Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00100 007693 11493483 na godz. na dobę w sumie
Kwalifikacja kapitałów własnych w sprawozdawczości finansowej - ebook/pdf
Kwalifikacja kapitałów własnych w sprawozdawczości finansowej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 124
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3808-8604-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> controlling
Porównaj ceny (książka, ebook (-21%), audiobook).

Kapitał własny to jedna z najważniejszych kategorii finansowych w przedsiębiorstwie, a jego wyodrębnianie jest normalną procedurą zarówno wśród praktyków, jak i teoretyków rachunkowości. Jako kategoria ekonomiczna kapitał własny odzwierciedla wartość księgową przedsiębiorstwa oraz pozwala na ocenę jego sytuacji finansowej i dokonań. Identyfikacja kapitału własnego jest kluczowa dla analiz prowadzonych przez analityków finansowych, biegłych rewidentów czy inwestorów, w tym ustalania rentowności kapitału własnego i relacji zadłużenia do kapitału własnego.

W niniejszej książce podjęto problematykę kwalifikacji umów, instrumentów finansowych i ich skutków ekonomicznych do kapitałów własnych. W tym kontekście omówiono wyraźne niespójności w zakresie identyfikacji kapitału własnego w polskich i międzynarodowych regulacjach rachunkowości oraz poddano analizie czynniki ekonomiczne, które mogą być uznane za determinanty jego wyróżniania.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Maciej Frendzel – Uniwersytet Łódzki, Wydział Zarządzania, Katedra Rachunkowości 90-237 Łódź, ul. Matejki 22/26 RECENZENT Stanisław Hońko REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Katarzyna Gorzkowska SKŁAD I ŁAMANIE Munda – Maciej Torz PROJEKT OKŁADKI Stämpfli Polska Sp. z o.o. Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Shutterstock.com © Copyright by Maciej Frendzel, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07236.15.0.M Ark. wyd. 8,0; ark. druk. 7,75 ISBN 978-83-8088-603-2 e-ISBN 978-83-8088-604-9 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści Wstęp Rozdział 1 Kapitał własny w rachunkowości – przegląd literatury Rozdział 2 Kapitał własny w regulacjach rachunkowości 2.1. Wytyczne Ram koncepcyjnych sprawozdawczości finansowej (MSSF) 2.2. Kapitał własny w świetle polskich regulacji rachunkowości 2.2.1. Kwalifikacja kapitału własnego 2.2.2. Ujęcie i wycena kapitałów własnych w świetle krajowych regulacji rachun- kowości 2.2.2.1. Ujęcie i wycena kapitałów własnych na przykładzie spółek kapitało- 2.2.3. Prezentacja i podział kapitału własnego zgodnie z ustawą o rachunkowości 2.3. Kwalifikacja kapitałów własnych w świetle Międzynarodowych Standardów Spra- wozdawczości Finansowej 2.3.1. Kwalifikacja kapitałów własnych w świetle MSR 32 „Instrumenty finansowe: wych podlegających polskiemu prawu gospodarczemu prezentacja” 2.3.1.1. Umowne zobowiązanie jako podstawa kwalifikacji kapitałów własnych 2.3.1.2. Kontrakty rozliczane we własnych instrumentach kapitałowych 2.3.1.2.1. Niepochodne kontrakty rozliczane we własnych instru- 2.3.1.2.2. Pochodne kontrakty rozliczane we własnych instrumen- 2.3.2. Kwalifikacja kapitałów własnych w świetle MSSF 2 „Płatności w formie akcji” 2.3.3. Ujęcie kapitału własnego w kontekście rozliczania połączeń jednostek go- spodarczych (MSSF 3) i przygotowania sprawozdania skonsolidowanego (MSSF 10) 2.3.4. Prezentacja i ujawnianie informacji na temat kapitału własnego (MSR 1 „Prezentacja sprawozdań finansowych”) mentach kapitałowych tach kapitałowych Rozdział 3 Determinanty kapitału własnego – analiza i próba syntezy 3.1. Sposób (źródła) powstawania kapitału własnego 3.2. Forma prawna prowadzenia działalności 3.3. Forma prawna i ekonomiczna umów zawieranych przez jednostkę gospodarczą i jej właścicieli 7 11 21 21 28 29 36 36 49 51 51 52 59 59 71 76 82 88 91 92 97 97 6 Spis treści 3.4. Okres finansowania jako przesłanka identyfikacji kapitału własnego 3.5. Udział w zyskach i okoliczności jego dystrybucji 3.6. Prawa właścicieli i założycieli 3.7. Wymagania prawne dotyczące utrzymania kapitału własnego 3.8. Ustalenia umowne między współwłaścicielami 3.9. Możliwości i okoliczności wypłat na rzecz właścicieli lub założycieli 3.10. Korzyści ekonomiczne i ryzyko jako podstawa kwalifikacji instrumentów kapita- łowych 3.11. Zdolność do absorpcji straty Podsumowanie i wnioski Bibliografia Spis tabel 99 100 102 105 106 107 109 111 113 119 123 Wstęp Kapitał własny to jedna z najważniejszych kategorii finansowych przedsiębiorstwa, decydująca o jego sprawnym i bezpiecznym funkcjonowaniu (Walińska, 2014, s. 346). Wyodrębnianie kapitału własnego w źródłach finansowania działalności gospodar- czej jest normalną procedurą zarówno wśród praktyków, jak i teoretyków rachunko- wości. Rozróżnienie takie jest oczywiste dla oceny pozycji finansowej podmiotu oraz jego dokonań, ustalania wyniku finansowego jednostki i jej porównywania z innymi na podstawie różnych wskaźników finansowych. W tym kontekście identyfikacja ka- pitału własnego jest kluczowa dla określonych analiz prowadzonych przez analityków finansowych, biegłych rewidentów czy inwestorów, w tym ustalania rentowności ka- pitału własnego lub relacji zadłużenia do kapitału własnego. Nie bez znaczenia jest też fakt wyceny takich instrumentów – w zależności od zaklasyfikowania danej pozycji do zobowiązań lub kapitałów własnych możliwe są różne zasady wyceny, przekładają- ce się na inny wynik finansowy (a w niektórych przypadkach inne kapitały). Rozważania nad kapitałem własnym można umieścić w szerszym kontekście rozważań nad ogólną rolą rachunkowości w określonym podmiocie gospodar- czym i w gospodarce. Różne założenia dotyczące sprawozdawczości finansowej mogą przekładać się na odmienne postrzeganie kapitału własnego jako określonej kategorii ekonomicznej. Przyjmując rolę rachunkowości jako narzędzia regulu- jącego ład społeczno-ekonomiczny, można uwypuklić prawne aspekty powsta- wania i ujmowania kapitału własnego oraz jego rolę w ochronie interesów wie- rzycieli. Z kolei uznanie odzwierciedlania ekonomicznej rzeczywistości jednostki za podstawową rolę rachunkowości może powodować, że element ekonomiczny będzie dominował przy wyróżnianiu takich pozycji. Przegląd literatury pozwala stwierdzić, iż kwalifikacja, ujęcie i wycena kapi- tałów własnych nie są często podejmowanym tematem analiz i badań. Najpraw- dopodobniej wiąże się to z założeniem, że kapitały własne są stabilną wielkością, na którą wpływają dwie inne grupy bilansowe – aktywa i zobowiązania. Analiza rozwiązań prawnych i praktycznych wskazuje jednak, że pojęcie kapitału własne- go nie jest oczywiste od strony koncepcyjnej i że niezmiernie trudno jest zidenty- fikować ekonomiczne wyróżniki tej pozycji. 8 Wstęp Podstawową przesłanką do przygotowania niniejszej pracy jest istnienie wy- raźnej sprzeczności w  zakresie definicji oraz praktyki ujmowania i  prezentacji kapitałów własnych, występującej w regulacjach rachunkowości i praktyce gospo- darczej oraz brak wyraźnego odniesienia do nich ze strony nauki. Przykładami takich niespójności mogą być w kontekście regulacji krajowych: – wykazywanie w  kapitałach własnych wkładów podlegających wykupowi na żądanie współwłaściciela (np. wkłady w spółdzielniach bądź jednostki uczestnictwa w otwartych funduszach inwestycyjnych), które z perspekty- wy jednostki sprawozdawczej stanowią jej ekonomiczne zobowiązanie; – wykazywanie w kapitałach własnych dopłat do kapitału, które w przyszłości będą podlegać zwrotom (dopłaty niezwiązane z pokryciem strat); – ujmowanie jako zobowiązań pożyczek od właścicieli, podporządkowanych wobec innych zobowiązań, nawet jeśli ich termin zwrotu nie został określony, jest bardzo odległy lub mało prawdopodobny; – ujmowanie jako pomniejszenie wyniku finansowego (a nie dystrybucji na rzecz właściciela) obligatoryjnych wypłat z  zysku w  przedsiębiorstwach państwowych (na rzecz Skarbu Państwa, a więc właściciela danego podmio- tu) i jednoosobowych spółkach Skarbu Państwa (w tym również spółkach, w których Skarb Państwa nie posiada wszystkich udziałów w związku z nie- odpłatnym udostępnieniem akcji (udziałów) pracownikom); – ujmowanie jako podziału (dystrybucji) wyniku finansowego (a nie kosztu) kwot przyznanych pracownikom jednostki; – wykazywanie od 1 stycznia 2016 r. jako aktywów jednostki nabytych akcji własnych; – niejednoznaczne uregulowania w zakresie ujmowania instrumentów, które zostaną rozliczone w przyszłości poprzez przekazanie akcji/udziałów wła- snych. Wiele niespójności pojawia się również w kontekście regulacji międzynarodo- wych. Jako przykład można tutaj wskazać różne podejście do emisji akcji (lub udziałów), gdy cena emisyjna jest niższa od wartości godziwej i emisja skiero- wana jest do różnych grup potencjalnych akcjonariuszy, np. pracowników (lub zbliżonych osób) oraz do innych podmiotów (osób). Innym dyskusyjnym rozwią- zaniem jest ujmowanie w ramach kapitałów własnych jedynie tych instrumentów, które będą rozliczane w przyszłości w ramach wydania własnych akcji/udziałów, gdy kwota rozliczenia określona jest jako stała wielkość (spełnione jest kryterium: „stała liczba akcji za stałą cenę”). Przykładowo, do zobowiązań finansowych jed- nostki zaliczone będą wyemitowane zerokuponowe obligacje podlegające au- tomatycznej konwersji na akcje tego podmiotu, jeśli parytet wymiany wartości nominalnej obligacji na liczbę akcji nie jest ustalony, zaś do kapitałów własnych – identyczne wyemitowane papiery dłużne, gdy określono parytet wymiany. Jak pokazują przeprowadzone badania literaturowe, autorzy w bardzo ogra- niczonym zakresie odnoszą się do problematyki kapitału własnego, praktycznie Wstęp 9 pomijając zagadnienia związane z instrumentami (umowami), które przewidują lub umożliwiają emisję akcji (udziałów) w przyszłości. Uwidacznia to istniejącą lukę badawczą w zakresie kwalifikacji kapitałów własnych i ich ekonomicznych determinant. W kontekście analizy danego tematu nie bez znaczenia były również prace ba- zujące na przyjętym w rachunkowości wyróżnieniu kapitału własnego1, dotyczące ustalania i oceny rentowności lub/i zadłużenia określonych podmiotów. Odmien- ne wyodrębnienie pozycji kapitałów własnych mogłoby znacząco zmienić otrzy- mane wyniki i w konsekwencji bazujące na nich wnioski. Celem niniejszej publikacji jest analiza i identyfikacja podstawowych kryte- riów ekonomicznych determinujących kategorię kapitału własnego, ze szczegól- nym uwzględnieniem obowiązujących obecnie regulacji rachunkowości. W tym kontekście przeprowadzono dyskusję na temat podstawowych czynników ekono- miczno-prawnych, które mogą być uznane za wyróżnik kapitału własnego. W związku z tym, że ta monografia jest ukierunkowana jedynie na zasady wy- różniania i kwalifikacji kapitału własnego, w treści pominięto rozważania doty- czące ujmowania transakcji i przeszacowań, zarówno w aspekcie ustalania zysku (straty) za dany okres, jak i innych całkowitych dochodów, ograniczając się jedy- nie do tych zagadnień, które wpisują się realizację celu pracy2. Pominięto również dyskusję dotyczącą pojęcia i istoty kapitału jako fenomenu ekonomicznego, po- nieważ podjęcie tego problemu wymagałoby znacznego rozszerzenia objętościo- wego książki bez znaczącego wpływu na przyjęty cel. Podstawą do napisania tej pracy były studia literatury polskiej z dziedziny ra- chunkowości oraz analiza krytyczna regulacji rachunkowości zawartych głównie w ustawie o rachunkowości, a także Międzynarodowych Standardów Sprawoz- dawczości Finansowej. Na potrzeby przygotowania rozdziału trzeciego posłużono się w dużym stopniu wnioskowaniem dedukcyjnym i rozumowaniem indukcyj- nym. W tym kontekście wnioski końcowe wpisują się w warunkowo-normatywną teorię rachunkowości Richarda Mattessicha3. Opracowanie składa się z trzech części, które zakończono podsumowaniem. W  rozdziale pierwszym przedstawiono dyskusję na temat kapitału własnego w  świetle literatury przedmiotu – polskiej literatury z  zakresu rachunkowości i  wybranych pozycji zagranicznych. W  rozdziale drugim poddano krytycznej analizie rozwiązania rachunkowości dotyczące ujmowania i wyceny kapitału wła- snego (regulacje krajowe oraz rozwiązania przyjęte w Międzynarodowych Stan- dardach Sprawozdawczości Finansowej). Część trzecia prezentuje dyskusję deter- minantów ekonomiczno-prawnych, na podstawie których można identyfikować kapitał własny. Rozdział ten bazuje w dużym stopniu na analizie, przemyśleniach, 1 Jako przykład zob. Duraj, Sajnóg (2011). 2 Szersze omówienie zasad ustalania innych całkowitych dochodów – zob. Frendzel (2012). 3 Zagadnienie to omawia szerzej A. Szychta (1996, s. 159–169). 10 Wstęp wnioskowaniu i rozumowaniu autora. Wyniki przeprowadzonych analiz wskazu- ją, że określenie kapitału własnego może się zmieniać w różnym kontekście spo- łeczno-prawno-ekonomiczno-politycznym, przy innych przyjętych założeniach i odmiennych oczekiwaniach stawianych przed systemem rachunkowości. Rozprawę przygotowano z  perspektywy podmiotów prowadzących dzia- łalność gospodarczą. W ograniczonym zakresie odniesiono się do organizacji nieprowadzących działalności gospodarczej i nienastawionych na zysk, w tym specyficznej grupy podmiotów, jakimi są spółdzielnie mieszkaniowe, a także do relacji między źródłami finansowania aktywów, kapitałem i innymi zobligowa- niami jednostki (np. wobec państwa, kontrahentów i dostawców) (Chojnacka, 2012, s. 17; Kawa, 2002). Dla zwiększenia czytelności opracowania w treści używa się zwrotu „kapitał własny”, choć w praktyce lub w regulacjach dotyczących pewnych grup podmio- tów gospodarczych pojawia się również określenie „fundusz”. Rozdział 1 Kapitał własny w rachunkowości – przegląd literatury Kapitał i jego rozumienie stanowi obszar zainteresowania ekonomistów od kilku- set lat i do dnia dzisiejszego nie pojawiła się jedna, ogólnie akceptowana definicja kapitału1. Pojmowanie kapitału własnego w nauce rachunkowości luźno wiąże się z teorią kapitału oraz rozważaniami ekonomistów i finansistów w tym zakresie. Z  analizy literatury dotyczącej rachunkowości i  sprawozdawczości finansowej wynika, że polscy autorzy w ograniczonym stopniu odnoszą się do tej katego- rii ekonomicznej i jej istoty. Niektórzy jedynie wzmiankują ten element bilansu (sprawozdania z sytuacji finansowej) bądź uwypuklają jego istotę jako jednego ze źródeł pochodzenia aktywów2. Autorzy identyfikują również dodatkowe cechy kapitału własnego, do których należą: – bezterminowość (pozostaje w dyspozycji jednostki bez ograniczeń czaso- wych lub na cały okres trwania jednostki, jeśli okres ten jest z góry ozna- czony)3; – sposób powstania, czyli wniesiony przez właścicieli bądź założycieli oraz z zysku (element samofinansowania)4; 1 Ciekawe zestawienie głównych nurtów pojmowania kapitału prezentuje K. Marchewka (2000). 2 Na tę cechę zwracają uwagę m.in. Gmytrasiewicz, Karmańska, Olchowicz (2000), s. 389; Ce- browska (2009), s. 59; Kiziukiewicz (2007), s. 46; Hońko (2015), s. 165; Ziętowska (2010), s. 38; Soczówka (2005), s. 85; Nowak (2011), s. 272; Błażyńska (2015), s. 350; Gabrusewicz (2014), s. 133; Samelak (2006), s. 71; Skrzywan (1973), s. 41; Pfaff (2011), s. 452. 3 Nieokreślony czas finansowania (bezterminowość) wyróżniają m.in. Gmytrasiewicz, Kar- mańska, Olchowicz (2000), s. 390; Kiziukiewicz (2007), s. 47; Hońko (2015), s. 165; Bucz- kowska (2009), s. 282; Błażyńska (2015), s. 351; Gabrusewicz (2014), s. 133; Walińska (2014), s. 346; Samelak (2006), s. 71; Skrzywan (1973), s. 41; Pfaff (2011), s. 452; Krzywda (2006); Ickiewicz (2004), s. 37; Duliniec (2007), s. 24. 4 Sposób powstania jako element określający kapitał własny pojawia się m.in. w pracach: Gmytrasiewicz, Karmańska, Olchowicz (2000), s. 390; Brzezin (2006), s. 151–152; Messner, Pfaff (2016), s. 31; Gabrusewicz (2014), s. 133; Samelak (2006), s. 71; Skrzywan (1973), s. 41; Krzywda (2006); Gos (2011), s. 11; Chrostowska (2004), s. 436; Walińska (2009), s. 86; Kumor (2012). 12 – możliwość udziału w  zysku (prawo do udziału w  wyniku finansowym, np. w formie dywidendy jako wyróżnik kapitału własnego) (Ickiewicz, 2004, s. 37); – abstrakcyjność5; – rezydualność (majątek pozostały po zaspokojeniu zobowiązań)6; – prawa podmiotowe do środków gospodarczych (Skrzywan, 1973, s. 41); – funkcja gwarancyjna wobec wierzycieli7; – zapewnienie możliwości kontynuacji działania, czyli źródło finansowania, które uniezależnia od wierzycieli (Krzywda, 2006, s. 90; Błażyńska, 2015, s. 351). Wskazane powyżej cechy kapitału własnego nie mogą być jednoznacznie uznane za determinujące kapitał własny w  kontekście przyjętych rozwiązań praktycznych. Przykładowo, „bezterminowość” nie może być jednoznacznie uznana za cechę determinującą kapitały własne. O ile w przypadku spółek ka- pitałowych cechę taką można przypisać kapitałowi zakładowemu, o tyle zyski wygenerowane przez jednostkę gospodarczą pozostają w dyspozycji właścicie- la/li (posiadaczy akcji lub udziałów) i mogą podlegać dystrybucji na ich rzecz niemal w każdym momencie. Analogicznie zwrotowi mogą podlegać dopłaty do kapitału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością bądź też instrumenty podlegające wykupowi przez jednostkę na życzenie ich posiadacza, czego przy- kładem są np. udziały spółdzielcze czy jednostki uczestnictwa w otwartych fun- duszach inwestycyjnych. Wniesienie przez właścicieli środków do podmiotu również może budzić wątpliwości, ponieważ nie każde wniesienie zasobów do jednostki gospodar- czej przez jej właścicieli jest klasyfikowane jako kapitał własny. Przykładem od- miennego podejścia jest ujęcie dopłat do kapitału, które nie służą pokryciu strat z lat ubiegłych i wniesieniu zasobów w formie podporządkowanej pożyczki, na- wet długoterminowej (np. 30-letniej), gdy odsetki są kapitalizowane i wypłacane wraz ze zwrotem tej pożyczki. Do kapitałów własnych nie będą zaliczone również w pewnych okolicznościach instrumenty dłużne (np. dłużne papiery wartościowe wyemitowane przez jednostkę), które będą podlegać automatycznej konwersji na akcje danego podmiotu w przyszłości (np. w kontekście stosowania Międzynaro- dowych Standardów Sprawozdawczości Finansowej wyemitowane obligacje będą zaliczane do zobowiązań finansowych, gdy parytet wymiany na akcje nie jest usta- lony na zasadach „stała liczba akcji za stałą cenę”). 5 Do abstrakcyjności nawiązują m.in. Gmytrasiewicz, Karmańska, Olchowicz (2000), s. 390; Walińska (2009), s. 86. 6 Na tę cechę zwracają uwagę m.in. Kumor (2012); Hońko (2015), s. 165; Mindowicz (2010), s. 415; Walińska (2014), s. 346; Samelak (2006), s. 71; Krzywda, Dudek (2005), s. 9; Krzywda (2006), s. 89; Krzywda (2011), s. 10. 7 Funkcja gwarancyjna wobec wierzycieli jest wskazana m.in. w opracowaniach: Pfaff (2011), s. 452; Krzywda (2011), s. 10. Kwalifikacja kapitałów własnych w sprawozdawczości finansowej
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kwalifikacja kapitałów własnych w sprawozdawczości finansowej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: