Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00407 005605 13435342 na godz. na dobę w sumie
Łacińskie sentencje i powiedzenia prawnicze. Wydanie 3 - ebook/pdf
Łacińskie sentencje i powiedzenia prawnicze. Wydanie 3 - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 446
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-9671-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Do bogatego dorobku i tradycji prawa, stworzonego w antycznym Rzymie należą paremie – krótkie sentencje prawnicze, określające podstawowe zasady lub rozwiązania prawne.

Od starożytności po dzień dzisiejszy paremie znajdują zastosowanie jako gotowe instrumentarium w procesie tworzenia prawa. Są wykorzystywane w orzecznictwie sądów i trybunałów, w uzasadnieniach wniosków i opinii prawnych oraz stanowią istotny element retoryki prawniczej.

Autorzy nie ograniczają się jedynie do przytoczenia tekstu paremii oraz jego tłumaczenia. Niektóre z sentencji opatrzone zostały zwięzłym komentarzem oraz odniesieniami do współczesnych przepisów prawa. Te liczne „odbicia” mądrości sentencji w obowiązujących dzisiaj przepisach prawa udowadniają, że precyzyjne, zwięzłe i celne maksymy są ponadczasowe i nieustannie zachowują na aktualności.

Nowe, III wydanie książki, zostało uaktualnione o odniesienia do obowiązujących obecnie przepisów prawa oraz opatrzone nową przedmową.

Publikacja adresowana jest do studentów prawa, aplikantów i praktyków.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

1. Ab abusu ad usum non valet consequentia. Z nadużycia nie należy wnioskować [o prawie] do korzystania. Obecnie  – jeśli ktoś czyni ze swojego prawa użytek, który byłby sprzeczny ze spo- łeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współ- życia społecznego, jego działanie lub zaniechanie nie jest uważane za wy- konywanie prawa i nie korzysta z ochrony (art. 5 KC). 2. Ab alio exspectes, alteri quod feceris. Oczekuj od drugiego [tego samego], co ty mu uczyniłeś – Publil. Sent. A 2;  Sen. Ep. 94, 43, 6. Por. także Matt. 7, 12; Luc. 6, 31.  3. Ab assuetis non fit iniuria. Z tradycji nie płynie bezprawie. Obecnie – por. art. 56 KC; kan. 26 CIC  1983. 4. Ab herede obligatio incipere non potest. Zobowiązanie nie może rozpoczynać się od osoby dziedzica – wg Gai. 3,  100. Obecnie – por. art. 922; art. 1047 KC. 5. Ab initio nullum semper nullum. Od początku nieważne, zawsze nieważne. Obecnie – podobnie. Czynność  prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest bez- względnie  nieważna,  chyba  że  właściwy  przepis  przewiduje  inny  sku- tek,  w  szczególności  ten,  iż  na  miejsce  nieważnych  postanowień  czyn- ności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy (art. 58 § 1 KC).  Czynność sprzeczna z zasadami współżycia społecznego jest bezwzględ- nie nieważna (art. 58 § 2 KC). Wyjątki stanowią przypadki konwalidacji  nieważnej czynności prawnej (por. np. art. 14 § 2; art. 890 KC) oraz jej kon- wersji (por. np. art. 951; art. 952 KC). 6. Ab interlocutorio discedere iudici licet. Sędziemu  wolno  odstąpić  od  postanowienia  tymczasowego.  Obecnie  – podobnie, por. np. art. 240; art. 359 KPC. 5 Abrogata lege abrogante non reviviscit lex abrogata 7. Abrogata lege abrogante non reviviscit lex abrogata. Uchylenie ustawy uchylającej ustawę nie przywraca obowiązywalności  uchylonej ustawy. 8. Absens absentis curator esse nequit. Nieobecny nie może być kuratorem nieobecnego. Obecnie – por. art. 184  KRO. 9. Absentem accipere debemus eum, qui non est eo loci, in quo petitur. Za nieobecnego powinniśmy uważać tego, kto nie stawia się w miejscu  procesu – D. 50, 16, 199. 10. Absentem in criminibus damnari non oportet. Nieobecnego nie należy skazywać za przestępstwo – wg D. 48, 19, 5 pr.  (Ulpianus). Obecnie – co do zasady podobnie. Obecność oskarżonego  na rozprawie głównej jest obowiązkowa (art. 374 § 1 KPK). 11. Absentia longa morti aequiperatur. Długotrwała nieobecność równa się śmierci. Obecnie – por. art. 29 KC. 12. Absoluta sententia expositore non indiget. Jasne wyrażenie nie wymaga interpretacji.  13. Absolutus sententia iudicis praesumitur innocens. Domniemywa  się,  że  uniewinniony  przez  sąd  jest  niewinny.  Obecnie  – art. 42 ust. 3 Konst.; art. 6 ust. 2 EKPCz; art. 5 § 1 KPK.  14. Absque pugna non datur victoria. Bez walki nie ma zwycięstwa. 15. Abundans cautela non nocet. Nadmierna ostrożność nie szkodzi – wg C. 6, 23, 17 (Arcadius). Dotyczy  przede wszystkim klauzul w umowach. 16. Abusus non tollit usum. Nadużycie nie wyklucza [prawa] używania [czegoś zgodnie z prawem]  – wg D. 7, 5, 5 (Ulpianus). Por. także Cic. Top. 17. Obecnie – podobnie.  Nadużycie jakiegoś uprawnienia nie powinno powodować zakazu nale- żytego z niego korzystania w ogóle (por. art. 5 KC). 6 Acta simulata veritatis substantiam mutare non possunt 17. Ab utraque parte dolus compensandus. Za  podstęp  odpowiadają  obie  strony  –  wg  D.  2,  10,  3,  3  (Iulianus).  Obecnie – por. 473 § 2 KC. 18. Accessio caedat principali. Przyrost niech przypada rzeczy głównej – D. 34, 2, 19, 13 (Ulpianus).  Obecnie – podobnie. Własność nieruchomości rozciąga się na rzecz ru- chomą, która została połączona z nieruchomością w taki sposób, że stała  się jej częścią składową (art. 191 KC). W razie połączenia lub pomiesza- nia rzeczy, gdy jedna z rzeczy połączonych ma znacznie większą war- tość niż pozostałe, rzeczy mniejszej wartości stają się jej częściami skła- dowymi (art. 193 § 2 KC). 19. Accessorium naturam sequi congruit principalis. Przynależność słusznie podąża za naturą rzeczy głównej – Liber sextus  5,  13,  42  (Bonifacius  VIII).  Por.  także  D.  33,  8,  2  (Gaius);  50,  17,  129,  1 (Paulus). Obecnie – art. 52 KC. 20. Accessorium sequitur principale. Przynależność podąża za rzeczą główną. Por. uwagi do A 19. 21. Accipe, quod tuum, alterique da suum. Odbierz, co twoje, a drugiemu oddaj, co jego. 22. Accusare nemo se debet (nisi coram Deo). Nikt  nie  musi  oskarżać  samego  siebie  (chyba  że  przed  Bogiem)  –  wg Tertull. De idol. 56, 2. Obecnie – por. art. 74 § 1; art. 175 § 1 KPK.  23. A communi observantia non est recedendum. Nie należy odstępować od powszechnej praktyki – E. Wingate. Maxi- mes 752.  24. Acta exteriora indicant interiora secreta. Zewnętrzne działania wskazują na wewnętrzne tajemnice.  25. Acta publica probant se ipsa. Akta urzędowe świadczą same za siebie. Obecnie – por. np. art. 76 KPA;  art. 244 KPC; art. 3–5 KWU; art. 17 KRSU; kan. 1541 CIC 1983. 26. Acta simulata veritatis substantiam mutare non possunt. Pozorne czynności prawne nie są w stanie zmienić rzeczywistości – C. 4,  22, 2 (Diocletianus). Obecnie – art. 83 § 1–2 KC. 7 Actio ad mobile est mobilis, ad immobile immobilis 27. Actio ad mobile est mobilis, ad immobile immobilis. Skarga o ruchomość jest ruchoma, o nieruchomość ‒ nieruchoma. Por.  uwagi do M 73. 28. Actio autem nihil aliud est quam ius persequendi iudi- cio quod sibi debetur. Powództwo  nie  jest  niczym  innym  jak  prawem  dochodzenia  na  dro- dze sądowej tego, co się komu należy – Inst. 4, 6. Por. także D. 44, 7, 5  (Celsus). Obecnie – kan. 1491 CIC 1983.  29. Actio libera in causa, sed non in eventu. Działanie dozwolone w przyczynie, ale nie w skutku. Obecnie – por. np.  art. 425 § 2 KC; art. 31 § 3 KK. 30. Actio personalis moritur cum persona. Skarga osobista umiera wraz z osobą. 31. Actiones heredi et in heredem competunt. Skargi przysługują zarówno dziedzicowi, jak i przeciwko dziedzicowi  – wg D. 5, 6, 3, 2 (Ulpianus); 21, 1, 48, 5 (Pomponius). Obecnie – co do za- sady podobnie. Dziedzic z jednej strony obejmuje wchodzące do spad- ku wierzytelności, z drugiej jednak odpowiada za długi spadkowe (por.  art. 922 § 1; art. 1030 i nast. KC).  32. Actiones semel inclusae iudicio salvae permanent. Skargi raz wytoczone przed sądem pozostają w mocy – wg D. 50, 17, 139  pr. (Gaius). Obecnie – odmiennie. Pozew może być cofnięty bez zezwo- lenia pozwanego aż do rozpoczęcia rozprawy, a jeżeli z cofnięciem po- łączone jest zrzeczenie się roszczenia – aż do wydania wyroku. Pozew  cofnięty nie wywołuje żadnych skutków prawnych, jakie ustawa wiąże  z wytoczeniem powództwa. Sąd może uznać za niedopuszczalne cofnię- cie pozwu, zrzeczenie się lub ograniczenie roszczenia tylko wtedy, gdy  okoliczności sprawy wskazują, że wymienione czynności są sprzeczne  z prawem lub z zasadami współżycia społecznego lub mają na celu obej- ście ustawy (por. art. 203 KPC).  33. Actioni nondum natae non praescribitur. Nie ulega przedawnieniu skarga, która nie została wniesiona. Obecnie  –  przedawnieniu  ulegają,  z  zastrzeżeniem  wyjątków  wskazanych  w ustawie (np. art. 223 § 2; art. 220 KC), cywilnoprawne roszczenia ma- jątkowe (por. art. 117 KC).  8 Actori incumbit onus probandi 34. Actio non datur non damnificato. Nieposzkodowanemu nie przysługuje skarga.  35. Actio personalis moritur cum persona. Skarga osobista [skierowana przeciwko konkretnej osobie] umiera [wy- gasa] wraz z osobą. Obecnie – art. 922 § 2 KC. Por. także przykłado- wo przepisy dotyczące umorzenia postępowania rozwodowego lub po- stępowania o separację w razie śmierci jednego z małżonków (art. 446  KPC),  umorzenia  postępowania  o  unieważnienie  małżeństwa  w  razie  śmierci jednego z małżonków, jeśli zstępni małżonka, który wytoczył  powództwo, nie zgłoszą się w terminie sześciu miesięcy po wydaniu po- stanowienia o zawieszeniu wniosku o podjęcie postępowania (art. 450  § 2 KPC), umorzenie postępowania ze stosunków pomiędzy rodzicami  i dziećmi w razie śmierci jednej ze stron, a jeżeli w charakterze strony  występuje kilka osób, w razie śmierci wszystkich tych osób, z zastrzeże- niem wyjątków wskazanych w ustawie (art. 456 § 1 KPC). 36. Actio quaelibet it via sua. Każda skarga kroczy własną drogą.  37. Actio semel extincta non reviviscit. Raz wygasłe roszczenie nie odżywa – wg D. 2, 14, 27, 2 (Paulus); 15, 3, 10,  9 (Ulpianus). Obecnie – w przypadku upływu terminu zawitego upraw- nienie wygasa (por. np. 344 § 2 KC; kan. 1465 § 1 CIC 1983).  38. Actore non probante reus absolvitur. Gdy powód nie udowodni swoich roszczeń, pozwany zostaje uwolnio- ny. Obecnie – podobnie. Zgodnie z ogólną zasadą ciężar dowodu spo- czywa na tym, kto z faktu wywodzi skutki prawne (art. 6 KC; art. 223  KPC). W procesie cywilnym powoda obciąża udowodnienie faktów pra- wotwórczych, tj. takich, które uzasadniają jego roszczenie. Pozwanego  natomiast w zasadzie obciąża udowodnienie faktów tamujących i niwe- czących roszczenie powoda. W procesie kanonicznym – zob. kan. 1608  § 4 CIC 1983. W procesie karnym wszelkie niedające się usunąć wątpli- wości rozstrzyga się na korzyść pozwanego (por. art. 5 § 2 KPK). 39. Actori incumbit onus probandi. Na  powodzie  spoczywa  ciężar  dowodu.  W  procesie  cywilnym  ciężar  dowodu  spoczywa  na  osobie,  która  z  faktu  wywodzi  skutki  prawne  (art. 6 KC; art. 232 KPC). Podobnie w procesie kanonicznym (kan. 1526  § 1 CIC 1983). W procesie karnym ciężar dowodu spoczywa na oskar- 9 Actor non condemnatur życielu oraz powodzie cywilnym. Oskarżony może, ale nie musi prze- prowadzać dowodu, jeśli zaprzecza tezom oskarżenia (por. art. 74 § 1;  art. 175 KPK). W procesie cywilnym incydentalnie dopuszcza się prze- rzucenie ciężaru dowodu (por. np. art. 24; art. 471 KC). W procesie kar- nym ciężar dowodu wyjątkowo spoczywa na pozwanym (tzw. dowód  prawdy) w przypadku przestępstwa pomówienia (art. 212 KK). 40. Actor non condemnatur. Powód nie może być zasądzony.  41. Actor, qui plene probavit, non debet compelli iurare. Powoda,  który  przedstawił  wystarczające  dowody,  nie  powinno  się  przymuszać  do  złożenia  przysięgi  –  Decretales  2,  19,  2  Summarium.  Obecnie – odmiennie. Przysięga nie jest współcześnie środkiem dowo- dowym w procesie polskim. W procesie kanonicznym sędzia może jed- nak nakazać stronom złożenie przysięgi (kan. 1532 CIC 1983). Świadek  może uchylić się od tego obowiązku i wówczas składa zeznania nieza- przysiężony (kan. 1562 § 2 CIC 1983). 42. Actor sequitur forum rei. Powód podąża za miejscem sądu pozwanego – Reg. can. 65 (Damasus).  Por. także C. 3, 19, 3 (Theodosius I), 3, 13, 2 (Diocletianus), C.Th. 2, 1, 4  (Valentinianus I). Obecnie – co do zasady podobnie (por. art. 27 § 1 KPC;  kan. 1407 § 3 CIC 1983). Odmiennie w procesie karnym (por. art. 31 § 1;  art. 32 KPK). 43. Actor venire debet instructior quam reus. Powód powinien przyjść [do sądu] lepiej przygotowany niż pozwany  – wg C. 3, 11, 2 (Constantinus). Por. uwagi do A 38–39. 44. Actum frustratorium nemo praesumitur facere. Uważa się, że nikt nie dokonuje czynności prawnej na próżno. 45. Actus curiae neminem gravabit. Czynności sądu nikomu nie przyniosą szkody. 46. Actus interpretandus est potius ut valeat quam ut pereat. Czynność  prawna  powinna  być  tak  interpretowana,  aby  raczej  nadać  jej skutek, niż ją unicestwić – wg D. 34, 5, 12 (Iulianus). Obecnie – por.  art. 65; art. 948 KC. 10 Actus ultra intentionem agentium nihil operatur 47. Actus iudicialis potentior est extraiudiciali. Czynność prawna dokonana przed sądem ma większą moc od pozasą- dowej. 48. Actus legitimi condicionem non recipiunt neque diem. Akty prawne formalne nie dopuszczają ani warunku, ani terminu – Liber  sextus 5, 13, 50 (Bonifacius VIII). Por. także D. 50, 17, 77 (Papinianus).  Obecnie  –  co  do  zasady  odmiennie.  Dopuszczalne  jest  zastrzeżenie  w czynności prawnej warunku lub terminu (art. 89; art. 110 KC), z za- strzeżeniem wyjątków wynikających z ustawy lub z właściwości czyn- ności prawnej (por. np. art. 157 § 1; art. 962; art. 1018 § 1 KC). 49. Actus me invito factus non est meus actus. Czynność [prawna] dokonana przeze mnie wbrew mojej woli nie jest  moją czynnością [prawną]. Obecnie – por. art. 82 KC (brak świadomo- ści lub swobody w powzięciu decyzji i wyrażeniu woli), art. 84–86 KC  (błąd przy składaniu oświadczenia woli), art. 945 KC (wady oświadcze- nia woli przy testamencie), art. 151 pkt 3 KRO (wady oświadczenia woli  przy zawarciu małżeństwa). Por. także kan. 125 CIC 1983. 50. Actus non facit reum, nisi mens sit rea. Czyn nie podlega karze, jeżeli dokonano go bez premedytacji. Obecnie  – ustawa karze również za przestępstwa popełnione nieumyślnie (art. 9  § 2 KK). 51. Actus omissa forma legis corruit. Czynność  prawna  dokonana  z  naruszeniem  formy  przepisanej  przez  prawo jest nieważna. Obecnie – por. art. 58, art. 73; art. 958 KC; kan. 124  CIC 1983. 52. Actus simulatus nullius est momenti. Czynność prawna pozorna jest nieważna – wg D. 23, 2, 30 (Gaius), C. 4,  22. Obecnie – sankcja nieważności bezwzględnej dotyczy jedynie pozor- ności zwykłej. W przypadku pozorności kwalifikowanej czynność ukry- ta może być ważna. Ważność czynności ocenia się według właściwości  tej czynności (por. art. 83 § 1 zd. 1 KC). 53. Actus ultra intentionem agentium nihil operatur. Skutki  czynności  prawnej  nie  wykraczają  ponad  oświadczenia  woli  stron. Obecnie – por. art. 65 § 2 KC. 11 Ad ea, quae frequentius accidunt, iura adaptantur 54. Ad ea, quae frequentius accidunt, iura adaptantur. Prawa dostosowują się do tych przypadków, które zdarzają się bardzo  często. 55. Ad iura renuntiata non datur regressus. Nie  można  odzyskać  praw,  których  się  zrzekło.  Obecnie  –  por.  np.  art. 180 KC. 56. Adoptare minor maiorem non potest. Młodszy nie może przysposobić starszego – wg Inst. 1, 11, 4. Obecnie  – art. 1141 § 2 KRO. 57. Adoptio naturam imitatur. Przysposobienie naśladuje naturę – Inst. 1, 11, 4. Obecnie – podobnie,  por. art. 1141; art. 121; art. 1241 KRO. 58. Ad quem spectat onus, et emolumentum. Kto  ponosi  ciężar,  czerpie  też  korzyść  –  Reg.  can.  75  (Damasus).  Por.  także D. 50, 17, 10 (Paulus). Obecnie – por. np. art. 207; art. 864; art. 867  § 1 KC; art. 31 KSH (subsydiarna odpowiedzialność wspólników za zo- bowiązania spółki), art. 65 KSH (zasada rozliczeń z ustępującym wspól- nikiem), art. 83 KSH (zasady podziału strat w razie likwidacji spółki),  art. 89 KSH (odesłanie do przepisów o spółce jawnej), art. 286 KSH (po- dział majątku spółki z o.o. w razie likwidacji).  59. Ad tempus concessa post tempus censentur denegata. To, co zostało przyznane na określony czas, po upływie terminu należy  uważać za uchylone. Obecnie – podobnie, por. np. art. 236; art. 2701 KC.  60. Ad tempus prohibitum post illud tempus censetur per- missum. To, co na jakiś czas zostało zabronione, po upływie tego czasu uznaje się  za dozwolone – wg C. 10, 61, 1 (Caracalla). Obecnie – podobnie, por. np.  art. 233 ust. 3 Konst. 61. Ad turpia nemo obligatur. Nikt nie jest zobowiązany do niegodziwości. Obecnie – art. 3531 KC.  62. Adulterium sine dolo malo non committitur. Cudzołóstwa nie popełnia się bez premedytacji – D. 48, 5, 44 (Gaius).  Obecnie  –  małżeńska  niewierność  nie  stanowi  czynu  zabronionego.  12 Aequitas sequitur legem Może natomiast stanowić podstawę orzeczenia rozwodu z orzeczeniem  o winie. 63. Adversus periculum naturalis ratio permittit se defendere. W  obliczu  niebezpieczeństwa  wrodzony  rozsądek  pozwala  się  bronić  – D. 9, 2, 4 pr. (Gaius). Obecnie – art. 2 ust. 2 lit. a EKPCz; art. 423 KC;  art. 25 § 1 KK.  64. Advocatorum error litigantibus non nocet. Błąd adwokatów nie szkodzi stronom procesowym – wg C. 2, 9, 3 pr.  (Diocletianus). Obecnie – odmiennie. Działania pełnomocnika proceso- wego obciążają mocodawcę. Czynność prawna dokonana przez przed- stawiciela pociąga za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego  (art. 95 § 2 KC). W rezultacie wszystkie czynności procesowe dokona- ne przez pełnomocnika, ale również jego zaniedbania, należy traktować  tak jak czynności samej strony procesowej, ze wszystkimi skutkami pro- cesowymi wynikającymi zarówno z owych działań, jak i zaniedbań. Por.  także art. 93 KPC. 65. Advocatus non accusat. Adwokat nie oskarża – wg D. 38, 2, 14, 9 (Ulpianus).  66. Aequitas enim lucet ipsa per se. Sprawiedliwość jaśnieje sama przez się – Cic. De off. 1, 9, 30.  67. Aequitas est mater exceptionis. Słuszność jest matką wyjątków [ew. zarzutów procesowych]. Obecnie  – por. kan. 1491 CIC 1983. 68. Aequitas non facit ius, sed iuri auxiliatur. Słuszność nie stanowi prawa, lecz prawo wspomaga.  69. Aequitas numquam contravenit legi. Słuszność nigdy nie sprzeciwia się prawu.  70. Aequitas praefertur rigori. Słuszność jest stawiana przed srogością [ew. rygoryzmem prawnym].  Obecnie – por. np. art. 25 § 2–3; art. 26 § 3; art. 58 § 1 KK. 71. Aequitas sequitur legem. Słuszność podąża za prawem. Obecnie – kan. 19 CIC 1983. Por. także  np. art. 4172; art. 411 pkt 2; art. 428; art. 431 § 2; art. 440; art. 902 KC;  art. 144 § 1–2 KRO. 13 Aequum et bonum est lex legum 72. Aequum et bonum est lex legum. To, co słuszne i sprawiedliwe, jest najwyższą ustawą – Hobbes, De civ. 224. 73. Aequum est, ut quis participavit lucrum, participet et damnum. Słuszne jest, aby ten, kto uczestniczy w zysku, uczestniczył też w stracie  – wg D. 17, 2, 55 (Ulpianus). Por. uwagi do A 58. 74. Aequum ius est non quo omnes usi sunt sed quod omni- bus latum est. Słusznym prawem nie jest to, którym wszyscy się posługują, lecz to, któ- re wszystkich dotyczy – Sen. Epist. Ad Lucil. 16, 107, 6. 75. Aes alienum est onus universi patrimonii, non certarum rerum. Długi  ciążą  na  całym  majątku,  nie  tylko  na  określonych  rzeczach.  Obecnie – por. np. art. 1030 i nast. KC; art. 41 § 1 KRO.  76. Affectus punitur, etsi non sequatur effectus. Zamiar jest karalny nawet wtedy, gdy zamierzony skutek nie nastąpił.  Por. uwagi do A 50. 77. Affines sunt viri et uxoris cognati. Powinowatymi są krewni męża i żony – D. 38, 10, 4, 3 (Modestinus).  Obecnie – art. 26 KRO; kan. 109 § 1 CIC 1983. 78. Affinis non parit affinem. (Affinitas non parit affinitatem.) Powinowaty  nie  rodzi  powinowatego.  (Powinowactwo  nie  rodzi  dal- szego powinowactwa). Obecnie – odmiennie, por. np. art. 115 § 11 KK;  art. 261 § 1 KPC; art. 6 PrUSP; kan. 109 § 2 CIC 1983. 79. Affinitatis iure nulla successio promittitur. Powinowactwo nie daje podstawy do dziedziczenia ustawowego – C. 6,  59, 7 (Diocletianus). Obecnie – podobnie, por. art. 931 i nast. KC. 80. Affirmanti incumbit probatio. Ciężar dowodu spoczywa na twierdzącym. Por. uwagi do A 39–40. 81. Agendo nemo causam suam facit deteriorem. Nikt nie pogarsza swojej sprawy przez wniesienie skargi – wg D. 50, 17,  86; 50, 17, 87 (Paulus). Obecnie – podobnie. Obowiązuje zakaz reformatio- nis in peius (por. art. 139 KPA; art. 384 KPC; art. 434 § 1 KPK). 14 Alienum negotium ratihabitione fit meum 82. Agens sine actione a limine iudicii repellitur. Jeśli ktoś wnosi oskarżenie bez podstaw prawnych, zostaje ono odda- lone. Obecnie – art. 199 § 1 KPC; art. 17 § 1 KPK; art. 58 § 1 PostAdmU. 83. Agentes et consentientes pari poena plectuntur. Sprawcy  i  przyzwalający  na  ich  działania  podlegają  tej  samej  karze  –  wg D. 9, 2, 44, 1 (Ulpianus, Paulus); 9, 2, 45 (Ulpianus); 92, 45 pr. (Paulus);  47, 6, 1 (Ulpianus). Obecnie – nieco inaczej, por. art. 2; art. 162 KK. 84. Agere non valenti non currit praescriptio. Przeciwko  niezdolnemu  do  działania  nie  biegnie  przedawnienie.  Obecnie – art. 122 § 1 KC. 85. Agnatione postumi rumpitur testamentum. Pogrobowiec jako ustawowy dziedzic obala testament – wg Gai. 2, 131.  Obecnie – art. 927 § 2 KC. 86. A iure nemo recedere praesumitur. Domniemywa się, że nikt nie rezygnuje ze swojego prawa. Obecnie – po- dobnie. Niewykonywanie prawa co do zasady nie powoduje jego utra- ty, chyba że przepis stanowi inaczej (por. np. art. 255; art. 293 § 1 KC;  art. 111 KRO; art. 130a ust. 10 PrDrog). 87. Alienabile ergo praescriptibile. Zbywalny, a zatem podlegający przedawnieniu. Obecnie – co do zasady  roszczenia majątkowe podlegają przedawnieniu (art. 117 KC). Por. jed- nak art. 223; art. 220 KC. 88. Aliena concupiscere nemo debet. Nikt nie powinien pożądać cudzej własności – wg Ex. 20, 17; Deut. 5, 21.  Obecnie – por. art. 278 i nast. KK. 89. Aliena negotia exacto officio geruntur. Cudze  sprawy  prowadzi  się  z  należytą  starannością  –  C.  4,  35,  21  (Constantinus).  Obecnie  –  podobnie,  por.  np.  art.  752  KC;  art.  101  § 1 KRO; art. 186 GospNierU.  90. Alieno facto ius alterius non mutatur. Czyn jednego nie zmienia praw drugiego – wg D. 8, 6, 6, 1 (Celsus).  91. Alienum negotium ratihabitione fit meum. Cudza umowa poprzez potwierdzenie staje się moją – wg D. 3, 5, 5, 12  (Ulpianus). Obecnie – por. np. art. 519 KC. 15 Alienus dolus nocere alteri non debet 92. Alienus dolus nocere alteri non debet. Nikomu  nie  powinien  szkodzić  cudzy  podstęp  –  D.  44,  4,  11  pr.  (Neratius). Obecnie – por. art. 86 KC.  93. Alimenta cum vita finiuntur. Obowiązek alimentacyjny wygasa wraz ze śmiercią – D. 2, 15, 8, 10  (Ulpianus). Obecnie – art. 139 KRO.  94. Alimenta pro modo facultatium erunt praebenda. Alimenty powinny być świadczone według możliwości [obciążonego]  – wg D. 25, 3, 5, 19 (UIpianus). Obecnie – art. 135 § 1 KRO. Zob. rów- nież art. 128–1441 KRO. 95. Aliud est enim credere, aliud deponere. Czym innym jest jednak udzielanie pożyczki, a czym innym deponowa- nie – D. 42, 5, 24, 2 (Ulpianus). Obecnie – por. art. 720; art. 835; art. 845  KC. 96. Aliud pro alio invito creditori solvi non potest. Nie można wykonać zobowiązania, świadcząc bez zgody wierzycie- la co innego, niż ustalono – D. 12, 1, 2, 1 (Paulus). Obecnie – podob- nie. Dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią  (art. 354 § 1 KC). Spełnienie innego świadczenia jest możliwe jedynie  za zgodą wierzyciela (upoważnienie przemienne: art. 453 KC). 97. Allegans contraria non est audiendus. Nie należy dawać posłuchu [przed sądem] temu, kto sam sobie prze- czy. Obecnie – por. kan. 1572 3o CIC 1983. 98. Allegantem turpitudinem suam, non esse audiendum. Nie należy słuchać tego, kto wyznaje własną nieprawość – Reg. can.  111. Obecnie – odmiennie. Obowiązuje zasada swobodnej oceny do- wodów (art. 233 KPC; art. 7 KPK; kan. 1608 § 3 CIC 1983).  99. Allegatio contra factum non est admittenda. Nie należy dopuszczać twierdzenia niezgodnego z faktami.  100. Alteri stipulari nemo potest. Nikt  nie  może  zawierać  stypulacji  [zaciągać  zobowiązania]  na  rzecz  drugiej osoby [w zastępstwie osoby drugiej] – D. 45, 1, 38, 17 (Ulpianus);  Inst. 3, 19, 19. Obecnie – odmiennie. Czynności prawne co do zasady  mogą być zawierane przez przedstawiciela (art. 95 § 1 KC).  16 Ambulatoria est voluntas defuncti usque ad vitae... 101. Alterius circumventio alii non praebet actionem. Stosując podstęp wobec drugiej osoby, nie nabywa się roszczeń – D. 50,  17, 49 (Ulpianus). Obecnie – czynność dokonana pod wpływem pod- stępu jest czynnością ważną (sankcja nieważności względnej) do chwi- li uchylenia się od skutków prawnych tej czynności lub unieważnienia  czynności przez sąd (por. art. 88 § 1 KC). Na jej podstawie może dojść  do skutecznego nabycia praw podmiotowych. Wyjątkowo jednak pod- stęp  może  powodować  bezwzględną  nieważność  czynności  prawnej  (por. np. art. 945 § 1 pkt 2 KC). 102. Alterius contractu nemo obligatur. Umowa  [dwóch  osób]  nie  zobowiązuje  trzeciej  –  C.  4,  12,  3  (Diocletianus). Obecnie – wierzyciel może żądać wykonania zobowią- zania od dłużnika (art. 353 § 1 KC). Prawo dopuszcza jednak także za- warcie umowy o świadczenie przez osobę trzecią (art. 391 KC) oraz za- warcie umowy o świadczenie na rzecz osoby trzeciej (art. 393 KC). 103. Alterius culpa nobis nocere non debet. Wina innej osoby nie powinna nam szkodzić. Obecnie – por. art. 415  KC; kan. 128 CIC 1983. 104. Alterius factum alteri quoque nocet. Czyn jednego szkodzi również drugiemu – wg D. 45, 2, 18 (Pomponius).  Obecnie – por. np. art. 73 § 2 KPC. 105. Alterius mora alteri non nocet. Zwłoka jednego nie szkodzi drugiemu – wg D. 22, 1, 32, 4 (Marcianus).  Obecnie – por. art. 374 § 2; art. 377 KC. 106. Alternativa petitio non est audienda. Alternatywne skargi sądowe nie podlegają rozpoznaniu. Obecnie – od- miennie, por. np. art. 193 KPC. 107. Ambiguitas contra stipulatorem est. Dwuznaczność  [w  postanowieniach  umowy]  działa  przeciwko  wie- rzycielowi – wg D. 34, 5, 26 (Celsus). Obecnie – por. art. 385 § 2 KC. 108. Ambulatoria est voluntas defuncti usque ad vitae su- premum exitum. Wola spadkodawcy może ulec zmianie aż do końca jego życia – D. 24,  1, 32, 3 (Ulpianus). Obecnie – art. 943 KC.  17 Amemus patriam, pareamus legibus 109. Amemus patriam, pareamus legibus. Kochajmy ojczyznę, przestrzegajmy praw – wg Cic. Pro Sest. Rosc. 68,  143. 110. Ames iudicio, non amore iudices. Kochaj sądzenie, ale nie sądź z miłością – Ps-Sen. De mor. 48. 111. Amor et dominium non patiuntur socium. Miłość i własność nie znoszą wspólników.  112. Amor est inter duos et non inter tres. Miłość istnieje między dwiema osobami, a nie trzema. 113. Amor patriae nostra lex. Miłość  do  ojczyzny  naszym  prawem  –  napis  na  frontonie  Biblioteki  Krasińskich w Warszawie. 114. Amor, odium et proprium commodum, saepe faciunt iudicem non cognoscere verum. Miłość, nienawiść i prywata często sprawiają, że sędziowie źle orzeka- ją. Obecnie – w wypadku podejrzenia istnienia okoliczności, które wy- wołują uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego, można  złożyć wniosek o jego wyłączenie. Zob. art. 49 KPC; 41 § 1 KPK; art. 16  § 1 KPW; kan. 1448 § 1, art. 18–19 PostAdmU; kan. 1449 CIC 1983. 115. Angliae iura in omni casu libertati dant favorem. Prawa angielskie w każdym przypadku dają pierwszeństwo wolności.  116. Animus hominis est anima scripti. Wola człowieka jest duszą pisma. Obecnie – por. np. 65 § 2; art. 948 KC.  117. Animus praesumitur ab effectu. W  przypadku  skutku  domniemywa  się  zamiaru  –  C.  9,  16,  19  (Antoninus  Pius).  Obecnie  –  na  gruncie  prawa  karnego  obowiązuje  zasada  domniemania  niewinności  (art.  42  ust.  2  Konst.;  art.  6  ust.  2  EKPCz;  art.  5  KPK).  Podobnie  kodeks  cywilny  przewiduje  domnie- manie dobrej wiary (art. 7 KC). Domniemanie winy występuje jednak  incydentalnie (np. art. 427 KC).  118. Apices iuris non sunt iura. Sztuczki prawne to nie prawa – wg D. 17, 1, 29, 4 (Ulpianus).  18
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Łacińskie sentencje i powiedzenia prawnicze. Wydanie 3
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: