Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00635 009017 11014291 na godz. na dobę w sumie
Lekarski obowiązek udzielenia pomocy - ebook/pdf
Lekarski obowiązek udzielenia pomocy - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 232
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-0902-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Tematem książki jest unormowanie granic lekarskiego obowiązku udzielenia pomocy w prawie polskim, zarówno w prawie powszechnym, jak i w deontologii zawodowej. Precyzyjne określenie warunków, w jakich ustawodawca nałożył na lekarza obowiązek udzielenia pomocy, którego niedopełnienie może stać się podstawą pociągnięcia do odpowiedzialności karnej, jest dla bezpieczeństwa wykonywania tego zawodu kwestią fundamentalną. Podstawowym celem podjętych rozważań w niniejszej pracy była próba oceny przepisów obowiązujących w tej materii oraz praktyki ich stosowania.
Autorka podjęła również próbę rozważenia typowych schematów sytuacji, w których pojawiają się wątpliwości, czy zachowanie lekarza, który odmawia udzielenia pomocy, jest zgodne z prawem, czy też nie. Analizie zostały poddane problemy związane z narażeniem życia i zdrowia lekarza w ramach wykonywania zawodu, kwestia zgodności działania z sumieniem lekarza, zagadnienie dopuszczalnej formy protestu lekarza jako pracownika, udzielenie pomocy w postaci świadczenia zdrowotnego po wyczerpaniu zakontraktowanego limitu oraz problem aktualizacji obowiązku udzielenia pomocy w razie braku zgody pacjenta.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Lekarski obowiązek udzielenia pomocy Elżbieta Zatyka Warszawa 2011 Recenzent: Prof. dr hab. Marian Filar Wydawca: Magdalena Przek Redaktor prowadzący: Joanna Cybulska Opracowanie redakcyjne: Anna Krzesz Sk³ad, ³amanie: Sławomir Sobczyk © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2011 ISBN 978-83-264-0596-9 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. (22) 535 80 00, (22) 535 82 00 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Księgarnia internetowa www.profinfo.pl Spis treści Wykaz skrótów .................................................................................................... 7 Wprowadzenie ..................................................................................................... 9 Rozdział I Źródła prawne obowiązku udzielenia pomocy przez lekarza ................. 13 1. Lekarski obowiązek udzielenia pomocy. Próba zdefiniowania ............ 13 2. Obowiązek udzielenia pomocy lekarskiej w okresie międzywojennym i w prawie okresu Polski Ludowej ......... 17 3. Zawodowy obowiązek udzielenia pomocy w obowiązującym ustawodawstwie ........................................................................................... 22 4. Obowiązek udzielenia pomocy w świetle prawa karnego ................... 33 5. Lekarz jako podmiot zobowiązany do zapobiegnięcia skutkowi ........ 47 Rozdział II Przestępstwo nieudzielenia pomocy w polskim prawie karnym ........... 58 1. Kryminalizacja zaniechania udzielenia pomocy w ujęciu historycznym ................................................................................ 58 2. Ustawowe znamiona nieudzielenia pomocy w kodeksie karnym z 1997 r. ........................................................................................................... 64 2.1. Bliższy i dalszy przedmiot ochrony ................................................... 64 2.2. Strona przedmiotowa .......................................................................... 68 2.3. Podmiot .................................................................................................. 81 2.4. Strona podmiotowa .............................................................................. 86 3. Formy stadialne i zjawiskowe popełnienia przestępstwa ..................... 89 4. Wyłączenie odpowiedzialności karnej za nieudzielenie pomocy ............................................................................ 92 5. Rodzaj i wysokość sankcji. Wymiar kary ................................................ 100 5 Spis treści Rozdział III Okoliczności modyfikujące obowiązek udzielenia pomocy lekarza .......102 1. Ryzyko osobiste związane z wykonywaniem zawodu ........................ 102 2. Klauzula sumienia ...................................................................................... 112 3. Udział w akcji protestacyjnej ................................................................... 122 4. Przekroczenie limitu świadczeń .............................................................. 126 5. Brak zgody pacjenta ................................................................................... 131 Rozdział IV Granice prawa do odmowy leczenia w świetle opinii lekarzy i pacjentów ......................................................................................... 143 1. Metoda badań empirycznych .................................................................. 143 1.1. Przedmiot, cel i zakres badań ........................................................... 143 1.2. Hipotezy główne i szczegółowe ....................................................... 146 1.3. Metody, techniki i narzędzia badawcze .......................................... 147 1.4. Organizacja i przebieg badań ........................................................... 152 2. Specjalista ginekolog w obliczu obowiązku udzielenia pomocy ........ 163 3. Oczekiwania społeczne co do uzyskania świadczenia zdrowotnego ........................................................................ 184 Uwagi końcowe ............................................................................................... 201 Bibliografia ....................................................................................................... 205 Akty prawne .................................................................................................... 213 Orzecznictwo ................................................................................................... 215 Spis tabel i wykresów .................................................................................... 217 Kwestionariusz ankiety – prawo do odmowy leczenia w praktyce lekarza ginekologa ..................................................................... 219 Kwestionariusz ankiety – odmowa udzielenia świadczenia zdrowotnego w opinii pacjentów ................................................................ 226 6 Wykaz skrótów – Dziennik Ustaw – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) – Kodeks Etyki Lekarskiej – ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.) Konstytucja RP – ustawa z dnia z dnia 2 kwietnia 1997 r. – Konstytucja Rze- czypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) Dz. U. k.c. k.e.l. k.k. KZS NFZ OSN(K) OSNCK OSNKW OSNPG OSP PiM PiP Prok. i Pr. PS RPEiS SA SN u.p.p. – Krakowskie Zeszyty Sądowe – Narodowy Fundusz Zdrowia – Orzeczenia Sądu Najwyższego (Izba Karna) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna i Karna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna i Woj- skowa – Orzecznictwo Sądu Najwyższego, zbiór Wydawnictw Prokuratury Generalnej – Orzecznictwo Sądów Polskich – Prawo i Medycyna – Państwo i Prawo – Prokuratura i Prawo – Przegląd Sądowy – Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny – sąd apelacyjny – Sąd Najwyższy – ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjen- ta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2009 r. Nr 52, poz. 417 z późn. zm.) 7 Wykaz skrótów u.ś.o.z. u.z.l. u.z.o.z. – ustawa z dnia 27 sierpnia2004 r. o świadczeniach opie- ki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 z późn. zm.) – ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tekst jedn.: Dz. U. z 2008 r. Nr 136, poz. 857 z późn. zm.) – ustawa z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 14, poz. 89 z późn. zm.) Wprowadzenie Już w czasach starożytnych naszej cywilizacji towarzyszyło przeko- nanie wyrażane w postaci łacińskiej paremii: nulla res tam necessaria est omni generi hominum, quam medicina1. Świadomość ta od wieków kształtowała wy- jątkową pozycję lekarzy w społeczeństwie i ich szczególną, aczkolwiek zróż- nicowaną w zależności od czasów i miejsca, odpowiedzialność za działania podejmowane w ramach wykonywania swojej profesji. Choć przez stulecia osoby podejmujące się wykonywania praktyki lekarskiej składają u progu swojej kariery zawodowej tę samą przysięgę Hipokratesa, to granic lekar- skiego obowiązku udzielania pomocy nie można postrzegać w wymiarze ponadczasowym. Granice te określa splot czynników: postępy medycyny jako nauki oraz wielowymiarowy rozwój społeczeństwa każdego kraju. Czynniki te kształtują ustrój prawny opieki zdrowotnej w danym państwie, w tym obowiązki spoczywające na lekarzu. Oczekiwania przeciętnego obywatela naszego kraju w stosunku do osób wykonujących zawód lekarza zawsze były bardzo wysokie i to zarów- no jeśli chodzi o profesjonalną działalność w zakresie opieki zdrowotnej, jak i nienaganną postawę etyczną nie tylko w życiu zawodowym, ale i oso- bistym. Specyfi czny charakter tych oczekiwań ukształtował się w związku z funkcjonowaniem w Polsce przez dziesięciolecia w pełni nieodpłatnej, „państwowej” opieki zdrowotnej, której problemy były w znacznej mierze odmienne od tych, z którymi boryka się dzisiejsza służba zdrowia. Wszelkie zachowania lekarzy odbiegające od pożądanego standardu były i są pub- licznie szeroko dyskutowane. Charakter relacji medialnych jest często jed- nostronny i nie uwzględnia okoliczności, wskazujących, iż niejednokrotnie zachowanie lekarza pozostawało w granicach obowiązującego prawa. Po- 1 „Nie ma rzeczy tak potrzebnej rodzajowi ludzkiemu jak medycyna” (tłum. wł.). Autorstwo tej paremii przypisywane jest Quintilianusowi. S. Filipczak-Nowicka, Z. Grech-Żmijewska, Lingua Latina ad usum medicinae studentium, Warszawa 1978, s. 9. 9 Wprowadzenie nadto wszelkie problemy związane z opieką zdrowotną, żywo interesujące społeczeństwo, mają swoje określone znaczenie w życiu politycznym kraju i są w związku z tym instrumentalnie wykorzystywane. Uwarunkowania te nie sprzyjają merytorycznej dyskusji nad potrzebą sformułowania pre- cyzyjnych, zrozumiałych nie tylko dla prawników, ale również dla adresa- tów norm, regulacji prawnych w odniesieniu do obowiązków związanych z wykonywaniem zawodu, spoczywających na lekarzu. Centrum zainteresowania niniejszej pracy stanowiło unormowanie granic lekarskiego obowiązku udzielenia pomocy w prawie polskim, za- równo w prawie powszechnym, jak i w deontologii zawodowej2. Szcze- gólnie dolegliwe konsekwencje zaniechania udzielenia pomocy uwidocz- nić się mogą na płaszczyźnie odpowiedzialności karnej nie tylko w sferze majątkowej lekarza odmawiającego udzielenia pomocy, czy na niwie za- wodowej (zakaz wykonywania zawodu), ale – obok kar i środków karnych o charakterze wolnościowym – również w postaci kar izolacyjnych. Dlate- go też zasadne jest twierdzenie, iż: „Odpowiedzialność karna lekarzy jest dziedziną interesującą przede wszystkim ich samych – pacjentów intere- suje bodaj więcej odpowiedzialność cywilna lekarza”3. Precyzyjne określenie warunków, w jakich ustawodawca nałożył na lekarza obowiązek udzielenia pomocy, którego niedopełnienie może stać się podstawą pociągnięcia do odpowiedzialności karnej, jest dla bezpie- czeństwa wykonywania praktyki lekarskiej kwestią fundamentalną. Pod- stawowym celem dociekań podjętych w niniejszej pracy była próba oceny przepisów obowiązujących w tej materii oraz praktyki ich stosowania. Ni- niejsza praca ma charakter w głównej mierze dogmatyczny, podjęto jed- nakże próbę wzbogacenia jej o wątek empiryczny. Punkt wyjścia rozważań na temat granic lekarskiego obowiązku udzie- lenia pomocy w polskim prawie karnym stanowiła analiza jego źródeł praw- nych, podjęta w celu uzyskania obrazu konstrukcji prawnej tegoż obowiąz- ku. Konstrukcja ta została ukształtowana przez akty prawne dwojakiego charakteru: powszechnie obowiązujące przepisy karnomaterialne oraz usta- wodawstwo zawodowe. Przyjęty prawnokarny pryzmat analizy stanowił 2 Pod pojęciem deontologii zawodowej rozumieć należy skodyfikowane zasady etyki lekarskiej. G. Rejman, Odpowiedzialność karna lekarza, Warszawa 1991, s. 15. Utworzenie słowa „deontologia” przypi- suje się J. Benthamowi na przełomie XVIII i XIX w. Powstało ono z połączenia greckich słów: deon – obo- wiązek i logos – mowa, nauka, J. Skrzypczak, Historia odpowiedzialności zawodowej lekarzy w Polsce, Biuletyn Informacyjny Sądu Lekarskiego i Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej 2001, nr 4–5, s. 68 i n. 3 T. Cyprian, P. Asłanowicz, Karna i cywilna odpowiedzialność lekarza, Kraków 1949, Od redakcji, strona nienumerowana. 10 Wprowadzenie powód, dla którego przepisy regulujące zawodowe obowiązki lekarza zosta- ły włączone w krąg rozważań tylko w takim zakresie, w jakim są one rele- wantne na niwie odpowiedzialności karnej. Podejmując próbę studium obo- wiązujących przepisów prawnokarnych uznano za zasadne kompleksowe zaprezentowanie przesłanek odpowiedzialności za formalne przestępstwo nieudzielenia pomocy oraz reguł odpowiedzialności za materialne prze- stępstwa z zaniechania, skierowane przeciwko życiu lub zdrowiu, których podmiotem może być również w określonych sytuacjach lekarz. Nie negując, iż nie każdy stan faktyczny jesteśmy w stanie ocenić w świetle obowiązującego stanu prawnego jednoznacznie i przyjmując, że jest to sytuacja całkowicie naturalna, podjęto próbę rozważenia typowych schematów sytuacji, w których pojawiają się wątpliwości, czy zachowanie lekarza, który odmawia udzielenia pomocy, jest zgodne z prawem, czy też nie. Analizie zostały poddane problemy związane z narażeniem życia i zdro- wia lekarza podczas wykonywania zawodu, kwestia zgodności działania z sumieniem lekarza, zagadnienie dopuszczalnej formy protestu lekarza jako pracownika, udzielenie pomocy w postaci świadczenia zdrowotnego po wyczerpaniu zakontraktowanego limitu oraz problem aktualizacji obo- wiązku udzielenia pomocy w razie braku zgody pacjenta. Wnioski wypływające z przeprowadzonej analizy dogmatycznej skło- niły autorkę do wzbogacenia pracy o część empiryczną. Podjęto w niej pró- bę zdiagnozowania, czy istnieje zjawisko odmowy udzielenia świadczenie zdrowotnego związane z naruszeniem reguł prawa karnego i czy obowiązu- jące przepisy odpowiadają rzeczywistym potrzebom współczesnej prakty- ki lekarskiej, ponieważ trudno, a w zasadzie nie sposób odnaleźć odzwier- ciedlenia reguł odpowiedzialności karnej lekarza w statystykach sądowych. Opis przyjętej metody badań oraz ich wyniki, których przedmiot stanowiło przysługujące lekarzowi prawo do odmowy udzielenia świadczenia zdro- wotnego, zawarto w rozdziale czwartym pracy. Niniejsza publikacja powstała w oparciu o rozprawę doktorską zaty- tułowaną Lekarski obowiązek udzielenia pomocy w świetle prawa karnego, któ- ra została przygotowana pod kierunkiem naukowym Prof. Emila W. Pły- waczewskiego i obroniona w roku 2009 na Wydziale Prawa Uniwersytetu w Białymstoku. W tym miejscu serdecznie dziękuję Promotorowi za wie- loletnią, pełną wyrozumiałości i troski opiekę naukową. Dziękuję również Prof. Dobrochnie Wójcik oraz Prof. Katarzynie Laskowskiej, które podjęły się trudu zrecenzowania pracy doktorskiej, a ich wnikliwe uwagi pomogły ukształtować wersję pracy złożoną do publikacji. 11 Źródła prawne obowiązku udzielenia pomocy Rozdział I przez lekarza 1. Lekarski obowiązek udzielenia pomocy. Próba zdefiniowania W piśmiennictwie trafnie podkreślono niespójność terminologii, za- równo w aktach prawnych regulujących różne aspekty prawa medycz- nego i lekarskiego, jak i wśród przedstawicieli doktryny, odnoszących się w opracowaniach naukowych do tejże problematyki1. Objaśnienia wyma- ga użyte w tytule pracy określenie „lekarski obowiązek udzielenia pomo- cy”. Pojęcie obowiązku używane jest w różnorodnych znaczeniach i kon- tekstach. Przedmiotem niniejszej pracy jest obowiązek prawny, czyli taki obowiązek, który związany jest z ustanowionym przez przepis prawa na- kazem lub zakazem określonego zachowania. Zobowiązany podmiot musi wypełnić żądanie uprawnionego pod rygorem poniesienia ujemnych na- stępstw przewidzianych w sankcji wypowiedzi normatywnej2. Przydanie rzeczownikowi „obowiązek” przymiotnika „lekarski” należy interpretować jako obowiązek spoczywający na osobach wykonujących zawód lekarza lub lekarza dentysty. Wykonywanie zawodu lekarza lub zawodu lekarza dentysty zosta- ło zdefi niowane w art. 2 u.z.l.3 Wykonywanie zawodu lekarza polega na 1 M.in. T. Dukiet-Nagórska, Autonomia pacjenta a polskie prawo karne, Warszawa 2008, s. 15, także M. Śliwka, Prawo pacjenta do opieki zdrowotnej w stanie nagłym, PiM 2008, nr 2, s. 44–62. 2 A. Jamróz, Wstęp do nauk prawnych, Białystok 1999, s. 103. 3 Zob. M. Iżycka-Rączka, Prawne aspekty wykonywania zawodu lekarza, Przegląd Ubezpieczeń Społecznych i Gospodarczych 1999, nr 3, s. 24–27. 13 Rozdział I. Źródła prawne obowiązku udzielenia pomocy przez lekarza udzielaniu przez osobę posiadającą wymagane kwalifi kacje, potwierdzo- ne odpowiednimi dokumentami, świadczeń zdrowotnych, w szczególno- ści badaniu stanu zdrowia, rozpoznawaniu chorób i zapobieganiu im, le- czeniu i rehabilitacji chorych, udzielaniu porad lekarskich, a także wyda- waniu opinii i orzeczeń lekarskich oraz na prowadzeniu prac badawczych w dziedzinie nauk medycznych lub promocji zdrowia, nauczaniu zawodu lekarza lub też zatrudnieniu w podmiotach zobowiązanych do fi nansowa- nia świadczeń opieki zdrowotnej ze środków publicznych lub urzędach te podmioty obsługujących, w ramach którego wykonuje się czynności zwią- zane z przygotowaniem, organizowaniem lub nadzorem nad udzielaniem świadczeń opieki zdrowotnej. Natomiast wykonywanie zawodu lekarza dentysty polega na udzielaniu przez osobę posiadającą wymagane kwalifi - kacje, potwierdzone odpowiednimi dokumentami, świadczeń zdrowotnych w zakresie chorób zębów, jamy ustnej, części twarzowej czaszki oraz okolic przyległych. Ustawodawca w art. 4 u.z.l. określił sposób, w jaki zawód leka- rza ma być wykonywany. Lekarz winien postępować zgodnie ze wskaza- niami aktualnej wiedzy medycznej, dostępnymi mu metodami i środkami zapobiegania, rozpoznawania i leczenia chorób, zgodnie z zasadami etyki zawodowej oraz z należytą starannością. Sformułowanie „obowiązek udzielenia pomocy” oznacza nie tylko obowiązek udzielenia świadczenia zdrowotnego lub inny obowiązek wyni- kający z faktu wykonywania zawodu lekarza lub lekarza dentysty, ale rów- nież obowiązek udzielenia pomocy o innym charakterze, o ile w konkretnej sytuacji taka pomoc jest prawnie wymagalna (np. obowiązek powiadomie- nia Pogotowia Ratunkowego, Policji). „Obowiązek udzielenia pomocy” jest zatem pojęciem szerszym, pochłaniającym zakres sformułowania „obowią- zek udzielenia świadczenia zdrowotnego”. Należy nadmienić, iż w ustawie o zawodach lekarza i lekarza dentysty (art. 30) występuje określenie „pomoc lekarska” użyte w celu oznaczenia obowiązku spoczywającego na lekarzu w wypadkach niecierpiących zwłoki. W przepisie tym nie oznaczono przed- miotowego zakresu pomocy, jednakże należy uznać, że obowiązek ów doty- czy udzielenia świadczenia zdrowotnego, ponieważ został ujęty w rozdzia- le V ustawy zatytułowanym „Zasady wykonywania zawodu lekarza”, a wy- konywanie tego zawodu polega zgodnie z ustawową defi nicją na udzielaniu świadczeń zdrowotnych. Obowiązek udzielenia pomocy innego rodzaju niż udzielenie świadczenia zdrowotnego znajduje swoje źródło w regulacjach zawartych poza omawianą ustawą. Każdy przypadek udzielenia świadcze- nia zdrowotnego stanowi udzielenie pomocy lekarskiej. 14 1. Lekarski obowiązek udzielenia pomocy. Próba zdefi niowania Należy zaznaczyć różnicę pomiędzy występującymi w ustawodaw- stwie, piśmiennictwie oraz w niniejszej pracy pojęciami „udzielenie świad- czenia zdrowotnego” i „leczenie”. Pojęcie „świadczenia zdrowotnego” zna- lazło swoje prawne określenie w ustawie o zakładach opieki zdrowotnej. Zgodnie z art. 3 u.z.o.z. świadczeniem zdrowotnym są działania służące za- chowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia oraz inne działania medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych regulu- jących zasady ich wykonywania. W tymże przepisie zamieszczono również przykładowy katalog świadczeń zdrowotnych. Są to w szczególności dzia- łania związane z badaniem i poradą lekarską, leczeniem, badaniem i tera- pią psychologiczną, rehabilitacją leczniczą, opieką nad kobietą ciężarną i jej płodem, porodem, połogiem oraz nad noworodkiem, opieką nad zdrowym dzieckiem, badaniami diagnostycznymi, w tym analityką medyczną, pielęg- nacją chorych, pielęgnacją niepełnosprawnych i opieką nad nimi, opieką paliatywno-hospicyjną, orzekaniem i opiniowaniem o stanie zdrowia, zapo- bieganiem powstawaniu urazów i chorób poprzez działania profi laktyczne oraz szczepienia ochronne, czynnościami technicznymi z zakresu protetyki i ortodoncji, czynnościami z zakresu zaopatrzenia w przedmioty ortopedycz- ne i środki pomocnicze. Na gruncie tej regulacji wydawanie opinii i orzeczeń lekarskich również wchodzi w zakres pojęcia udzielania świadczeń zdro- wotnych. Natomiast według art. 5 pkt 40 u.ś.o.z. świadczenie zdrowotne to działanie służące profi laktyce, zachowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia oraz inne działanie medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych regulujących zasady ich udzielania. W piśmiennictwie słusznie postuluje się konieczność ujednolicenia defi nicji świadczenia zdro- wotnego występujących w obowiązujących przepisach z uwagi na potrzebę przyjmowania w innych aktach prawnych defi nicji zawartych w ustawach kierunkowych4. Warto przy tym podkreślić zasadność odesłania w zakresie defi nicji świadczenia zdrowotnego, które zawiera ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Według art. 3 ust. 1 pkt 6 tej ustawy świadczenie zdrowotne to świadczenie takie w rozumieniu art. 3 u.z.o.z. W art. 2 ust. 1 u.z.l. defi niując pojęcie wykonywania zawodu leka- rza, ustawodawca wskazał przykładowy katalog świadczeń zdrowotnych, w którym zawarto: badanie stanu zdrowia, rozpoznawanie chorób i zapo- bieganie im, leczenie i rehabilitację chorych, udzielanie porad lekarskich. 4 J. Nowak-Kubiak, B. Łukasik, Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Komentarz, Kraków 2006, s. 26; także R. Kędziora, Odpowiedzialność karna lekarza w związku z wykonywaniem czynności medycznych, Warszawa 2009, s. 431–432. 15 Rozdział I. Źródła prawne obowiązku udzielenia pomocy przez lekarza Sposób redakcji tego przepisu: „(...), a także wydawaniu opinii i orzeczeń le- karskich”, nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, czy wydawanie opinii i orzeczeń lekarskich również stanowi udzielanie świadczeń zdrowotnych, czy też jest to inna forma wykonywania zawodu lekarza. Odpowiedź na to pytanie ma zasadnicze znaczenie dla wykładni innych przepisów ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, między innymi jej art. 39, który do- tyczy prawa do powstrzymania się od świadczeń zdrowotnych niezgod- nych z sumieniem lekarza. Teleologiczna wykładnia tego przepisu włącza- jąca wydawanie opinii i orzeczeń lekarskich w zakres pojęcia świadczenia zdrowotnego uzyskałaby wsparcie językowe poprzez usunięcie z treści art. 2 ust. 1 u.z.l. słów „a także”. W niniejszej pracy, posługując się sformułowaniem odmowa udzielenia świadczenia zdrowotnego, rozumiano pod tym pojęciem zaniechanie udzie- lenia świadczeń zdrowotnych zarówno o charakterze terapeutycznym, jak i nieterapeutycznym, wymienionych w ustawie o zawodach lekarza i leka- rza dentysty, włączając wydawanie opinii i orzeczeń lekarskich. Natomiast odmowę leczenia potraktowano jako pojęcie węższe, dotyczące świadczeń terapeutycznych. Należy zaznaczyć, iż pojęcie leczenia nie znalazło swojego określenia w obowiązujących regulacjach prawnych. Żadna z wyżej wzmian- kowanych ustaw nie zawiera jego defi nicji, choć pojęcie to występuje w ich treści, np. art. 38 u.z.l. mówi o prawie do niepodjęcia lub odstąpienia od le- czenia pacjenta. Podobnie jak w przypadku używanych przez ustawodawcę, aczkolwiek niezdefi niowanych w żadnym akcie prawnym pojęć: badanie, czynności medyczne, zabieg lekarski, zabieg operacyjny, metoda leczenia lub diagnostyki stwarzająca podwyższone ryzyko dla pacjenta, tak również okre- ślona interpretacja sformułowania „leczenie” może mieć wpływ na obowiązki lekarza. Właściwe zatem byłoby zdefi niowanie w ustawie wyżej wymienio- nych pojęć. Wydaje się przy tym zasadne wykorzystanie bogatego dorobku doktryny w zakresie terminologii prawnomedycznej. Jako przykład posłu- żyć może istotne na gruncie podejmowanych w pracy problemów pojęcie zabiegu lekarskiego, które doczekało się wielu objaśnień w piśmiennictwie. W niniejszej pracy przyjęto za M. Filarem, iż jest to „każda czynność leczni- cza lub lekarska, która ze względu na właściwą jej technikę medyczną łączy się z naruszeniem integralności cielesnej pacjenta (np. zabieg operacyjny, iniekcja, pobranie płynu rdzeniowego) lub fi zycznym wniknięciem w ciało pacjenta bez naruszenia tkanki cielesnej (np. sonda żołądkowa)”5. 5 M. Filar, Lekarskie prawo karne, Kraków 2000, s. 90. 16 2. Obowiązek udzielenia pomocy lekarskiej w okresie międzywojennym i w prawie okresu Polski Ludowej 2. Obowiązek udzielenia pomocy lekarskiej w okresie międzywojennym i w prawie okresu Polski Ludowej W historycznym rozwoju polskich regulacji prawnych oznaczających zakres lekarskiego obowiązku udzielenia pomocy ujawnia się dualizm cha- rakteru źródeł prawnych tego obowiązku. Udzielenie pomocy człowiekowi znajdującemu się w niebezpieczeństwie jest obowiązkiem powszechnym, stanowiącym wyraz idei solidaryzmu społecznego – spoczywa na każdej jednostce funkcjonującej w społeczeństwie. W obowiązującym ustawo- dawstwie obowiązek ten został skonkretyzowany w postaci norm praw- nych wyrażonych w prawie powszechnym, przede wszystkim w postaci normy sankcjonującej jego zaniechanie zawartej w przepisie art. 162 k.k. Istnieje jednakże również norma społeczna, której treścią jest przekonanie, że na określonych jednostkach obowiązek niesienia pomocy ciąży w spo- sób szczególny, z racji wykonywanego przez nie zawodu, i stąd zakres tego obowiązku jest szerszy niż w przypadku przeciętnego obywatela. Wska- zując te grupy zawodowe, na pierwszym miejscu z reguły wymienia się lekarzy, w dalszej kolejności pielęgniarki, policjantów, strażaków, pracow- ników ochrony. Odzwierciedleniem funkcjonowania tej normy społecznej jest określenie ram prawnych lekarskiego obowiązku udzielenia pomocy w sposób specjalny w obowiązującej deontologii zawodowej: obecnie prze- de wszystkim w ustawie o zawodach lekarza i lekarza dentysty. W celu uzy- skania pełnego obrazu spoczywającego na lekarzu obowiązku udzielenia pomocy należy sięgnąć i do przepisów prawa karnego, wiążących każdego obywatela, i do przepisów szczególnych, dotyczących lekarzy. Historyczny rozwój ram prawnych kształtujących obowiązek udzie- lenia pomocy przez lekarza przebiegał na ziemiach polskich w taki właśnie dualistyczny sposób. Pierwszy człon stanowiły przepisy zawarte w obowią- zujących na ziemiach polskich kodyfi kacjach państw zaborczych6. Drugi człon norm prawnych kształtujących lekarski obowiązek udzielenia po- 6 Wskazać należy przede wszystkim kodeks karny rosyjski z 1903 r., który obowiązywał nie tylko na ziemiach zaboru rosyjskiego, ale od 1915 r. również na terenie okupacji niemieckiej. Na podstawie przepisów przechodnich do kodeksu karnego uzyskał on moc obowiązującą z dniem 1 września 1917 r. na terytorium zaboru austriackiego. W. Makowski, Kodeks karny obowiązujący tym- czasowo w Rzeczypospolitej Polskiej na ziemiach b. zaboru rosyjskiego z dodaniem: przepisów przechodnich i ustaw, zmieniających i uzupełniających postanowienia karne kodeksu; odpowiednich przepisów Kodeksu Karnego Niemieckiego i Ustawy Karnej Austriackiej, obowiązujących w pozostałych dzielnicach Rzplitej oraz Komentarza i orzeczeń sądu najwyższego, t. I, Część ogólna, Warszawa 1921, s. 12. 17 Rozdział I. Źródła prawne obowiązku udzielenia pomocy przez lekarza mocy tworzyły przepisy regulujące sposób wykonywania praktyki lekar- skiej. Wśród nich należy wyodrębnić akty prawne pochodzące od władzy państwowej oraz wewnętrzne regulacje zasad wykonywania zawodu two- rzone przez środowisko lekarskie7. Pierwszym wyrazem refl eksji polskiego środowiska medycznego, wyartykułowanym w postaci zbioru zasad wyko- nywania zawodu lekarza, który obowiązywał na wszystkich ziemiach pol- skich pod zaborami, był Kodeks Deontologii Lekarskiej z 24 lipca 1907 r.8 Akt ów w § 7 obligował lekarza do udzielenia pomocy lekarskiej w każdym przypadku nagłym grożącym choremu śmiercią. „Poważne przeszkody” stanowiły przesłankę powalająca na uchylenie się od realizacji obowiąz- ku. Kolejny Zbiór zasad deontologii lekarskiej został przyjęty na Walnym Zebraniu Izby Lekarskiej w dniu 16 czerwca 1935 r. Stanowił on rodzaj ko- deksu zawodowego9. Konsekwencją naruszenia zasad ujętych w tym akcie było postępowanie dyscyplinarne. Następnym aktem regulującym przed- miotową materię były Zasady Etyczno-Deontologiczne Polskiego Towarzy- stwa Lekarskiego z 1967 r. Znowelizowany Zbiór zasad etyczno-deontolo- gicznych polskiego lekarza został opracowany przez Polskie Towarzystwo Lekarskie i zatwierdzony przez Walne Zgromadzenie jego delegatów dnia 10 listopada 1977 r. Zawierał pięćdziesiąt zasad. Wśród aktów normatywnych regulujących zasady wykonywania za- wodu lekarza chronologicznie pierwszym była ustawa z 2 grudnia 1921 r. o wykonywaniu praktyki lekarskiej w Państwie Polskiem10. Na lekarzu spoczywał obowiązek udzielenia pomocy lekarskiej w każdym przypadku nagłym grożącym choremu śmiercią. Zakres lekarskiego obowiązku udzie- lenia pomocy uległ rozszerzeniu w kolejnym akcie prawnym pochodzą- cym od władzy państwowej, który stanowiło rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 25 września 1932 r. o wykonywaniu praktyki lekarskiej, odnoszące się do problemu w art. 17 ust. 211. W świetle art. 17 7 Ewolucję regulacji zasad wykonywania zawodu lekarza przedstawia J. Skrzypczak, Historia odpowiedzialności zawodowej lekarzy w Polsce, Biuletyn Informacyjny Sądu Lekarskiego i Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej 2001, nr 4–5, s. 68 i n. 8 J. Skrzypczak, tamże. Akt ten poprzedzały jedynie zbiory zasad etycznych o lokalnej mocy obowiązywania: Uchwały Towarzystwa Lekarzy Galicyjskich w przedmiocie obowiązków lekarzy względem swych kolegów i zawodu lekarskiego w ogóle z 1876 r., Zasady obowiązków i praw lekarzy z 1884 r., zbiór 10 zasad etyki i deontologii lekarskiej z 1983 r. (Krynica), ustawy etyczne Wydziału lekarskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu z 1901 r., Zasady postępowania wobec siebie i wobec publiczności z 1986 r., Zasady Etyki Lekarskiej z 1987 r. 9 T. Cyprian, P. Asłanowicz, Karna i cywilna..., s. 10. 10 Dz. U. RP z 1921, Nr 105, poz. 762. 11 Dz. U. RP Nr 81, poz. 712 z późn. zm. 18 2. Obowiązek udzielenia pomocy lekarskiej w okresie międzywojennym i w prawie okresu Polski Ludowej rozporządzenia lekarz miał obowiązek udzielenia pomocy w każdym wy- padku, gdy zwłoka groziła niebezpieczeństwem utraty życia lub zdrowia, chyba że zachodziła poważna ku temu przeszkoda. Podkreślenia wymaga, iż niebezpieczeństwo zagrażające życiu lub zdrowiu nie musiało, według tej regulacji, posiadać cechy bezpośredniości, a w świetle ówcześnie obowiązu- jącego kodeksu karnego z 1932 r. powszechny obowiązek udzielenia pomocy w niebezpieczeństwie aktualizował się wtedy, gdy niebezpieczeństwo było bezpośrednie12. Rygoryzm rozporządzenia na tle przepisów karnoprawnych wyrażał się również w postaci nałożenia na lekarza obowiązku udzielenia pomocy w przypadku zagrożenia życia lub zdrowia, podczas gdy kodeks karny z 1932 r. mówił jedynie o niebezpieczeństwie utraty życia13. Narusze- nie tego przepisu pociągało odpowiedzialność dyscyplinarną. Wyłączenie tak zakreślonego obowiązku udzielenia pomocy miało charakter terytorial- ny: nie istniał on w „miejscach, w których jest zorganizowana stale czyn- na lekarska pomoc doraźna”. Takiego rodzaju ograniczenia obowiązku nie zawierał ówcześnie obowiązujący „kodeks Makarewicza”. Przewidywał on jednak klauzulę pozwalającą na uchylenie się od udzielenia pomocy, gdyby wiązało się to z niebezpieczeństwem grożącym ratującemu lub jego osobom bliskim, natomiast w rozporządzeniu taką możliwość pominięto. Regulacje rozporządzenia w okresie ich obowiązywania traktowane były jako przepisy o charakterze porządkowym14. Zaznaczenia wymaga, iż naruszenie przepisów rozporządzenia mogło pociągnąć za sobą sankcje karne określone w jego art. 25, włączając możliwość kary aresztu do trzech miesięcy, wymierzanej niezależnie od innych konsekwencji w postaci np. pozbawienia prawa wykonywania praktyki przez sąd dyscyplinarny lub sąd powszechny. Jeśli natomiast zachowanie się lekarza wyczerpywało zna- miona przestępstwa, to był on pociągany do odpowiedzialności karnej. Nie stała ku temu na przeszkodzie ani realizacja odpowiedzialności dyscypli- narnej, ani karno-administracyjnej15. Odmowa leczenia lub odstąpienie od dalszego leczenia w obowiązującym wówczas stanie prawnym tylko wtedy były przestępstwem, gdy łączyły się z bezpośrednim niebezpieczeństwem dla życia pacjenta16. 12 J. Kulesza, O ewolucji lekarskiego obowiązku udzielenia pomocy na tle obowiązku ogólnoludzkiego, 13 Art. 247 k.k.: rozporządzenie Prezydenta RP z dnia 11 lipca 1932 r. – Kodeks karny, Dz. U. PiM 2007, nr 2, s. 102. RP Nr 60, poz. 571 z późn. zm. 14 T. Cyprian, P. Asłanowicz, Karna i cywilna..., s. 75. 15 Tamże, s. 11. 16 Tamże, s. 75. 19 Rozdział I. Źródła prawne obowiązku udzielenia pomocy przez lekarza Ustawa z dnia 28 października 1950 r. o zawodzie lekarza nie powtó- rzyła w zakresie regulacji granic obowiązku udzielenia pomocy przez lekarza wiernie treści poprzednio obowiązujących przepisów „zawodowych”17. We- dług art. 12 tejże ustawy na lekarzu spoczywał obowiązek udzielenia pomocy lekarskiej w każdym przypadku, gdy zwłoka w udzieleniu pomocy mogłaby spowodować utratę życia lub kalectwo. W dalszym ciągu już niebezpieczeń- stwo o charakterze pośrednim aktualizowało obowiązek i dotyczyć mogło, odmiennie niż na gruncie ówczesnej regulacji prawnokarnej, zarówno za- grożenia utratą życia, jak i zagrożenia zdrowia. Odstąpiono od ogólnego wy- łączenia obowiązku udzielania pomocy w miejscach, gdzie funkcjonowały stacje pogotowia ratunkowego. Wyłączono jednakże obowiązek, gdy „prak- tycznie możliwe jest niezwłoczne uzyskanie pomocy lekarskiej, udzielanej przez stację pogotowia ratunkowego, bądź inną instytucję przeznaczoną do udzielania pomocy lekarskiej w przypadkach nie cierpiących zwłoki” (jak już zaznaczono, kodeks karny z 1932 r. w art. 247 nie zawierał takiej klauzuli). Naruszenie przepisów ustawy o zawodzie lekarza skutkowało po- stępowaniem dyscyplinarnym i odpowiedzialnością zawodową. Za samo niedopełnienie obowiązku udzielenia pomocy przewidziano sankcję kar- no-administracyjną (nie wyłączała ona odpowiedzialności karnej) w po- staci kary aresztu do trzech miesięcy i grzywny bądź jednej z tych kar. Natomiast lekarz, który wypełniał poprzez swoje zaniechanie udzielenia pomocy człowiekowi w niebezpieczeństwie dla życia lub zdrowia znamio- na przestępstwa z art. 247 k.k. z 1932 r., w czasie obowiązywania kodeksu karnego z 1969 r. art. 164, mógł być pociągnięty do odpowiedzialności za- wodowej, karnej i karno-administracyjnej równocześnie18. M. Siewierski wskazywał, iż jest regułą, że lekarz posiadający prawo wykonywania za- wodu odpowiada z art. 26 ust. 2 w związku z art. 12 ustawy z dnia 28 paź- dziernika 1950 r. o zawodzie lekarza za nieudzielanie pomocy lekarskiej – „w każdym przypadku, gdy zwłoka w jej udzieleniu mogłaby spowodować utratę życia lub kalectwo, chyba że w danym wypadku praktycznie moż- liwe jest niezwłoczne uzyskanie pomocy lekarskiej udzielanej przez stację pogotowia ratunkowego bądź inną instytucję przeznaczoną do udzielania pomocy lekarskiej w przypadkach nie cierpiących zwłoki”. Natomiast odpo- wiedzialność z art. 247 k.k. z 1932 r. poniesie „na równi z każdą inną osobą” lekarz, „który będąc świadom, że nagłe zdarzenie zrodziło bezpośrednie 17 Dz. U. Nr 50, poz. 458 z późn. zm. 18 G. Rejman, Odpowiedzialność karna lekarza, Warszawa 1991, s. 18. 20 2. Obowiązek udzielenia pomocy lekarskiej w okresie międzywojennym i w prawie okresu Polski Ludowej niebezpieczeństwo dla życia ludzkiego oraz konieczność natychmiastowej pomocy, nie udzieli jej, jakkolwiek może to uczynić bez narażenia siebie lub osób bliskich na niebezpieczeństwo osobiste”19. Należy nadmienić, iż w czasie obowiązywania kodeksu karnego z 1932 r. możliwą podstawą prawną odpowiedzialności karnej lekarza za zaniechanie udzielenia pomocy była nie tylko regulacja zawarta w art. 247 dotycząca powszechnego obowiązku niesienia pomocy w niebezpieczeń- stwie, ale też art. 202, który penalizował uchylenie się od wykonania ciążące- go na sprawcy obowiązku przedsiębrania starań koniecznych do utrzymania życia lub zdrowia innej osoby, które to uchylenie sprowadziło niebezpie- czeństwo śmierci osoby. Wyjątkowo zastosowanie znaleźć mogły również przepisy art. 242 k.k. z 1932 r., mówiącego o narażeniu życia człowieka na niebezpieczeństwo, oraz art. 243 k.k. z 1932 r., kryminalizującego porzucenie w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem dla życia osoby, wobec której sprawca ma obowiązek troszczenia się lub nadzoru. Zaznaczenia wymaga, że ani kodeks karny z 1932 r., ani też kodeks karny z 1969 r. nie zawierały odrębnej regulacji kwestii odpowiedzialności za przestępstwo materialne popełnione przez zaniechanie, ale pomimo tego, jeśli z brakiem aktywności lekarza związany był określony w usta- wie skutek przestępny, to mógł on być pociągnięty do odpowiedzialności karnej za jego spowodowanie poprzez zaniechanie. W świetle poglądów ówczesnej judykatury lekarz, tak jak każda inna osoba, mógł zostać pociąg- nięty do odpowiedzialności karnej za popełnienie przestępstwa z art. 247 k.k. z 1932 r., jeżeli miał świadomość, że w danej sytuacji występuje bezpo- średnie niebezpieczeństwo dla życia osoby wymagającej pomocy. Odpo- wiedzialność surowsza w przypadku wystąpienia skutku groziła lekarzom związanym stosunkiem służbowym lub umową (nie odwoływano się przy tym do art. 12 obowiązującej wtedy ustawy o zawodzie lekarza)20. W ów- czesnym piśmiennictwie podkreślano, iż art. 247 k.k. z 1932 r. miał zasto- sowanie tylko wtedy, gdy nie można było ustalić szczególnego obowiąz- ku zawodowego troszczenia się lub nadzoru nad osobą chorego21. Należy nadmienić, iż podobnie jak w przypadku stanu prawnego narzuconego przez kodeks karny z 1932 r., również na tle art. 164 k.k. z 1969 r. nie wy- 19 M. Siewierski, Kodeks karny i prawo o wykroczeniach. Komentarz, Warszawa 1958, s. 337–339. Stanowisko to zachowało swoją aktualność pod rządami kodeksu karnego z 1969 r., M. Siewierski (w:) J. Bafia, K. Miodunki, M. Siewierski, Kodeks karny. Komentarz, Warszawa 1977, s. 419–420. 20 J. Sawicki, Przymus leczenia i eksperyment lekarski w świetle prawa, Warszawa 1964, s. 19–36. 21 T. Cyprian, P. Asłanowicz, Karna i cywilna..., s. 74. 21 Rozdział I. Źródła prawne obowiązku udzielenia pomocy przez lekarza łączano lekarza z kręgu podmiotów mogących być sprawcą przestępstwa nieudzielenia pomocy, choć zwracano uwagę na szczególny charakter cią- żącego na lekarzu obowiązku. Lekarz mógł być również pociągnięty do odpowiedzialności karnej z art. 163 k.k. z 1969 r., gdy jego zachowanie się mogło zostać ocenione jako przestępstwo pozostawienia w bezpośrednim niebezpieczeństwie, jeżeli ustalono, iż spoczywał na nim obowiązek trosz- czenia się o pozostawioną osobę. Obowiązujący obecnie kodeks karny nie zawiera odpowiednika art. 163 k.k. z 1969 r., a zachowania wypełniające jego znamiona mogą być obecnie kwalifi kowane z art. 160 § 2 i 3 k.k. 3. Zawodowy obowiązek udzielenia pomocy w obowiązującym ustawodawstwie Przysługujące każdemu obywatelowi prawo do ochrony zdrowia zo- stało wyeksponowane w art. 68 Konstytucji RP. Jak stwierdza U. Drozdow- ska, może ono być rozumiane szeroko jako prawo do leczenia na wypadek choroby, prawo do skutecznego zapobiegania chorobie, a także prawo do podmiotowego traktowania każdego człowieka, bądź w sposób zawężony jako prawa wynikające z określenia dostępu do opieki medycznej w danym systemie opieki zdrowotnej22. Integralną część prawa do ochrony zdrowia stanowi wyartykułowane w art. 68 ust. 2 Konstytucji prawo dostępu do świadczeń zdrowotnych. W taki sposób konstytucyjnie zagwarantowane- mu prawu podmiotowemu do uzyskania pomocy lekarskiej odpowiada ciążący na lekarzu obowiązek udzielenia takiej pomocy w postaci świadcze- nia zdrowotnego23. Nałożenie na lekarza prawnego obowiązku udzielenia pomocy (przede wszystkim w postaci obowiązku udzielenia świadczenia zdrowotnego) służyć ma zagwarantowaniu realizacji prawa każdego czło- wieka do ochrony zdrowia, w tym prawa do równego dostępu do świad- czeń opieki zdrowotnej fi nansowanej ze środków publicznych24. Granice spoczywającego na lekarzu obowiązku udzielenia świadcze- nia zdrowotnego zostały wyznaczone przez przepisy określające standardy 22 U. Drozdowska, Cywilnoprawna ochrona praw pacjenta, Warszawa 2007, s. 80 i n. 23 Prawo do ochrony zdrowia jest prawem osobistym umieszczonym w części Konstytucji RP „Wolności i prawa człowieka i obywatela”. W ust. 1 art. 68 Konstytucji ustawodawca mówi o prawie „każdego”, a w ust. 2 o obowiązkach państwa względem „obywateli”. Tamże. 24 Zawarte w przepisie art. 68 ust. 1 i 2 Konstytucji RP prawo szczegółowo ujmuje art. 6 u.p.p., a także przepisy ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. 22 3. Zawodowy obowiązek udzielenia pomocy w obowiązującym ustawodawstwie wykonywania zawodu, przede wszystkim w ustawie o zawodach lekarza i lekarza dentysty, ustawie o zakładach opieki zdrowotnej oraz w Kodek- sie Etyki Lekarskiej25. Granice obowiązku udzielenia świadczenia zdrowot- nego, a tym samym prawa do odmowy takiegoż świadczenia, określone w ustawie o zawodach lekarza i lekarza dentysty ukształtowane zostały przez normy wyrażone w rozdziale piątym tej ustawy, zatytułowanym: „Zasady wykonywania zawodu lekarza”. Charakter prawny tych zasad rozważał M. Żelichowski, przydając im następujące cechy: obligatoryjność (rozumianą jako prawny obowiązek ich stosowania ciążący na praktyku- jącym lekarzu), powszechność (obowiązek ciąży na wszystkich lekarzach bez względu na formę wykonywania zawodu), prymat nad wewnętrznymi przepisami jednostek organizacyjnych ochrony zdrowia26. Podstawowym w kwestii oznaczenia zakresu lekarskiego obowiązku udzielenia pomocy źródłem prawnym jest zapis art. 30 u.z.l., w myśl którego lekarz ma obowiązek udzielać pomocy lekarskiej w każdym przypadku, gdy zwłoka w jej udzieleniu mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdro- wia, oraz w innych przypadkach nie cierpiących zwłoki. Aktualizacja po- wyższego obowiązku następuje bez względu na źródło, rodzaj, charakter niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia albo innego stanu niecierpiącego zwłoki, przy czym niebezpieczeństwo nie musi być oczywiste27. Wymaga podkreślenia, iż niebezpieczeństwo nie musi także charakteryzować się cechą bezpośredniości. „(...) Może to być niebezpieczeństwo pośrednie, gdy sama zwłoka w udzieleniu pomocy jest tylko jednym z elementów związku przyczynowego, występującego obok innych jeszcze, z tym jed- nak zastrzeżeniem, że taka zwłoka stanowi istotny element kauzalny”28. W piśmiennictwie prawnomedycznym regulacja z art. 30 u.z.l. najczęś- ciej nazywana jest „nagłym wypadkiem” bądź „wypadkiem niecierpiącym zwłoki”, czy też „sytuacją urgensową”29. Na gruncie tego przepisu wyod- 25 Kodeks Etyki Lekarskiej. Tekst jednolity z dnia 2 stycznia 2004 r., zawierający zmiany uchwa- lone przez Nadzwyczajny VII Krajowy Zjazd Lekarzy, Warszawa 2004. 26 M. Żelichowski, Zasady wykonywania zawodu lekarza – wprowadzenie, Medycyna Praktyczna Chirurgia 2007, nr 2, www.mp.pl. Należy jednocześnie za tymże autorem podkreślić, iż regulacja prawna zasad wykonywania zawodu lekarza stanowi novum na tle poprzednio obowiązujących przepisów z zakresu prawa medycznego, w których materia ta w zasadzie nie była podejmowana. 27 L. Kubicki, Obowiązek udzielenia pomocy lekarskiej, PiM 2003, nr 13, s. 4–17. 28 Tamże. 29 E. Zielińska, Odpowiedzialność zawodowa lekarza i jej stosunek do odpowiedzialności karnej. Wy- brane zagadnienia, Warszawa 2001, s. 350. 23
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Lekarski obowiązek udzielenia pomocy
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: