Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00571 006576 15695645 na godz. na dobę w sumie
Leksykon prawa ochrony środowiska - ebook/pdf
Leksykon prawa ochrony środowiska - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 214
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-4602-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> słowniki i leksykony
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Leksykon prawa ochrony środowiska to zbiór ponad 400 kluczowych haseł z zakresu polskiego, europejskiego i międzynarodowego prawa ochrony środowiska, w szczególności objaśniających pojęcia dotyczące ochrony powietrza, klimatu, wody, powierzchni ziemi, przyrody, jak również ocen oddziaływania przedsięwzięć na środowisko, pozwoleń emisyjnych i dostępu do informacji o środowisku.

W publikacji objaśniono pojęcia zdefiniowane lub używane w aktach prawnych, a także terminy wypracowane przez praktykę.

Cenną pomoc stanowi indeks ułożony według zagadnień tematycznych, który nie tyko pełni tradycyjna funkcje skorowidza haseł, lecz także pozwala czytelnikowi zainteresowanemu konkretna problematyka na szybsza ich identyfikacje.

Adresaci:
Leksykon przeznaczony jest zarówno dla prawników spotykających się z zagadnieniami związanymi z regulacja ochrony środowiska, jak i dla innych osób zajmujących się w praktyce ochrona środowiska: urzędników administracji publicznej, właścicieli i pracowników zakładów prowadzących działalność polegająca na korzystaniu ze środowiska, firm, instytucji oraz organizacji konsultingowych i doradczych, a także wszystkich tych, którzy maja do czynienia z prawnymi i administracyjnymi aspektami ochrony środowiska.

Autorzy leksykonu od wielu lat zajmują się tematyka ochrony środowiska, z powodzeniem łącząc refleksje naukowa w tej dziedzinie z działalnością praktyczna nie tylko podczas rozwiązywania indywidualnych spraw, lecz także przy współtworzeniu wielu aktów prawa polskiego oraz międzynarodowego poświęconych ochronie środowiska.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Administracyjne kary pieniężne A Administracyjna odpowiedzialność w ochronie środowiska doktr. rodzaj →  odpowiedzialności  prawnej w ochronie środowiska. Odpowiedzialność administracyjna jest, co do zasady, niezależna od winy pod- miotu odpowiedzialnego (odpowiada się za spowodowanie określonego skutku lub za określony czyn, niezależnie od tego, czy były zawinione). W przypad- ku odpowiedzialności administracyjnej sankcje nakładane są w drodze decyzji administracyjnych właściwych organów administracji, a postępowanie wszczy- nane jest przez te organy z urzędu. Odpowiedzialność administracyjna przewidziana jest w szeregu ustaw z zakresu ochrony środowiska, w tym w → ustawie – Prawo ochrony śro- dowiska. Odpowiedzialnością admini- stracyjną jest także odpowiedzialność przewidziana w →  ustawie  o  szko- dach w środowisku. Administracyjne kary pieniężne prawn. sankcje związane z korzysta- niem ze środowiska w sposób narusza- jący (przekraczający) warunki okre- ślone w pozwoleniu (innej niezbędnej decyzji), mające na celu nałożenie na podmiot korzystający ze środowiska dolegliwości przede wszystkim za ponadnormatywną →  emisję →  za- nieczyszczeń. Administracyjne kary pieniężne dotyczą wprowadzania za- nieczyszczeń do powietrza, odprowa- dzanych → ścieków, nadmiernego po- boru wód, → składowania odpadów i ich magazynowania, a także przekro- czenia dozwolonego poziomu hałasu. Karę tę wymierza, w drodze decyzji administracyjnej, wojewódzki inspektor ochrony środowiska na podstawie prze- prowadzonej kontroli, a w szczególno- ści dokonanych w jej trakcie pomiarów, bądź też pomiarów prowadzonych przez → podmiot korzystający ze środowi- ska, zobowiązany do ich dokonania. Administracyjna kara pieniężna po- wiązana jest z okresem występowania przekroczeń lub naruszeń warunków korzystania ze środowiska, określo- nych w odpowiednim pozwoleniu – kara biegnąca, mająca wymiar do- bowy lub godzinowy (w przypadku wprowadzania do powietrza gazów lub pyłów). Kara biegnąca jest naliczana w zasadzie do czasu stwierdzenia przez wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska zmiany wielkości przekro- czenia lub naruszenia, które stało się podstawą do jej nałożenia. 15 Administrowanie systemem handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych Wymiar administracyjnej kary pienięż- nej stanowi wielokrotność jednostko- wej stawki opłat za korzystanie ze śro- dowiska, co ma zagwarantować silne oddziaływanie bodźcowe na podmiot korzystający ze środowiska z przekro- czeniem lub naruszeniem warunków określonych w pozwoleniu lub innej decyzji, skłaniając go do zaniechania takich działań. Obowiązek uiszczenia administracyjnej kary pieniężnej nie zwalnia zarazem z konieczności po- noszenia opłat za korzystanie ze śro- dowiska. Przepisy → ustawy – Pra- wo ochrony środowiska przewidują jednak odstąpienie od wymierzenia kary, jeżeli jej przewidywana wyso- kość nie przekroczy 800 zł. Podob- nie jak w przypadku → opłat  pod- wyższonych, mechanizm stosowania administracyjnych kar pieniężnych przewiduje możliwość ich odroczenia, zmniejszenia, a nawet umorzenia. Jest to jednak uzależnione od realizowania przez ukarane jednostki inwestycji proekologicznych, których wykonanie umożliwia usunięcie przyczyn nałoże- nia kary. Wpływy z administracyjnych kar pie- niężnych zasilają → fundusze ochro- ny środowiska. Zgodnie ze stanowiskiem literatury, administracyjna kara pieniężna zbli- żona jest charakterem prawnym do opłat podwyższonych za korzystanie ze środowiska. Administrowanie systemem handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych prawn.  systemem administruje →  Krajowy  ośrodek  bilansowania  i  zarządzania  emisjami, o którym mowa w art. 3 ust. 1 → ustawy o sy- stemie zarządzania emisjami gazów  cieplarnianych. 16 Alarmowe poziomy substancji w powietrzu def. leg. → poziomy substancji w po- wietrzu, których nawet krótkotrwałe przekroczenie może powodować za- grożenie dla zdrowia ludzi (§ 1 pkt 4 rozporządzenia w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu). Analiza porealizacyjna prawn. opracowanie mające na celu porównanie przewidywań dotyczą- cych oddziaływania na środowisko dokonywanych na etapie planowa- nia i ustalania warunków realizacji →  przedsięwzięcia z rzeczywistym oddziaływaniem, jakie dane przedsię- wzięcie wywiera po zakończeniu jego realizacji, w szczególności porównanie ustaleń dotyczących przewidywanego charakteru i zakresu oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko oraz planowanych działań zapobiegaw- czych, z rzeczywistym oddziaływa- niem przedsięwzięcia na środowisko i działaniami podjętymi dla jego ogra- niczenia. Cele tej instytucji określone są bliżej w załączniku V do → kon- wencji  z  Espoo. W Polsce obowią- zek przedstawienia tego opracowania dotyczy zasadniczo → przedsięwzięć  mogących znacząco oddziaływać na  środowisko i może być nałożony przez organ w → decyzji o środowiskowych  uwarunkowaniach (art. 82 ust. 1 pkt 5 → ustawy ooś) oraz w pewnych rodza- jach → decyzji następczych (art. 93 ust. 2 pkt 2 u.u.i.ś.). Obowiązek przed- stawienia takiej analizy ograniczonej do kwestii oddziaływania na obszary Natura 2000 może być też nałożony w pewnych przypadkach w odniesieniu do innych przedsięwzięć wymagają- cych → oceny oddziaływania przed- sięwzięcia  na  obszar  Natura  2000 (art. 101 ust. 2 pkt 2 u.u.i.ś.). Analizy Azbest porealizacyjne podlegają udostępnie- niu w ramach →  dostępu  do  infor- macji o środowisku i jego ochronie, a dane o nich zamieszcza się w → pub- licznie dostępnych wykazach. Analiza porealizacyjna jest jednym z elemen- tów → monitoringu porealizacyjnego i nie powinna być mylona z instytucją → przeglądu ekologicznego, która ma zupełnie inny charakter prawny, cele oraz zakres i najczęściej określona jest w odrębnej regulacji prawnej. Aukcje uprawnień do emisji prawn. →  uprawnienia do  emisji z: (1) krajowej rezerwy, z wyjątkiem uprawnień do emisji, które zasilą krajo- wą rezerwę w wyniku zmiany → kra- jowego planu rozdziału uprawnień  do emisji, (2) rezerwy uprawnień do  emisji dla → projektów wspólnych  wdrożeń posiadających listy zatwier- dzające, które powodują obniżenie emisji dwutlenku węgla (CO2) w in- stalacjach objętych systemem – któ- re nie zostaną wykorzystane do dnia 31 grudnia 2012 r., mogą zostać zbyte w drodze aukcji, z tym że łączna liczba uprawnień do emisji przeznaczonych do zbycia w drodze aukcji nie może przekroczyć 10 całkowitej liczby uprawnień do emisji przeznaczonych do rozdziału w okresie rozliczeniowym 2008–2012. Przeprowadzenie aukcji wymaga zgody Rady Ministrów wyra- żonej, w drodze uchwały, na wniosek ministra właściwego do spraw środo- wiska. Azbest prawn. przedmiot regulacji ustawy z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest (tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 3, poz. 20 z późn. zm.). Akt ten zakazuje produkcji wyrobów zawie- rających azbest. Podstawowe znacze- nie ma rozporządzenie wykonawcze – rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 14 października 2005 r. w sprawie zasad bezpieczeństwa i hi- gieny pracy przy zabezpieczaniu i usu- waniu wyrobów zawierających azbest oraz programu szkolenia w zakresie bezpiecznego użytkowania takich wy- robów (Dz. U. Nr 216, poz. 1824). 17 BAT B BAT zob. → najlepsze dostępne techniki. Bezpieczeństwo ekologiczne doktr. pojęcie występujące w Kon- stytucji RP (zob. → konstytucyjne  podstawy ochrony środowiska) oraz traktatach sąsiedzkich zawieranych w latach 90. Pojęcie to ma swoje uwa- runkowania: globalne związane m.in. ze zmianami klimatycznymi, dziurą ozo- nową czy wycinką lasów tropikalnych; międzynarodowe związane z takimi problemami, jak np. zanieczyszczenie mórz czy rzek; narodowe w kontekście zewnętrznym (związane z oddziaływa- niem innych państw) i wewnętrznym (związane z krajowymi problemami ekologicznymi). W art. 74 ust. 1 Kon- stytucji RP określono, iż władze pub- liczne prowadzą politykę zapewniającą bezpieczeństwo ekologiczne współ- czesnemu i przyszłym pokoleniom. Konstytucjonalizacja bezpieczeństwa ekologicznego związana została z okre- śleniem w ten sposób celu działania władz publicznych. Powiązano to także z wprowadzeniem zasady bezpieczeń- stwa międzypokoleniowego. Nakłada to na władze publiczne obowiązek działa- nia perspektywicznego. Obowiązek ten 18 dotyczy podjęcia określonych działań politycznych, skoncentrowanych nie tylko na polityce ochrony środowiska, ale też wszelkich innych, które za- pewnią bezpieczeństwo ekologiczne. Działania te dotyczą zarówno polityki wewnętrznej, jak i zagranicznej ukie- runkowanej na przeciwdziałanie zagro- żeniom zewnętrznym. Obowiązek ten dotyczy wszelkich władz publicznych, które są zaangażowane w procesy poli- tyczne. Obejmie więc władze ustawo- dawcze i wykonawcze, natomiast nie sądownicze. Pojęcie bezpieczeństwa ekologiczne- go zdefiniować można jako stan braku zagrożeń ekologicznych naruszających równowagę przyrodniczą środowiska. W ramach zakresu przedmiotowego tego pojęcia wyróżnić możemy: bez- pieczeństwo chemiczne; bezpieczeń- stwo biologiczne, związane z rozwo- jem biotechnologii oraz możliwością stosowania genetycznie zmodyfikowa- nych organizmów (GMO); bezpieczeń- stwo sanitarne, powiązane bezpośred- nio jedynie ze stanem zdrowia ludzi w odniesieniu do stanu środowiska; bezpieczeństwo weterynaryjne, zwią- zane ze stanem zdrowotnym zwierząt; bezpieczeństwo emisyjne, dotyczące BREF (BAT Reference Document) określenia bezpiecznych środowisko- wo limitów emisyjnych; bezpieczeń- stwo imisyjne, określające właściwą jakość środowiska; bezpieczeństwo jądrowe, związane ze stosowaniem energii jądrowej; bezpieczeństwo przyrodnicze, na które składają się bezpieczeństwo gatunkowe – związane z zapewnieniem odpowiedniego stanu zasobów roślinnych i zwierzęcych, oraz bezpieczeństwo ekosystemów – związane z zapewnieniem odpowied- niego stanu ekosystemów. Bezpośrednie zagrożenie szkodą w środowisku def. leg. wysokie prawdopodobieństwo wystąpienia szkody w środowisku w dającej się przewidzieć przyszłości (art. 6 pkt 1 →  ustawy  o  szkodach  w środowisku). BREF (BAT Reference Document) doktr. dokument referencyjny sporzą- dzony przez zespół ekspertów złożony z przedstawicieli państw członkow- skich UE, przemysłu i organizacji ekologicznych, dotyczący określone- go rodzaju działalności wymagającej → pozwolenia zintegrowanego (ob- jętego obecnie zakresem → dyrekty- wy  2008/1  (IPPC), a w przyszłości – zakresem →  dyrektywy  2010/75  (emisje przemysłowe)). Praca zespo- łów ekspertów organizowana jest przez Komisję Europejską w ramach działal- ności tzw. Europejskiego Biura IPPC z siedzibą w Sewilli. Dokument ten opisuje przede wszyst- kim techniki uwzględniane przy usta- laniu →  najlepszych  dostępnych  technik dla poszczególnych rodza- jów działalności (poszczególnych ro- dzajów instalacji). Istnieją też jednak dokumenty BREF dotyczące kwestii horyzontalnych, jak np. efektywności energetycznej. Zgodnie z dyrektywą 2010/75 (emi- sje przemysłowe), najważniejszym elementem dokumentów BREF będą tzw. konkluzje BAT, czyli dokument zawierający elementy macierzystego dokumentu referencyjnego i formułują- cy konkluzje dotyczące najlepszych do- stępnych technik, ich opisu, informacji służącej ocenie ich przydatności, pozio- mów emisji powiązanych z najlepszymi dostępnymi technikami, monitoringu, poziomów konsumpcji oraz, w stosow- nych przypadkach, odpowiednich środ- ków remediacji terenu. 19 Chronione siedliska przyrodnicze C Chronione siedliska przyrodnicze def. leg. na potrzeby → ustawy o szko- dach w środowisku (w celu określe- nia, kiedy występuje → szkoda w śro- dowisku  w rozumieniu tej ustawy), przez chronione siedliska przyrodnicze rozumie się: a) →  siedliska  przyrodnicze  objęte jedną z → form ochrony przyrody  w rozumieniu przepisów → ustawy  o ochronie przyrody lub podlega- jące ochronie na podstawie art. 33 ust. 2 u.o.p. (czyli znajdujące się na przekazanej przez Polskę do Komisji Europejskiej liście propo- nowanych → obszarów mających  znaczenie dla Wspólnoty), b) siedliska przyrodnicze należące do typów siedlisk określonych w prze- pisach wydanych na podstawie art. 26 u.o.p. (art. 26 u.o.p. Minister Śro do wis ka wydał rozporządzenie określające typy siedlisk przyrodni- czych oraz → gatunki będące przed- miotem zainteresowania Wspólno- ty, w tym → siedliska przyrodnicze  o znaczeniu priorytetowym i → ga- tunki  o  znaczeniu  priorytetowym oraz wymagające ochrony w formie wyznaczenia →  obszarów  Natura  2000), 20 c) siedliska oraz miejsca rozrodu → gatunków chronionych, d) miejsca lęgu, pierzenia i zimowania ptaków wędrownych oraz miejsca ich zatrzymywania się wzdłuż tras wędrówek (art. 6 pkt 2 u.s.ś.). Ciek naturalny def. leg. rzeki, strugi, strumienie i po- toki oraz inne wody płynące w sposób ciągły lub okresowy, naturalnymi lub uregulowanymi korytami (art. 9 ust. 1 pkt 1c → ustawy – Prawo wodne). Cywilna odpowiedzialność w ochronie środowiska doktr. rodzaj →  odpowiedzialności  prawnej w ochronie środowiska. Odpowiedzialność cywilna może być oparta na zasadzie winy (gdy podmio- towi ponoszącemu odpowiedzialność należy udowodnić winę) lub na zasadzie ryzyka (gdy wystarczy udowodnienie sa- mego spowodowania przez ten podmiot określonego skutku, nawet gdy spowo- dował go w sposób niezawiniony). O za- stosowaniu w danym przypadku jednej lub drugiej zasady ponoszenia odpowie- dzialności decydują przepisy szczególne. W przypadku odpowiedzialności cy- wilnej sankcje nakładane są przez sąd Cywilna odpowiedzialność w ochronie środowiska cywilny. Postępowanie wszczynane jest z inicjatywy podmiotu, który po- niósł szkodę lub jest nią zagrożony (konieczne jest wniesienie przez ten podmiot pozwu do sądu). Artykuł 323 § 2 → ustawy – Prawo ochrony śro- dowiska przewiduje, że w przypadku gdy zagrożenie lub naruszenie doty- czy środowiska jako dobra wspólnego, z powództwem wystąpić może → or- ganizacja ekologiczna, a także Skarb Państwa lub jednostka samorządu te- rytorialnego. Odpowiedzialność cywilna uregulowa- na jest w kodeksie cywilnym, a także w ustawie – Prawo ochrony środowiska. 21 Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach D Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach prawn. decyzja administracyjna okre- ślająca środowiskowe uwarunkowania realizacji →  przedsięwzięcia. Wy- magana jest dla wszystkich przed- sięwzięć należących do określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów (→ rozporządzenie  ooś) rodzajów → przedsięwzięć mogących zawsze  znacząco  oddziaływać  na  środo- wisko (tzw. I grupa) oraz → przed- sięwzięć  mogących  potencjalnie  znacząco oddziaływać na środowi- sko  (tzw. II grupa). Wydawana jest w większości przypadków przez or- gany gminy, w pewnych sytuacjach przez →  regionalnego  dyrektora  ochrony środowiska, zaś wyjątkowo także przez starostę oraz dyrektora regionalnej dyrekcji Lasów Państwo- wych. Postępowanie w sprawie wy- dania tej decyzji wszczynane jest co do zasady na wniosek podmiotu pla- nującego realizację przedsięwzięcia. Do wniosku należy dołączyć m.in.:  →  kartę  informacyjną  przedsię- wzięcia  lub →  raport  o  oddziały- waniu  na  środowisko.  W przypad- ku przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko 22 (tzw. I grupa), a także dla tych spośród przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko  (tzw. II grupa), dla których po do- konaniu →  selekcji obowiązek taki został stwierdzony, w ramach decyzji przeprowadza się → ocenę oddziały- wania przedsięwzięcia na środowi- sko, w tym też zapewnia możliwość → udziału społeczeństwa w postę- powaniu. W decyzji o środowiskowych uwarun- kowaniach określa się m.in. wyma- gania dotyczące ochrony środowiska konieczne do uwzględnienia w doku- mentacji, w szczególności w projekcie budowlanym, wymaganej do wydania → decyzji następczych, a także sta- nowisko odnośnie do konieczności przeprowadzenia →  ponownej  oce- ny oraz → postępowania w sprawie  transgranicznego oddziaływania na  środowisko w ramach postępowania w sprawie wydania tych decyzji. Or- gan może też nałożyć na podmiot rea- lizujący przedsięwzięcie zobowiązania do przedstawienia → analizy porea- lizacyjnej lub też do monitorowania oddziaływania przedsięwzięcia na śro- dowisko, a także wykonania → kom- pensacji przyrodniczej. Decyzje następcze Decyzja ustalająca dopuszczalny poziom hałasu prawn. podjęcie jakiejkolwiek działal- ności powodującej emisję hałasu (nie- zależnie od jej poziomu) nie wymaga uzyskania jakiejkolwiek decyzji admi- nistracyjnej. Jest to sytuacja odmien- na niż przy zwalczaniu innych poten- cjalnych zanieczyszczeń (np. emisje do powietrza, odpady). Ustawodawca przewidział jednakże sytuację, gdy de- cyzja taka jest wydawana. W przypadku stwierdzenia przez → organ ochrony  środowiska, na podstawie pomiarów własnych, pomiarów dokonanych przez wojewódzkiego inspektora ochrony śro- dowiska lub pomiarów podmiotu obo- wiązanego do ich prowadzenia, że poza zakładem, w wyniku jego działalności, przekroczone są dopuszczalne poziomy hałasu, organ ten wydaje decyzję o do- puszczalnym poziomie hałasu. Zauważyć przy tym trzeba, że → po- zwolenie zintegrowane pełni w oma- wianym zakresie identyczną rolę, jak decyzja o dopuszczalnym poziomie ha- łasu. W obu wypadkach oznacza to, że postanowienia decyzji można sprowa- dzić do następującego polecenia – emi- tuj tyle, aby nie zostały przekroczone standardy jakości (→ normy hałasu). Decyzja o dopuszczalnym poziomie ha- łasu nie jest wydawana, gdy przekrocze- nie dopuszczalnych poziomów hałasu dotyczy instalacji (zakładów) w postaci dróg, linii kolejowych, linii tramwajo- wych, lotnisk oraz portów. Nie jest też prowadzeniem zakładu jego budowa, a więc konsekwentnie należy uznać, że decyzja o dopuszczalnym poziomie hałasu nie znajduje zastosowania w ta- kim wypadku. Zaprezentowane zasady mają na celu umożliwienie działań na- prawczych w długich okresach czasu w związku ze stwierdzeniem stałych stanów przekraczania norm hałasu. Nie nadają się one do stosowania wobec zjawisk incydentalnych. Brak możliwo- ści wydania decyzji o dopuszczalnym poziomie hałasu poważnie ogranicza zakres dostępnych sposobów kształto- wania właściwego stanu akustyczne- go. Szczególnego znaczenia nabierają wówczas instrumenty prewencyjne – zwłaszcza instytucja → oceny oddzia- ływania na środowisko oraz → mapy  akustyczne. Z decyzjami ustalającymi poziom ha- łasu ściśle wiąże się regulacja → usta- wy – Prawo ochrony środowiska od- nosząca się do administracyjnych kar pieniężnych. Kary takie wymierza się w przypadku przekroczenia określo- nych w decyzji administracyjnej pozio- mów hałasu. Hałas nie jest natomiast objęty przepisami dotyczącymi opłat za korzystanie ze środowiska. Decyzja wymagająca udziału społeczeństwa prawn. decyzja, w przypadku której przepisy →  ustawy  ooś,  →  ustawy  –  Prawo  ochrony  środowiska  lub innych ustaw nakazują właściwemu w sprawie → organowi administracji  zapewnienie możliwości →  udziału  społeczeństwa w postępowaniu. Obo- wiązek ten dotyczy wszystkich decyzji, z którymi związane jest przeprowadza- nie → oceny oddziaływania przedsię- wzięcia na środowisko lub → oceny  oddziaływania  przedsięwzięcia  na  obszar Natura 2000, a także niektó- rych innych decyzji z dziedziny ochro- ny środowiska, w tym → pozwolenia  zintegrowanego. Decyzje następcze doktr. decyzje wymienione w art. 72 ust. 2 → ustawy  ooś (m.in. decyzja o warunkach zabudowy i zagospoda- rowania terenu oraz pozwolenie na 23 Decyzje w zakresie gospodarki odpadami budowę), które dla → przedsięwzięć  mogących znacząco oddziaływać na  środowisko wraz z poprzedzającą je → decyzją o środowiskowych uwa- runkowaniach stanowią zezwolenie na realizację przedsięwzięcia w rozu- mieniu → dyrektywy 85/337 (EIA). Decyzje w zakresie gospodarki odpadami doktr. reglamentacja procesów → go- spodarowania  odpadami jest zróż- nicowana i dotyczy zasadniczo dwu faz – fazy wytwarzania odpadu oraz fazy jego →  odzysku  lub  →  unie- szkodliwiania. Dodatkowo prowa- dzenie niektórych instalacji służących gospodarce odpadami wymaga uzy- skania odrębnych decyzji administra- cyjnych. System komplikuje również to, że w zależności od rodzaju lub ilości odpadów znajdują zastosowanie inne instrumenty. Tylko w części wy- padków można przy tym dokonywać rozstrzygnięć łącznych – np. zezwalać jednocześnie na wytworzenie odpadu i na prowadzenie działalności w za- kresie odzysku lub unieszkodliwiania. Bardzo często regułą jest jednak ko- nieczność uzyskania dwu lub więcej decyzji administracyjnych. Szczególnym instrumentem w zakresie przeciwdziałania zanieczyszczeniom są tzw. pozwolenia emisyjne, uregulo- wane w → ustawie – Prawo ochrony  środowiska. Gospodarka odpadami u wytwórcy odpadów może być przed- miotem → pozwoleń zintegrowanych oraz pozwoleń na wytwarzanie odpa- dów. Mają one jednak ograniczony zasięg przedmiotowy (decydują ro- dzaje instalacji lub ilość odpadów). W innych przypadkach analogiczną funkcję pełnią więc decyzje zatwier- dzające tzw. program gospodarowania odpadami lub tzw. program gospoda- 24 rowania odpadami niebezpiecznymi, albo też informacje o wytworzonych odpadach. Przeprowadzanie odzy- sku lub unieszkodliwiania odpadów (oraz zbierania i transportu) wymaga natomiast odrębnego zezwolenia (lub tzw. decyzji łącznej). Wszystkie wskazane wyżej instru- menty reglamentacyjne odnoszą się do postępowania z odpadami. Odręb- ną sprawą jest natomiast prowadzenie instalacji służących gospodarce odpa- dami. Zwykle poddane jest to reżimowi ogólnemu – o dopuszczeniu do eksplo- atacji przesądzają najczęściej przepisy prawa budowlanego (pozwolenie na użytkowanie), a także emisyjnego (np. pozwolenie na wprowadzanie do powietrza gazów lub pyłów lub po- zwolenie zintegrowane). W szczegól- nej sytuacji jest zarządzający składo- wiskiem odpadów, który obowiązany jest ponadto zawsze uzyskać decyzję zatwierdzająca instrukcję eksploatacji składowiska odpadów oraz zgodę na zamknięcie składowiska odpadów lub jego wydzielonej części. Deklaracja z Rio Deklaracja z Rio de Janeiro w sprawie środowiska i rozwoju (Dokumenty koń- cowe Konferencji Narodów Zjednoczo- nych „Środowisko i Rozwój” – Szczyt Ziemi, Rio de Janeiro, 3–14 czerwca 1992 r., Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa 1993). Dokument przyjęty w czerwcu 1992 r. podczas Konferencji Narodów Zjednoczonych „Środowisko i Rozwój” (tzw. Szczyt Ziemi), okre- ślający w formie 27 Zasad podstawowe kierunki rozwoju prawa ochrony środo- wiska. Mimo iż jako dokument o cha- rakterze tzw. sof-law nie ma wiążącej mocy prawnej, deklaracja ma niezwykle istotne znaczenie jako swego rodzaju „kodyfikacja” zasad ogólnych prawa Dostęp do informacji o środowisku i jego ochronie ochrony środowiska i punkt odniesienia dla wielu wiążących aktów prawa mię- dzynarodowego i krajowego oraz wy- roków trybunałów międzynarodowych. Dokument wymagający udziału społeczeństwa prawn. dokument, w przypadku opra- cowywania którego przepisy → usta- wy ooś, → ustawy – Prawo ochrony  środowiska lub innych ustaw nakazują właściwemu w sprawie → organowi  administracji zapewnienie możliwo- ści → udziału społeczeństwa w po- stępowaniu.  Obowiązek ten dotyczy wszystkich dokumentów (polityk, strategii, planów, programów itp. do- kumentów strategicznych), dla których przeprowadzana jest → strategiczna  ocena oddziaływania na środowisko, a także – niezależnie od tego, czy dla danego dokumentu wymagana jest taka ocena – szeregu innych dokumentów, których opracowywanie przewidzia- ne jest różnymi ustawami, np. → po- lityki  ekologicznej  państwa (art. 15 ust. 3 p.o.ś.), → programów ochrony  środowiska (art. 17 ust. 4 p.o.ś.) czy też różnych → planów ochrony (art. 19 ust. 1a i art. 29 ust. 6 u.o.p.) bądź też → krajowego planu rozdziału upraw- nień do emisji (art. 14 ust. 2 → ustawy  o systemie handlu uprawnieniami do  emisji gazów cieplarnianych. Dorzecze def. leg. obszar, z którego całkowity odpływ wód powierzchniowych na- stępuje ciekami naturalnymi przez jed- no ujście do morza (art. 9 ust. 1 pkt 3 → ustawy – Prawo wodne). Dostęp do informacji o środowisku i jego ochronie doktr. instytucja prawna związana z → zasadą uspołeczniania ochrony  środowiska przewidzianą w → dekla- racji  z  Rio. W Polsce, podobnie jak i w wielu innych krajach Europy, stanowi odrębny rodzaj ogólnego dostępu do in- formacji odnoszący się do → informacji  o środowisku i jego ochronie i zagwa- rantowany przez → prawo do informa- cji o środowisku i jego ochronie. Prze- pisy określające zasady realizacji oraz ograniczenia tego prawa, stanowiące im- plementację odpowiednich postanowień → konwencji z Aarhus oraz → dyrek- tywy  2003/4  (dostęp  do  informacji) zawarte są w → ustawie ooś, oraz wy- danych na jej podstawie rozporządze- niach określających wzór oraz zawartość i układ → publicznie dostępnego wy- kazu, a także szczegółowe stawki opłat związanych z udostępnianiem informa- cji. Przepisy te nakazują → organom  administracji udostępnianie → każde- mu → informacji o środowisku i jego  ochronie, zarówno → informacji prze- znaczonych dla organu, jak i → infor- macji znajdujących się w posiadaniu  organu. Informacje te udostępniane są zasadniczo na pisemny wniosek, bez ko- nieczności wykazania interesu prawnego lub faktycznego. Organy zobowiązane są udostępnić informację bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu miesią- ca od dnia otrzymania wniosku, chyba że stopień skomplikowania sprawy uzasadnia przedłużenie tego terminu do 2 miesięcy. Z udostępnianiem informacji związane mogą być określone w ustawie opłaty, np. za wyszukiwanie informacji, za kopiowanie lub za ich przesyłanie. Odmowa udzielenia informacji nastę- puje w formie decyzji administracyjnej i może być spowodowana tylko wyraź- nie określonymi w ustawie powodami → odmowy udostępnienia informacji.  Specjalne zasady dotyczą udostępniania dokumentów, o których dane są umiesz- czone w → publicznie dostępnych wy- 25 Doświadczenie na zwierzętach kazach. Za ich wyszukiwanie nie pobie- ra się opłaty, a udostępniane są one do wglądu w dniu złożenia wniosku. Doświadczenie na zwierzętach def. leg. każda forma wykorzystania zwierzęcia do badań naukowych, te- stów i celów dydaktycznych, mogą- ca wywołać u niego ból, cierpienie, strach lub trwałe uszkodzenie w jego organizmie, w tym działania mają- ce na celu lub mogące spowodować urodzenie się zwierzęcia cierpiącego na którykolwiek z tych stanów, tak- że wtedy gdy wyeliminowano ból, cierpienie, strach lub skutki trwa- łego uszkodzenia przez skuteczne użycie odpowiedniego znieczulenia lub innych środków, z wyłączeniem metod najmniej bolesnego znakowa- nia zwierząt; doświadczeniem jest również uśmiercenie zwierzęcia do badań naukowych, testów i celów dy- daktycznych (art. 2 pkt 6 → ustawy  o doświadczeniach na zwierzętach). Dyrektor Generalny Lasów Państwowych →  Lasami  Państwowymi kieruje Dyrektor Generalny przy pomocy → dyrektorów regionalnych dyrek- cji Lasów Państwowych. Dyrektora Generalnego powołuje i odwołuje mi- nister właściwy do spraw środowiska. Dyrektor Generalny w szczególności: 1) reprezentuje Skarb Państwa w sto- sunkach cywilnoprawnych, w za- kresie swojego działania; 2) inicjuje, koordynuje oraz nadzoruje działalność dyrektorów regional- nych dyrekcji Lasów Państwowych oraz kierowników innych jednostek organizacyjnych Lasów Państwo- wych o zasięgu krajowym; 3) zarządza gruntami i innymi nierucho- mościami nabytymi lub wydzielonymi 26 z bezpośredniego zarządu nadleśni- ctwa na potrzeby Dyrekcji Generalnej Lasów Państwowych lub wspólnych przedsięwzięć jednostek organizacyj- nych Lasów Państwowych; 4) tworzy, łączy, dzieli i likwiduje jed- nostki organizacyjne o zasięgu kra- jowym; 5) inicjuje, organizuje oraz koordynu- je przedsięwzięcia na rzecz ochrony → lasów, racjonalnej → gospodar- ki leśnej i rozwoju leśnictwa; 6) organizuje planowanie urządzenio- we w lasach i prognozowanie w leś- nictwie; 7) nadzoruje i koordynuje zadania w zakresie kształcenia kadr dla leś- nictwa oraz popularyzacji wiedzy leśnej; 8) inicjuje, popiera i finansuje badania w zakresie leśnictwa oraz nadzo- ruje wykorzystanie wyników tych badań; 9) wyrównuje niedobory środków fi- nansowych w nadleśnictwach i regio- nalnych dyrekcjach Lasów Państwo- wych, wynikające ze zróżnicowa- nych warunków gospodarki leśnej; 10) organizuje wspólne przedsięwzięcia jednostek organizacyjnych Lasów  Państwowych; 11) powołuje i odwołuje: a) zastępców Dyrektora Generalne- go, w uzgodnieniu z ministrem właściwym do spraw środowiska, b) Głównego Inspektora Straży Leś- nej, c) dyrektorów regionalnych dyrek- cji Lasów Państwowych, d) kierowników jednostek organiza- cyjnych, o których mowa w pkt 2. Dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej dyrektor regionalnego zarządu gospo- darki wodnej jest organem administra- Dyrektor regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych cji rządowej niezespolonej właściwym w sprawach gospodarowania wodami w regionie wodnym, w zakresie okre- ślonym w → ustawie – Prawo wodne. Do zadań dyrektora regionalnego za- rządu należy w szczególności: 1) sporządzanie identyfikacji znaczą- cych oddziaływań antropogenicz- nych i ocen ich wpływu na stan wód powierzchniowych i podziemnych, w regionie wodnym; 2) opracowywanie → warunków ko- rzystania z wód regionu wodnego; 3) opracowywanie analiz ekonomicz- nych związanych z korzystaniem z wód w regionie wodnym; 4) sporządzanie, prowadzenie, wery- fikowanie i bieżące aktualizowanie wykazów obszarów chronionych utworzonych na podstawie przepi- sów ustawy – Prawo wodne oraz odrębnych przepisów; 5) sporządzanie → planów zarządza- nia ryzykiem powodziowym w re- gionach wodnych; 6) współpraca w przygotowywaniu → wstępnej oceny ryzyka powo- dziowego i planów  zarządzania  ryzykiem powodziowym; 7) przygotowywanie → planów prze- ciwdziałania skutkom suszy w re- gionach wodnych; 8) koordynowanie działań związanych z → ochroną przed powodzią oraz suszą w regionie wodnym, w szcze- gólności prowadzenie ośrodków koordynacyjno-informacyjnych ochrony przeciwpowodziowej; 9) prowadzenie → katastru wodnego 11) planowanie przedsięwzięć zwią- zanych z odbudową ekosystemów zdegradowanych przez eksploatację zasobów wodnych; dla regionu wodnego; 10) wykonywanie kontroli gospodaro- wania wodami; 12) uzgadnianie, w zakresie przedsię- wzięć dotyczących gospodarki wod- nej na terenie regionu, projektów list przedsięwzięć priorytetowych przedkładanych przez wojewódz- kie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej; 13) opiniowanie projektów gminnych, powiatowych i wojewódzkich pla- nów gospodarki odpadami w zakre- sie ochrony zasobów wodnych; 14) opiniowanie, w odniesieniu do bez- pośrednich zagrożeń szkodą w wo- dach i szkody w wodach, decyzji, o których mowa w art. 13 ust. 3 oraz art. 15 ust. 1 → ustawy o szkodach  w środowisku; 15) opiniowanie projektów uchwał wy- znaczających → kąpieliska znajdu- jące się w regionie wodnym. Dyrek- tor regionalnego zarządu wykonuje swoje zadania przy pomocy regio- nalnego zarządu gospodarki wod- nej. Dyrektor regionalnego zarządu jest powoływany przez ministra właściwego do spraw gospodarki wodnej, spośród osób wyłonionych w drodze otwartego i konkurencyj- nego naboru, na wniosek Prezesa Krajowego Zarządu złożony po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Gospodarki Wodnej. Minister właś- ciwy do spraw gospodarki wodnej, na wniosek Prezesa Krajowego Za- rządu złożony po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Gospodarki Wodnej, odwołuje dyrektora regionalnego zarządu. Dyrektor regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych dyrektor regionalnej dyrekcji → La- sów Państwowych w szczególności: 1) reprezentuje Skarb Państwa w sto- sunkach cywilnoprawnych, w za- kresie swojego działania; 27 Dyrektywa 85/337 (EIA – Environmental Impact Assessment) 2) tworzy, za zgodą → Dyrektora Ge- neralnego  Lasów  Państwowych, a także łączy, dzieli i likwiduje je- dnostki organizacyjne o zasięgu re- gionalnym; 3) zarządza gruntami i innymi nie- ruchomościami nabytymi lub wy- dzielonymi z bezpośredniego za- rządu nadleśnictwa, na potrzeby regionalnej dyrekcji Lasów Pań- stwowych; 4) powołuje i odwołuje: a) zastępców dyrektora regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych, w uzgodnieniu z Dyrektorem Ge- neralnym Lasów Państwowych, b) → nadleśniczych, c) kierowników jednostek orga- nizacyjnych, o których mowa w pkt 2; 5) inicjuje, koordynuje oraz nadzoruje działalność nadleśniczych i kierow- ników jednostek organizacyjnych o zasięgu regionalnym; 6) organizuje wspólne przedsięwzięcia nadzorowanych jednostek organiza- cyjnych w zakresie ochrony → lasu i racjonalnej → gospodarki leśnej; 7) dysponuje środkami finansowymi, wydzielonymi na wyrównywanie niedoborów środków w poszcze- gólnych nadleśnictwach, wynikają- cych ze zróżnicowanych warunków gospodarki leśnej; 8) prowadzi szkolenie i doradztwo za- wodowe w zakresie leśnictwa; 9) prowadzi działalność usługową w zakresie leśnictwa na rzecz nad- zorowanych jednostek i innych przedsiębiorców; 10) reprezentuje Skarb Państwa w spra- wach wynikających z postępowania regulacyjnego określonego w usta- wach o stosunku Państwa do kościo- łów i innych związków wyznanio- wych w Rzeczypospolitej Polskiej. Dyrektywa 85/337 (EIA – Environmental Impact Assessment) dyrektywa Rady 85/337/EWG z dnia 27 czerwca 1985 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko naturalne (Dz. Urz. WE L 175 z 05.07.1985, s. 40; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 1, s. 248, z późn. zm.). Znoweli- zowana dyrektywą Rady 97/11/WE z dnia 3 marca 1997 r. zmieniającą dyrektywę 85/337/EWG w sprawie oceny wpływu wywieranego przez niektóre publiczne i prywatne przedsię- wzięcia na środowisko (Dz. Urz. WE L 73 z 14.03.1997, s. 5; Dz. Urz. UE polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 3, s. 151, z późn. zm.), dyrektywą 2003/35/WE Parlamentu Europejskie- go i Rady z dnia 26 maja 2003 r. prze- widującą udział społeczeństwa w od- niesieniu do sporządzania niektórych planów i programów w zakresie środo- wiska oraz zmieniająca w odniesieniu do udziału społeczeństwa i dostępu do wymiaru sprawiedliwości dyrek- tywy Rady 85/337/EWG i 96/61/WE (Dz. Urz. WE L 156 z 25.06.2003, s. 17; Dz. Urz. UE polskie wydanie spe- cjalne, rozdz. 15, t. 7, s. 466) i dyrek- tywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/31/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie geologicznego składowania dwutlenku węgla oraz zmieniająca dy- rektywę Rady 85/337/EWG, Euratom, dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/60/WE, 2001/80/WE, 2004/35/WE, 2006/12/WE, 2008/1/WE i rozporządzenie (WE) nr 1013/2006 (Dz. Urz. UE L 140 z 05.06.2009, s. 114). Dyrektywa ta przewiduje w art. 2, że → przedsięwzięcia mo- gące znacząco oddziaływać na śro- dowisko, między innymi z powodu 28 Dyrektywa 92/43 (habitatowa) ich charakteru, rozmiarów lub loka- lizacji, wymagają uzyskania zezwo- lenia na realizację przedsięwzięcia i przeprowadzenia przed udzieleniem tego zezwolenia → oceny  oddziały- wania  przedsięwzięcia  na  środowi- sko. Przedsięwzięcia te określone są w art. 4 w dwojaki sposób: przedsię- wzięcia należące do rodzajów przed- sięwzięć wymienionych w załączniku I do dyrektywy podlegają ocenie obo- wiązkowo i bezwarunkowo, podczas gdy przedsięwzięcia należące do ro- dzajów przedsięwzięć wymienionych w załączniku II powinny być poddane → selekcji z uwzględnieniem kryte- riów selekcji określonych w załączniku III. W art. 5 ust. 1 dyrektywa 85/337 (EIA) nakazuje, aby podmiot planujący realizację przedsięwzięcia dostarczył właściwemu w sprawie → organowi  administracji określonych informacji o planowanym przedsięwzięciu (czyli dokumentacji oceny – w Polsce nazy- wanej → raportem o oddziaływania  na środowisko). Zakres tych informa- cji określony jest w art. 5 ust. 3 oraz załączniku IV do dyrektywy 85/337 (EIA). Artykuł 5 ust. 2 dyrektywy 85/337 (EIA) przewiduje, że podmiot planujący realizację przedsięwzięcia może przed złożeniem wniosku zwrócić się do odpowiedniego organu o wska- zówki co do informacji, które mają być przedstawione, czyli o →  ustalenie  zakresu oceny. Artykuł 6 dyrektywy 85/337 (EIA) przewiduje obowiązek →  konsultacji  z  zainteresowany- mi  organami,  a także zapewnienia możliwości →  udziału  społeczeń- stwa w postępowaniu. W przypadku oddziaływania wykraczającego poza obszar kraju, dyrektywa 85/337 (EIA) w art. 7 określa obowiązki w zakresie → postępowania w sprawie transgra- nicznego oddziaływania na środowi- sko. W art. 8 dyrektywy 85/337 (EIA) zawarty jest  nałożony na właściwy w sprawie organ  obowiązek wzięcia pod uwagę informacji zgromadzo- nych w toku wszystkich poprzednich etapów, zaś w art. 9 ust. 1 obowiązek publicznego poinformowania o podję- ciu decyzji zezwalającej na realizację przedsięwzięcia. W art. 10a dyrektywa 85/337 (EIA) nakazuje zapewnienie możliwości zaskarżenia tej decyzji przez członków społeczeństwa, w tym przez → organizacje ekologiczne. Dyrektywa 92/43 (habitatowa) dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzi- kiej fauny i flory (Dz. Urz. L 206 z 22.07.1992, s. 7; Dz. Urz. UE Pol- skie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 2, s. 102, z późn. zm.). Zwana też dyrek- tywą siedliskową. Dyrektywa ta reguluje zasady wyzna- czania i ochrony → obszarów Natura  2000, a także ochrony określonych ga- tunków roślin i zwierząt. Tworzona na podstawie dyrektywy sieć Natura 2000 złożona jest ze → specjal- nych obszarów ochrony siedlisk, na których znajdują się typy siedlisk przy- rodniczych wymienione w załączniku I do dyrektywy 92/43 (habitatowa) lub siedliska gatunków wymienione w za- łączniku II do dyrektywy 92/43 (habita- towa), a także z → obszarów specjal- nej  ochrony  ptaków wyznaczonych przez państwa członkowskie zgodnie z dyrektywą Rady 79/409/EWG z dnia 2 kwietnia 1979 r. w sprawie ochro- ny dzikiego ptactwa (Dz. Urz. L 103 z 25.04.1979, s. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 1, s. 98, z późn. zm.) (obecnie → dyrektywa  2009/147  (ptasia)). W odniesieniu do planów i przedsięwzięć mogących 29 Dyrektywa 96/82 (SEVESO II) znacząco oddziaływać na obszar Natu- ra 2000, dyrektywa 92/43 (habitatowa) przewiduje obowiązek przeprowadze- nia → oceny habitatowej. Dyrektywa 92/43 (habitatowa) określa też zasady ochrony gatunków roślin i zwierząt wymienionych w załączni- ku I, nie obejmuje ona jednak ptaków, ponieważ ich ochrona regulowana jest przez dyrektywę 2009/147 (ptasia). Dyrektywa 96/82 (SEVESO II) dyrektywa Rady 96/82/WE z dnia 9 grudnia 1996 r. w sprawie kon- troli niebezpieczeństwa poważnych awarii związanych z substancja- mi niebezpiecznymi (Dz. Urz. L 10 z 14.01.1997, s. 13; Dz. Urz. UE Pol- skie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 2, s. 410, z późn. zm.). Zarówno Polska, jak i UE są stronami konwencji spo- rządzonej w Helsinkach dnia 17 mar- ca 1992 r. w sprawie transgranicz- nych skutków awarii przemysłowych (Dz. U. z 2004 r. Nr 129, poz. 1352). Konwencja nie stanowi przy tym instrumentu zwalczania wszelkich →  nadzwyczajnych  zagrożeń  śro- dowiska.  Jej rozwiązania dotyczą wybranych rodzajów działalności przemysłowej wiążącej się z wyko- rzystaniem szczególnie groźnych sub- stancji chemicznych – co nawiązuje do polskiego pojęcia → poważnej awarii. Problematyce awarii przemysłowych poświęcona jest również Konwencja nr 174 Międzynarodowej Organizacji Pracy w sprawie zapobiegania dużym awariom przemysłowym podpisana w Genewie w 1993 r. (nieratyfikowana przez Polskę; polski tekst Konwencji: www.mop.pl). W Unii Europejskiej omawianym za- gadnieniom poświęcono również wiele miejsca. Podstawowe znaczenie ma tu zwłaszcza dyrektywa 96/82 (SEVE- 30 SO II). Zastępuje ona słynną dyrekty- wę Post-Seveso (82/501/EWG) przyję- tą po awarii przemysłowej w owej wło- skiej miejscowości jeszcze w 1982 r. Obowiązki prowadzących określoną działalność przemysłową wiąże się tu z użytkowaniem konkretnych substan- cji chemicznych. Nie są to więc rów- nież przepisy o zwalczaniu wszelkich nadzwyczajnych zagrożeń środowiska, ale o kontroli wytwarzania i użytkowa- nia produktów chemicznych. W swo- jej istocie mają one przede wszystkim charakter prewencyjny. Zaznaczyć tu zwłaszcza można, że dotyczy to zo- bowiązań tak operatora, jak i → or- ganów  administracji odnośnie do informowania zainteresowanych spo- łeczności oraz umożliwienia zgłasza- nia swych zastrzeżeń czy protestów. Zarówno dyrektywa 96/82 (SEVESO II), jak i Konwencja nr 174 nakazują tu stworzenie specjalnych mechanizmów prawnych uwzględniających specyfikę problemu. Kluczową ideą tej regulacji jest tworzenie odpowiednich → pla- nów operacyjno-ratowniczych – tak o charakterze wewnątrzzakładowym, jak i zewnętrznych. Ich założenia mia- ły również wpływ na ukształtowanie przepisów dotyczących kontroli pro- cesu inwestycyjnego oraz →  udzia- łu społeczeństwa w postępowaniach w sprawie ochrony środowiska, a także zasad współpracy międzynarodowej. Kluczowa w dziedzinie ochrony przed skutkami poważnych awarii dyrekty- wa 96/82 (SEVESO II) została w za- sadzie prawidłowo transponowana do polskiego porządku prawnego. Dyrektywa 2000/60 (ramowa wodna) dyrektywa 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 paź- dziernika 2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzi- Dyrektywa 2001/42/WE (SEA – Strategic Environmental Assessment) nie polityki wodnej (Dz. Urz. L 327 z 22.12.2000, s. 1; Dz. Urz. UE Pol- skie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 5, s. 275, z późn. zm.) jest aktem ramowym, stanowiącym podstawową regulację w zakresie → ochrony wód. Celem dyrektywy 2000/60 jest ochrona śródlądowych wód powierzchniowych, wód przejściowych, wód przybrzeż- nych oraz → wód podziemnych. Cel ten ma zostać osiągnięty poprzez: 1) zapobieganie dalszemu pogarsza- niu oraz ochronę i poprawę stanu ekosystemów wodnych, oraz w od- niesieniu do ich potrzeb wodnych, ekosystemów lądowych i terenów podmokłych bezpośrednio uzależ- nionych od ekosystemów wodnych, 2) promowanie zrównoważonego ko- rzystania z wód opartego na długo- terminowej ochronie dostępnych zasobów wodnych, 3) dążenie do zwiększonej ochrony i poprawy środowiska wodnego m.in. poprzez szczególne środki dla stopniowej redukcji zrzutów, emisji i strat substancji priorytetowych oraz zaprzestania lub stopniowego wyeliminowania zrzutów, emisji i strat priorytetowych substancji niebezpiecznych, 4) zapewnienie stopniowej redukcji zanieczyszczania wód podziemnych i zapobieganie ich dalszemu zanie- czyszczeniu, 5) przyczynianie się do zmniejszania skutków powodzi i susz. Dyrektywa opiera system zarządzania wodami w UE o → dorzecza (które są jednostkami hydrograficznymi) i → obszary dorzeczy (które są jed- nostkami administracyjnymi). Jednym z jej podstawowych instrumentów określonych w dyrektywie 2000/60 są cele środowiskowe. Wśród nich na czo- ło wybija się osiągnięcie dobrego stanu wód zarówno powierzchniowych, jak i podziemnych w ciągu 15 lat od daty wejścia w życie dyrektywy 2000/60. Dyrektywa 2001/42/WE (SEA – Strategic Environmental Assessment) dyrektywa 2001/42/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 czerw- ca 2001 r. w sprawie oceny wpły- wu niektórych planów i programów na środowisko (Dz. Urz. WE L 197 z 21.07.2001, s. 30; Dz. Urz. Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 6, s. 157). Popularnie nazywana dyrek- tywą SEA, gdyż ocena oddziaływania na środowisko planów i programów określana jest jako ocena strategiczna. Dyrektywa ta przewiduje, że określo- ne w art. 3 plany i programy mogące znacząco oddziaływać na środowisko, opracowywane przez → organy admi- nistracji podlegają obowiązkowi prze- prowadzenia → strategicznej oceny  oddziaływania na środowisko. Nie- wielkie zmiany w takich planach lub programach, jak również plany czy programy dotyczące niewielkich ob- szarów powinny być poddane → se- lekcji  z uwzględnieniem kryteriów selekcji określonych w załączniku II. W art. 5 oraz załączniku I dyrekty- wa 2001/42 określa wymagania pod adresem dokumentacji oceny (w dy- rektywie określanej mianem „raportu środowiskowego” w Polsce mianem → prognozy oddziaływania na śro- dowisko), przy czym obowiązkowe jest → ustalenie zakresu oceny. Ar- tykuł 6 dyrektywy 2001/42 przewiduje obowiązek → konsultacji z zaintere- sowanymi organami, a także zapew- nienia możliwości → udziału społe- czeństwa w postępowaniu. W przy- padku oddziaływania wykraczającego poza obszar kraju dyrektywa 2001/42 31 Dyrektywa 2002/49 (ocena i zarządzanie hałasem) w art. 7 określa obowiązki w zakresie →  postępowania  w  sprawie  trans- granicznego oddziaływania na śro- dowisko. W art. 8 dyrektywy 2001/42 zawarty jest nałożony na właściwy w sprawie organ  obowiązek wzięcia pod uwagę informacji zgromadzonych w toku wszystkich poprzednich eta- pów, zaś w art. 9 dyrektywy 2001/42 obowiązek publicznego poinformo- wania o przyjęciu planu lub programu poddawanego ocenie. W art. 10 sfor- mułowane są obowiązki dotyczące → monitoringu porealizacyjnego. Dyrektywa 2002/49 (ocena i zarządzanie hałasem) dyrektywa 2002/49/WE  Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 czerwca 2002 r. odnosząca się do oceny i zarzą- dzania poziomem hałasu w środowisku (Dz. Urz. L 189 z 18.07.2002, s. 12; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjal- ne, rozdz. 15, t. 7, s. 101, z późn. zm.). Dyrektywa ta jest ukoronowaniem dość długiego procesu rozwoju regulacji eu- ropejskiej w tej dziedzinie. Ponieważ niektóre kategorie emisji →  hałasu  z urządzeń technicznych były już ob- jęte ustawodawstwem wspólnotowym, dyrektywa 2002/49 miała z założenia stanowić podstawę rozwijania i uzu- pełniania istniejącego zespołu instru- mentów dotyczących emisji hałasu z głównych źródeł, w szczególności z pojazdów kołowych i szynowych oraz ich infrastruktury, samolotów, urządzeń pracujących na otwartej przestrzeni i urządzeń przemysłowych oraz maszyn samojezdnych, a także opracowywania dodatkowych długo-, średnio- i krótkookresowych strategii postępowania. W tym celu niezbędne okazało się ustanowienie wspólnych metod oceny hałasu w środowisku i de- finicji wartości granicznych w katego- 32 riach zharmonizowanych wskaźników, służących ustalaniu poziomu hałasu. Dyrektywa 2002/49 ma stworzyć pod- stawy prawne dla wspólnego podejścia do unikania, zapobiegania lub zmniej- szania szkodliwych skutków działania → hałasu, traktowanego również jako uciążliwość. Cel zasadniczy – elimi- nacja nadmiernego hałasu – ma być osiągnięty przede wszystkim poprzez: • ustalenie stopnia narażenia na hałas w środowisku, poprzez sporządza- nie → map akustycznych przy za- stosowaniu wspólnych dla państw członkowskich metod oceny; • zapewnienie społeczeństwu → do- stępu do informacji dotyczącej ha- łasu w środowisku i jego skutków; • przyjęcie przez państwa członkow- skie, w oparciu o dane uzyskane z map akustycznych, planów dzia- łań zmierzających do zapobiegania powstawaniu hałasu w środowisku i obniżania jego poziomu tam, gdzie jest to konieczne, zwłaszcza tam, gdzie oddziaływanie hałasu może powodować szkodliwe skutki dla ludzkiego zdrowia, oraz zachowanie stanu akustycznego środowiska tam, gdzie jest on jeszcze właściwy. Transpozycja do prawa polskiego dy- rektywy 2002/49 dotyczącej ochrony przed hałasem nie jest obecnie w pełni prawidłowa – choć dotyczy to w za- sadzie jedynie różnic w określeniu przesłanek powstania obowiązku spo- rządzenia planu ochrony przed hałasem (mapy akustyczne). Dyrektywa 2003/4 (dostęp do informacji) dyrektywa 2003/4/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycz- nia 2003 r. w sprawie publicznego dostępu do informacji dotyczących środowiska i uchylająca dyrektywę Dyrektywa 2003/87 (handel emisjami) Rady 90/313/EWG (Dz. Urz. UE L 41 z 14.02.2003, s. 26; Dz. Urz. UE Pol- skie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 7, s. 375). Określa ona, w ślad za → kon- wencją z Aarhus, definicję informacji o środowisku, organy zobowiązane do informacji o środowisku oraz zasady i tryb ich udostępniania oraz przesłan- ki, przy zaistnieniu których można odmówić udostępniania tych informa- cji. Dyrektywa ta transponowana jest w Polsce poprzez regulację prawną → dostępu do informacji o środowi- sku i jego ochronie zawartą w → usta- wie ooś, oraz wydanych na jej podsta- wie rozporządzeniach. Dyrektywa 2003/35 (udział społeczeństwa) dyrektywa 2003/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 maja 2003 r. przewidująca udział społe- czeństwa w odniesieniu do sporzą- dzania niektórych planów i progra- mów w zakresie środowiska oraz zmieniająca w odniesieniu do udziału społeczeństwa i dostępu do wymia- ru sprawiedliwości dyrektywy Rady 85/337/EWG i 96/61/WE (Dz. Urz. UE L 156 z 25.06.2003, s. 17; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 7, s. 466, z późn. zm.). Określa ona, w ślad za →  konwencją  z Aarhus, wymagania proceduralne związane z → udziałem społeczeństwa w po- stępowaniu w odniesieniu do określo- nych w niej planów i programów oraz w odniesieniu do decyzji indywidual- nych, których wydawanie przewidzia- ne jest w → dyrektywie 85/337 (EIA) oraz w → dyrektywie 2008/1 (IPPC),  a także związane z tymi decyzjami za- sady tzw. dostępu do sprawiedliwości, czyli dostępu do procedur odwoław- czych i sądowych, w tym uprawnienia →  organizacji  ekologicznych. Dy- rektywa 2003/35 transponowana jest w Polsce poprzez regulację prawną udziału społeczeństwa w postępowaniu  zawartą w → ustawie ooś, oraz przez przepisy → ustawy – Prawo ochrony  środowiska i innych ustaw określające → dokumenty wymagające udziału  społeczeństwa oraz→ decyzje wyma- gające udziału społeczeństwa. Dyrektywa 2003/87 (handel emisjami) dyrektywa 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 paź- dziernika 2003 r. ustanawiająca system handlu przydziałami emisji gazów cie- plarnianych we Wspólnocie oraz zmie- niająca dyrektywę Rady 96/61/WE (Dz. Urz. UE L 275 z 25.10.2003, s. 32; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjal- ne, rozdz. 15, t. 7, s. 631, z późn. zm.). Jej celem jest ustanowienie systemu handlu → uprawnieniami do emisji → gazów cieplarnianych w UE po to, aby promować redukcję emisji gazów cieplarnianych w najbardziej efektyw- ny kosztowo i gospodarczo sposób (art. 1). Dyrektywa nie odnosi się do wszystkich źródeł emisji gazów cieplar- nianych, lecz do określonych w załącz- nikach. System przyjęty w dyrektywie opiera się na konieczności uzyskania zezwolenia na emisję gazów cieplar- nianych oraz uprawnień na tę emisję. W celu określenia całkowitej ilości uprawnień do emisji oraz ich sposobu alokacji każde państwo członkowskie ustala krajowy plan rozdziału. Dyrektywa 2003/87 była do tej pory czterokrotnie zmieniana. Po raz pierw- szy poprzez dyrektywę 2004/101/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 października 2004 r. zmieniającą dyrektywę 2003/87/WE ustanawiają- cą system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie, z uwzględnieniem mechanizmów pro- 33 Dyrektywa 2004/35 (szkody w środowisku) jektowych protokołu z Kioto (Dz. Urz. UE L 338 z 13.11.2004, s. 18). Zmia- ny te miały na celu ustanowienie po- wiązania pomiędzy mechanizmami projektowymi → protokołu z Kioto, w tym wspólnymi wdrożeniami (JI) oraz mechanizmem czystego rozwoju (CDM) a systemem wspólnotowym. Druga nowelizacja nastąpiła poprzez dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/101/WE z dnia 19 listo- pada 2008 r. zmieniającą dyrektywę 2003/87/WE w celu uwzględnienia działalności lotniczej w systemie han- dlu przydziałami emisji gazów cie- plarnianych we Wspólnocie (Dz. Urz. UE L 8 z 13.01.2009, s. 3). W uza- sadnieniu tych zmian wskazywano, że protokół z Kioto do → konwencji  klimatycznej, który został zatwier- dzony w imieniu Wspólnoty decyzją Rady 2002/358/WE z dnia 25 kwiet- nia 2002 r. dotycząca zatwierdzenia przez Wspólnotę Europejską protokołu z Kioto do Ramowej Konwencji Naro- dów Zjednoczonych w sprawie Zmian Klimatu i wspólnej realizacji wynikają- cych z niego zobowiązań (Dz. Urz. WE L 130 z 15.05.2002, s. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 11, t. 42, s. 24), wymaga od krajów roz- winiętych dążenia do ograniczenia lub zmniejszenia emisji gazów cieplarnia- nych pochodzących z lotnictwa, które nie są kontrolowane →  protokołem  montrealskim, w drodze współpra- cy z Organizacją Międzynarodowe- go Lotnictwa Cywilnego (ICAO). Uznano więc, że handel przydziałami emisji może odegrać rolę jako część kompleksowego pakietu środków słu- żących ograniczeniu wpływu lotnictwa na klimat. Celem zmian w dyrektywie 2003/87 dokonanych przez omawianą dyrektywę jest właśnie ograniczenie potencjalnego wpływu lotnictwa na zmiany klimatu przez włączenie emisji pochodzących z działań lotniczych do systemu wspólnotowego. Trzecim ak- tem nowelizującym dyrektywę 2003/87 było rozporządzenie Parlamentu Eu- ropejskiego i Rady (WE) nr 219/2009 z dnia 11 marca 2009 r. dostosowujące do decyzji Rady 1999/468/WE niektó- re akty podlegające procedurze, o któ- rej mowa w art. 251 Traktatu, w zakre- sie procedury regulacyjnej połączonej z kontrolą (Dostosowanie do procedu- ry regulacyjnej połączonej z kontro- lą – Część druga) (Dz. Urz. UE L 87 z 31.03.2009, s. 109). Zmiany wpro- wadzone w tym celu do aktów są tylko natury technicznej i dotyczą wyłącznie procedury komitetu. Czwarta noweli- zacja nastąpiła poprzez → dyrektywę  post-Kioto. Dyrektywa 2004/35 (szkody w środowisku) dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2004/35/WE z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie odpowiedzialności za środowisko w odniesieniu do za- pobiegania i zaradzania szkodom wy- rządzonym środowisku naturalnemu (Dz. Urz. UE L 143 z 30.04.2004, s. 56; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjal- ne, rozdz. 15, t. 8, s. 357, z późn. zm.). Dyrektywa 2004/35 wprowadza za- sady odpowiedzialności za → szkodę  w  środowisku  lub →  bezpośrednie  zagrożenie szkodą. Określa obowią- zki podmiotów, które spowodowały szkodę lub zagrożenie (w tym prze- de wszystkim obowiązek podjęcia →  działań  zapobiegawczych lub → działań naprawczych), obowiązki właściwych organów państwa człon- kowskiego, a także zasady zgłaszania właściwym organom zauważonej szko- dy w środowisku lub bezpośredniego zagrożenia nią. 34
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Leksykon prawa ochrony środowiska
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: