Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00105 007263 13462046 na godz. na dobę w sumie
Kwartalnik Pedagogiczny 2014/4 (234) - ebook/pdf
Kwartalnik Pedagogiczny 2014/4 (234) - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 219
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 00235938 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> pedagogika
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Czasopismo ogólnopolskie ukazujące się od roku 1956. Drukuje, zarówno artykuły teoretyczne z zakresu szeroko pojętej pedagogiki, jak i omówienia wyników badań obejmujących funkcjonowanie jednostki w społeczeństwie. Jest pismem o szerokim profilu: zamieszczane są w nim materiały z różnych subdyscyplin pedagogiki, w tym z pedeutologii, andragogiki, historii wychowania, pedagogiki społecznej, dydaktyki, psychologii edukacji, filozofii edukacji, a także z problematyki wychowania estetycznego. Ukazuje się w języku polskim i angielskim. Po artykułach zamieszczane są streszczenia w języku angielskim. Również spis treści tłumaczony jest na język angielski. Archiwalne zeszyty 'Kwartalnika Pedagogicznego' proszę zamawiać pisząc na mail: dz.handlowy@uw.edu.pl Informujemy, że nasze Wydawnictwo nie prowadzi prenumeraty czasopism. Prenumeratę proszę zamawiać w sieci RUCH, Kolporter i Garmond. Archiwalne numery można znaleźć w formie elektronicznej na stronie internetowej Central and Eastern European Online Library Strona internetowa 'Kwartalnika Pedagogicznego'
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Ochrona sklad 13-326_wyd3_Ochrona sklad 13-326.qxd 07.10.2014 21:43 Page 91 4n Na uko we pod sta wy praw nej ochro ny przy ro dy 4.1. Wk∏ad na uki do ochro ny przy ro dy 4.2. Oce na za gro ˝e nia ga tun ków – czer wo ne li sty i czer wo ne ksi´ gi 4.3. Ga tun ki spe cjal nej tro ski 4.4. Obiek ty dzie dzic twa geo lo gicz ne go 4.5. Pod sta wy iden ty fi ka cji i wa lo ry za cji eko sys te mów 4.6. Eko sys te my spe cjal nej tro ski 4.7. Kra jo bra zo we i re gio nal ne po dej Êcie do ochro ny przy rod y 4.8. Przy rod ni cza in wen ta ry za cja i wa lo ry za cja ob sza rów i obiek tów 4.9. Mo ni to ring przy rod ni czy (bio lo gicz ny) 4.10. Mi´ dzy na ro do we ka te go rie ob sza rów chro nio nych 4.1. Wk∏ad na uki do ochro ny przy ro dy Wo bec frag men ta rycz nie roz po zna nej ró˝ no rod no Êci bio lo gicz nej wspó∏ cze snej bios fe ry, a rów no cze Ênie ro snà cych pro ble mów z jej ochro nà w co raz bar dziej znisz - czo nym i prze kszta∏ ca nym Êro do wi sku, tru izmem by ∏o by twier dze nie, ˝e wspó∏ cze s- na ochro na przy ro dy mu si ko rzy staç ze zdo by czy na uki i wspó∏ pra cy ze spe cja li - sta mi re pre zen tu jà cy mi na uki przy rod ni cze, eko no micz ne, praw ne, hu ma ni stycz ne i tech nicz ne. Li sta dzie dzin i dys cy plin na uko wych, któ re bez po Êred nio lub po Êred - nio s∏u ˝à za cho wa niu bo gac twa ˝y wych or ga ni zmów na Zie mi oraz od twa rza niu znisz czo nych sie dlisk, jest bar dzo d∏u ga, z ko niecz no Êci za tem b´ dà za sy gna li zo wa - ne tyl ko nie któ re. Ochrona przyrody jest cz´sto uto˝samiana z ekologià – jednà z dyscyplin nauk biologicznych (obok biologii, biochemii, biofizyki, biotechnologii, mikrobiologii i ochrony Êrodowiska), zajmujàcà si´ badaniem struktury i funkcjonowania przy - ro dy, zw∏asz cza od dzia ∏y waƒ po mi´ dzy or ga ni zma mi a ich Êro do wi skiem, któ re two rzà tak ˝e in ne or ga ni zmy1. Nie od ma wia jàc ogrom ne go wk∏a du eko lo gii w ochro n´ przy ro dy, trud no nie zgo dziç si´ z te zà Ver no na Hey wo oda, bry tyj skie - go eme ry to wa ne go pro fe so ra i dy rek to ra wy ko naw cze go pro gra mu UNEP Glo bal - na Oce na Ró˝ no rod no Êci Bio lo gicz nej, zgod nie z któ rà wÊród wie lu dzie dzin na uko - 1 Eko lo gia (gr. oikos – dom, ló gos – nauka) jest dzie dzi nà na uk bio lo gicz nych, a ter min wpro wa dzi∏ w 1869 r. niemiecki bio log Ernst Ha ec kel. Obec nie eko lo gia jest w po tocz nym j´ zy ku uto˝ sa mia na z ochro nà przy ro dy lub ochro nà Êro do wi ska. W for mie przy miot ni ka s∏u ˝y g∏ów nie do okre Êle nia ja ko Êci pro duk tów, co z eko lo già nie ma nic wspól ne go, np. ˝yw no Êci, odzie ˝y, me bli itp. Ekologia a ochrona przyrody Ochrona sklad 13-326_wyd3_Ochrona sklad 13-326.qxd 07.10.2014 21:43 Page 92 4. Naukowe podstawy prawnej ochrony przyrody 92 Znaczenie systematyki i taksonomii dla ochrony przyrody wych s∏u ˝à cych za cho wa niu ró˝ no rod no Êci bio lo gicz nej pod sta wo wà ro l´ od gry - wa sys te ma ty ka – ja ko dzia∏ bio lo gii zaj mu jà cy si´ opi sem i wy ró˝ nia niem tak so - nów w po pu la cjach ˝y wych or ga ni zmów oraz two rze niem za sad ich kla sy fi ko wa - nia, a tak ˝e tak so no mia, zaj mu jà ca si´ for mal ny mi aspek ta mi sys te ma ty ki2 (Le adlay i Ju ry 2006). Re flek sja Hey wo oda „ta xo no my [...] the lo ne ly vo ice spe aking on be half of an in te rest in di ver si ty”3, wy g∏o szo na przed wie lu la ty i póê niej wie lo krot nie cy to - wa na w dzie ∏ach je go uczniów do wo dzi, ˝e zwià zek mi´ dzy tak so no mià a ochro - nà ró˝ no rod no Êci bio lo gicz nej d∏u go by∏ nie do strze ga ny i nie do ce nia ny (Hey wo od i Irion do 2003). Zna cze nie sys te ma ty ki, w tym tak so no mii, dla roz wo ju na uko - wych pod staw ochro ny przy ro dy zna czà co wzro s∏o w ostat nich la tach, g∏ów nie w zwiàz ku z przy j´ ciem Kon wen cji o ró˝ no rod no Êci bio lo gicz nej w 1992 ro ku (zob. rozdz. 5). W Ha dze w 2002 ro ku na VI kon fe ren cji paƒstw -stron tej kon - wen cji, tak so no mi´ zgod nie uzna no za dzie dzi n´ na uki o prio ry te to wym zna cze - niu dla wpro wa dza nia w ˝y cie jej za pi sów, a kon se kwen cjà te go sta no wi ska by ∏a ak cep ta cja pro gra mu Glo bal Ta xo no my In i tia ti ve (UNEP 2002). Ar gu ment uczest - ni ków kon fe ren cji ha skiej by∏ doÊç pro sty: trud no chro niç coÊ, cze go si´ nie zna, a co raz wi´ cej sy gna ∏ów p∏y nà cych ze Êwia ta na uki wska zu je na ogrom ne lu ki w pe∏ - nym roz po zna niu bo gac twa i zró˝ ni co wa nia ˝y wych or ga ni zmów na Zie mi (zob. rozdz. 2). Sys te ma ty ka, cz´ sto uto˝ sa mia na z tak so no mià, roz wi ja si´ od cza sów Ka ro la Lin ne usza z ro snà cà efek tyw no Êcià w mia r´ up∏y wu cza su. W 1700 ro ku ten szwedz ki uczo ny i twór ca pod staw sys te mu kla sy fi ka cji or ga ni zmów oraz bi no mi - nal ne go (dwu imien ne go) na zew nic twa bio lo gicz ne go scha rak te ry zo wa∏ np. za le d - wie 698 ro dza jów ro Êlin, w po ∏o wie XVIII w. wy ró˝ nio no ich ju˝ po nad 1300, a obec nie opi sa no 14 tys. ro dza jów obej mu jà cych ∏àcz nie ok. 420 tys. ga tun ków ro Êlin (Go va erts 2001; Bram well 2002). Ba da nia sys te ma ty ków sà wy ko rzy sty wa ne przez spe cja li stów wie lu in nych dzie - dzin na uk bio lo gicz nych, dzi´ ki cze mu roz wi ja jà si´ teo re tycz ne pod sta wy ochro - ny przy ro dy. S∏u ˝à m.in. flo ry stom i fau ni stom spo rzà dza jà cym spi sy ga tun ków ro - Êlin i zwie rzàt w ró˝ nych kra jach i re gio nach Êwia ta, bio ge ogra fom zaj mu jà cym si´ roz miesz cze niem po szcze gól nych tak so nów na ku li ziem skiej, eko lo gom ana li zu jà cym za le˝ noÊç wy st´ po wa nia i wspó∏ wy st´ po wa nia po szcze gól nych ga tun ków od wa run - ków sie dli sko wych czy te˝ pa le on to lo gom usi ∏u jà cym na pod sta wie ska mie nia ∏o Êci zre kon stru owaç ob raz bios fe ry w mi nio nych epo kach geo lo gicz nych. Po wszech ne za in te re so wa nie pro ble mem ró˝ no rod no Êci bio lo gicz nej w Êro do - wi skach na uko wych na ca ∏ym Êwie cie spo wo do wa ∏o, ˝e ka˝ de go ro ku opi sy wa nych 2 Tak so no mia by wa nie s∏usz nie uto˝ sa mia na z sys te ma ty kà, któ rej ce lem jest kla sy fi ka cja wy ró˝ nio nych i opi sa nych ga tun ków we d∏ug okre Êlo nych kry te riów; 3 W wol nym t∏u ma cze niu: „tak so no mia [...] sa mot ny g∏os na rzecz za in te re so wa nia ró˝ no rod no Êcià”. Ochrona sklad 13-326_wyd3_Ochrona sklad 13-326.qxd 07.10.2014 21:43 Page 93 4.1. Wk∏ad nauki do ochrony przyrody 93 jest ok. 13 tys. no wych ga tun ków (w tym tyl ko ok. 2 tys. ga tun ków ro Êlin, a g∏ów - nie ga tun ków zwie rzàt bez kr´ go wych; w wy ni ku re wi zji sys te ma ty ków ok. 3 tys. ga - tun ków skre Êla si´ z li sty ja ko sy no ni my), w wi´k szo Êci eg zy stu jà cych na nie wiel - kich ob sza rach w rów ni ko wej stre fie kli ma tycz nej (May 2002). Za zwy czaj wy st´ pu jà one w for mie ma ∏ych i izo lo wa nych po pu la cji (cz´ sto na sku tek dzia ∏al - no Êci cz∏o wie ka), za gro ˝o nych wy gi ni´ ciem g∏ów nie z po wo du ich s∏a be go zró˝ ni - co wa nia ge ne tycz ne go (Fran kel, Brown i Bur don 1998; Pran ce i in. 2000, In ter - na tio nal Plant Na mes In dex 2004). Nic za tem dziw ne go, ˝e co raz wi´k sze go zna cze nia dla ochro ny rzad kich i za gro ˝o nych tak so nów na bie ra ge ne ty ka po pu la cyj na, wyjaÊ- nia jà ca m.in. me cha ni zmy po wsta wa nia i utrzy my wa nia si´ zmien no Êci ge netycz - nej w po pu la cjach oraz kon se kwen cje spad ku tej zmien no Êci, do nie daw na po mi - ja ne w roz wa ˝a niach nad per spek ty wà za cho wa nia obec ne go sta nu ró˝ no rod no Êci bio lo gicz nej na Zie mi (Gu ari no, Ma xted i Saw kins 1999; Be is sin ger i McCullough 2002; Cra ne i Ple asants 2006). Za le˝ noÊç mi´ dzy we wnàtrz ga tun ko wà zmien no Êcià ge ne tycz nà, po wsta ∏à g∏ów - nie pod wp∏y wem mu ta cji i mi gra cji a mo˝ li wo Êcià prze trwa nia ga tun ków w wa - run kach zmie nia jà ce go si´ Êro do wi ska dziÊ nie bu dzi wàt pli wo Êci. Do bór na tu - ral ny do ty czy fe no ty pów, czy li osob ni ków da nej po pu la cji z ich uni ka to wy mi ze sta wa mi al le li (cha rak te ry stycz nymi ge no ty pa mi) de cy du jà cy mi o do sto so wa - niu osob ni ków, czy li o ich szan sach na prze ˝y cie i wy da nie po tom stwa w kon - kret nych wa run kach Êro do wi sko wych. Nie mniej w ra zie zmia ny tych wa run ków osob ni ki za wie ra jà ce in ny ze staw al le li (in ny ge no typ) mo gà byç jesz cze le piej do- sto so wa ne i to one b´ dà de cy do waç o in for ma cji ge ne tycz nej prze ka za nej na st´p - ne mu po ko le niu. Je ˝e li pu la ge no wa po pu la cji jest bar dzo skrom na al bo gdy zmia - ny wa run ków Êro do wi sko wych sà zbyt szyb kie, to mo˝ li wo Êci prze ˝y cia lub re pro duk cji osob ni ków w po pu la cji b´ dà gwa∏ tow nie ma leç, pro wa dzàc osta tecz - nie do jej ca∏ ko wi te go za ni ku (Bijl sma, Ouborg i Treu ren 1991; Gre go rius 1991; Krza now ska i in. 2002). Wspó∏ cze sne tech ni ki bio lo gii mo le ku lar nej umo˝ li wia jà ce iden ty fi ka cj´ izo - lo wa nych li nii roz wo jo wych oraz okre Êle nie po zio mu zró˝ ni co wa nia ge ne tycz - ne go w ob r´ bie po pu la cji i po mi´ dzy po pu la cja mi spo wo do wa ∏y la wi no wy wzrost ba daƒ nad zmien no Êcià Êwia ta ˝y wych or ga ni zmów. Dzi´ ki ich wy ni kom John C. Avi se z Ha rvard Uni ver si ty i je go ucznio wie sfor mu ∏o wa li teo re tycz ne pod sta wy no wej dys cy pli ny bio lo gicz nej – fi lo ge ogra fii, czy li fi lo ge ne tycz nej geo gra fii (Avise 2004). Na uka ta zaj mu je si´ nie tyl ko ba da niem we wnàtrz ga tun ko wej i po pu - lacyj nej zmien no Êci ro Êlin i zwie rzàt, ale tak ˝e hi sto rià ich w´ dró wek, geo graficz - nym roz miesz cze niem w okre sie po lo dow co wym, osto ja mi4 po pu la cji w czasie naj wi´k szych zlo do wa ceƒ oraz mi gra cja mi w okre sie po lo dow co we go ocie ple nia 4 Osto je to ob sza ry, na któ rych lo kal ne wa run ki sprzy ja jà eg zy sten cji gi nà cych i za gro ˝o nych ga tun ków ro Êlin, zwie - rzàt i grzy bów. Znaczenie genetyki populacyjnej dla ochrony gatunków Znaczenie filogeografii dla ochrony przyrody Ochrona sklad 13-326_wyd3_Ochrona sklad 13-326.qxd 07.10.2014 21:43 Page 94 4. Naukowe podstawy prawnej ochrony przyrody 94 Znaczenie biologii molekularnej dla ochrony gatunków GMO zagro˝eniem dla ró˝norodnoÊci biologicznej? kli ma tu. Wy ni ki ba daƒ fi lo ge ogra ficz nych po zwa la jà zro zu mieç wspó∏ cze sny obraz bios fe ry oraz pro gno zo waç kie ru nek zmian spo wo do wa ny ocie ple niem kli- ma tu, a tak ˝e po dej mo waç bie ˝à ce de cy zje w za kre sie dzia ∏aƒ ochron nych, np. w spra wie re in tro duk cji ga tun ków lub re na tu ry za cji zde wa sto wa nych ob - szarów. Co raz wi´k sze zna cze nie dla ochro ny przy ro dy ma tak ˝e roz wój bio lo gii mo - le ku lar nej, dzi´ ki któ rej sta ∏o si´ mo˝ li we wy ja Ênie nie me cha ni zmów wie lu zja - wisk le ˝à cych do tych czas wy ∏àcz nie w kr´ gu za in te re so waƒ eko lo gów. Wy ∏o ni ∏a si´ na wet sto sun ko wo no wa dys cy pli na na uk bio lo gicz nych na sty ku eko lo gii i bio - lo gii mo le ku lar nej – eko lo gia mo le ku lar na (mo le cu lar eco lo gy). Za sto so wa nie wspó∏ cze snych me tod bio lo gii mo le ku lar nej przez fi zjo lo gów i bio che mi ków poz- wo li ∏o np. wy ka zaç, ˝e ma so we wy mie ra nie drzew igla stych na ob sza rach nara˝o - nych na d∏u go trwa ∏e od dzia ∏y wa nie kwa Êne go desz czu ma pod ∏o ˝e mo le ku lar ne. Jo ny wo do ro we kwa sów siar ko we go i azo to we go, nie bez piecz nych sk∏ad ni ków kwa Êne go desz czu, po wo du jà prze miesz cza nie mem bra no wych jo nów wapnia wbu do wa nych w struk tu r´ pla zma lem my i tym sa mym wa run ku jà jej desta bi li - za cj´. Skut kiem te go zjawiska jest utra ta od por no Êci na uszko dze nia mro zo we (Mic kler i Bird sey 2000). Dal sza wspó∏ pra ca eko lo gów i bio lo gów mo le ku lar nych za po wia da si´ za tem obie cu jà co, po zwa la wy ja Êniç wie le za gad nieƒ z za kre su eko - lo gii oraz ewo lu cji hi sto rii ˝y cia ro Êlin i zwie rzàt (np. Bar ker i in. 2005; Chap - ple 2005; Kmieç, Dryn da, Wo ∏o szyƒ ska 2005). Jest tak ˝e nie zb´d na w bada- niach nad sym bio zà, któ ra „le ˝y u pod staw zro zu mie nia zja wisk ˝y cia” (Fabi szew - ski 2005a). Roz wój bio lo gii mo le ku lar nej, zw∏asz cza in ˝y nie rii ge ne tycz nej, mo ˝e ozna czaç tak ˝e bli ˝ej nie zna ne za gro ˝e nia dla dzi kiej przy ro dy zwià za ne z opra co wa niem tech nik wpro wa dza nia ge ne tycz nych mo dy fi ka cji w or ga ni zmach ro Êlin upraw - nych i zwie rzàt ho dow la nych. Oprócz nie wàt pli wych ko rzy Êci, zw∏asz cza dla g∏o - du jà cej cz´ Êci Êwia ta, wy ni ka jà cych np. z upra wy wy so ko plen nych ro Êlin trans - ge nicz nych, ist nie je oba wa eko lo gów, ˝e mo gà one sta no wiç za gro ˝e nie dla ge ne tycz nej ró˝ norod no Êci i czy sto Êci ga tun ków za rów no upraw nych, jak i dzi - kich. Cho dzi tu g∏ównie o mo˝ li woÊç krzy ˝o wa nia si´ ro Êlin z tra dy cyj nych upraw z ich od mia na mi gene tycz nie zmo dy fi ko wa ny mi, a tak ˝e o praw do po do bieƒ stwo po wsta nia i roz prze strze nia nia si´ no wych, np. od por nych na her bi cy dy i eks - pan syw nych chwa stów, jak to we d∏ug L. To mia ∏oj cia (2006) mia ∏o miej sce w Argen ty nie i Ka na dzie. Wpro wa dza nie do Êro do wi ska no wych kom bi na cji genów mo ˝e ozna czaç uru cho mie nie nie kon tro lo wa ne go po wsta wa nia eks pan - syw nych i agre syw nych mie szaƒ ców o zu pe∏ nie no wych ce chach, tak ˝e wÊród roÊlin za sie dla jà cych na tu ral ne eko sys te my. Wie le ga tun ków mo g∏o by z te go powo du wy gi nàç, jed nak do pie ro dal sze ba da nia eko lo gów i ge ne ty ków b´ dà w sta nie zwe ry fi ko waç za sad noÊç obaw przed nie zna nym wcze Êniej za gro ˝e niem dla dzi kiej przy ro dy. Ochrona sklad 13-326_wyd3_Ochrona sklad 13-326.qxd 07.10.2014 21:43 Page 95 4.1. Wk∏ad nauki do ochrony przyrody 95 Ramka 4.1. De fi ni cje ka te go rii i ro dza jów ochro ny przy ro dy (wg usta wy z dnia 16 kwiet nia 2004 r. o ochro nie przy ro dy; Dz.U. 2004 Nr 92, poz. 880 ze zm.) Ka te go rie ochro ny przy ro dy: n ochro na in si tu – ochro na ga tun ków ro Êlin, zwie rzàt i grzy bów, a tak ˝e ele men tów przy ro dy nie o˝y - wio nej, w miej scach ich na tu ral ne go wy st´ po wa nia; n ochro na ex si tu – ochro na ga tun ków ro Êlin, zwie rzàt i grzy bów po za miej scem ich na tu ral ne go wy - st´ po wa nia oraz ochro na ska∏, ska mie nia ∏o Êci i mi ne ra ∏ów w miej scach ich prze cho wy wa nia Ro dza je ochro ny przy ro dy: n ochro na Êci s∏a – ca∏ ko wi te i trwa ∏e za nie cha nie bez po Êred niej in ge ren cji cz∏o wie ka w stan eko sys te - mów, two rów i sk∏ad ni ków przy ro dy oraz w prze bieg pro ce sów przy rod ni czych na ob sza rach ob j´ tych ochro nà, a w przy pad ku ga tun ków – ca ∏o rocz na ochro na na le ˝à cych do nich osob ni ków i sta diów ich roz wo ju; n ochro na cz´ Êcio wa – ochro na ga tun ków ro Êlin, zwie rzàt i grzy bów do pusz cza jà ca mo˝ li woÊç re duk cji li czeb no Êci po pu la cji oraz po zy ski wa nia osob ni ków tych ga tun ków lub ich cz´ Êci; n ochro na czyn na – sto so wa nie, w ra zie po trze by, za bie gów ochron nych w ce lu przy wró ce nia na tu ral - ne go sta nu eko sys te mów i sk∏ad ni ków przy ro dy lub za cho wa nia sie dlisk przy rod ni czych oraz sie dlisk ro Êlin, zwie rzàt lub grzy bów; n ochro na kra jo bra zo wa – za cho wa nie cech cha rak te ry stycz nych da ne go kra jo bra zu. Ze wzgl´ du na g∏´ bo kie, an tro po ge nicz ne zmia ny Êro do wi ska na tu ral ne go bier - na ochro na przy ro dy5 naj cz´ Êciej ju˝ nie gwa ran tu je po wstrzy ma nia pro ce su wymiera nia ga tun ków lub za ni ku czy ubo ˝e nia eko sys te mów. Co raz po wszech niej mu si byç sto so wa na pro fe sjo nal nie pro wa dzo na ochro na czyn na, za rów no w warun - kach in si tu, jak i ex si tu, mo˝ li wa tyl ko dzi´ ki do brej zna jo mo Êci wy ma gaƒ ga tunków i w∏a Êci wo Êci ich Êro do wi ska (ram ka 4.1). Ochro na przy ro dy ko rzy sta za tem nie tyl ko z osià gni´ç tak so no mii, fi zjo lo gii, bio - lo gii roz wo ju, mi ko lo gii, mi kro bio lo gii, ge ne ty ki oraz ró˝ nych dzia ∏ów eko lo gii (m.in. au te ko lo gii, sy ne ko lo gii lub bio ce no lo gii, eko lo gii po pu la cyj nej, eko lo gii beha wio ral nej, eko lo gii ewo lu cyj nej) lub so cjo bio lo gii, le ˝à cej na sty ku eto lo gii, ge - ne ty ki po pu la cyj nej i ewo lu cji, ale tak ˝e gle bo znaw stwa, hy dro che mii, geo mor fo - lo gii czy kli ma to lo gii. ¸a two mo˝ na si´ o tym prze ko naç, czy ta jàc ja kà kol wiek mo - no gra fi´ po je dyn cze go ga tun ku, tak so no micz no -eko lo gicz nej gru py ga tun ków lub ty pu eko sys te mu spo Êród wie lu, ja kie uka za ∏y si´ tak ˝e w Pol sce (np. Czech 2000; Kot i Do mbrow ski 2001; Sta chy ra i Ku rek 2002; Mu dryk 2003). Ba da nia eko lo gów do wio d∏y, ˝e wspó∏ cze sne za gro ˝e nie wie lu ga tun ków i ich na tu ral nych ze spo ∏ów (bio ce noz) spo wo do wa ne jest znisz cze niem lub frag men - ta cjà sie dlisk al bo zmia nà ich w∏a Êci wo Êci nie ko rzyst nà dla ˝y wych or ga ni zmów (Na eem i in. 1994; Pul lin 2004). Me to dà sku tecz nej ochro ny ˝y wych or ga ni zmów 5 Ochro na bier na, uto˝ sa mia na z ochro nà kon ser wa tor skà, po le ga je dy nie na za bez pie cze niu obiek tu lub ob sza ru przed ne ga tyw nym, bez po Êred nim wp∏y wem czyn ni ków ze wn´trz nych. Zwiàzek ochrony przyrody z naukami biologicznymi i naukami o Ziemi Ochrona sklad 13-326_wyd3_Ochrona sklad 13-326.qxd 07.10.2014 21:43 Page 96 4. Naukowe podstawy prawnej ochrony przyrody 96 Zwiàzek ochrony przyrody z naukami technicznymi Znaczenie GIS dla ochrony przyrody Zwiàzek ochrony przyrody z naukami ekonomicznymi mo ˝e byç w ta kich wy pad kach nie tyl ko ochro na ró˝ no rod no Êci oca la ∏ych przed znisz cze niem ty pów sie dlisk, ale przede wszyst kim ich czyn na re kul ty wa cja, renatu ry za cja i za po bie ga nie dal szej de gra da cji Êro do wi ska przy rod ni cze go (Zakrzew ski 1997; Mi chal czyk 2000). Sprzy mie rzeƒ cem ochro ny przy ro dy sà, naj ogól niej rzecz uj mu jàc, te dys cy pli ny na uk tech nicz nych, dzi´ ki któ rym mo˝ - li wa jest re kul ty wa cja zde wa sto wa nych ob sza rów, oraz przy ja zne dla Êro do wi ska tech no lo gie pro duk cji i us∏ug kon sump cyj nych, np. in ˝y nie ria Êro do wi sko wa i in - ˝y nie ria ma te ria ∏o wa. Po moc nym na rz´ dziem umo˝ li wia jà cym wy ko rzy sta nie ogrom nej ma sy wy ni ków ba daƒ z ró˝ nych dzie dzin w kon stru owa niu pro gra mów ochro ny przy ro dy w ska li lo kal nej, re gio nal nej lub glo bal nej jest kom pu te ro wy Sys tem In for ma cji Geo gra ficz - nej (Geo gra phic In for ma tion Sys tem, GIS) s∏u ˝à cy do wpro wa dza nia, gro ma dze nia, prze - twa rza nia, ana liz, wi zu ali za cji i opi su naj roz ma it szych obiek tów na tu ral nych i an tro - po ge nicz nych oraz ich prze strzen nych re la cji (Ba ra now ski i Ma chin ko -Na gra bec ka 1994). W od nie sie niu do chro nio nych lub za s∏u gu jà cych na ochro n´ ob sza rów nadrz´d nym za da niem GIS jest stwo rze nie jed no li te go i upo rzàd ko wa ne go zbio ru in for ma cji ak tu al nych, nie zb´d nych do pra wi d∏o we go za rzà dza nia ob sza rem oraz mo - de lo wa nia i pro gno zo wa nia je go sta nu w przy sz∏o Êci, a tak ˝e zgro ma dze nie in for - ma cji ar chi wal nych, wy ko rzy sty wa nych do ró˝ no rod nych ana liz re tro spek tyw nych, np. zmian po kry cia te re nu ro Êlin no Êcià le Ênà w cià gu mi nio nych kil ku set lat lub prze - bie gu pro ce su là do wa ce nia je zior (Ki stow ski i Iwaƒ ska 1997; Kuntz 1999). GIS w du ˝ym stop niu wy ko rzy stu je obec nie tak ˝e tech ni ki te le de tek cji lot ni czej i sa te li tar nej, w któ rej istot nà ro l´ od gry wa po zy ski wa nie da nych o po wierzch ni Zie mi za po mo cà sen so rów wie lo spek tral nych. Po zwa la ono na roz sze rze nie za kre - su ob ser wa cji po za wid mo optycz ne, a tak ˝e na wy bór naj bar dziej przy dat nych danych do roz po zna nia i cha rak te ry sty ki ba da nych ele men tów Êro do wi ska (Dru ry 1990; Bar rett i Cur tis 1992). Dzi´ ki roz wo jo wi tech nik kom pu te ro wych sys te my in for ma cji geo gra ficz nej opra co wa no ju˝ dla wie lu ob sza rów Êwia ta, szcze gól nie istot nych z go spo dar cze go lub przy rod ni cze go punk tu wi dze nia. Sà tak ˝e z po wodze - niem sto so wa ne w na szym kra ju, m.in. w kil ku par kach na ro do wych, kil ku parkach kra jo bra zo wych oraz na te re nie la sów go spo dar czych. W mia r´ ubo ˝e nia na tu ral nych za so bów bios fe ry i rów no cze Ênie wzro stu licz by lud no Êci na Êwie cie praw do po dob nie b´ dzie si´ za cie Ênia∏ zwià zek ochro ny przy - ro dy z eko no mià (OECD 2012). Za so by przy ro dy kszta∏ tu jà cej Êro do wi sko ˝y cia lu dzi i do star cza jà cej im naj roz ma it szych dóbr ma te rial nych i du cho wych sà co raz cz´ Êciej i co raz do k∏ad niej war to Êcio wa ne w ka te go riach eko no micz nych (zob. rozdz. 2). Wy mier ny w ka te go riach eko no micz nych bi lans strat i ko rzy Êci wy ni ka - jà cy ze spo so bu wy ko rzy sty wa nia za so bów przy rod ni czych ju˝ dziÊ wp∏y wa na po - li ty k´ go spo dar czà paƒstw i re gio nów. Przy k∏a dem te go sà choç by Êci s∏e ogra ni cze - nia po ∏o wów wpro wa dzo ne przez UE na Mo rzu Ba∏ tyc kim, co wy da je si´ ko niecz ne wo bec wi zji ca∏ ko wi te go wy czer pa nia je go na tu ral nych za so bów. Eko no mi Êci, Ochrona sklad 13-326_wyd3_Ochrona sklad 13-326.qxd 07.10.2014 21:43 Page 97 4.2. Ocena zagro˝enia gatunków – czerwone listy i czerwone ksi´gi 97 Zwiàzek ochrony przyrody z naukami prawnymi i humanistycznymi a w nie któ rych kra jach tak ˝e po li ty cy, za czy na jà ro zu mieç zwià zek mi´ dzy mo˝ li - wo Êcia mi d∏u go trwa ∏e go po zy ski wa nia za so bów przy ro dy a nie zb´d nym umia rem w ch´ ciach osià ga nia do raê nych ko rzy Êci ma te rial nych. Aspek ty eko no micz ne sà tak - ˝e co raz cz´ Êciej uwzgl´d nia ne przez przy rod ni ków, np. w wy bo rze mo˝ li wych wa- rian tów za bie gów ochron nych lub re kul ty wa cyj nych. Na uki tech nicz ne i eko no micz ne nie sà je dy ny mi, po za przy rod ni czy mi dzie dzi - na mi na uki, z któ ry mi zwià za na jest ochro na przy ro dy. W ró˝ nym za kre sie si´ ga ona tak ˝e po zdo by cze in nych dzie dzin i dys cy plin, g∏ów nie dzi´ ki wspó∏ pra cy ze spe cja li sta mi w za kre sie na uk praw nych (np. w po szu ki wa niu naj lep szych roz wià - zaƒ na tu ry for mal nej eli mi nu jà cych za gro ˝e nia dla chro nio ne go ob sza ru), so cjo lo - gii (np. w prze wi dy wa niu re ak cji ze stro ny in sty tu cji paƒ stwo wych lub lo kal nych spo ∏ecz no Êci na po stu lat utwo rze nia no we go par ku na ro do we go), ar che olo gii (np. w od kry wa niu Êla dów daw nej dzia ∏al no Êci ludz kiej na przy rod ni czo cen nym ob sza - rze) czy an tro po lo gii kul tu ro wej (np. w pró bach od two rze nia tra dy cyj ne go spo so - bu u˝yt ko wa nia zie mi). Jak kol wiek ideà wspó∏ cze snej ochro ny przy ro dy jest za cho wa nie ca ∏ej ró˝ no rod - no Êci bio lo gicz nej na Zie mi, to ochro na praw na i prak tycz ne dzia ∏a nia ochron ne w ska li ca ∏e go Êwia ta i w po szcze gól nych kra jach skon cen tro wa ne sà na pew nych ga tun kach lub pew nych ty pach Êro do wisk, uzna nych przez spe cja li stów za za gro˝one lub z in nych po wo dów za s∏u gu jà ce na szcze gól nà tro sk´. Wy bór ga tun ków i ob sza - rów wy ma ga jà cych ochro ny praw nej i wspó∏ pra cy mi´ dzy na ro do wej na rzecz ich za - cho wa nia oraz opra co wa nie mi´ dzy na ro do wych stan dar dów oce ny stop nia ich zagro ˝e nia lub spo so bu ochro ny ma w prak ty ce zna cze nie pod sta wo we, dla te go za- gad nie nia te b´ dà omó wio ne nie co sze rzej. 4.2. Oce na za gro ˝e nia ga tun ków – czer wo ne li sty i czer wo ne ksi´ gi Pierw sze syn te tycz ne opra co wa nia na uko we z po ∏o wy ubie g∏e go wie ku na te mat wy mie ra nia dzi ko ˝y jà cych ga tun ków w ska li ca ∏e go Êwia ta i po szcze gól nych kon - ty nen tów wy ka za ∏y, ˝e tem po ich ekstynkcji szyb ko si´ na si la i przy bie ra roz mia ry nie no to wa ne ni gdy wcze Êniej (Al len 1942; Har per 1945; Gre en way 1958). Wy - nika ∏o z nich wy raê nie, ˝e wie le ga tun ków mo ˝e znik nàç wsku tek de gra da cji Êrodowi ska na tu ral ne go nie po strze ˝e nie, nie po zo sta wia jàc na wet Êla du w ludz kiej Êwia do mo Êci (May, Law ton i Stork 1995; Pimm 1995). Z te go po wo du jed nà z pier- w szych ini cja tyw Âwia to wej Unii Ochro ny Przy ro dy – IUCN (zob. rozdz. 5) by ∏o utwo rze nie eks perc kiej Ko mi sji do spraw Prze ˝y wa nia Ga tun ków (Spe cies Survi val Com - mis sion, SSC), zaj mu jà cej si´ gro ma dze niem da nych o wy mie ra jà cych i na ra ˝onych na wy gi ni´ cie w sta nie dzi kim ga tun kach ro Êlin, zwie rzàt i grzy bów, oce nà sta nu Komisja do spraw Prze˝ywania Gatunków Ochrona sklad 13-326_wyd3_Ochrona sklad 13-326.qxd 07.10.2014 21:43 Page 98 4. Naukowe podstawy prawnej ochrony przyrody 98 Ka te go rie za gro ˝o nych ga tun ków Kry te ria i za sa dy ka te go ry za cji za gro ˝o nych ga tun ków ich za gro ˝e nia na Êwie cie, ana li zà przy czyn wy mie ra nia oraz ini cjo wa niem badaƒ nad ich bio lo già i eko lo già. Na pod sta wie zgro ma dzo nych in for ma cji SSC, z∏o ˝o na z kil ku ty si´ cy eks per - tów nie mal ze wszyst kich kra jów, po czàt ko wo wy ró˝ ni ∏a pi´ç ka te go rii dzi ko ˝y - jà cych i za gro ˝o nych ga tun ków, opar tych bar dziej na in tu icji ni˝ na ilo Êcio wych da nych: E (en dan ge red) gi nà cych i sil nie za gro ˝o nych, V (vul ne ra ble) na ra ˝o nych na wy gi ni´ cie, R (ra re) rzad kich i z te go po wo du za gro ˝o nych, I (in de ter mi na te) o bli ˝ej nie okre Êlo nym za gro ˝e niu, O (out of dan ger) za gro ˝o nych w prze sz∏o Êci, ale wy do by tych z te go sta nu. Po j´ cie „ga tu nek” ze wzgl´ dów prak tycz nych trak - to wa ne jest w tej kla sy fi ka cji umow nie, obej mu je bo wiem – po za ga tun ka mi i pod ga tun ka mi – bli ˝ej nie okre Êlo ne for my, do k∏ad nie jesz cze nie zba da ne i for - mal nie nie opi sa ne. Ta ki po dzia∏, po wszech nie przez wie le lat sto so wa ny, za wie ra∏ du ˝à daw k´ subiek- ty wi zmu w przy pi sa niu ga tun kom okre Êlo nej ka te go rii, dla te go w la tach 90. mi - nio ne go wie ku SSC opra co wa ∏a bar dziej pre cy zyj ne i obiek tyw ne kry te ria oce ny stop nia za gro ˝e nia po szcze gól nych ga tun ków, opar te na wskaê ni kach ilo Êcio wych. Wskaê ni ki te uwzgl´d nia jà m.in. li czeb noÊç po pu la cji (ro zu mia nà ja ko ca∏ ko wi ta licz ba osob ni ków re pre zen tu jà cych da ny tak son), wiel koÊç jej geo gra ficz ne go za - si´ gu oraz wiel koÊç i stan rze czy wi Êcie zaj mo wa nych sie dlisk, licz b´ osob ni ków zdol - nych do roz ro du, fluk tu acje li czeb no Êci i przy czy ny za gro ˝e nia. Na tej pod sta wie za gro ˝o ne ga tun ki zo sta ∏y skla sy fi ko wa ne w kil ka no wych ka te go rii (ram ka 4.2). Ich de fi ni cje z ob szer ny mi ob ja Ênie nia mi mo˝ na zna leêç w in struk cji IUCN na stro nie in ter ne to wej tej or ga ni za cji oraz w kil ku pu bli ka cjach (np. IUCN 1996; G∏o wa - ciƒ ski 2000, 2001; Kaê mier cza ko wa i Za rzyc ki 2001). Ilo Êcio we kry te ria kwa li fi ka cji ga tun ków do ka te go rii kry tycz nie za gro ˝o nych (Cri ti cal ly en dan ge red, CR), sil nie za gro ˝o nych (En dan ge red, EN) oraz wy so kie go ryzy- ka, na ra ˝o nych na wy gi ni´ cie (Vul ne ra ble, VU), na któ rych z na tu ry rze czy powin - na byç sku pio na uwa ga or ga nów i s∏u˝b od po wie dzial nych za ochro n´ przy ro dy, wy - ma ga jà szer sze go omó wie nia. Uwzgl´d nia jà one wpraw dzie kil ka cech popu la cji re pre zen tu jà cej da ny ga tu nek, ale za sa dà ko rzy sta nia z sys te mu ka te go ry za cji jest za kwa li fi ko wa nie ga tun ku (tak so nu) do któ rejÊ z ka te go rii za gro ˝e nia, je Êli spe∏ nio - ne jest choç by jed no z kry te riów, ozna ko wa nych w wy tycz nych SSC IUCN li te ra - mi od A do E. Oto zwi´ z∏a pre zen ta cja kry te riów i za sad przy pi sa nia od po wied niej ka te go rii zagro ˝o nym ga tun kom (IUCN 2001), stosowanym tak˝e w Polsce: A – tem po spad ku li czeb no Êci w cià gu 10 lat lub 3 po ko leƒ sza co wa ne na pod - sta wie: 1) bez po Êred nio ob ser wo wa ne go, oce nia ne go, za k∏a da ne go lub po dej rze - wa ne go w prze sz∏o Êci zmniej sza nia si´ po pu la cji al bo 2) pro gno zo wa ne go spad ku li czeb no Êci po pu la cji na pod sta wie bez po Êred niej ob ser wa cji, wskaê ni ka li czeb no - Êci od po wied nie go dla da ne go tak so nu, zmniej sza nia si´ zaj mo wa ne go are a∏u lub za si´ gu i(lub) po gar sza nia si´ ja ko Êci zaj mo wa nych sie dlisk, rze czy wi ste go lub Ochrona sklad 13-326_wyd3_Ochrona sklad 13-326.qxd 07.10.2014 21:43 Page 99 4.2. Ocena zagro˝enia gatunków – czerwone listy i czerwone ksi´gi 99 Ramka 4.2. Mię dzy na ro do wa kla sy fi ka cja tak so nów z czer wo nej li sty (wg IUCN 2004, uprosz czo ne) n wy mar łe: EX – ca∏ ko wi cie wy mar ∏e; nie ma wàt pli wo Êci, ˝e ostat ni osob nik na le ˝à cy do da ne go tak so nu zgi nà∏ i obec nie nie wy st´ pu je ani w sta nie dzi kim, ani w upra wie lub w ho dow li; EW – wy mar ∏e w sta nie dzi kim; osob ni ki na le ˝à ce do da ne go tak so nu wy gi n´ ∏y w sta nie dzi kim, mo gà na to miast ˝yç w upra wie lub ho dow li, cz´ sto po za na tu ral nym za si´ giem; n za gro żo ne: CR – skraj nie za gro ˝o ne; do k∏ad ne da ne do ty czà ce ak tu al nej li czeb no Êci i roz miesz cze nia po pu la cji, a tak˝e tem pa spad ku licz by osob ni ków i kur cze nia si´ po wierzch ni zaj mo wa nych przez nie sie dlisk wska - zu jà, ˝e praw do po do bieƒ stwo wy mar cia tak so nu w sta nie dzi kim w cià gu 10 lat lub 3 po ko leƒ wy no si co naj mniej 50 ; EN – bar dzo wy so kie go ry zy ka, sil nie za gro ˝o ne wy gi ni´ ciem; do k∏ad ne da ne do ty czà ce ak tu al nej li czeb - no Êci i roz miesz cze nia po pu la cji, a tak ˝e tem pa spad ku licz by osob ni ków i kur cze nia si´ po wierzch ni zaj - mo wa nych przez nie sie dlisk wska zu jà, ˝e praw do po do bieƒ stwo wy mar cia tak so nu w sta nie dzi kim w cià - gu 20 lat lub 5 po ko leƒ wy no si co naj mniej 20 ; tak son wy gi nie, je Êli nie zo sta nà usu ni´ te przy czy ny za gro ˝e nia; VU – wy so kie go ry zy ka, na ra ˝o ne na wy gi ni´ cie; ze wzgl´ du na po st´ pu jà cy spa dek li czeb no Êci i stop - nio wà de gra da cj´ w∏a Êci wych sie dlisk lub nad mier nà eks plo ata cj´ tak son mo ˝e si´ zna leêç w ka te go rii skraj nie za gro ˝o nych, je Êli nie zo sta nà usu ni´ te przy czy ny za gro ˝e nia; NT – ni˝ sze go ry zy ka, ale bli skie za gro ˝e nia; po pu la cje prze ja wia jà ozna ki spad ku li czeb no Êci i(lub) zmniej - sze nia zaj mo wa ne go are a∏u, ale nie kwa li fi ku jà si´ do ka te go rii bez po Êred nio za gro ˝o nych; w ra zie na - si le nia si´ czyn ni ków nie ko rzyst nych mo gà si´ wkrót ce zna leêç w ka te go rii VU; n po za ka te go rią za gro że nia: LC – nie kwa li fi ku jà ce si´ do za gro ˝o nych na pod sta wie prze pro wa dzo nych ocen; w tej ka te go rii na kra - jo wych li stach umiesz cza si´, np. re lik ty, en de mi ty lub tak so ny uni ka to we al bo ob j´ te kon wen cja mi mi´dzy na ro do wy mi; DD – do brze roz po zna ne pod wzgl´ dem w∏a Êci wo Êci bio lo gicz nych i eko lo gicz nych, ale o nie roz po zna - nej li czeb no Êci i zaj mo wa nym are ale; NE – do tych czas nie oce nia ne wg kry te riów IUCN. potencjal ne go po zio mu eks plo ata cji, a tak ˝e skut ków wpro wa dza nia ob cych tak so - nów, hy bry dy za cji, od dzia ∏y waƒ pa to ge nów, pa so ˝y tów lub kon ku ren tów oraz zanie - czysz czeƒ Êro do wi ska. Tem po te go spad ku li czeb no Êci wy no si 80 dla ka te go rii CR, 50 dla ka te go rii EN i 20 dla ka te go rii VU; B – ogra ni czo ny za si´g wy st´ po wa nia al bo zaj mo wa ny are a∏, a po nad to trzy wa - run ki, z któ rych dwa mu si spe∏ niaç tak son, aby mo˝ na go by ∏o za kwa li fi ko waç do okre Êlo nej ka te go rii: 1) jest on re pre zen to wa ny przez izo lo wa ne sub po pu la cje lub wy st´ pu je na nie wiel kiej licz bie sta no wisk, 2) je go po pu la cja cha rak te ry zu je si´ spad kiem któ re goÊ z na st´ pu jà cych wskaê ni ków: za si´ gu wy st´ po wa nia, wiel ko Êci zaj mo wa ne go are a∏u, ja ko Êci sie dli ska, licz by sta no wisk lub sub po pu la cji al bo licz - by doj rza ∏ych osob ni ków, 3) je go po pu la cja cha rak te ry zu je si´ fluk tu acjà wskaê ni - Ochrona sklad 13-326_wyd3_Ochrona sklad 13-326.qxd 07.10.2014 21:43 Page 100 4. Naukowe podstawy prawnej ochrony przyrody 100 ków wy mie nio nych w po przed nim punk cie. Na tej pod sta wie do ka te go rii CR za- li cza si´ tak son, któ re go po pu la cja ma za si´g mniej szy ni˝ 100 km2 lub rze czy wi - sty are a∏ mniej szy ni˝ 10 km2 al bo wy st´ pu je na jed nym sta no wi sku. Ka te go ri´ EN przy pi su je si´ tak so no wi o za si´ gu mniej szym ni˝ 5 tys. km2 lub o zaj mo wa nym are - ale mniej szym ni˝ 500 km2 al bo licz bie sta no wisk mniej szej ni˝ 5. Ka te go ri´ VU – tak so no wi cha rak te ry zu jà ce m u si´ znacz nie wi´k szym za si´ giem lub are a∏em al bo licz bà sta no wisk, któ rych war to Êci sà jed nak ni˝ sze ni˝ – od po wied nio – 20 tys. km2, 2 tys. km2 i 10. Nie za le˝ nie od ka te go rii po pu la cje za gro ˝o nych tak so nów mo gà si´ po nad to cha rak te ry zo waç spad kiem lub fluk tu acjà prze kra cza jà cà rzàd wiel ko - Êci któ re goÊ ze wskaê ni ków wy mie nio nych w punk cie 2; C – licz ba osob ni ków doj rza ∏ych i tem po jej spad ku w cià gu 3 lat lub jed ne go po ko le nia al bo po st´ pu jà cy spa dek li czeb no Êci z to wa rzy szà cym mu zja wi skiem roz - drob nie nia po pu la cji. Do ka te go rii CR za li cza si´ po pu la cje tych ga tun ków, w któ - rych licz ba osob ni ków doj rza ∏ych jest mniej sza ni˝ 250 i spa da o 25 w cià gu 3 lat lub jed ne go po ko le nia al bo wraz ze spad kiem li czeb no Êci nie wiel kiej po pu la cji w do - wol nym tem pie ob ser wu je si´ jej frag men ta cj´ na sub po pu la cje, z któ rych ˝ad na nie osià ga li czeb no Êci 50 osob ni ków. Ka te go ri´ EN re pre zen tu jà po pu la cje li czà ce mniej ni˝ 2,5 tys. osob ni ków doj rza ∏ych, przy czym spa dek li czeb no Êci utrzy mu je si´ na po zio mie 20 w cià gu 5 lat lub 2 po ko leƒ, al bo po pu la cje, w któ rych do cho dzi do ich frag men ta cji i rów no cze sne go spad ku li czeb no Êci, wsku tek cze go po szcze gól ne sub po pu la cje li czà mniej ni˝ 250 osob ni ków. W ka te go rii VU po win ny si´ zna leêç po pu la cje licz niej sze, ale nie prze kra cza jà ce 10 tys. doj rza ∏ych osob ni ków z ten den - cja mi spad ko wy mi, wy ra ˝a jà cy mi si´ zmniej sze niem li czeb no Êci o 10 w cià gu 10 lat lub 3 po ko leƒ, al bo po pu la cje zmniej sza jà ce si´ i pod le ga jà ce roz pa do wi na sub po pu la cje, z któ rych ˝ad na nie osià ga po zio mu ty sià ca osob ni ków; D – li czeb noÊç bar dzo ma ∏ych lub ogra ni czo nych te ry to rial nie po pu la cji okre Ê- la nych mia nem wra˝ li wych: CR 50 osob ni ków, EN 250 osob ni ków, a VU 1000 osob ni ków zaj mu jà cych w su mie are a∏ mniej szy ni˝ 100 km2 lub wy st´ - pu jà cych co naj wy ˝ej na czte rech sta no wi skach; E – praw do po do bieƒ stwo wy mar cia w wa run kach na tu ral nych, wy no szà ce dla CR 50 w cià gu 10 lat lub 3 po ko leƒ, dla EN 20 w cià gu 20 lat lub 5 po ko leƒ i dla VU 10 w cià gu 100 lat. Za sto so wa nie ilo Êcio wych kry te riów w oce nie sta tu su za gro ˝o nych ga tun ków by - ∏o nie wàt pli wie s∏usz ne z punk tu wi dze nia me ry to rycz nej po praw no Êci i war to Êci ich wy ka zów w po sta ci tzw. czer wo nych list. W prak ty ce oka za ∏o si´ jed nak k∏o po t- li we wo bec bra ku ak tu al nych i do k∏ad nych da nych o li czeb no Êci i ten den cjach dyna micz nych po pu la cji wie lu ga tun ków uwa˝anych za zagro˝one oraz o wiel ko Êci i roz miesz cze niu zaj mo wa nych przez nie sie dlisk. Opra co wa nie ilo Êcio wych kry - teriów za gro ˝e nia ga tun ków mo ˝e byç jed nak przy dat ne dla tych przy rod ni ków, którzy chcie li by pod jàç ba da nia w ce lu uzu pe∏ nia nia lub we ry fi ka cji czer wo nych list ro Êlin, zwie rzàt lub grzy bów. Czer wo ne li sty i czer wo ne ksi´ gi ga tun ków
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Kwartalnik Pedagogiczny 2014/4 (234)
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: