyła się 26 grudnia 1933 roku w Montevideo, podpisały Konwencję o prawach i obowiązkach państw, formułując w artykule 1 prawne kryteria uznawania państwowości, tj. podstawy do decydowania, które podmioty można nazwać państwem. Ustalono wówczas, a stosuje się do dzisiaj, że: „Państwo jako podmiot prawa międzynarodowego powinno posiadać następujące elementy: q stałą ludność; q suwerenną władzę; q określone terytorium (wielkość państwa nie wpływa na jego podmiotowość) oddzielone od innych granicą; q zdolność wchodzenia w relacje międzynarodowe”. Państwo jest organizacją polityczną. Dysponuje szerokim zakresem środków oddziaływania koniecznych do wymuszenia przestrzegania norm prawnych przez podlegające mu podmioty. Przyjąć można różne koncepcje dotyczące funkcji pełnionych przez państwo. W najprostszym ujęciu państwo pełni dwie podstawowe funkcje: 44 Poleć książkęKup książkę 2.1. Zagadnienia wprowadzające q wewnętrzną — obejmującą działania porządkowe, prawodawcze i administracyjne; q zewnętrzną — obejmującą ochronę granic państwa i zapewnienie bezpieczeństwa oby- watelom oraz współpracę z innymi państwami. Pomiędzy państwem a prawem istnieje zależność, ponieważ: q prawo stanowi wyraz woli państwa; q organy państwa decydują, które normy powinny obowiązywać; q prawo danego państwa definiuje jego ustrój polityczny, ustrój społeczno-gospodarczy i strukturę organów państwa oraz przypisuje tym organom określone kompetencje i spo- sób działania; q prawo określa wszystkie elementy państwa jako organizacji politycznej; q współczesne prawo nie istnieje w zasadzie bez państwa, gdyż to państwo poprzez swoje organy stanowi akty prawne i zabezpiecza przestrzeganie norm prawnych, korzystając z ustanowionych środków przymusu. 2.1.3. Prawo a normy społeczne Państwo poprzez organy ustanawiające prawo wpływa na życie swoich obywateli. Obywatele tworzą społeczeństwo, czyli zbiorowość o względnie trwałej strukturze, która zamieszkuje dane terytorium, ma odrębną kulturę, tożsamość oraz wzajemne stosunki społeczne. Społe- czeństwo w toku swojego rozwoju wykształca normy postępowania, które wyznaczają wzorce zachowania dla jednostek i grup funkcjonujących w tymże społeczeństwie, tworząc porządek społeczny i organizując życie zbiorowe. Normy postępowania to wypowiedzi, które określo- nym podmiotom jako ich adresatom wskazują, poprzez nakaz albo zakaz, aby w określonych okolicznościach postąpiły albo postępowały w określony sposób. Wśród norm wyróżnia się m.in. normy: prawne, obyczajowe, zwyczajowe, formalne, nieformalne. Normy prawne to normy postępowania, które zostały ustanowione lub uznane przez upo- ważniony organ państwa; w naszej kulturze są to normy generalne (wskazujące adresata poprzez jego cechę, np. premier, osoba pełnoletnia) i abstrakcyjne (wyznaczające zachowanie określonego rodzaju i w zasadzie powtarzalne, np. ogłasza ustawę, naprawia szkodę). Normy zwyczajowe nakazują zachowanie zgodne z powszechnie stosowanym w danej spo- łeczności zwyczajem ukształtowanym pod wpływem wielokrotnego powtarzania często poprzez nieświadome naśladownictwo. Normy obyczajowe to reguły postępowania wskazujące, jak powinno się postępować w kon- kretnych sytuacjach, to znaczy co wypada, a czego nie wypada robić (np. ustąpienie miej- sca w autobusie osobie starszej). Nieprzestrzeganie normy obyczajowej może skutkować napiętnowaniem w danej grupie społecznej. Normy obyczajowe są jednocześnie normami zwyczajowymi. Normy formalne to te reguły, które mają postać regulaminów lub przepisów. 45 Poleć książkęKup książkę Rozdział 2. t Elementy prawa Normy nieformalne są przekazywane zazwyczaj ustnie, obowiązują jako zwyczaj w danej grupie lub społeczności (np. zorganizowanie poczęstunku dla współpracowników w dniu urodzin lub imienin). Człowiek kieruje się nie tylko sformalizowanymi systemami norm (np. normy prawne, za- sady gier, regulaminy), ale również tymi, które wynikają z wychowania czy funkcjonowania w określonym środowisku społecznym. Z punktu widzenia organizacji życia społecznego ważnym źródłem norm jest moralność, rozumiana jako ukształtowany w procesie długotrwa- łego rozwoju społeczeństwa zespół norm postępowania, według których jedne zachowania uważane są za dobre, a inne za złe. Norma moralna w najprostszym ujęciu nakazuje czynić dobro, a zakazuje czynić zło. Problemem pozostaje, że w różnych grupach społecznych lu- dzie różnią się co do tego, które czyny uważają w istocie za dobre, a które za złe (np. tortury, kary cielesne, eutanazja, aborcja, stosowanie marihuany). W obrębie różnych wspólnot wyznaniowych i religijnych wyróżnia się także normy religijne, które w zrozumiały sposób skierowane są wyłącznie do ich członków. Za ich przekroczenie grozi sankcja wynikająca z danej religii czy wyznania. W państwach świeckich struktury państwa nie są zaangażowane w egzekwowanie realizowania tych norm. 2.1.4. System prawa i gałęzie prawa Zbiór norm prawnych, jak wspomniano wcześniej, charakteryzuje się uporządkowaniem, dzięki czemu określa się go mianem systemu prawa. O systemie prawa można mówić w od- niesieniu do konkretnego w danym czasie zbioru norm (np. prawo III RP, prawo rzymskie) albo w odniesieniu do jego typu (np. system prawa stanowionego, system prawa feudalnego). System prawa usystematyzowany jest w sposób pozwalający wyróżnić poszczególne podzbiory, nazywane gałęziami prawa. Poszczególne gałęzie są wyodrębniane w szczególności na pod- stawie kryterium przedmiotu unormowania, czyli dziedziny spraw poddanych normowaniu, oraz kategorii podmiotów, które są adresatami norm. W polskim systemie prawa wyróżnia się m.in. następujące gałęzie prawa: q Prawo konstytucyjne reguluje kwestie związane m.in. z: » ustrojem politycznym, gospodarczym i społecznym państwa; » organami państwa i ich kompetencjami; » organizacją wymiaru sprawiedliwości i kontrolą państwową; » podstawowymi prawami, wolnościami i obowiązkami obywateli; » zasadami wyborów do organów przedstawicielskich. q Prawo cywilne stanowi zespół norm regulujących stosunki o charakterze majątkowym i niektóre stosunki o charakterze niemajątkowym (dobra osobiste, np. godność, nazwisko) pomiędzy osobami fizycznymi, pomiędzy jednostkami organizacyjnymi oraz pomiędzy osobami fizycznymi a jednostkami organizacyjnymi. Podmioty prawa cywilnego są względem siebie równorzędne. 46 Poleć książkęKup książkę 2.1. Zagadnienia wprowadzające q Prawo administracyjne to zespół norm regulujących organizację administracji państwa i przyporządkowujących poszczególnym organom zakres kompetencji. Władcze kom- petencje organów państwa regulowane poprzez prawo administracyjne dotyczą wielu dziedzin życia, np. oświaty, zdrowia, świadczeń socjalnych, kultury. To prawo opiera się na nierównorzędności podmiotów. Do prawa administracyjnego zalicza się także wyspecjalizowane działy, takie jak prawo wodne, prawo łowieckie czy prawo budowlane. q Prawo pracy to zespół norm związanych ze stosunkiem pracy pomiędzy pracodawcą a pracownikiem. Obejmuje ono regulacje związane m.in. z powstaniem, zmianą i usta- niem stosunku pracy, bezpieczeństwem i higieną pracy oraz prawami i obowiązkami pracodawcy i pracownika. q Prawo rodzinne reguluje stosunki majątkowe i osobiste pomiędzy małżonkami, pomiędzy rodzicami a dziećmi, pomiędzy krewnymi oraz oparte na powinowactwie, przysposo- bieniu i kurateli. q Prawo finansowe to zespół norm, które regulują sposób, w jaki państwo gromadzi, roz- dziela i wydatkuje środki pieniężne. Normy tego prawa regulują również strukturę i tryb działania poszczególnych organów i instytucji finansowych. q Prawo karne określa ogólne zasady odpowiedzialności karnej, czyny będące przestęp- stwami oraz sankcje za ich popełnienie. q Prawo handlowe (gospodarcze) obejmuje normy regulujące kwestie podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej, np. uzyskiwanie koncesji i zezwoleń (prawo handlowe publiczne), a także kwestie dotyczące tworzenia, rozwiązywania i funkcjono- wania spółek (prawo handlowe prywatne). Generalnie przyjmuje się podział prawa na prawo materialne i prawo formalne. Prawo materialne stanowi istotę systemu prawa, w sposób pierwotny wyznaczając stosunki prawne, normy określające merytoryczne prawa i obowiązki oraz normy regulujące zacho- wania podmiotów w społeczeństwie. Prawo formalne (procesowe) ma charakter wtórny, pełni służebną funkcję wobec prawa materialnego, obejmuje normy odnoszące się do organizacji i struktury organów administracji i organów wymiaru sprawiedliwości, a także normy regulujące tryb postępowania przed tymi organami, ich właściwość miejscową i rzeczową oraz tryb, w jakim należy dochodzić praw i egzekwować obowiązki wynikające z prawa materialnego. Można w nim wyodrębnić np.: q prawo cywilne procesowe, które reguluje postępowanie sądów i niektórych innych or- ganów w sprawach cywilnych, a także określa postępowanie osób występujących przed sądem, np. pozwanego, powoda, świadka, biegłego sądowego; q prawo karne procesowe, które reguluje tryb, w jakim prowadzone są i rozstrzygane sprawy karne przez organy wymiaru sprawiedliwości. 47 Poleć książkęKup książkę Rozdział 2. t Elementy prawa Normy prawa materialnego określają przykładowo prawa właściciela, a prawo formalne wskazuje, w jaki sposób właściciel może dochodzić roszczeń, gdy zostanie naruszone jego prawo własności. 2.1.5. Norma prawna i przepis prawny Pojęcie normy, w tym normy prawnej, pojawiło się już w tym opracowaniu (podrozdział 2.1.3). Często jest błędnie stosowane zamiennie z pojęciem przepisu prawnego, które ma zupełnie inne znaczenie. Przepis prawny to zdanie w sensie gramatycznym, jednostka redakcyjna tekstu praw- nego, zazwyczaj wyróżniona graficznie poprzez opatrzenie jej nazwą indywidualizującą (np. art.1 34 § 22). Innymi słowy, jest to podstawowy element aktu normatywnego. Przepisy prawne grupowane są w większe zbiory (np. rozdziały, podrozdziały) i zamieszczane w odpo- wiedniej kolejności (np. preambuła, część ogólna, przepisy końcowe), co im nadaje logiczny układ. Normy prawne wyrażone są w przepisach prawnych i z nich wynikają. Poprzez interpre- tację przepisów prawa, zwaną procesem wykładni, wyjaśnia się treść zawartych w nich norm, tzn. jakie podmioty w jakich okolicznościach jak mają nakazane bądź zakazane się zachować. Przepisy, w których wyrażone są elementy norm prawnych, nazywamy merytorycznymi. Z punktu widzenia funkcji pełnionych w ramach aktu normatywnego wyróżniamy: q przepisy ogólne — wskazuje się w nich sprawy regulowane na gruncie danego aktu i podmioty, których zachowanie będzie regulowane na podstawie wynikających z niego norm (w tym definicje); q przepisy szczegółowe — zamieszczane są po przepisach ogólnych i stanowią przepisy merytoryczne regulujące poszczególne sprawy na gruncie danego aktu; q przepisy o zmianie przepisów obowiązujących — nakazują zastąpić jakiś przepis innym przepisem o nowej treści lub nowym brzmieniu; q przepisy przejściowe i dostosowujące — zawierają odpowiedź na pytanie, których norm — zawartych w nowym czy w starym akcie normatywnym — należy przestrzegać i kiedy się to zmienia. 1 Wykaz skrótów zastosowanych w rozdziale: art. — artykuł, ust. — ustęp, kp — kodeks pracy, kc — kodeks cywilny, kk — kodeks karny, kpa — kodeks postępowania administracyjnego, Dz.U. — Dziennik Ustaw, poz. — pozycja, z późn. zm. — z późniejszymi zmianami, Dz.Urz.Woj.Doln. — Dziennik Urzędowy Województwa Dolnośląskiego. 48 Poleć książkęKup książkę 3.5. Gospodarowanie zapasami Poziom organizacyjny przedsiębiorstwa jest związany z działaniami logistycznymi zapewnia- jącymi efektywne funkcjonowanie przedsiębiorstwa. Zapewnienie optymalnych warunków przechowywania materiałów i przebiegu produkcji przyczynia się do dużych oszczędności materiałów i zmniejszenia strat. Poziom ekonomiczny zależy od relacji stosowanych cen zapasów, od kosztów zakupu, ma- gazynowania, utrzymania zapasów, skracania cyklu produkcji. Jedną ze stosowanych koncepcji logistycznych jest zasada just-in-time, która polega na dostar- czaniu materiałów i innych zasobów do produkcji w ściśle określonych ilościach i w dokładnie ustalonym czasie. Efekt stosowania tej zasady to redukcja zapasów do niezbędnego minimum, krótkie cykle realizacji zamówienia, optymalizacja dostaw, a w konsekwencji — zmniejszenie kosztów magazynowania i procesu produkcyjnego. Osiągnięcie sukcesu w realizacji zasady just-in-time jest zależne od harmonijnej współpracy między dostawcami, producentami a dystrybutorami oraz stawia przed dostawcami rygory- styczne wymagania pod względem: q elastyczności dostaw, q punktualności i częstotliwości realizacji zamówień, q wysokiej jakości obsługi posprzedażnej dostarczonych produktów. 3.5.3. Normowanie zużycia materiałów Normowanie zużycia materiałów to ustalenie zależności ilościowej pomiędzy wielkością produkcji a ilością materiałów niezbędną do jej wykonania (np. ile tkaniny wełnianej trzeba zużyć, aby uszyć 500 par spodni). Norma zużycia materiału określa niezbędną ilość materiału potrzebną do wykonania jed- nostki produktu. Przy ustalaniu norm zużycia zapasów magazynowych należy uwzględnić: q przeciętne dzienne zużycie materiału; q średni cykl dostaw w dniach; q odchylenie od średniego cyklu dostaw; q czas na przygotowanie materiałów do produkcji (np. suszenie, rozładunek, obróbka). Przeciętne dzienne zużycie materiału obliczamy dwoma sposobami: q podzielenie statystycznego zużycia materiału w danym okresie przez liczbę dni roboczych w tym okresie; q pomnożenie planowanej dziennej wielkości produkcji przez normę zużycia materiału. Zużycie materiału oblicza się według wzoru: 185 Poleć książkęKup książkę Rozdział 3. t Działalność gospodarcza q ilościowo: q wartościowo: Z ui P N= ⋅ p Z uw = Z C ui ⋅ gdzie: Zui — wielkość zużycia materiału P — ilość wytworzonych wyrobów Np — produkcyjna norma zużycia materiału Zuw — wartość zużytego materiału C — cena materiału Przykład obliczania dziennego zużycia materiałów W maju br. zużyto 1 200 litrów oleju rzepakowego do produkcji majonezu. Biorąc pod uwa- gę, że liczba dni roboczych w maju wynosi 20, przeciętne dzienne zużycie oleju rzepako- wego wynosi: uiZ = 1200 litrów 20 dni = 60 litrów Do wykonania dziennej produkcji majonezu przedsiębiorstwo zużywa 60 litrów oleju rzepa- kowego. Przykład obliczania zużycia materiału Dzienna produkcja majonezu wynosi 500 litrów, norma zużycia żółtek na 1 litr majonezu to 6 sztuk. Liczbę jajek, jaką należy zużyć do produkcji majonezu, można obliczyć w następu- jący sposób: Z u = ⋅ P N p uiZ = 500 litrów 6 jajek 3 000 jajek = ⋅ Do wykonania dziennej produkcji majonezu przedsiębiorstwo zużywa 3 000 jajek. W procesie produkcji wyrobów występują straty materiałowe. Ilość materiału wchodzącego w skład wyrobu jest wówczas niższa od ilości materiału przeznaczonego do produkcji. Po- wstała różnica jest stratą materiałową. Wyróżnia się teoretyczną i produkcyjną (techniczną) normę zużycia materiałów. Norma teoretyczna (Nt) to ilość materiałów wchodząca w skład jednostki wyrobu gotowego. 186 Poleć książkęKup książkę 3.5. Gospodarowanie zapasami Norma produkcyjna (techniczna) (Np) to ilość materiałów niezbędna do wytworzenia jednostki wyrobu, czyli norma teoretyczna powiększona o straty (odpady) materiałowe (Sm). N p = + N S m t Straty materiałowe powstające w procesie produkcji są wyrażane ilościowo (Sm) lub procen- towo — współczynnikiem strat materiałowych (Wsm). Jeżeli współczynnik strat materiałowych jest wyrażony w stosunku do normy teoretycznej, wówczas produkcyjną normę zużycia materiału oblicza się według wzoru: N p = N t  ⋅ + 1  W sm 100    Jeżeli współczynnik strat materiałowych jest wyrażony w stosunku do normy produkcyjnej, to produkcyjną normę zużycia materiału oblicza się następująco: N p = t ⋅ N 100 100 − W sm Przykład obliczania norm zużycia materiałów Przedsiębiorstwo wytwarza 2-kilogramowe ciężarki do ćwiczeń fitness. Ustal produkcyjną normę zużycia dla następujących przypadków: a) jeżeli wskaźnik straty stali nierdzewnej w  stosunku do teoretycznej normy zużycia wynosi 10 : lub z proporcji N p = N t ⋅  + 1  W sm 100    pN =  2 kg 1   ⋅ + 10 100    = 2,2 kg 2 kg pN − − 100 110 pN = 2 kg 110 ⋅ 100 = 2,2 kg Do wytworzenia 2-kilogramowego ciężarka do ćwiczeń fitness potrzeba 2,2 kg stali nie- rdzewnej. 187 Poleć książkęKup książkę Rozdział 3. t Działalność gospodarcza b) jeżeli wskaźnik straty stali nierdzewnej w stosunku do produkcyjnej normy zużycia wy- nosi 10 : N p = ⋅ N t 100 100 − W sm pN =    lub z proporcji ⋅ 2 kg 100 100 10 − = 2,22 kg    2 kg pN − − 90 100 pN = 2 kg 100 ⋅ 90 = 2,22 kg Do wytworzenia 2-kilogramowego ciężarka do ćwiczeń fitness potrzeba 2,22 kg stali nie- rdzewnej. Normy zużycia mogą być ustalane różnymi sposobami (technikami), np.: q techniką statystyczną — normę zużycia wyznacza się na podstawie danych z lat ubiegłych o wielkości produkcji oraz całkowitym zużyciu materiałów; q techniką statystyczno-analityczną — normę zużycia wyznacza się jak w metodzie sta- tystycznej, a następnie wynik koryguje się o zamierzone oszczędności w zużyciu jed- nostkowym; q techniką doświadczalno-produkcyjną — normę zużycia wyznacza się na podstawie ba- dań i pomiarów przeprowadzonych w rzeczywistych warunkach procesu produkcyjnego. Podstawowym zadaniem działu zaopatrzenia jest ustalenie zapotrzebowania na materiały. Zapotrzebowanie materiałowe polega na ustaleniu ilości materiałów, jakie należy zakupić, aby utrzymać ciągłość procesu produkcyjnego Ustalając zapotrzebowanie, należy uwzględnić wielkość zużycia materiałów i wielkości za- pasów. Zapotrzebowanie materiałowe wynika z następującego równania: Z p + Z a = Z u + Z k gdzie: Zp — zapas początkowy Za — zapotrzebowanie (zakup) Zu — zużycie, rozchód Zk — zapas końcowy 188 Poleć książkęKup książkę Po przekształceniu równania otrzymujemy wzór: Z Z = a Z u + k 3.5. Gospodarowanie zapasami − Z p Przykład obliczania zapotrzebowania na materiał produkcyjny W zakładzie miesięczne zużycie glinki ceramicznej wynosi 50 kg, zapas na początek mie- siąca wynosi 8 kg, a planowany zapas na koniec miesiąca to 12 kg. Ile wynosi miesięczne zapotrzebowanie na glinkę ceramiczną? W miesiącu przedsiębiorstwo powinno zakupić 54 kg glinki ceramicznej. Za = 50 kg +12 kg – 8 kg = 54 kg ZADANIA Zadanie 3.22 Przedsiębiorstwo planuje w przyszłym miesiącu wyprodukować 1000 szt. wazonów szklanych. Produkcyjna norma zużycia masy szklanej wynosi 0,6 kg na 1 wazon. Planowany zapas początkowy ustalono na 20 kg, a zapas na koniec miesiąca to 48 kg. Ustal miesięczne zapotrzebowanie na masę szklaną. Zadanie 3.23 Zakład krawiecki szyje spodnie męskie. Norma teoretyczna wynosi 1,5 m sztruksu na parę spodni. Ustal normę produkcyjną zużycia materiału, jeżeli straty materiałowe wynoszą 8 i są liczone w stosunku do: a) normy teoretycznej, b) normy produkcyjnej. Zadanie 3.24 Ustal produkcyjną normę zużycia materiałów, jeżeli norma teoretyczna wynosi 4 kg masy plastycznej na jednostkę wyrobu gotowego, a współczynnik strat wynosi 5 w stosunku do: a) normy teoretycznej, b) normy produkcyjnej. Zadanie 3.25 Zakład krawiecki otrzymał zamówienie na 500 szt. krawatów męskich. Na wykonanie jednego krawata potrzeba 0,5 m.b. tkaniny. Ile metrów bieżących tkaniny należy zaku- pić, aby zrealizować zamówienie, jeżeli w magazynie znajduje się zapas 100 m tkaniny? Zadanie 3.26 Oblicz wielkość zapotrzebowania na farbę olejną w II kwartale, jeżeli kwartalne zużycie zaplanowano na 260 l farby. Zapas na 31 marca wynosi 27 l farby, a na 30 czerwca 45 l. 189 Poleć książkęKup książkę Rozdział 3. t Działalność gospodarcza ZADANIA Zadanie 3.27 W przedsiębiorstwie wytwarzającym koszyki wiklinowe teoretyczna norma zużycia taśmy wiklinowej wynosi 15 m na jeden koszyk. Współczynnik strat wynosi 12 w stosunku do normy teoretycznej. Przedsiębiorstwo planuje wytworzyć 1400 szt. koszyków wiklinowych w ciągu 2 miesięcy. Zapas początkowy ustalono na 520 m, a zapas końcowy na 800 m taśmy wiklinowej. Oblicz wielkość zużycia taśmy wiklinowej i zapotrzebowanie materiałowe. 3.5.4. Rotacja zapasów Celem działania przedsiębiorcy jest pomnażanie posiadanych zasobów majątkowych. Może to osiągnąć m.in. przez optymalne wykorzystanie rzeczowych aktywów trwałych i obrotowych. W odniesieniu do aktywów obrotowych można dążyć do zwiększenia szybkości ich krążenia (obrotu, rotacji). Szybkość ta jest liczona długością okresu unieruchomienia (zamrożenia) środków pieniężnych tkwiących w tych aktywach oraz czasem przechowywania zapasów w magazynie. Do oceny efektywności wykorzystania zapasów służą wskaźniki rotacji: q Wskaźnik rotacji zapasów w razach — informuje o tym, ile razy w danym okresie doszło do obrotu zapasami; jest obliczany według wzoru: q Wskaźnik rotacji zapasów w dniach — informuje o tym, przez ile dni są utrzymywane (magazynowane) zapasy; jest obliczany według wzoru: Przykład analizy rotacji zapasów Pozycja Przychody netto ze sprzedaży Zapasy materiałów Liczba dni w badanym okresie Wartość (w zł) 31.12.2013 31.12.2014 31.12.2015 — 3 600 360 37 500 3 950 360 42 800 3 210 360 190 Poleć książkęKup książkę 3.5. Gospodarowanie zapasami Wskaźnik rotacji zapasów w razach 2014 r. 2015 r. ( 37 500 3 600 3 950 + 2 = 9,93 10 ≈ ) ( 42 800 3 950 3 210 + 2 = 11,96 12 ≈ ) W 2014 r. wskaźnik rotacji zapasów w razach wyniósł 10 razy, co oznacza, że w ciągu roku wystąpiło 10 cykli rotacji zapasów materiałów. W 2015 r. wskaźnik rotacji zapasów w razach wyniósł 12 razy, co oznacza, że w ciągu roku wystąpiło 12 cykli rotacji zapasów materiałów. W porównaniu do 2014 r. liczba cykli rotacji zapasów materiałów zwiększyła się o 2 razy. Jest to tendencja korzystna i świadczy o wzroście efektywności gospodarowania zapasami materiałów w przedsiębiorstwie. Wskaźnik rotacji zapasów w dniach 2014 r. ( 3 600 3 950 ) ⋅ 360 dni 37 500 + 2 + 2 2015 r. ( 3 950 3 210 ) ⋅ 360 dni 42 800 = 36,24 36 dni ≈ = 30,11 30 dni ≈ W 2014 r. wskaźnik rotacji zapasów w dniach wyniósł 36 dni, co oznacza, że przeciętny zapas materiałów był przechowywany w magazynie przez 36 dni. W 2015 r. wskaźnik rotacji zapasów w dniach wyniósł 30 dni, co oznacza, że przeciętny zapas materiałów był prze- chowywany w magazynie przez 30 dni. W porównaniu do 2014 r. okres przechowywania przeciętnego zapasu skrócił się o 6 dni. Jest to tendencja korzystna i świadczy o wzroście efektywności gospodarowania zapasami materiałów w przedsiębiorstwie. 191 Poleć książkęKup książkę Rozdział 3. t Działalność gospodarcza ZADANIE Zadanie 3.28 Na podstawie danych w tabeli oblicz i zinterpretuj wskaźniki rotacji zapasów w razach i w dniach. Oceń gospodarkę zapasami towarów. Pozycja Przychody netto ze sprzedaży Zapasy towarów Liczba dni w badanym okresie Wartość (w zł) 31.12.2014 31.12.2015 58 900 7 400 360 51 770 9 300 360 31.12.2013 — 7 600 360 3.6. Organizacja procesu produkcji Słowa kluczowe: zdolność produkcyjna, efektywny czas pracy, pracochłonność, ryt- miczność, jakość, zarządzanie jakością Ważnym zadaniem realizowanym przez kadrę techniczną przedsiębiorstwa produkcyjnego jest przygotowanie procesu produkcyjnego i sterowanie jego przebiegiem. Proces produkcyj- ny składa się z faz i operacji realizowanych w zaplanowanej kolejności w celu wytworzenia wyrobów gotowych. Procesy produkcyjne można sklasyfikować według różnych kryteriów. Przedstawia je tabela 3.13. Tabela 3.13. Rodzaje procesów produkcyjnych Kryteria klasyfikacji procesów produkcyjnych Rodzaje procesów produkcyjnych Charakter działalności produkcyjnej Dominujący rodzaj nakładów Złożoność procesu produkcyjnego Procesy wydobywcze Procesy przetwórcze Procesy pracochłonne Procesy kapitałochłonne Procesy materiałochłonne Procesy proste Procesy złożone Wyróżnia się trzy podstawowe typy produkcji: q produkcja jednostkowa — wytwarzanie pojedynczych wyrobów, często wykonanych na zamówienie według indywidualnych projektów; 192 Poleć książkęKup książkę 3.6. Organizacja procesu produkcji q produkcja seryjna — wytwarzanie wyrobów w określonych partiach; w zależności od rozmiarów partii może to być produkcja małoseryjna, średnioseryjna i wielkoseryjna; q produkcja masowa — wytwarzanie dużych ilości wyrobów o tych samych cechach. Biorąc pod uwagę organizację produkcji i powiązania występujące pomiędzy poszczególnymi stanowiskami pracy, wyodrębniamy produkcję potokową i niepotokową. Jeżeli stanowiska pracy są ze sobą ściśle powiązane i rozmieszczone według kolejności wy- konywanych operacji technologicznych, a czas wykonania operacji i przekazywanie przed- miotów na kolejne stanowiska podlega kontroli, wówczas produkcja ma charakter potokowy. W przypadku, gdy powiązania pomiędzy stanowiskami pracy są dowolne i nie jest ściśle określona kolejność wykonywania operacji technologicznych, wówczas produkcja ma cha- rakter niepotokowy. W proces produkcji przedsiębiorstwo angażuje posiadane zasoby majątkowe. Do oceny stopnia wykorzystania tych zasobów stosuje się różne mierniki, służące do określenia m.in.: q zdolności produkcyjnej przedsiębiorstwa, q rytmiczności produkcji, q jakości produkcji. 3.6.1. Zdolność produkcyjna przedsiębiorstwa Zdolność produkcyjna przedsiębiorstwa jest jednym z podstawowych czynników wpływa- jących na wielkość produkcji. Zdolność produkcyjna to maksymalna wielkość produkcji, jaką można uzyskać w istnie- jących warunkach techniczno-organizacyjnych na danym stanowisku pracy, w wydziale produkcyjnym lub w całym przedsiębiorstwie. Miernikiem zdolności produkcyjnej jest liczba produktów gotowych, detali lub operacji technologicznych wykonanych przez maszynę w określonym czasie. Na poziom zdolności produkcyjnej mają wpływ: q liczba maszyn i urządzeń oraz ich stan techniczny, q jakość surowców i materiałów, q częstotliwość i zakres remontów, q typ produkcji, q kwalifikacje pracowników, q rodzaj wytwarzanych produktów. Przy obliczaniu zdolności produkcyjnej bierze się pod uwagę dwa czynniki: 1. efektywny czas pracy, 2. pracochłonność produkcji. 193 Poleć książkęKup książkę Rozdział 3. t Działalność gospodarcza Efektywny czas pracy maszyny określa się w godzinach w danym okresie, np. w miesiącu, kwartale, roku. Pozycją wyjściową do obliczania efektywnego czasu pracy jest rok kalenda- rzowy. Czas pracy maszyn i urządzeń może być ustalany jako: q czas kalendarzowy — ujmuje wszystkie dni kalendarzowe, np. w 2015 r. było 365 dni, a w 2016 r. było 366 dni kalendarzowych; q czas nominalny — jest to czas kalendarzowy pomniejszony o  wolne soboty, nie- dziele i święta, np. w 2016 r. nominalny wymiar czasu pracy wynosił 252 dni, czyli 366 dni – (52 niedziele + 9 dni świątecznych + 53 soboty); q czas efektywny — oblicza się go, odliczając od czasu nominalnego przerwy na remonty i konserwacje maszyn i urządzeń; przy jego obliczaniu uwzględnia się występowanie systemu pracy ciągłej lub pracy nieciągłej: » efektywny czas pracy przy pracy ciągłej wynosi: T r T T e k 24 h = − ⋅ » efektywny czas pracy przy pracy nieciągłej wynosi: T T d r T T k w T e − = − ( ) ⋅ gdzie: Te — efektywny czas pracy w godzinach Tk — kalendarzowy czas pracy w dniach Tr — czas przerw na remonty w godzinach Tw — czas wolny od pracy w dniach Td— czas trwania pracy w godzinach w ciągu doby Przykład obliczania czasu efektywnego Agregat prądotwórczy pracuje w ruchu ciągłym, planowane przestoje na remonty i konser- wację wynoszą 10 dni. Efektywny czas pracy agregatu prądotwórczego oblicza się nastę- pująco: Te = 365 dni · 24 godziny – 10 dni · 24 godziny = 8 520 godzin Efektywny czas pracy agregatu prądotwórczego wynosi 8 520 godzin. 194 Poleć książkęKup książkę 3.6. Organizacja procesu produkcji Przykład obliczania czasu efektywnego W roku bieżącym zaplanowano przeznaczyć 12 dni na remont automatu produkcyjnego. Nominalny wymiar czasu pracy wynosi 252 dni. Automat pracuje na dwie zmiany w ciągu doby. Efektywny czas pracy automatu oblicza się następująco: Te = 252 dni · 8 godzin · 2 zmiany – 12 dni · 16 godzin = = 4 032 godziny – 192 godzin = 3 840 godzin Efektywny czas pracy automatu wynosi 3 840 godzin. Pracochłonność produkcji określa się za pomocą: q normy wydajności maszyny, która informuje o liczbie produktów lub operacji, jaką ma- szyna może wykonać w jednostce czasu; q normy czasu pracy maszyny, która określa czas potrzebny na wykonanie jednego produktu lub operacji. Normę wydajności można przekształcić na normę pracochłonności i odwrotnie: N =i T N i T N , c N c = Ni — norma wydajności Nc — norma pracochłonności T — jednostka czasu Zdolność produkcyjną (Z) dla stanowiska pracy, na którym wykonuje się takie same wyroby bądź operacje, oblicza się za pomocą wzorów: Z T Ne = ⋅ , i TZ = e N c Przykład obliczania zdolności produkcyjnej Efektywny czas pracy linii do montażu drzwi wynosi 2 004 godziny. Norma wydajności linii montażowej wynosi 6 sztuk drzwi na godzinę. Roczną zdolność produkcyjną linii do monta- żu drzwi oblicza się następująco: Roczna zdolność produkcyjna linii do montażu drzwi wynosi 12 024 sztuk. 2004 godzin · 6 szt. = 12 024 szt. 195 Poleć książkęKup książkę Rozdział 3. t Działalność gospodarcza Przykład obliczania zdolności produkcyjnej Przedsiębiorstwo posiada na wydziale produkcyjnym 10 maszyn do produkcji podzespołów do lamp samochodowych. Nominalny czas pracy wynosi 252 dni. Przerwa na remont ma- szyny wynosi 14 godzin. Maszyny pracują na 2 zmiany. Norma czasu pracy maszyny wynosi 2 minuty na 1 podzespół. Roczną zdolność produkcyjną maszyn oblicza się następująco: Czas efektywny 1 maszyny (Te): 252 dni · 2 zmiany · 8 godzin – 14 godzin = 4 018 godzin Norma wydajności maszyny (Ni): Zdolność produkcyjna 10 maszyn: 60 minut : 2 minuty = 30 podzespołów 10 maszyn · 4 018 godzin · 30 szt. = 1 205 400 szt. podzespołów Roczna zdolność produkcyjna maszyn do produkcji podzespołów do lamp samochodo- wych wynosi 1 205 400 sztuk. Stopień wykorzystania zdolności produkcyjnej oblicza się, porównując faktyczną zdolność produkcyjną z planowaną zdolnością: PW Z = zp ⋅ 100 p Wzp — wskaźnik wykorzystania zdolności produkcyjnej P — faktycznie wytworzona wielkość produkcji Zp — planowana zdolność produkcyjna Różnica między zdolnością produkcyjną a stopniem jej wykorzystania stanowi rezerwę produkcyjną. Przykład obliczania stopnia wykorzystania zdolności produkcyjnej W roku bieżącym przedsiębiorstwo przy pracy dwuzmianowej wyprodukowało 57 000 sztuk żarówek. Planowana zdolność produkcyjna wynosiła 60 000 sztuk. Wskaźnik wykorzystania zdolności produkcyjnej i rezerwę produkcyjną oblicza się następująco: zpW = 57 000 szt. 60 000 szt. ⋅ 100 95 = Przedsiębiorstwo wykorzystało swoje moce produkcyjne w 95 . Rezerwa produkcyjna wynosi: 60 000 szt. – 57 000 szt. = 3 000 szt. 196 Poleć książkęKup książkę 3.6. Organizacja procesu produkcji 3.6.2. Rytmiczność produkcji Przebieg procesu produkcji jest poprzedzony opracowaniem planu produkcji. Uwzględnia się w nim optymalne wykorzystanie czynników produkcji. Realizacja planu jest oceniana poprzez rytmiczność produkcji. Rytmiczność produkcji polega na równomiernym, regularnym i zgodnym z harmonogra- mem wykonywaniu produktów. Produkcja jest rytmiczna, jeżeli wytwarza się zaplanowaną liczbę produktów. Praca przebiega- jąca rytmicznie odznacza się jednakowym natężeniem i równomiernością wykonania zadań. Efekty rytmiczności produkcji są następujące: q wyższa jakość produkcji; q obniżenie kosztów produkcji; q równomierne natężenie pracy; q racjonalne zużycie energii elektrycznej; q pełne wykorzystanie zdolności produkcyjnej; q regularne dostawy dla odbiorców; q dobra atmosfera pracy. W przedsiębiorstwie nierytmiczna produkcja powoduje niepełne wykorzystanie urządzeń produkcyjnych i czasu pracy załogi w jednych okresach, a nadmierne przeciążenie i pracę w godzinach nadliczbowych w innych okresach. Często duże napięcie i przemęczenie pra- cowników w okresach natężenia pracy stanowi przyczynę spadku jakości produkcji. Rytmiczność ocenia się za pomocą wskaźnika rytmiczności produkcji (R). Optymalna wielkość tego wskaźnika powinna wynosić od 0,9 do 1,0. Sposób jego obliczania zależy od typu produkcji w przedsiębiorstwie. W przedsiębiorstwach małych i średnich, w których produkcja ma charakter jednostkowy i małoseryjny, do obliczenia wskaźnika rytmiczności wykorzystuje się wzór: R = suma S p gdzie: suma S — suma skorygowanych wskaźników wykonania planu produkcji p — wskaźnik planu produkcji, który równa się 100 . Za skorygowany wskaźnik wykonania planu przyjmuje się: q faktyczny procent wykonania planu — jeżeli plan nie został wykonany; q wskaźnik wykonania planu — jeżeli plan został przekroczony. 197 Poleć książkęKup książkę Rozdział 3. t Działalność gospodarcza Przykład obliczania wskaźnika rytmiczności produkcji W poszczególnym miesiącach kwartału plan produkcji wyrobów A przedstawiał się nastę- pująco Miesiąc Plan produkcji wyrobów A  (w szt.) Produkcja wyrobów A  (w szt.) I II III Obliczenie 120 115 120 116 118 122 Miesiąc I II III Razem Produkcja planowana w  w szt. Produkcja wykonana w  w szt. 120 115 120 355 34 32 34 100 116 102 122 340 34 30 36 100 S 34 30 34 98 Struktura planowanej produkcji (w  ) II miesiąc: 115 I miesiąc: 120 355 355 100 34 = ⋅ Struktura wykonanej produkcji (w  ) II miesiąc: 102 I miesiąc: 116 340 340 100 34 = ⋅ ⋅ 100 32 = III miesiąc: 120 355 ⋅ 100 = 34 ⋅ 100 = 30 III miesiąc: 122 340 ⋅ 100 = 36 Wskaźnik rytmiczności produkcji R = 98 100 = 0,98 W badanym kwartale wskaźnik rytmiczności produkcji wynosił 0,98 i mieścił się w przedziale 0,9 – 1,0. Oznacza to, że produkcja wyrobów A była rytmiczna. W przedsiębiorstwach, w których produkcja ma charakter masowy lub wielkoseryjny, wskaź- nik rytmiczności produkcji jest obliczany jako stosunek wielkości produkcji wykonanej w sposób rytmiczny do planowanej wielkości produkcji w badanym okresie. Za produkcję wykonaną według rytmiczności planowanej uważa się: q produkcję wykonaną — jeżeli nie przekracza ona wielkości planowanej; q produkcję planowaną — jeżeli jest ona niższa od wykonanej. 198 Poleć książkęKup książkę Rozdział 5. t Organizacja pracy biurowej Dokonując przeglądu, można odzyskać rzeczy nadające się do ponownego użytku, takie jak segregatory, teczki, obwoluty. Po otrzymaniu zgody archiwum państwowego przygotowane akta przekazuje się do zniszczenia. Współczesne archiwa są skomputeryzowane, a akta skanuje się i tworzy pliki cyfrowe. Wiele dokumentów ma formę elektroniczną i ich przechowanie pozwala oszczędzić miejsce. Nadal stosuje się technikę mikrofilmowania akt. 5.4. Sporządzanie pism Słowa kluczowe: korespondencja biurowa, blankiet korespondencyjny, układ graficzny pisma, układ treści pisma, formularz 5.4.1. Zasady redagowania pism Korespondencja biurowa jest jedną z form komunikowania się podmiotów na rynku. Jednym z bardzo ważnych elementów życia biura jest tworzenie pism, zarówno w celu kontaktowa- nia się z osobami lub innymi podmiotami spoza przedsiębiorstwa, jak i do komunikacji wewnętrznej. Sposób, w jaki to robimy, świadczy o naszym profesjonalizmie, jest wizytówką firmy. Należy więc poznać zasady obowiązujące przy tworzeniu korespondencji biurowej, np. jak rozmieścić poszczególne elementy pisma i jakich błędów nie popełniać. Załatwiając różne sprawy w trakcie swojej pracy, pracownik biurowy tworzy i wymienia wiele pism, czyli wyraża myśli, zapisując je na papierze lub w postaci elektronicznej (tabela 5.1). Prowadząc korespondencję, należy zwrócić uwagę na formę pisma, gdyż każde pismo wychodzące na zewnątrz jednostki kształtuje jej wizerunek. Na formę pisma mają wpływ: q koperta (poprawność adresowania, estetyka); q układ graficzny pisma; q układ tekstu w piśmie; q czystość wydruku; q bezbłędna pisownia. Poprawność każdego elementu tworzy pozytywne wrażenie i może świadczyć o profesjo- nalnym podejściu do działalności i do współpracy z innymi podmiotami. Natomiast błędy w którymkolwiek elemencie z pewnością zostaną zauważone i negatywnie wpłyną na opinię o danym podmiocie. Pismo w ścisłym tego słowa znaczeniu to myśl lub zespół myśli wyrażonych za pomocą znaków pisarskich. 344 Poleć książkęKup książk
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kwalifikacja A.35. Część 1. Planowanie i prowadzenie działalności w organizacji. Podręcznik do nauki zawodu technik ekonomista
Autor:
, , , ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: