Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00214 006038 12228175 na godz. na dobę w sumie
Legitymizacja systemu instytucjonalnego Unii Europejskiej - ebook/pdf
Legitymizacja systemu instytucjonalnego Unii Europejskiej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 528
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3801-2248-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> politologia
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).

Książka zawiera pogłębioną analizę systemu instytucjonalnego UE w kontekście jego legitymizacji (prawomocności, prawowitości). Podejmuje m.in. takie kwestie jak „deficyt demokracji” i „deficyt legitymizacji” w UE.

Punktem wyjścia jest synteza dorobku naukowego dotyczącego wybranych aspektów legitymizacji władzy politycznej. Kolejne dwa rozdziały pracy poświęcone są ewolucji systemu instytucjonalnego UE (WE) w kontekście jego legitymizacji oraz tytułowemu zagadnieniu w wymiarze ,,praktycznym’’ (dotyczącym funkcjonowania instytucji UE) w obecnym stanie prawnym obowiązującym od wejścia w życie traktatu z Lizbony. W dalszych częściach zawarto rozważania teoretyczne dotyczące źródeł legitymizacji systemu instytucjonalnego UE, wpływu trwającego od kilku lat kryzysu gospodarczego i zadłużeniowego na legitymizację instytucji UE oraz wyniki badań opinii publicznej dotyczące prawomocności funkcjonowania instytucji UE. W zakończeniu, oprócz najważniejszych wniosków, przedstawiono potencjalne reformy instytucji UE w kontekście ich legitymizacji.

Temat książki ma fundamentalne znaczenie dla studiów europejskich. Praca stanowi rozwinięcie i uzupełnienie treści publikacji poświęconych instytucjom UE oraz w ogóle charakterowi i funkcjonowaniu Unii. Pozwala lepiej zrozumieć m.in. charakter i specyfikę UE, kompetencje przyznane poszczególnym instytucjom UE i ich ewolucję oraz relacje pomiędzy państwami członkowskimi Unii i ich instytucjami a instytucjami UE.

Tym, co wyróżnia niniejszą pracę jest m.in. po pierwsze, głębokie osadzenie zagadnienia legitymizacji systemu instytucjonalnego UE w teoretycznym dorobku dotyczącym legitymizacji władzy politycznej z uwzględnieniem i podkreśleniem sygnalizowanej specyfiki UE jako szczególnej organizacji międzynarodowej. Po drugie, uwzględnienie zmian w podstawach prawnych funkcjonowania UE wprowadzonych na mocy traktatu z Lizbony. Po trzecie, przedstawienie zagadnienia legitymizacji systemu instytucjonalnego UE w okolicznościach szczególnych i wyjątkowych, tzn. w warunkach najgłębszego kryzysu gospodarczego z jakim mamy do czynienia od początku procesu integracji.

Publikacja jest kierowana do takich czytelników jak naukowcy i nauczyciele akademiccy, studenci a także np. urzędnicy, dziennikarze czy politycy, dla których może być pomocna w zrozumieniu specyfiki charakteru i kompetencji instytucji UE, co z kolei jest konieczne przy podejmowaniu wszelkich decyzji i działań związanych z członkostwem Polski w UE czy przekazywania społeczeństwu informacji na ten temat.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Legitymizacja systemu instytucjonalnego Unii Europejskiej NR 3222 Tomasz Kubin Legitymizacja systemu instytucjonalnego Unii Europejskiej Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego • Katowice 2014 Redaktor serii: Nauki Polityczne Mariusz Kolczyński Recenzent Konstanty Adam Wojtaszczyk Spis treści Wykaz częściej stosowanych skrótów 9 Spis schematów, tabel i wykresów 11 Wstęp 13 Rozdział 1 Zagadnienie legitymizacji w procesie integracji europejskiej oraz w funkcjo- nowaniu Unii Europejskiej 27 1 1 Pojęcie, klasyfikacje i źródła legitymizacji władzy politycznej 27 1 1 1 Pojęcie legitymizacji 27 1 1 2 Klasyfikacje legitymizacji 38 1 1 3 Źródła legitymizacji 45 1 2 Przedmiot legitymizacji Zagadnienie legitymizacji w odniesieniu do Unii Europejskiej 53 1 2 1 Przedmiot legitymizacji 53 1 2 2 Unia Europejska a kwestia legitymizacji 55 1 2 3 Pojęcia ,,deficyt demokracji” i ,,deficyt legitymizacji” w Unii Europejskiej 62 1 3 Geneza deficytu legitymizacji jako problemu w procesie integracji europejskiej oraz w funkcjonowaniu Unii Europejskiej 70 82 1 4 Znaczenie legitymizacji systemu instytucjonalnego Unii Europejskiej Rozdział 2 Ewolucja systemu instytucjonalnego Unii Europejskiej (Wspólnot Europejskich) w kontekście jego legitymizacji 93 2 1 Synteza rozwoju procesu integracji w ramach Wspólnot Europejskich i Unii Europejskiej 95 2 2 Pojęcie i zasady systemu instytucjonalnego Unii Europejskiej 99 6 Spis treści 2 3 System instytucjonalny Wspólnot Europejskich od traktatów założy- cielskich do Jednolitego Aktu Europejskiego 108 2 4 Jednolity Akt Europejski 123 2 5 Traktat o Unii Europejskiej (traktat z Maastricht) 127 2 6 Traktat z Amsterdamu 135 2 7 Traktat z Nicei 143 2 8 Traktat z Lizbony 148 2 9 Ewolucja systemu instytucjonalnego Unii Europejskiej (Wspólnot Europejskich) w kontekście jego legitymizacji – próba syntezy 159 Rozdział 3 Legitymizacja w funkcjonowaniu systemu instytucjonalnego Unii Europejskiej 165 3 1 Specyfika kompetencji i relacji pomiędzy Parlamentem Europejskim, Radą Europejską, Radą i Komisją Europejską Wybrane aspekty 165 3 2 Podział głosów ważonych w Radzie oraz miejsc w Parlamencie Euro- pejskim 184 3 3 Zagadnienie ,,aktywizmu” Trybunału Sprawiedliwości Unii Europej- skiej w kontekście legitymizacji 199 3 4 Legitymizacja Europejskiego Banku Centralnego 224 3 5 Trybunał Obrachunkowy 251 3 6 System instytucjonalny Unii Europejskiej a instytucje państw człon- kowskich Unii 254 3 7 Przejrzystość funkcjonowania instytucji Unii Europejskiej 261 3 8 Wieloletnie budżety Unii Europejskiej 271 3 9 Podsumowanie Specyfika systemu instytucjonalnego Unii Europej- skiej 274 Rozdział 4 Teoretyczne aspekty zagadnienia legitymizacji systemu instytucjonalnego Unii Europejskiej 281 4 1 Legitymizacja pośrednia i technokratyczna systemu instytucjonalnego Unii Europejskiej 282 4 2 Bezpośrednia legitymizacja demokratyczna systemu instytucjonalnego Unii Europejskiej 307 4 3 Efektywność jako źródło legitymizacji systemu instytucjonalnego Unii Europejskiej 362 4 4 ,,Wartości” jako źródło legitymizacji systemu instytucjonalnego Unii Europejskiej 368 4 5 Podsumowanie Specyfika Unii Europejskiej i jej systemu instytucjo- nalnego w kontekście źródeł jego legitymizacji 372 Spis treści 7 Rozdział 5 Legitymizacja systemu instytucjonalnego Unii Europejskiej w kontekście kryzysu gospodarczego 379 5 1 Geneza kryzysu gospodarczego w państwach Unii Europejskiej 380 5 2 Przejawy i następstwa kryzysu gospodarczego w państwach Unii Europejskiej Wybrane aspekty 389 5 3 Działania Unii Europejskiej w związku z kryzysem gospodarczym 393 5 4 Kryzys gospodarczy a zagadnienie legitymizacji systemu instytucjo- nalnego Unii Europejskiej 410 Rozdział 6 Legitymizacja systemu instytucjonalnego Unii Europejskiej w świetle badań opinii publicznej 429 6 1 Ogólny wizerunek Unii Europejskiej w świetle badań opinii pu- blicznej 431 6 2 Wizerunek instytucji Unii Europejskiej w świetle badań opinii pu- blicznej 437 6 3 Specyficzne cechy Unii Europejskiej w opinii mieszkańców jej państw członkowskich 446 6 4 Unia Europejska i jej system instytucjonalny w świetle badań opinii publicznej – podsumowanie i wnioski 453 Zakończenie. Główne kierunki potencjalnych reform systemu instytucjonalnego Unii Europejskiej w kontekście jego legitymizacji 457 Wybrana bibliografia 479 Summary 519 Zusammenfassung 523 Wykaz częściej stosowanych skrótów – Bank Światowy (Międzynarodowy Bank Odbudowy i Roz- BŚ – woju) – Komitet Stałych Przedstawicieli COREPER – Europejski Bank Centralny EBC – Europejski Bank Inwestycyjny EBI – Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju EBOiR – Europejski Instrument Stabilności Finansowej EFSF – Europejski Mechanizm Stabilizacji Finansowej EFSM – Europejski System Banków Centralnych ESBC – Europejski Mechanizm Stabilności ESM ESNF – Europejski System Nadzoru Finansowego EWEA, Euratom – Europejska Wspólnota Energii Atomowej EWG EWWiS JAE KE KE-S KR MFW PE PSiW TA TEWEA TEWG TEWWiS TFUE TKE TL – Europejska Wspólnota Gospodarcza – Europejska Wspólnota Węgla i Stali – Jednolity Akt Europejski – Komisja Europejska – Komitet Ekonomiczno-Społeczny – Komitet Regionów – Międzynarodowy Fundusz Walutowy – Parlament Europejski – Pakt Stabilności i Wzrostu – traktat z Amsterdamu – Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomo- – wej – Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Gospodarczą – Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Węgla i Stali – Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej – Traktat ustanawiający Konstytucję dla Europy – traktat z Lizbony 10 TM TN TO TS UE TUE TWE UE UGiW WE WPZiB Wykaz częściej stosowanych skrótów – traktat z Maastricht – traktat z Nicei – Trybunał Obrachunkowy – Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej – Traktat o Unii Europejskiej – Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską – Unia Europejska – Unia Gospodarcza i Walutowa – Wspólnota(y) Europejska(ie) – Wspólna Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa Spis schematów, tabel i wykresów Schemat  1.1.  Legitymizacja  i  skuteczność  w  kontekście  ich  wpływu  na  stabilność systemu politycznego   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .      87 Wykres  1.1.    Zależność pomiędzy demokratyczną kontrolą a skutecz no­ ścią systemu politycznego .  .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .      88 Tabela  2.1.     Rozwój procesu integracji w UE (WE) w czasie (1952–2009)  w podziale na obszary integracji  .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .       96 Tabela  2.2.     Syntetyczna  ocena  charakteru  i  poziomu  legitymizacji  sy­ stemu instytucjonalnego UE (WE) czasie (1952–2009)   .   .    161 Schemat  3.1.  Model reprezentacji w UE jako organizacji międzyrządowej    182 Schemat  3.2.  Model reprezentacji w UE jako organizacji federalnej     .   .    182 Tabela  3.1.     Legitymacja  instytucji  UE  w  międzyrządowym  i  po nad­ narodowym modelu integracji     .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .    183 Tabela  3.2.     Liczba  głosów  w  Radzie,  liczba  ludności  oraz  stosunek  liczby  ludności  do  liczby  głosów  w  Radzie  po  kolejnych  rozszerzeniach WE (UE)   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .    190 Tabela  3.3.     Liczba  miejsc  w  PE,  liczba  ludności  oraz  stosunek  liczby  ludności do liczby miejsc w PE po kolejnych rozszerzeniach  WE (UE)   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .    192 Tabela  4.1.     Deklarowane poczucie tożsamości mieszkańców państw UE    361 Wykres  5.1.    Oprocentowanie  długoterminowych  rządowych  papierów  dłużnych  (jak  w  kryterium  traktatu  z  Maastricht)  w  wy­ branych państwach Unii Europejskiej w latach 2008–2013     387 Tabela  5.1.     Deficyt/nadwyżka  sektora  finansów  publicznych  w  państ­ wach Unii Europejskiej w latach 2008–2012   .   .   .   .   .   .    390 Tabela  5.2.     Dług  publiczny  w  państwach  Unii  Europejskiej  w  latach  2008–2012    .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .   .    390 12 Spis schematów, tabel i wykresów Tabela 5 3 Tempo wzrostu gospodarczego w państwach Unii Euro- pejskiej w latach 2008–2012 391 Tabela 5 4 Stopa bezrobocia w państwach Unii Europejskiej w latach 2008–2012 392 Tabela 5 5 PKB na głowę wg parytetu siły nabywczej w państwach Unii Europejskiej w latach 2008–2012 393 Tabela 5 6 Pomoc finansowa udzielona państwom UE w związku z kryzysem gospodarczym 397 Tabela 5 7 Opinie mieszkańców państw UE na temat tego, kto po- dejmuje najskuteczniejsze działania w walce ze skutkami kryzysu gospodarczego 426 Tabela 6 1 Wrażenie wywoływane przez UE na mieszkańcach państw członkowskich w latach 2008 i 2013 432 Tabela 6 2 Deklarowane zaufanie do UE mieszkańców państw Unii w latach 2008 i 2013 433 Tabela 6 3 Zadowolenie mieszkańców państw UE z funkcjonowania demokracji w Unii 435 Tabela 6 4 Zadowolenie mieszkańców państw UE z funkcjonowania demokracji w ich państwach 436 Tabela 6 5 Zaufanie mieszkańców państw UE do unijnych instytucji w latach 2008 i 2013 438 Tabela 6 6 Poziom zaufania do instytucji krajowych w państwach UE w latach 2008 i 2013 442 Tabela 6 7 Frekwencja w wyborach powszechnych do Parlamentu Euro- pejskiego w państwach członkowskich UE (WE) w latach 1979–2014 444 Tabela 6 8 Deklaracje mieszkańców państw UE rozumienia tego, jak działa Unia 447 Tabela 6 9 Poczucie wpływu na funkcjonowanie UE państw członkowskich i ich mieszkańców 449 Tabela 6 10 Opinie mieszkańców państw UE na temat wybranych cech charakteryzujących Unię 451 Tabela 7 1 Opinie mieszkańców państw UE na temat tego, czy euro- pejskie partie polityczne powinny wystawić kandydata na stanowisko przewodniczącego KE w najbliższych wyborach do PE 466 Tabela 7 2 Opinie mieszkańców państw UE na temat rozwoju Unii w kierunku federacji państw narodowych 477 Wstęp Zagadnienie legitymizacji władzy politycznej jest jednym z najważ- niejszych problemów teoretycznych i badawczych związanych z refleksją naukową poświęconą władzy jako zjawisku społecznemu oraz bardzo istotnym zagadnieniem praktyki jej sprawowania, funkcjonowania insty- tucji politycznych, systemów politycznych itp Kwestia ta dotyczy więc także Unii Europejskiej oraz jej systemu instytucjonalnego W początkowym okresie istnienia Wspólnot Europejskich zagadnie- nie legitymizacji ich funkcjonowania oraz instytucji utworzonych w ich ramach nie było problemem przyciągającym szczególną uwagę badaczy ani też nie stanowiło kwestii podejmowanej przez polityków Wydaje się, że działo się tak m in dlatego, iż znaczenie Wspólnot było stosunkowo ograniczone, ich wpływ na życie mieszkańców ich państw członkowskich, a także na inne państwa, jawił się jako relatywnie nieduży, a większość decyzji zapadających na poziomie wspólnotowym, w tym przede wszyst- kim te najważniejsze, podejmowały instytucje międzyrządowe zgodnie z zasadą jednomyślności Jednak wraz z rozwojem procesu integracji, przejawiającym się m in przyjmowaniem nowych państw członkowskich, obejmowaniem rozwiązaniami wspólnotowymi kolejnych dziedzin życia politycznego, gospodarczego i społecznego, pogłębianiem integracji czy też stopniowym odchodzeniem od jednomyślnego podejmowania decyzji na rzecz głosowania większością kwalifikowaną w kolejnych obszarach in- tegracji, znaczenie legitymizacji funkcjonowania Wspólnot Europejskich (a później Unii Europejskiej) i ich instytucji nabierało coraz większego znaczenia Wyrazem tego były, mające swój początek mniej więcej u pro- gu dekady lat dziewięćdziesiątych XX wieku i z czasem systematycznie nasilające się, opinie o tym, że demokratyczna legitymacja funkcjono- wania systemu instytucjonalnego UE jest niska, unijne instytucje są 14 Wstęp za bardzo ,,oddalone” od tzw zwykłych ludzi, za niskie jest poczucie tego, że ludzie mają jakiś rzeczywisty wpływ na funkcjonowanie UE czy podawanie w wątpliwość tego, że struktura ta działa dla dobra i w in- teresie mieszkańców jej państw członkowskich Pisząc jednym zdaniem i w pewnym uproszczeniu, w dyskursie naukowym, a także w debacie publicznej, coraz częściej zaczął być podnoszony problem tzw deficytu demokracji lub też deficytu legitymizacji w Unii Europejskiej, na które to zjawisko składały się m in wymienione uprzednio kwestie Taki stan rzeczy oddają np słowa o tym, że ,,chociaż UE w retoryce stroi się w szaty demokracji – fundamentalny wymóg dla państw członkowskich – to sama jest przykryta co najwyżej najskromniejszym demokratycznym listkiem figowym”1 czy też, że chociaż UE ma znaczące instrumenty regulowania relacji pomiędzy ludźmi i państwami członkowskimi, to ,,jej samej nie udało się przekształcić demokracji w demokrację”2 Do wzmocnienia takich poglądów przyczyniło się kilka wydarzeń w procesie integracji w ostatniej dekadzie XX i pierwszej XXI wieku W 1992 roku w Danii pierwsze referendum dotyczące ratyfikacji Traktatu o Unii Europejskiej zakończyło się niepowodzeniem (traktat ten został przyjęty dopiero po drugim referendum w roku 1993) Ten sam traktat we Francji zaakceptowany został bardzo niewielką większością głosów (51,05 ) Wydarzenia po roku 2000 spowodowały, że znaczenie intere- sującej nas kwestii nie tylko utrzymywało się, ale i rosło Chodzi tutaj m in o odrzucenie przez Irlandczyków w referendum w 2001 roku traktatu z Nicei (dopiero drugie referendum w tej sprawie w 2002 r zakończyło się powodzeniem), fiasko ratyfikacji Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy w 2005 roku (po negatywnych wynikach referendów we Fran- cji i w Holandii w 2005 r ) czy wreszcie problemy z ratyfikacją traktatu z Lizbony, ponownie spowodowane negatywnym wynikiem referendum w Irlandii w 2008 roku i jego powtórzeniem (można już w tym miejscu po- stawić pytanie w rodzaju: Dlaczego nie powtarzano referendów nad Trak- tatem ustanawiającym Konstytucję dla Europy we Francji i w Holandii?) Celem postawionym w niniejszej pracy jest przedstawienie zagad- nienia legitymizacji systemu instytucjonalnego Unii Europejskiej jako specyficznej, sui generis, organizacji międzynarodowej Tak sformułowany cel badawczy w polskiej literaturze przedmiotu podejmowany jest relatywnie rzadko Publikacji poświęconych tej proble- 1 R Bellamy, D Castiglione: The uses of democracy. Reflections on the European democratic deficit In: Democracy in the European Union. Eds E O Eriksen, J E Fossum. London–New York 2000, s 65 s 4 2 D N Chryssochoou: Democracy in the European Union London–New York 1998, Wstęp 15 matyce nie jest zbyt wiele, a w tych, które są, uwaga autorów koncen- truje się raczej na kwestii tzw deficytu demokracji Bez wątpienia, jak piszą Oscar Niedermayer i Richard Sinnott, legitymacja demokratyczna jest nierozerwalnie związana z zagadnieniem instytucji3, ale dotyczy to także innych źródeł legitymizacji władzy politycznej Jak więc zostanie to przedstawione w prezentowanej pracy, tzw deficyt demokracji w UE jest częścią szerszego problemu, którym jest właśnie zagadnienie legitymizacji instytucji UE W takiej perspektywie brak jest w polskiej literaturze przedmiotu pu- blikacji, w której podjęto by szerzej interesujące nas zagadnienie w taki sposób, jak jest to zamiarem autora Tymczasem np Konstanty A Woj- taszczyk pisze, że ,,realnym problemem UE jest kwestia legitymizacji jej systemu politycznego”4 Podobnie np Fareed Zakaria, który mówi, że ,,obserwując Europę, widzimy, że przekazuje coraz więcej kompetencji jej organom Kluczem jest legitymizacja jej instytucji”5 Wydaje się więc, że stanowi to poważną lukę w polskich badaniach nad Unią Europejską i integracją europejską, a prezentowana książka ma stanowić próbę, przy- najmniej częściowego, jej wypełnienia Zagraniczny dorobek badawczy poświęcony interesującemu nas zagad- nieniu jest oczywiście znacznie bogatszy, a różnym aspektom dotyczącym podjętego problemu poświęcono wiele różnego rodzaju publikacji Jednak- że autor postawił sobie za cel, po pierwsze, głębokie osadzenie zagadnie- nia legitymizacji systemu instytucjonalnego UE w teoretycznym dorobku dotyczącym legitymizacji władzy politycznej z uwzględnieniem i podkre- śleniem sygnalizowanej specyfiki UE jako szczególnej organizacji między- narodowej Jak bowiem piszą np Thomas Banchoff i Mitchell P Smith, ,,ani teoretycy polityki, ani teoretycy integracji europejskiej nie poświęcili wiele uwagi problemowi legitymizacji w kontekście UE Klasyczne teorie legitymizacji zostały rozwinięte w kontekście państw-miast, imperiów i państw narodowych, a ich założenia dotyczą środowiska, w których zostały sformułowane”6 Zdaniem tych autorów, w teorii neofunkcjona- 3 O Niedermayer, R Sinnott: Democratic legitimacy and the European Parliament In: Public opinion and internationalized governance. Eds O Niedermayer, R Sinnott Oxford 1995, s 278 4 K A Wojtaszczyk: Czy w Unii Europejskiej istnieje demokratyczny deficyt? W: Deficyt demokracji w Unii Europejskiej Red K A Wojtaszczyk, J Szymańska Warszawa 2012, s 18 30 12 2012, s 20–21 6 T Banchoff, M P Smith: Introduction. Conceptualizing legitimacy in a contested polity In: Legitimacy and the European Union. The contested polity Eds T Banchoff, M P Smith London–New York 1999, s 3 5 Bohaterowie są zmęczeni, rozmowa z F Zakarią ,,Gazeta Wyborcza” z 29– 16 Wstęp listycznej podkreśla się znaczenie tego wymiaru legitymizacji, jakim jest uznanie – w tym wypadku uznanie elit politycznych, ale zaniedbuje się znaczenie drugiego wymiaru legitymacji, jakim jest reprezentacja Obydwa te aspekty są obecne w międzyrządowej i federacyjnej teorii integracji, ale w nich z kolei dominuje podnoszenie ich w kategoriach państwa7 Po drugie, w pracy zostaną uwzględnione zmiany w podstawach prawnych funkcjonowania UE wprowadzone na mocy ostatniego traktatu reformującego Unię Europejską, czyli traktatu z Lizbony W kontekście tematu pracy ich znaczenie dotyczy nie tylko samych instytucji UE, tzn ich kompetencji i wzajemnych relacji, ale także zasadniczej zmiany charakteru prawnego UE oraz zmian dotyczących poszczególnych polityk Unii Jak bowiem zwracają uwagę np David Beetham i Christopher Lord, zagadnienie legitymizacji systemu instytucjonalnego UE jest cały czas ak- tualne (ang in play), gdyż dotyczy ciągłych zmian w UE, która ponadto przejmuje nowe kompetencje, jakie wcześniej wykonywane były przez państwa członkowskie8 Po trzecie, w pracy podjęta została próba przedstawienia zagadnienia legitymizacji systemu instytucjonalnego UE w okolicznościach szczegól- nych i wyjątkowych, tzn w warunkach najgłębszego kryzysu gospodar- czego, z jakim mamy do czynienia od początku procesu integracji Jak to zostanie powiedziane w rozdziale pierwszym, znaczenie tego rodzaju warunków dla legitymizacji każdej władzy politycznej jest szczególne Z naturalnych względów kwestia ta nie została dotychczas szerzej przed- stawiona w literaturze przedmiotu Tematyka prezentowanej pracy jest przedmiotem zainteresowania autora i treścią jego badań naukowych od ponad dziesięciu lat Ich rezul- tatem jest wiele artykułów dotyczących m in systemu instytucjonalnego UE, opublikowanych w fachowych czasopismach naukowych oraz publi- kacjach zbiorowych Niniejsza praca stanowi kontynuację, rozwinięcie i pogłębienie treści zawartych zwłaszcza w czterech artykułach opubli- kowanych w kwartalniku ,,Studia Europejskie”9 7 Ibidem, s 4 8 D Beetham, Ch Lord: Legitimacy and the European Union London–New York 1998, s 125 9 T Kubin: Zagadnienie ,,deficytu demokracji’’ w Unii Europejskiej. Część 1: aspekty teoretyczne ,,Studia Europejskie’’ 2007, nr 1(41), s 9–30; Idem: Zagadnienie ,,deficytu demokracji’’ w Unii Europejskiej. Cz 2: Aspekty praktyczne związane z funkcjonowaniem systemu instytucjonalnego Wspólnot Europejskich ,,Studia Europejskie’’ 2007, nr 2(42), s 9–32; Idem: ,,Deficyt demokracji” w Unii Europejskiej? Instytucje Unii Europejskiej i po- czucie wpływu na jej funkcjonowanie w świetle badań opinii publicznej ,,Studia Europej- skie’’ 2009, nr 4(52), s 59–78; Idem: Postanowienia Traktatu Lizbońskiego a zagadnienie ,,deficytu demokracji’’ w Unii Europejskiej ,,Studia Europejskie’’ 2010, nr 3(55), s 9–30 Wstęp 17 Prezentowana książka w głównej mierze ma charakter teoretyczny Zgodnie z tytułem pracy, jej głównym obszarem badawczym jest system instytucjonalny UE, czyli wymienione w art 13 TUE instytucje Unii (ich charakter, kompetencje, usytuowanie w systemie) oraz zachodzą- ce pomiędzy nimi relacje (a także, w takim stopniu, w jakim jest to konieczne, ich relacje z instytucjami krajowymi państw członkowskich Unii) w kontekście zagadnienia legitymizacji władzy politycznej Tak jak to szerzej zostanie wyjaśnione w podrozdziale 2 2 , system instytucjo- nalny UE będzie traktowany jako część systemu politycznego Unii Le- gitymizacji systemu instytucjonalnego UE w warunkach kryzysu gospo- darczego dotyczy rozdział piąty, a więc w tej części głównym obszarem zainteresowania będą decyzje, działania i efekty funkcjonowania systemu w pewnych okolicznościach Natomiast społeczny (empiryczny) wymiar legitymizacji będzie przedmiotem zainteresowania w rozdziale szóstym Jeśli chodzi o ramy czasowe, których dotyczyć będą przeprowadzone rozważania, to w rozdziale drugim, w celu zarysowania odpowiedniego kontekstu i pokazania oraz udowodnienia głównych tendencji w ewolu- cji charakteru systemu instytucjonalnego UE (WE), badania obejmować będą okres od powstania pierwszej z Wspólnot Europejskich, tzn Euro- pejskiej Wspólnoty Węgla i Stali, do wejścia w życie traktatu z Lizbo- ny Natomiast w rozdziałach trzecim i czwartym uwaga koncentrować się będzie na aktualnym stanie prawnym regulującym funkcjonowanie systemu instytucjonalnego UE, tzn obowiązującym po wejściu w życie traktatu z Lizbony Okresu po ujawnieniu się kryzysu gospodarczego w Europie (rok 2008 i lata następne) dotyczą przede wszystkim rozdziały piąty i szósty W celu dokładniejszego określenia zakresu przedmiotowego pracy warto w tym miejscu także dokonać rozróżnienia legitymizacji spra- wujących władzę w danym momencie (konkretnego rządu, parlamentu, partii lub koalicji rządzącej, osoby sprawującej urząd jednoosobowy itp ) oraz legitymizacji określonego porządku (ładu) politycznego, społeczne- go, ekonomicznego itp w ogóle, a w jego ramach – systemu politycz- nego, a w nim z kolei – systemu instytucjonalnego W takim układzie prezentowana praca dotyczy systemu instytucjonalnego UE ,,w ogóle”, a nie unijnych instytucji funkcjonujących w danym momencie czy też konkretnych ich decyzji, działań lub zaniechań Należy więc podkreślić, że nie jest to książka o legitymizacji władzy politycznej ,,w ogóle”, nie zawiera też ona wyczerpującego ani kompleksowego opisu systemu instytucjonalnego UE Te kwestie ogólne, a także oczywiście liczne inne dotyczące historii procesu integracji w ramach WE (UE) i aktualnego funkcjonowania Unii, będą poruszane i przywoływane tylko w takim 18 Wstęp stopniu, w jakim będzie to – zdaniem autora – konieczne dla przed- stawienia zasadniczego tematu pracy Szczególnie istotne dla prezentowanej pracy jest traktowanie UE jako struktury specyficznej, niebędącej ani państwem, ani typową międzyrzą- dową organizacją międzynarodową Brak wyraźnego celu procesu inte- gracji powoduje, że trudno także przyjmować jako pewne, że UE może być traktowana jako coś w rodzaju superpaństwa w trakcie procesu jego tworzenia Takie podejście, tzn traktowanie UE jako organizacji sui generis, stanowi swoisty punkt wyjścia dla głównej tezy niniejszej pracy, którą autor będzie starał się udowodnić Jest nią stwierdzenie, zgodnie z którym przyjmowane w literaturze przedmiotu oraz w de- bacie publicznej założenie o deficycie demokracji w UE jest pewnym uproszczeniem, a charakterystyczne cechy UE i jej instytucji powodują- ce, że taki pogląd jest wyrażany, powinny być postrzegane w szerszym kontekście, jakim jest problem legitymizacji systemu instytucjonalnego UE i, ewentualnie, deficyt tej legitymizacji Bezpośrednia legitymacja demokratyczna bowiem jest tylko jednym ze źródeł prawomocności sys- temu instytucjonalnego UE i w ogóle Unii jako specyficznej organizacji międzynarodowej – źródłem bardzo ważnym, być może najważniejszym, ale nie jedynym i dlatego legitymizacja UE i jej instytucji powinna być analizowana w szerszej perspektywie, uwzględniającej także inne źródła legitymizacji – tak, jak ma to miejsce w przypadku każdej władzy poli- tycznej, która, dążąc do tego, aby jej legitymizacja była jak najsilniejsza, stara się ją wywodzić z jak największej liczby źródeł Unia Europejska nie jest bowiem państwem, ale organizacją spe- cyficzną, integrującą zarówno państwa, jak i ludzi, i łączącą w sobie tylko pewne cechy państwa oraz organizacji międzynarodowej Biorąc to pod uwagę, w opinii autora opieranie legitymizacji systemu insty- tucjonalnego UE tylko na podstawie bezpośredniej legitymizacji de- mokratycznej, charakterystycznej dla demokratycznego państwa, byłoby swoistym ,,stawianiem karety przed koniem” Oznaczałoby raczej zbyt wysoki stopień zaawansowania integracji w płaszczyźnie ,,instytucjonal- nej” w stosunku do stopnia integracji ,,materialnej” Dopóki UE będzie strukturą właśnie sui generis, w której wypadku będziemy mieć do czynienia z kombinacją cech charakterystycznych dla międzyrządowej organizacji międzynarodowej, organizacji ponadnarodowej i państwa, dopóty także legitymizacja tej struktury powinna mieć charakter szcze- gólny – w którym legitymizacja demokratyczna odgrywa rolę wiodącą, ale jest uzupełniana przez inne źródła, dzięki którym funkcjonowanie systemu instytucjonalnego UE, i całej UE, będzie mogło być uznawane za prawomocne Wstęp 19 Dla struktury całej pracy szczególne znaczenie ma rozróżnienie legi- tymizacji (legitymacji) normatywnej (formalnej, prawnej) oraz empirycz- nej (społecznej, subiektywnej) Legitymizacja (legitymacja) jako atrybut (właściwość) systemu instytucjonalnego UE, zarówno w jej wymiarze normatywnym, jak i empirycznym, ma w kontekście tematu niniejszej pracy charakter zmiennej zależnej Głównymi zmiennymi niezależnymi będą natomiast przede wszystkim postanowienia traktatów (założy- cielskich Wspólnot Europejskich i Unii Europejskiej oraz rewizyjnych) określające charakter systemu instytucjonalnego UE (WE), kompetencje poszczególnych instytucji i relacje pomiędzy nimi, praktyka funkcjonowa- nia tego systemu, decyzje i działania stanowiące o rozwoju (pogłębianiu) procesu integracji w ramach UE (WE), niektóre akty prawa pochodnego, orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości UE (WE), niektóre wydarzenia dotyczące funkcjonowania UE (WE), wydarzenia i procesy zachodzące w otoczeniu międzynarodowym UE (WE), osiągnięty w danym momen- cie poziom szeroko rozumianego rozwoju gospodarczego, zamożności, stopień zaspokojenia potrzeb materialnych itp Za zmienne niezależne o charakterze pobocznym można uznać np wydarzenia na krajowych scenach politycznych państw członkowskich UE (WE) Oprócz tezy głównej, w poszczególnych rozdziałach pracy stawiane są także inne tezy, które autor będzie starał się udowodnić, oraz hipotezy, które będą weryfikowane/falsyfikowane Rozdział pierwszy ma charakter teoretycznego wprowadzenia, a jego celem jest stworzenie swoistej bazy dla rozważań podejmowanych w kolejnych częściach pracy W pierwszym jego podrozdziale, na podstawie literatury przedmiotu (dotyczącej przede wszystkim teorii polityki), syntetycznie przedstawione zostało zagadnienie legitymizacji (legitymacji) władzy politycznej, tzn pojęcie, klasyfikacje i źródła legitymizacji (legitymacji) władzy politycznej W następnym fragmencie rozdziału pierwszego m in określono, na potrzeby tematu ni- niejszej pracy, przedmiot legitymizacji, podjęta została próba usytuowania zagadnienia legitymizacji w odniesieniu do UE jako specyficznej organi- zacji międzynarodowej oraz sformułowania autorskiej definicji deficytu legitymizacji w odniesieniu do systemu instytucjonalnego UE Biorąc pod uwagę to, że problem deficytu legitymizacji w UE (WE) na szerszą skalę zaczął być formułowany dopiero na pewnym etapie rozwoju procesu inte- gracji, w podrozdziale 1 3 postawione zostały pytania (problemy badaw- cze) o to, czy w pierwszych kilku dekadach procesu integracji europejskiej po II wojnie światowej jego legitymacja była wystarczająca, co miałoby stanowić jej podstawę oraz co mogło być przyczyną tego, że w pewnym okresie rozwoju UE (WE) legitymizacja jej systemu instytucjonalnego zaczęła być uważana za niewystarczającą, czego przejawem są poglądy 20 Wstęp o deficycie demokracji i deficycie legitymizacji Rozdział pierwszy jest zakończony fragmentem poświęconym ważności legitymizacji systemu instytucjonalnego UE, a punkt wyjścia i odniesienia stanowi znaczenie legitymizacji dla władzy politycznej i instytucji politycznych w ogóle Rozdział drugi (podrozdziały 2 3 –2 8 ) zawiera syntezę ewolucji systemu instytucjonalnego UE (WE) w kontekście jego legitymizacji od traktatów założycielskich WE do zmian wprowadzonych na mocy traktatu z Lizbony Skoncentrowano się tutaj przede wszystkim na kompetencjach poszczególnych instytucji WE (UE) i ich wzajemnych relacjach, co ma pozwolić uchwycić główne tendencje w dynamice zachodzących zmian w tym zakresie oraz pokazać specyfikę i różnice w porównaniu do sys- temów państw demokratycznych Na wstępie tego rozdziału postawiona została teza (stanowiąca rozwinięcie próby odpowiedzi na pytanie o to, dlaczego na pewnym etapie procesu integracji zaczęto mówić o defi- cycie demokracji/legitymizacji, podjętej w rozdziale pierwszym) o tym, że aby legitymizacja systemu instytucjonalnego UE była wystarczająca, regulacje prawne i praktyka polityczna ich funkcjonowania muszą być zbieżne z poziomem zaawansowania integracji w różnych obszarach życia społecznego; innymi słowy, integracja ,,instytucjonalna” powinna odpowiadać integracji ,,materialnej” (czyli unijnym politykom) W celu udowodnienia postawionej tezy podjęta została próba syntetycznego przedstawienia postępu integracji ,,materialnej” (podrozdział 2 1 ), której dopełnieniem jest próba analogicznego, syntetycznego ukazania ewolucji systemu instytucjonalnego UE (WE) w kontekście jego legitymizacji (pod- rozdział 2 9 ) Zgodnie z coraz powszechniejszym podejściem, instytucje UE traktowane są jako system, którego pojęcie i zasady przedstawione zostały w podrozdziale 2 2 Przedmiotem rozdziału trzeciego jest system instytucjonalny UE w jego aktualnej postaci, czyli po zmianach wprowadzonych na podstawie traktatu z Lizbony Ukazano tutaj wybrane aspekty dotyczące kompeten- cji i funkcjonowania poszczególnych instytucji UE oraz relacji pomiędzy nimi w kontekście zagadnienia legitymizacji Oprócz tego przedstawione zostały także trzy wybrane problemy dotyczące systemu instytucjonalnego UE szczególnie istotne w kontekście jego legitymizacji (relacje systemu instytucjonalnego UE z instytucjami państw członkowskich UE, kwestia przejrzystości w funkcjonowaniu instytucji UE oraz wieloletnie budżety Unii) Celem tego fragmentu pracy jest przede wszystkim identyfikacja – na podstawie przeprowadzonej analizy – specyficznych cech systemu instytucjonalnego UE istotnych w kontekście jego legitymizacji, koniecz- nych do udowodnienia głównej tezy niniejszej pracy Cechy te zostały przedstawione w podrozdziale 3 9 Wstęp 21 Rozdział czwarty poświęcony został funkcjonowaniu systemu instytu- cjonalnego UE w perspektywie czterech podstawowych źródeł jego legity- mizacji, tzn pośredniej i technokratycznej, bezpośredniej demokratycznej, utylitarnej oraz tej, jaką mają stanowić ,,wartości” Analogicznie jak to zostało zrobione w rozdziale trzecim, także rozdział czwarty zakończony jest podsumowaniem (podrozdział 4 5 ), które ma pozwolić, na podstawie dokonanej w tym rozdziale analizy, zarysować specyfikę UE i jej systemu instytucjonalnego w odniesieniu do źródeł jego legitymizacji, co z kolei ma zasadnicze znaczenie dla udowodnienia głównej tezy całej pracy Przedmiotem rozdziału piątego jest analiza funkcjonowania systemu instytucjonalnego UE w czasie trwającego od mniej więcej lat 2008– 2009 kryzysu gospodarczego Celem jest ukazanie zagadnienia znaczenia i wpływu tego kryzysu na legitymizację instytucji UE w warunkach szczególnych, tzn najdłuższego i najgłębszego kryzysu gospodarczego od początku procesu integracji Wydaje się bowiem, że problem legitymiza- cji funkcjonowania instytucji publicznych, całego systemu politycznego oraz podejmowanych przez władze działań i decyzji nabiera szczególnego znaczenia w okresach różnego rodzaju doniosłych wydarzeń politycznych (jak wojny, rewolucje lub fundamentalne transformacje ustrojowe) czy też kryzysów politycznych i gospodarczych Warto już w tym miejscu zauważyć, że w wymiarze empirycznym wpływ kryzysu na postrzeganie instytucji UE przez mieszkańców ich państw członkowskich uwzględ- niony został w rozdziale szóstym, w którym, obok bieżących, zawarto wyniki badań opinii publicznej także z okresu sprzed wybuchu kryzy- su Aby osiągnąć cel tego fragmentu pracy, w kolejnych podrozdziałach zarysowana zostanie geneza kryzysu gospodarczego w państwach UE, tzn zarówno jego przyczyny o charakterze ogólnym, jak i specyficzne dla państw Unii (podrozdział 5 1 ), przedstawione będą wybrane przeja- wy i skutki kryzysu w państwach UE (podrozdział 5 2 ) oraz działania unijnych instytucji podjęte w ramach walki z kryzysem i jego skutkami (podrozdział 5 3 ), a także dokonana zostanie analiza funkcjonowania systemu instytucjonalnego UE w czasie kryzysu w kontekście zagadnienia legitymizacji (podrozdział 5 4 ) Rozdział szósty poświęcony został wspomnianemu tzw subiektyw- nemu (empirycznemu, społecznemu) wymiarowi legitymizacji instytucji UE, czyli temu, w jaki sposób problem ten postrzegany jest przez miesz- kańców państw UE Celem w nim postawionym jest ukazanie tego, jak kształtują się poglądy mieszkańców państw UE, które można uznać za najistotniejsze w kontekście kwestii społecznej legitymizacji systemu instytucjonalnego UE Wydaje się, że wyniki tych badań stanowią jedno z najistotniejszych narzędzi przydatnych w sprawdzeniu funkcjonującego 22 Wstęp w literaturze przedmiotu oraz debacie publicznej poglądu o istnieniu ,,de- ficytu demokracji” w UE Aby obraz ten był pełniejszy i aby sprawdzić, jak poglądy mieszkańców państw UE zmieniły się w czasie kryzysu go- spodarczego, niektóre wyniki badań zostały pokazane z uwzględnieniem ich dynamiki, tzn w porównaniu z okresem sprzed wybuchu kryzysu gospodarczego Pozwoli to zweryfikować/sfalsyfikować hipotezę o tym, że z powodu wybuchu kryzysu oraz jego skutków społeczna legitymacja systemu instytucjonalnego UE osłabła Rozdział ten został przygotowany na podstawie wyników badań opinii publicznej przeprowadzonych na potrzeby Eurobarometru W pierwszej części zakończenia zawarto podsumowanie i najważniej- sze z punktu widzenia głównej tezy niniejszej pracy wnioski wynikające z przeprowadzonych rozważań, stanowiące argumenty na rzecz poparcia postawionej tezy Przedmiotem drugiej części zakończenia jest przedsta- wienie potencjalnych reform i modyfikacji systemu instytucjonalnego UE, które pozwoliłyby na wzmocnienie jego legitymizacji, przede wszystkim demokratycznej Bibliografia zawiera wykaz wykorzystanych w pracy, tzn cytowanych i przywoływanych, źródeł W książce uwaga skoncentrowana została na zagadnieniu legitymi- zacji systemu instytucjonalnego UE rozumianego jako część (podsystem) systemu politycznego UE Siłą rzeczy, z racji tego, że nie sposób w istocie precyzyjnie wydzielić poszczególnych jego podsystemów, w takim stopniu, w jakim okaże się to konieczne, rozważania dotyczyć będą także innych części systemu politycznego UE, tj np normatywnego (unijne i krajowe regulacje prawne) czy relacjonalnego (unijne procesy decyzyjne)10 Podob- nie jak całe studia europejskie, tak również niniejsza praca ma charakter interdyscyplinarny, tzn z racji swojego tematu i celu w książce podjęto kwestie dotyczące różnych subdyscyplin politologii, a także innych nauk Oprócz oczywiście historii integracji europejskiej (nauka o stosunkach międzynarodowych), prawa UE (nauki prawne) czy ekonomiki integracji europejskiej (nauki ekonomiczne) chodzi tutaj m in o teorię polityki, zagadnienia dotyczące systemów politycznych, nauki o zarządzaniu czy socjologii Korzystając w pracy z dorobku wielu dyscyplin naukowych, także w odniesieniu do sformułowanych i rozwijanych podejść teoretycznych wyjaśniających sam proces integracji europejskiej i funkcjonowanie UE (WE), czerpano również z wielu paradygmatów teoretycznych z zakresu stosunków międzynarodowych i studiów nad integracją europejską Żad- 10 K A Wojtaszczyk: Wstęp W: Legitymizacja procesów integracji europejskiej Red K A Wojtaszczyk Warszawa 2006, s 7 Wstęp 23 na z tych teorii samodzielnie nie byłaby wystarczająca do zrealizowania postawionego w pracy celu Dlatego też w pracy przydatne okazały się założenia takich podejść teoretycznych, jak federalizm, funkcjonalizm i neofunkcjonalizm (z kluczową dla tego podejścia koncepcją spill-over), międzyrządowa teoria integracji, ponadnarodowa teoria integracji, re- alizm, liberalizm, instytucjonalizm, liberalizm międzyrządowy11 Tak skonstruowana – jak to zostało uprzednio zarysowane – praca ma więc układ przede wszystkim problemowy (przedmiotowy), a w ramach niektórych zagadnień (przede wszystkim w rozdziale drugim oraz niektó- rych fragmentach rozdziału trzeciego) – chronologiczny Z wykorzystany- mi założeniami składającymi się na podejścia teoretyczne związane są za- stosowane metody badawcze Metoda deskryptywna została ograniczona do koniecznego minimum (jest ona wykorzystywana w takim zakresie, w jakim jest to zdaniem autora konieczne do udowodnienia stawianych tez, weryfikacji lub falsyfikacji hipotez czy też ukazania pewnych ten- dencji w rozwoju określonych zjawisk i procesów) Skoncentrowano się przede wszystkim na analizie poszczególnych, podejmowanych zagadnień, oraz na syntezie w ujmowaniu dynamiki zmian i kierunków ewolucji poruszanych kwestii, istotnych z punktu widzenia podjętego tematu całej pracy W tych częściach pracy, w których uwaga skupia się na analizie danych kwestii, prezentowane jest zarówno podejście pozytywne, tzn ,,jak jest”, jak i normatywne, czyli „jak powinno być”, aby było zgodnie z tym, co zostało powiedziane na temat legitymizacji władzy politycznej w rozdziale pierwszym Przy tak określonym celu pracy, jak to zostało sformułowane już wcześ- niej, oraz sposobie jego realizacji autor stosował analizę porównawczą i analizę dokumentów – przede wszystkim aktów prawnych regulujących funkcjonowanie systemu instytucjonalnego UE (prawo pierwotne i po- chodne UE i WE, regulaminy instytucji, orzecznictwo Trybunału Sprawie- dliwości UE) oraz dokonywał syntezy zmian w tym systemie, jakie miały miejsce w trakcie procesu integracji pod kątem jego legitymizacji Wy- korzystane zostały: metoda historyczna, metoda systemowa oraz metoda decyzyjna; zidentyfikowane, przeanalizowane i zsyntetyzowane zostały decyzje oraz działania (i zaniechania), a także wydarzenia dotyczące funk- cjonowania instytucji UE, oraz UE (WE) w ogóle, znaczące w kontekście tematu i celu pracy Zagadnienie legitymizacji systemu instytucjonalnego 11 Na temat teoretycznych i metodologicznych aspektów studiów europejskich zob np Metodologiczne problemy studiów europejskich Red K A Wojtaszczyk Warszawa 2012; K A Wojtaszczyk, W Jakubowski: Teoretyczny wymiar studiów europejskich W: Europeistyka. Podręcznik akademicki Red K A Wojtaszczyk, W Jakubowski Warszawa 2012, s 9–25 24 Wstęp UE w okresie kryzysu gospodarczego, będące przedmiotem zainteresowa- nia w rozdziałach piątym i po części w szóstym, stanowi swoiste studium przypadku Wykorzystana literatura przedmiotu została poddana selekcji i krytycznej analizie W miarę potrzeby posługiwano się wynikami badań opinii publicznej przeprowadzonych w państwach członkowskich UE na potrzeby Eurobarometru oraz danymi statystycznymi (metoda staty- styczna; tutaj podstawowym źródłem był Eurostat) dotyczącymi przede wszystkim zagadnień gospodarczych Autor wykorzystał również literaturę dotyczącą wybranych aspektów historii integracji europejskiej oraz wiele innych dokumentów, należących nie tylko do dziedziny prawa UE (WE), a także publikacje o charakterze encyklopedycznym, przemówienia, ko- munikaty prasowe oraz artykuły i wywiady prasowe Jeśli chodzi o stan piśmiennictwa dotyczącego tematu niniejszej pra- cy, to można zauważyć, że najczęściej poruszano i akcentowano kwestie deficytu demokracji w UE Chociaż zagadnienia legitymizacji władzy politycznej oraz funkcjonowania systemu instytucjonalnego Unii Europej- skiej (Wspólnot Europejskich) są tematem bardzo wielu różnego rodzaju opracowań, to autorowi nie jest znana publikacja dotycząca problemu legitymizacji systemu instytucjonalnego UE ujętego w taki sposób, jak to zostało przedstawione w niniejszej pracy Wśród prac wydanych w Polsce szczególnie istotnych w kontekście tematu całości niniejszego opraco- wania należy i warto w tym miejscu wspomnieć o trzech publikacjach zbiorowych: pod redakcją K A Wojtaszczyka (Legitymizacja procesów integracji europejskiej, Warszawa 2006), pod redakcją K A Wojtaszczyka i J Szymańskiej (Deficyt demokracji w Unii Europejskiej, Warszawa 2012) oraz o polskim wydaniu pracy Odpowiedzialność i legitymizacja w Unii Europejskiej (red A Arnull, D Wincott, Warszawa 2007) Z kolei publi- kacje anglojęzyczne poruszające obszerniej zagadnienia dotyczące tematu niniejszej pracy i wykorzystane w niej to przede wszystkim takie prace, jak: H Abromeit, Democracy in Europe. Legitimising politics in a non-state polity (New York–Oxford 1998), D Beetham, Ch Lord, Legitimacy and the European Union (London–New York 1998), D N Chryssochoou, De- mocracy in the European Union (London–New York 1998), V A Schmidt, Democracy in Europe. The EU and national polities (Oxford 2006), P C Schmitter, How to democratize the European Union… and why bother? (Lanham 2000), L Siedentop, Democracy in Europe (New York 2001), A Warleigh, Demo cracy and the European Union (London–Thousand Oaks 2003) oraz prace zbiorowe: The European Union: How democratic is it? (eds S S Andersen, K A Eliassen, London–Thousand Oaks–New Delhi 1996), Legitimacy and the European Union. The contested polity (eds T Banchoff, M P Smith, London–New York 1999), Democracy in Wstęp 25 the European Union (eds E O Erik sen, J E Fossum, London–New York 2000), Democracy and the European Union (eds A Føllesdal, P Koslow- ski, Berlin–Heidelberg 1998) Natomiast w odniesieniu do różnych kwestii bardziej szczegółowych dotyczących podjętego zagadnienia warto w tym miejscu wspomnieć o pracach następujących autorów: K Alter, F Am- tenbrink, S S Andersen, J Barcz, D Beetham, T Biernat, A Cukierman, S C W Eijffinger, K A Eliassen, J de Haan, A Føllesdal, S Hix, P H Loe- del, G Majone, G Marks, M A Pollack, H Rasmussen, J Ruszkowski, F W Scharpf, W Sokół, S Waller, J H H Weiler, J J Węc W takiej postaci książka nie wyczerpuje naturalnie podjętego tematu i poruszanych w jego ramach problemów, ale ma stanowić przyczynek do dyskusji dotyczącej legitymizacji w UE po wejściu w życie TL oraz w warunkach kryzysu jako wyjątkowego i szczególnie ważnego wydarze- nia, będącego swoistym ,,testem” dla legitymizacji UE i jej instytucji Autor chciałby w tym miejscu podziękować Recenzentowi niniejszej pracy – Dyrektorowi Instytutu Europeistyki Uniwersytetu Warszawskiego Panu prof dr hab Konstantemu A Wojtaszczykowi Jego recenzja wydaw- nicza i zawarte w niej bardzo cenne uwagi pozwoliły podnieść poziom książki Za wsparcie oraz rady i sugestie autor składa podziękowania także Kierownikowi Zakładu Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Ślą- skiego w Katowicach Panu prof dr hab Mieczysławowi Stolarczykowi, który zapoznał się z pierwotną wersją pracy Autor dziękuje również Dyrektorowi Instytutu Nauk Politycznych i Dziennikarstwa Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach Panu dr hab prof UŚ Mariuszowi Kolczyńskie- mu za wsparcie podczas powstawania tej książki Za pracę redakcyjną autor dziękuje Pani Redaktor mgr Barbarze Konopce z Wydawnictwa Uniwersytetu Śląskiego Jest oczywiste, że za wszelkie niedoskonałości i braki niniejszej książki odpowiedzialność ponosi tylko jej autor Tomasz Kubin Legitimization of the European Union Intstitutional System S u m m a r y The book contains a thorough analysis of the European Union institutional system as a specific, sui generis international organisation, in the context of its legitimization (its validity and legitimacy). The book is mainly theoretical. Primarily, the author aims at presenting a reliable depiction of the EU institutional system legitimization through the prism of the theoretical output concerning legitimization of the political power, including and accentuating the indicated specificity of the EU as a distinct interna­ tional organisation. Secondly, he took into consideration the changes introduced into the legal foundations of the EU functioning, pursuant to the Lisbon Treaty – the latest treaty reforming the structures of the Union. In the context of the main theme of the present study, these changes are important not only in terms of the EU institutions themselves, i.e. their competences and reciprocal relations, but also with regard to the fundamental change of the legal character of the EU, and the alterations introduced into the individual Union politics. Thirdly, the author attempts to present the problem of the EU institutional system legitimization in the special circumstances, i.e. in the situation of the most profound economic crisis that the EU members have faced since the beginning of the integration process. The EU is regarded as a specific structure, being neither a state nor a typical inter­ national organisation. Such an approach was the starting point for the main premise of the present book – the idea that the thesis about the deficiency of democracy in the EU, formulated in the literature on the subject and in the public debate, is a certain simpli­ fication, and the characteristic features of the EU and its institutions, which provoked the formulation of such a thesis, should be considered in a broader context, such as the problem of the EU institutional system legitimization and, alternatively, the deficiency of that legitimization. For the direct democratic legitimization is only one of many sources of legitimacy of the EU institutional system and of the Union as a specific international organisation in general – an extremely important source, perhaps the most important, yet not the only one. Thus, the legitimization of the EU and its institutions should be analysed in a broader perspective, which also includes other sources of legitimization – as it is done in case of every political power which, striving for its legitimization to be as strong as possible, attempts to derive it from the largest number of sources. According to the author of the book, to base the EU institutional system legitimization only on the grounds of the direct democratic legitimization characteristic of a democratic state, 520 Summary would be tantamount to a certain disruption of the right order. It would rather be a symptom of too advanced an integration on the “institutional” level in comparison to the extent of the “material” integration. Until the EU is a structure sui generis, in which case it is a combination of features characteristic of an intergovernmental, international organisation, a supranational organisation or a state, the nature of legitimization of this structure should also be specific. The most important role should be played by the democratic legitimization, which should be completed with other sources, owing to which the functioning of the EU institutional system, and the whole EU, could be recognised as legally valid. Apart from the main thesis also other theses and hypotheses are posed in the book. The first chapter is a certain theoretical introduction and a basis to the deliberations presented in the further parts of this study. In the first subsection, with reference to the literature on the subject, the problem of legitimization (legitimacy) of the political power, i.e. the concept, classifications and sources of legitimization (legitimacy) of the political power, have been synthetically depicted. In another part of chapter one, the author attempts to relate the problem of legitimization to the EU as a specific inter­ national organisation and to formulate his own definition of legitimization deficiency with regard to EU institutional system. Bearing in mind that the problem of legitimiza­ tion deficiency in the EU (EC) has not been discussed on a larger scale until certain stage of development of integration process was reached, in 1.3. subsection, the author raises some questions concerning: the sufficiency of legitimization of the integration process during the first few decades after the Second World War, the grounds for that legitimization and the reasons why, at a certain stage of the EU (EC) development the legitimization of the Union’s institutional system started to be considered insufficient, which was manifested in the opinions acknowledging the democracy and legitimiza­ tion deficiency. The first chapter ends with a passage devoted to the importance of the EU institutional system legitimization, whereas the significance of legitimization to the political power and political institutions in general, consitutes its reference point. The second chapter (subsections 2.3.–2.8.) presents a synthesis of the evolution of the EU (EC) institutional system in the context of its legitimization, from the mo­ ment of the EC founding treaties ratification, till the time the changes pursuant to the Lisbon Treaty were introduced. The author focused here mainly on the competences of the particular EC (EU) institutions and their reciprocal relations, which should make it possible to observe two main tendencies in the dynamics of changes taking place in this field, and present its specificity and distinctiveness in comparison to the systems of democratic states. At the beginning of this chapter, a thesis has been formulated (simultaneously, becoming an extension of the attempt to determine why, at a certain stage of the integration process, the issue of democracy/legitimization deficiency started to be discussed – a question that was raised in the first chapter), which states that the legitimization of the EU institutional system will be sufficient, if the law regulations and political practice of their functioning are convergent with the level of advancement of the integration process in various spheres of social life; in other words, the “institu­ tional” integration should correspond with the “material” integration (that is the Union politics). To that end, the author made an attempt to present, in a synthetized form, the development of the “material” integration (subsection 2.1.), which he completed with an analogical endeavour to illustrate the evolution of the EU (EC) institutional system in the context of its legitimization (subsection 2.9). For in accordance with the increasingly common approach, the EU institutions are treated as a system, the concept and principles of which have been presented in 2.2. subsection. Summary 521 In the third chapter, the author presents the EU institutional system in its current form, that is with the changes introduced under the Lisbon Treaty. Here, the selected aspects regarding competences and functioning of the particular EU institutions have been depicted, as well as the relations between them in the context of legitimization. Additionally, three selected problems regarding the EU institutional system have been raised, which are especially important in the context of its legitimization (the relation between the EU institutional system and the institutions of the EU member states, the question of transparency in the functioning of the EU institutions, as well as the Union budgets in the consecutive years). In the last subsection (3.9.) the specific features of the EU institutional system, significant in the context of its legitimization, have been identified. The fourth chapter is devoted to the functioning of the EU institutional system in the perspective of four basic sources of its legitimization, i.e. indirect and technocratic, direct and democratic, utilitarian, and one consisting of “values”. The chapter ends with a conclusion outlining the specificity of the EU and its institutional system with regard to the sources of its legitimization, which is especially important in the context of the book’s main thesis. The fifth chapter concerns the problem of legitimization of the EU institutions in the context of the economic crisis, which the EU member states struggle with since around the year 2008. The sixth chapter, in turn, regards the so called subjective (em­ pirical, social) dimension of the EU institutions’ legitimization, that is, the way this problem is perceived by the citizens of the EU member states. It has been based on the results of opinion polls conducted for the use of Eurobarometer, from among which these questions and answers were selected, which could be applied to illustrate the way the EU citizens perceive the Union institutions in the context of their legitimization. The closing remarks include the most important conclusions drawn from the con­ ducted analyses and the potential reforms and modifications of the EU institutional s
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Legitymizacja systemu instytucjonalnego Unii Europejskiej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: