Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00517 008275 20998104 na godz. na dobę w sumie
Leksykon prawa własności intelektualnej. 100 podstawowych pojęć - ebook/pdf
Leksykon prawa własności intelektualnej. 100 podstawowych pojęć - ebook/pdf
Autor: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , Liczba stron: 286
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8158-397-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Leksykon prawa własności intelektualnej stanowi usystematyzowany zbiór 100 najważniejszych pojęć i instytucji normatywnych dotyczących prawa autorskiego, praw pokrewnych oraz prawa własności przemysłowej.

Przedmiotem ochrony prawa własności intelektualnej są przede wszystkim utwory, a więc przejawy działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalone w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od ich wartości oraz przeznaczenia, prawa pokrewne czyli m.in. prawa artystów, wykonawców i wydawców oraz rozwiązania, charakteryzujące się nowością oraz oryginalnością (wynalazki, wzory użytkowe, topografie układów scalonych, wzory przemysłowe). Ponadto, normy prawa własności intelektualnej obejmują ochronę znaków towarowych i usługowych, regulacje odnoszące się do projektów racjonalizatorskich, ochronę oznaczeń geograficznych, a także ochronę przed nieuczuciową konkurencją oraz ochronę know-how. W prawie autorskim odnajdujemy dodatkowo regulacje dotyczące rozpowszechniania wizerunku czy też tajemnicy korespondencji.

Wszystkie powyższe zagadnienia zostały w zwięzły sposób przedstawione w niniejszej publikacji, stanowiąc tym samym swoisty przewodnik po najważniejszych uregulowaniach należących do tej dziedziny.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

AUTORSKIE PRAWA MAJĄTKOWE Autorskie prawa majątkowe są prawami podmiotowymi o charakterze bez- względnym, mają charakter terminowy, podlegają zrzeczeniu się, a także zbyciu mortis causa oraz w ograniczonym zakresie inter vivos . Dodatkowo mogą stać się przedmiotem zastawu (J� Sieńczyło-Chlabicz (red .), Prawo…, s . 96) . Treść au- torskiego prawa majątkowego została zdefiniowana w sposób syntetyczny . Tym samym pominięto wyliczenia składających się na to prawo uprawnień cząstko- wych (Z� Okoń, Autorskie…, s . 263) . W doktrynie wyróżnia się dwa modele autorskiego prawa majątkowego . Pierwszy z nich to model własnościowy, ustanawiający generalny monopol autorski w zakresie interesów majątkowych twórcy . Obejmuje on wyłączne i bezwzględne prawo twórcy do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia za korzystanie z utworu (P� Bogdalski, Środki…, s . 22) . Jak wskazują J� Barta i R� Markiewicz model własno- ściowy sprzyja interpretacjom nadmiernie podwyższającym poziom ochrony autorskiej (J� Barta, R� Markiewicz, Prawo…, s . 153) . Alternatywny model oparty jest na konstrukcji ustawowego monopolu, zgodnie z którym wyłączność praw- na autora w zakresie rozpowszechniania oraz kopiowania utworu ma ustawowo określone granice . Twórca może korzystać z uprawnień, które zostały przewi- dziane w ustawie (J� Sieńczyło-Chlabicz (red .), Prawo…, s . 97) . W jednym z wyro- ków Trybunał Konstytucyjny próbował odpowiedzieć na pytanie, czy w świetle art . 64 Konstytucji RP prawo autorskie należy zaliczać do „własności”, czy też do „innych praw majątkowych” (wyr . TK z 23 .6 .2015 r ., SK 32/14, Dz .U . z 2015 r . poz . 932) . Trybunał stwierdził m .in ., że: „autorskie prawa majątkowe ze wzglę- du na swą treść i funkcje są objęte gwarancjami konstytucyjnymi, wynikającymi z art . 64 ust . 1 i 2 Konstytucji RP . Intensywność tej ochrony, w zależności od 1 AUTORSKIE PRAWA MAJĄTKOWE rodzaju analizowanego problemu, może być identyczna lub zbliżona do prawa do ochrony własności bądź do ochrony innych praw majątkowych” . Trybunał powstrzymał się od udzielenia wyraźnej odpowiedzi w tej sprawie (J� Barta, R� Markiewicz, Prawo…, s . 153) . W polskim porządku prawnym kwestie dotyczące autorskich praw majątko- wych zostały uregulowane w art . 17–22 PrAut . Zgodnie z art . 17 PrAut, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, twórcy przysługuje wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do wy- nagrodzenia za korzystanie z utworu . Warto zasygnalizować, że „wyłączność” praw przysługujących twórcy dzieła to domniemanie generalnego uprawnienia na rzecz twórcy, które może zostać ograniczone przez osoby trzecie, których uprawnienia mogą wkroczyć w uprawnienia twórcy (E� Traple, Treść…, s . 13, cyt . za: K� Staśkiewicz, Formy…, s . 45) . Autorskie prawa majątkowe obejmują pra- wo do korzystania i rozporządzania utworem oraz prawo do wynagrodzenia za korzystanie z takiego utworu . Natomiast prawo do korzystania z utworu składa się z dwóch rodzajów czynności . Po pierwsze, są to działania, które mają na celu utrwalenie i zwielokrotnienie dzieła . Po drugie, są to działania mające na celu rozpowszechnienie dzieła . Ponadto prawo do korzystania z utworu odnosi się do eksploatacji dzieła zarówno w postaci materialnej, jak i niematerialnej (J� Sień- czyło-Chlabicz, Prawo…, s . 97) . Pola eksploatacji tworzą podstawę wyodrębnienia się osobnych uprawnień cząstkowych, które mają swoje źródło w jednym prawie do korzystania i rozpo- rządzania utworem . Prawo to obejmuje wszelkie formy korzystania z utworu, bez względu na to czy były znane w momencie stworzenia utworu czy też za- wierania umowy o eksploatację (S� Bogdalski, Środki ochrony autorskich praw…, s . 22) . Doktryna w zakresie prawa autorskiego dopuszcza możliwość wyod- rębniania pól eksploatacji za pomocą różnych kryteriów, takich jak: technicz- ny sposób zwielokrotniania lub rozpowszechniania, krąg odbiorców, podmiot dokonujący rozpowszechniania, czy też zasięg terytorialny i językowy (J� Sień- czyło-Chlabicz (red .), Prawo…, s . 100) . Artykuł 50 PrAut przewiduje podział pól eksploatacji . W myśl tego przepisu można wyróżnić pole eksploatacji w zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu, obrotu oryginałem lub egzemplarzami, na których utrwalono utwór oraz w zakresie rozpowszechniania utworu w inny sposób . Ustawodawca użył w przepisie sformułowania „w szczególności”, co ozna- cza, że katalog ten ma charakter otwarty, przykładowy i nic nie stoi na przeszko- dzie, aby pojawiły się nowe formy korzystania z utworu, a według konstrukcji praw autorskich i art . 17 PrAut – prawo autorskie może objąć również inne for- my korzystania, jeśli będą stanowić „rozpowszechnienie utworu” (K� Klafkowska- -Waśniowska, Rozpowszechnianie…, s . 140) . W ramach „rozpowszechniania” ustawa wyodrębnia takie pola eksploatacji, jak: publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nada- wanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, 2 AUTORSKIE PRAWA OSOBISTE aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym (art . 50 pkt 3 PrAut) . Katalog odrębnych pól eksploatacji jest polskim rozwiąza- niem, które nie występuje w innych ustawodawstwach i pojawiło się dopiero na gruncie PrAut (A� Nowak-Gruza, Cywilnoprawna…, s . 113) . W przepisie zawartym w art . 17 PrAut, oprócz prawa do korzystania z utwo- ru oraz do rozporządzania nim, pojawia się także kwestia praw do wynagrodze- nia za korzystanie z utworu . Stanowi ono uprawnienie o charakterze niesamo- istnym, wynikające z umożliwienia innej osobie legalnego korzystania z utworu (J� Sieńczyło-Chlabicz (red .), Prawo…, s . 98) . Warto podkreślić, że doktryna oraz orzecznictwo nie wypracowały spójnego, jednolitego stanowiska odnośnie do wynagrodzenia, które jest należne twórcy . Spór dotyczy bezwzględnego i względnego charakteru wynagrodzenia (szerzej zob . K� Staśkiewicz, Formy…, s . 43–54) . Większą liczbę zwolenników ma wykładnia wskazująca, że niezapła- cenie wynagrodzenia z tytułu korzystania z przedmiotu prawa autorskiego nie stanowi naruszenia autorskich praw majątkowych . Oprócz tego przyjęło się tak- że inne podejście, zgodnie z którym prawo do wynagrodzenia ma charakter bez- względny, a celem ustawodawcy było zagwarantowanie twórcy wynagrodzenia niezależnego od wynagrodzenia z tytułu rozporządzania utworem (A� Nowak- -Gruza, Cywilnoprawna…, s . 114) . Literatura: J� Barta, R� Markiewicz, Prawo autorskie, Warszawa 2016; P� Bogdalski, Środki ochrony autorskich praw majątkowych oraz ich dochodzenie w świetle prawa polskiego, Kraków 2003; K� Klafkowska-Waśniowska, Rozpowszechnianie utworów a autorskie prawa majątkowe jako przedmiot harmonizacji w prawie Unii Europejskiej, RPEiS 2015, LXXVII, z . 2; A� Nowak-Gruza, Cywilnoprawna ochrona autorskich praw majątkowych w świetle ekono- micznej analizy prawa, Warszawa 2013; Z� Okoń, Autorskie prawa majątkowe, [w:] D� Flisak (red .), Prawa autorskie i prawa po- krewne . Komentarz, Warszawa 2015; J� Sieńczyło-Chlabicz (red .), Prawo własności intelektualnej, Warszawa 2015; K� Staśkiewicz, Formy i typy wynagradzania twórcy w świetle ochrony jego praw – stu- dium literaturowe, ZNPCZ 2015, Nr 18; E� Traple, Treść majątkowych praw autorskich, PUG 1994, Nr 11 . [D .J .-Ch .] AUTORSKIE PRAWA OSOBISTE Autorskie prawa osobiste chronią związek twórcy z jego dziełem, który ma po- stać szczególnej, niezbywalnej i nie podlegającej zrzeczeniu się więzi, łączącej twórcę z jego utworem, a wyrażającej się w prawie (A� Wojciechowska, Cywil- noprawna…, s . 136) . Jak wskazywał F� Zoll autorskie prawa osobiste chronią stosunek twórcy do dzieła, czyli więź emocjonalną z utworem nawiązującą się pomiędzy autorem a płodem jego umysłu z racji pozostawienia w dziele tzw . piętna lub znamion własnej indywidualności (F� Zoll, Tzw . „droit moral”…, 3 AUTORSKIE PRAWA OSOBISTE s . 360) . Wśród przedstawicieli polskiej doktryny prawniczej trwa dyskusja czy autorskie prawa osobiste są odrębne od dóbr osobistych prawa powszechnego, czy też stanowią ich postać . Dominująca interpretacja zarówno w orzecznictwie, jak i wśród przedstawicieli doktryny jest taka, że autorskie dobra osobiste są szczególną kategorią dóbr osobistych powszechnego prawa cywilnego (J� Barta, R� Markiewicz, Prawo…, s . 122) . Więź twórcy z dziełem stanowi zasadniczy przedmiot autorskich praw osobi- stych, a właściwe rozumienie tego pojęcia determinuje treść przesłanki narusze- nia praw osobistych twórcy, wpływając tym samym na zakres ochrony prawnej (M� Jankowska, Autor i prawo…, s . 361) . Prawo autorskie, podobnie jak własność, jest prawem bezwzględnym, podlega ochronie przed wszystkimi i stanowi źró- dło potencjalnych roszczeń wobec osób trzecich (B� Giesen, Własnościowy…, s . 67) . W doktrynie wyróżnia się trzy wiodące grupy autorskich praw osobistych: 1) prawa osobiste wymienione expressis verbis w art . 16 ustawy z 4 .2 .1994 r . o pra- wie autorskim i prawach pokrewnych (t .j . Dz .U . z 2018 r . poz . 1191); 2) prawa osobiste wynikające z pozostałych przepisów ustawy o prawie autorskim i pra- wach pokrewnych (warto wskazać, że chodzi o art . 56, 60, 73 i 32 ust . 2 PrAut); 3) prawa niewymienione w ustawie, ale wskazywane przez przedstawicieli doktryny (jak np . prawo do zaprzeczenia autorstwa, prawo do twórczości au- torskiej, prawo do przeprowadzenia korekty autorskiej przed opublikowaniem utworu) (J� Sieńczyło-Chlabicz, Prawo…, s . 190) . W ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych polski prawodawca ustanowił konstrukcję prawa podmiotowego, którego treść została skonkrety- zowana w art . 16 PrAut . Zgodnie z tym przepisem, autorskie prawa osobiste chronią nieograniczoną w czasie i niepodlegającą zrzeczeniu się lub zbyciu więź twórcy z utworem, a w szczególności prawo do: 1) autorstwa utworu; 2) ozna- czenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udostępniania go anonimowo; 3) nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wy- korzystania; 4) decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności; 5) nadzoru nad sposobem korzystania z utworu . Przedstawiony powyżej katalog nie ma charakteru zamkniętego, o czym świadczy użyte w przepisie sformułowanie „w szczególności” . Wskazane w ustawie wyliczenie ma zatem charakter przykładowy . Zgodnie z poglądami doktryny, rozszerzenia katalogu należy dokonywać na podstawie wyraźnych postanowień ustawy o prawach autorskich (M� Jankowska, Autor i prawo…, s . 369) . Warto podkreślić, że treść prawa do autorstwa utworu została określona w art . 16 pkt 1 i 2 oraz w pewnym zakresie w art . 34 PrAut . Twórca może samodzielnie zdecydować czy oznaczy utwór swoim nazwi- skiem, pseudonimem lub czy udostępni go anonimowo . Podjęta w tym zakre- sie decyzja twórcy wiąże wszystkie osoby, które będą rozpowszechniały dzieło . W przypadku, gdy twórca pozostaje anonimowy, osoby rozpowszechniające jego dzieło są zobowiązane do podania źródła . 4 AUTORSKIE PRAWA OSOBISTE Istotnym prawem twórcy wskazanym w art . 16 PrAut jest również prawo do nienaruszalności treści i formy utworu oraz prawo rzetelnego wykonania, które oznacza, że utwór powinien być rozpowszechniany takim, jakim przekazał nam go autor . Natomiast prawo do decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności wyraża się w swobodnym decydowaniu przez autora o tym, że dzieło może być wydane, czy też nie . Prawo to składa się z dwóch zasadniczych uprawnień . Po pierwsze, polega na podjęciu decyzji, czy dzieło jest już zakoń- czone i może być przekazane publiczności . Po drugie, stanowi usprawnienie do decydowania, na jakich warunkach dzieło ma zostać ujawnione (J� Sieńczyło- -Chlabicz (red .), Prawo…, s . 197) . Niezmiernie istotne uprawnienie twórcy, wynikające z art . 16 PrAut, to pra- wo do nadzoru nad sposobem korzystania z utworu, które oznacza, że podmiot korzystający z danego utworu jest zobowiązany do tego, aby umożliwić twór- cy przed rozpowszechnieniem utworu przeprowadzenie nadzoru autorskie- go (art . 60 ust . 1 zd . 1 PrAut) . Jeżeli wniesione w związku z nadzorem zmia- ny w utworze są niezbędne i wynikają z okoliczności od twórcy niezależnych, koszty ich wprowadzenia obciążają nabywcę autorskich praw majątkowych lub licencjobiorcę (art . 60 ust . 1 zd . 2 PrAut) . Natomiast jeżeli twórca nie przeprowa- dzi nadzoru autorskiego w odpowiednim terminie, uważa się, że wyraził zgodę na rozpowszechnianie utworu (art . 60 ust . 2 PrAut) . Autorskie prawa osobiste nie są ograniczone czasowo i nie wygasają z chwilą śmierci autora . Chronią one nieograniczoną w czasie więź twórcy z utworem, dlatego też przyjmuje się, że są one nieograniczone w czasie, a zatem są wieczne (S� Stanisławska-Kloc, Autorskie…, s . 218) . Ochrona praw autorskich osobistych może być realizowana po śmierci twórcy . Jednak zagadnienie trwania oraz po- śmiertnej ochrony dóbr i praw osobistych związanych z twórczością stanowi przedmiot kontrowersji doktrynalnych (K� Czub, Dobra…, s . 133) . Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na art . 6bis ust . 1 i 2 zd . 1 Konwencji berneńskiej (Kon- wencja berneńska o ochronie dzieł literackich i artystycznych z 9 .9 .1886 r . – tekst w wersji ustalonej przez Akt paryski z 24 .7 .1971 r . (Dz .U . z 1990 r . Nr 82, poz . 474, załącznik) . W myśl tego przepisu, prawo do autorstwa oraz prawo do integral- ności dzieła pozostają w mocy także po śmierci twórcy, co najmniej do czasu wygaśnięcia autorskich praw majątkowych, i są wykonywane przez osoby lub instytucje upoważnione do tego przez ustawodawstwo wewnętrzne państwa, w którym dochodzi się ochrony . Z kolei zgodnie z art . 78 ust . 2–4 PrAut, jeżeli twórca nie wyraził innej woli, to po jego śmierci z powództwem o ochronę au- torskich praw osobistych może wystąpić małżonek, a jeśli by go nie było kolejno: zstępni, rodzice, rodzeństwo, zstępni rodzeństwa autora . Te osoby są uprawnio- ne w tej samej kolejności do wykonywania autorskich praw osobistych zmarłe- go twórcy . Jeżeli twórca nie wyraził innej woli, z powództwem może również wystąpić stowarzyszenie twórców właściwe ze względu na rodzaj twórczości lub organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami po- krewnymi, która zarządzała prawami autorskimi zmarłego twórcy . Wskazane 5 BAZA DANYCH powyżej przepisy ustawy będą miały zastosowanie, jeżeli autor nie wyraził innej woli (K� Czub, Dobra…, s . 135–136)� Literatura: J� Barta, R� Markiewicz, Prawo autorskie, Warszawa 2016; K� Czub, Dobra i prawa osobiste po śmierci twórcy (na podstawie kodeksu cywilnego, pra- wa autorskiego i prawa własności przemysłowej), [w:] J� Gołaczyński, B� Giesen, Własno- ściowy model prawa autorskiego – analiza koncepcji przyjętej w prawie polskim, RPEiS 2015, LXXVII, z . 2; M� Jankowska, Autor i prawo do autorstwa, Warszawa 2011; J� Mazurkiewicz, J� Turłukowski, D� Karkut, Non omnis moriar . Osobiste i majątkowe aspekty prawne śmierci człowieka . Zagadnienia wybrane, Wrocław 2015; J� Sieńczyło-Chlabicz (red .), Prawowłasności intelektualnej, Warszawa 2015; S� Stanisławska-Kloc, Autorskie prawa osobiste, [w:] D�D� Flisak (red . nauk .), Prawa autor- skie i prawa pokrewne . Komentarz, Warszawa 2015; A� Wojciechowska, Cywilnoprawna ochrona własności intelektualnej w Polsce, Warmińsko- -Mazurski Kwartalnik Naukowy 2013, Nr 1 . [D .J .-Ch .] BAZA DANYCH Bazy danych podlegają kumulatywnej ochronie prawnej na podstawie dwóch odrębnych regulacji, tj .: ustawy z 4 .7 .1994 r . o prawie autorskim i prawach po- krewnych, o ile spełniają one cechy utworu oraz ustawy z 27 .7 .2001 r . o ochronie baz danych, jako prawo sui generis do baz danych . Celem prawa sui generis jest zapewnienie producentowi bazy danych ochrony poniesionej przez niego inwe- stycji (J� Barta, R� Markiewicz, Prawo…, s . 424), natomiast zadaniem ochrony au- torskoprawnej jest ochrona działalności twórczej o indywidualnym charakterze, przejawiającej się w zakresie baz danych w doborze, układzie lub zestawieniu materiałów na nią się składających (art . 3 PrAut) . Zgodnie z definicją zawartą w art . 2 ust . 1 pkt 1 OchrBazDanychU, bazą danych jest zbiór danych lub jakich- kolwiek innych materiałów i elementów zgromadzonych według określonej sys- tematyki lub metody, indywidualnie dostępnych w jakikolwiek sposób, w tym środkami elektronicznymi, wymagający istotnego, co do jakości lub ilości, nakła- du inwestycyjnego w celu sporządzenia, weryfikacji lub prezentacji jego zawar- tości . Poszczególne części składowe bazy nie muszą być jednego rodzaju, okre- ślonej wartości, czy też w oznaczonej liczbie . Należy jednakże pamiętać, że aby możliwe było uznanie zbioru za bazę danych, konieczna jest odpowiednia liczba elementów, umożliwiająca ich strukturalizację . Oznacza to, że pojedyncza infor- macja nie może uzyskać statusu bazy danych, nawet gdyby przedstawiała szcze- gólną wartość (S� Stanisławska-Kloc, Ochrona…, s . 37) . Materiałami tworzącymi bazę danych mogą być zarówno utwory o nietwórczym charakterze, jak i utwory stanowiące przedmiot ochrony prawa autorskiego . Jako przykłady baz danych można wskazać zbiory dokumentów, liczb, dźwięków, czy też obrazów, na przy- 6 BAZA DANYCH kład cenniki, słowniki, książki telefoniczne oraz strony internetowe (J� Sieńczyło- -Chlabicz (red .), Prawo…, s . 344) . Aby możliwe było przyznanie danemu zbiorowi elementów statusu bazy da- nych, powinny zostać spełnione kumulatywnie dwie grupy przesłanek . Pierw- sza z nich dotyczy cech, jakie posiadać powinien zbiór . Zgromadzone materiały powinny być odpowiednio uporządkowane, na przykład według kryterium chronologicznego, bądź alfabetycznego (Z� Okoń, Ochrona…, s . 505, [za:] J� Sień- czyło-Chlabicz (red .), Prawo…, s . 344) . Kolejną cechą, którą powinien odznaczać się zbiór, będący w rzeczywistości konsekwencją zastosowania określonej sys- tematyki jest indywidualna dostępność materiałów, dzięki której istnieje moż- liwość dotarcia do poszukiwanej informacji bez potrzeby przeglądania całej jego zawartości (J� Barta, R� Markiewicz, Prawo…, s . 428) . Drugim warunkiem dla uznania danego zbioru elementów za bazę danych jest konieczność wyka- zania nakładów inwestycyjnych, które muszą mieć charakter istotny jakościowo (innowacyjność, pomysłowość, zaangażowanie pracy umysłowej) lub ilościowo (poniesione koszty finansowe, organizacyjne, wynagrodzenia, czy też poświę- cony czas lub wysiłek intelektualny) . Celem poniesienia owych nakładów musi być sporządzenie bazy danych, jej weryfikacja i kontrola, a także utrzymanie aktualności, bądź też jej prezentacja (J� Sieńczyło-Chlabicz(red .), Prawo…, s . 345) . Pomimo tego, że ustawodawca nie przewiduje wymogu utrwalenia bazy na nośniku, w doktrynie wskazuje się, że jest to dodatkowa przesłanka powstania praw sui generis do bazy danych . Nie wskazuje się jednakże na konkretny sposób utrwalenia – może to nastąpić zarówno w formie elektronicznej, jak i w sposób tradycyjny (Z� Okoń, Ochrona…, s . 505, [za:] J� Sieńczyło-Chlabicz (red .), Prawo…, s . 346) . Ochrona samoistna (sui generis) baz danych dotyczy tylko tych baz, o któ- rych mowa w ustawie o ochronie baz danych, a więc z wyłączeniem baz danych spełniających cechy utworu, które chronione są przepisami ustawy o prawie au- torskim i prawach pokrewnych (P� Waglowski, Ochrona…, s . 5) . Szczególną ochroną ustawa o bazach danych objęła producenta bazy . Zgod- nie z jej treścią, producentowi bazy danych przysługuje wyłączne i zbywalne prawo pobierania danych (zwielokrotniania danych, np . kopiowania ich, bądź przeniesienia na inny nośnik), a także ich wtórnego wykorzystania (poprzez pu- bliczne udostępnienie) . Prawo sui generis do bazy danych powstaje na rzecz pro- ducenta ex lege, w sposób pierwotny . Ustawa o ochronie baz danych w pewien sposób ogranicza jednakże prawa producenta, określając zasady korzystania przez niego z prawa sui generis, ze względu na możliwość korzystania z bazy danych przez użytkowników oraz działanie w granicach dozwolonego użytku (J� Sieńczyło-Chlabicz (red .), Prawo…, s . 349–350) . Należy wskazać, że producent nie może zabronić użytkownikowi – korzystającemu zgodnie z prawem z bazy udostępnionej publicznie – pobierania, czy też wtórnego wykorzystania części jej zawartości, nieistotnej, co do jakości bądź ilości, w jakimkolwiek celu . Pojęcie „użytkownik korzystający zgodnie z prawem” (i odpowiednio używane w dok- trynie „legalny użytkownik”) obejmuje zarówno podmioty posiadające zezwo- 7 BAZA DANYCH lenie uprawnionego pierwotnego lub pochodnego z prawa sui generis, jak i pod- mioty, które nabyły egzemplarz bazy zgodnie z prawem oraz takie podmioty, które uzyskały na podstawie umowy dostęp online do bazy danych (D� Lubasz, M� Namysłowska (red .), Ustawa…) . W ustawie nie zdefiniowano pojęcia „nieistotnej części zawartości bazy da- nych” . W związku z tym należy odwołać się do orzecznictwa i wskazać na wyrok z 9 .11 .2004 r . w sprawie The British Horseracing Bard, w którym TS UE stwierdził, że pojęcie nieistotnej części bazy danych obejmuje każdą część, która ani pod względem ilościowym, ani jakościowym, nie wchodzi w zakres poję- cia istotnej części (zob . wyrok w sprawie C-203/02, The British Horseracing Bard i in ., pkt 73) . Należy jednakże pamiętać, że korzystanie z baz danych nie może w żadnym wypadku naruszać normalnego korzystania z baz danych lub go- dzić w słuszne interesy producenta baz danych (art . 7 ust . 3 OchrBazDanychU) . Warto zaznaczyć, że regulacja ta stanowi implementację art . 8 ust . 2 dyrekty- wy 96/9/WE, który wskazuje, iż legalny użytkownik bazy danych nie może do- konywać czynności, które byłyby sprzeczne z normalnym korzystaniem z bazy danych, ani w sposób nieuzasadniony naruszać interesów producenta bazy da- nych (D� Lubasz, M� Namysłowska (red .), Ustawa…) . Ustawodawca przewidział również możliwość korzystania z istotnej, co do jakości lub ilości, części rozpowszechnionej bazy danych, ograniczając ją jed- nakże do trzech sytuacji (art . 8 ust . 1 OchrBazDanychU) . Pierwszą z nich jest dozwolony użytek osobisty, ale dotyczy to jedynie nieelektronicznych baz da- nych . Ograniczenie to wynika z łatwości zwielokrotniania zawartości elektro- nicznych baz danych i związanego z tym narażenia producentów baz danych na istotne ryzyko ekonomiczne (D� Lubasz, M� Namysłowska (red .), Ustawa…) . Drugą formą dozwolonego użytku bazy danych jest użycie jej rozpowszechnio- nej części w charakterze ilustracji w celach badawczych, czy też dydaktycznych . Konieczne jest jednakże wskazanie źródła, a wykorzystanie musi być uzasad- nione niekomercyjnym celem, dla którego wykorzystano bazę (art . 8 ust . 1 pkt 2 OchrBazDanychU) . Trzecia sytuacja, umożliwiająca nieodpłatne korzystanie z bazy danych do celów bezpieczeństwa wewnętrznego, postępowania sądo- wego lub administracyjnego wynika z woli zapewnienia funkcjonowania orga- nów bezpieczeństwa państwa, a także skuteczności postępowań sądowych lub administracyjnych (D� Lubasz, M� Namysłowska (red .), Ustawa…) . Korzystanie z nieistotnej co do ilości, bądź jakości części bazy nie jest naruszeniem prawa sui generis do bazy danych (J� Sieńczyło-Chlabicz (red .), Prawo…, s . 353) . Do art . 8, art . 2 ustawy z 22 .11 .2018 r . (Dz .U . z 2018 r . poz . 2339) zmieniającej ustawę z 28 .12 .2018 r . dodano pkt 4, zgodnie z którym wolno również korzystać z rozpo- wszechnionej bazy danych dla dobra osób niepełnosprawnych będących benefi- cjentami w rozumieniu art . 6 ust . 1 pkt 18 ustawy z 4 .2 .1994 r . o prawie autorskim i prawach pokrewnych, odpowiednio na zasadach określonych w Rozdziale 3 w Oddziale 3a tej ustawy . 8 BAZA DANYCH Zgodnie z ustawą o ochronie baz danych, bazy danych podlegają 15-let- niemu okresowi ochrony, który liczony jest od roku następującego po tym, w którym została ona sporządzona (art . 10 ust . 1 OchrBazDanychU) . Jednak- że w sytuacji, gdy baza została udostępniona publicznie w jakikolwiek sposób okres ochrony wygasa z upływem 15 lat następujących po roku, w którym mia- ło miejsce jej udostępnienie po raz pierwszy (art . 10 ust . 2 OchrBazDanychU) . Jeżeli natomiast doszło do jakiejkolwiek istotnej zmiany treści bazy danych, jej uzupełnienia, zmiany, bądź usunięcia części, okres ochrony liczony jest wówczas odrębnie, gdyż w istocie powstaje nowa baza danych (art . 10 ust . 3 OchrBazDanychU) . Oprócz ochrony przewidzianej w ustawie o ochronie baz danych, bazy da- nych chronione są także na gruncie ustawy o prawie autorskim i prawach po- krewnych (J� Sieńczyło-Chlabicz (red .), Prawo…, s . 354) . Bazy danych są bowiem szczególną postacią utworu . Ochrona prawnoautorska w stosunku do nich po- wstaje nie ze względu na konstytuujące ją składniki, które w istocie nie muszą być utworami, lecz jak wskazuje art . 3 PrAut z uwagi na twórczy charakter przy- jętego doboru, układu lub zestawienia . W związku z tym, twórczą bazą może niewątpliwie być księga cytatów, natomiast za twórczą nie można będzie uznać bibliografii utworów danego twórcy (R� Markiewicz, Zabawy…, s . 44–45) . Usta- wa o prawie autorskim i prawach pokrewnych nie przewiduje odrębnej ochrony praw majątkowych baz danych, w związku z czym zastosowanie mają przepi- sy ogólne dotyczące praw majątkowych przysługujących twórcy . Zgodnie więc z art . 17 PrAut twórcy przysługuje prawo do korzystania z baz danych, do roz- porządzania nimi na wszystkich polach eksploatacji, a także prawo do wynagro- dzenia za korzystanie z nich . W ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych uregulowano również kwestie dotyczące dozwolonego użytku w odniesieniu do baz danych . I tak, dozwolony użytek publiczny baz danych został w znacznym zakresie ograni- czony w zakresie praw bibliotek, archiwów i szkół . Dlatego też nie obejmuje on udostępniania przez te podmioty nieodpłatnie, w zakresie zadań statutowych, egzemplarzy rozpowszechnionych baz danych . Co więcej, nie obejmuje swym zakresem również zamieszczania rozpowszechnionych baz danych w podręcz- nikach i wypisach w celach dydaktycznych i naukowych, a także prawa ośrod- ków informacji lub dokumentacji m .in . do sporządzania i rozpowszechniania własnych opracowań dokumentacyjnych . Również dozwolony użytek prywat- ny został w znacznym stopniu zawężony w stosunku do baz danych (J� Sieńczy- ło-Chlabicz (red .), Prawo…, s . 359–360) . Zostało bowiem wyłączone z niego m .in . korzystanie z elektronicznych baz danych spełniających cechy utworu, chyba że dotyczy to własnego użytku naukowego niezwiązanego z celem zarobkowym (zob . art . 23 ust . 1 PrAut) . Osoba, której prawo do ochrony baz danych zostało naruszone, może docho- dzić swoich roszczeń przewidzianych w wyżej opisanych ustawach . Obydwie ustawy przewidują takie same typy roszczeń: o zaniechanie naruszeń, usunięcie 9 CYTAT skutków naruszenia, zobowiązanie do jednokrotnego, bądź wielokrotnego ogło- szenia w prasie oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie lub podania do publicznej wiadomości części albo całości orzeczenia sądu wydane- go w rozpatrywanej sprawie, w sposób i w zakresie określonym przez sąd . Co więcej, może domagać się naprawienia wyrządzonej jej szkody, a także wydania uzyskanych korzyści (art . 79 ust . 1 pkt 3 i 4 PrAut oraz art . 11 ust . 1 pkt 3 i 4 OchrBazDanychU) . Obie regulacje przewidują także możliwość obowiązku za- płaty na rzecz producenta stosownej sumy pieniężnej przez osobę, która naru- szyła jego prawa, jeżeli zaniechanie naruszania lub usunięcie skutków narusze- nia byłoby dla tej osoby niewspółmiernie dotkliwe . Sąd może także orzec na wniosek producenta o wycofaniu z obrotu, przyznaniu producentowi na poczet należnego odszkodowania lub o zniszczeniu bezprawnie wytworzonych przed- miotów oraz środków i materiałów użytych do ich wytworzenia (art . 11 ust . 4 OchrBazDanychU i art . 79 ust . 4 PrAut) . Ustawy przewidują również odpowie- dzialność karną za bezprawne pobieranie danych lub wtórne wykorzystanie w całości lub istotnej, co do jakości, części bazy . Zgodnie z treścią art . 12 ust . 1 OchrBazDanychU dopuszczenie się w/w czynów w celu osiągnięcia korzyści majątkowych, bez uprawnienia lub wbrew jego warunkom zagrożone jest karą grzywny . Orzekanie następuje na podstawie Kodeksu postępowania w spra- wach o wykroczenia . Literatura: J� Barta, R� Markiewicz, Prawo autorskie, Warszawa 2016; D� Lubasz, M� Namysłowska (red .), Ustawa o ochronie baz danych . Komentarz, Warszawa 2013; R� Markiewicz, Zabawy z prawem autorskim, Warszawa 2015; J� Sieńczyło-Chlabicz (red .), Prawo własności intelektualnej, Warszawa 2013; S� Stanisławska-Kloc, Ochrona baz danych, ZNUJ PWWI 2002; P� Waglowski, Ochrona baz danych, Warszawa 2009; M� Załucki, Prawo własności intelektualnej . Repetytorium,Warszawa 2008 . [J .M .] CYTAT Prawo cytatu, potocznie zwane „cytatem”, pozwala na wykorzystanie cudzej twórczości w działalności naukowej, dydaktycznej, publicystycznej, czy też artystycznej (J� Maciąg, Prawo…, s . 89, [za:] J� Sieńczyło-Chlabicz (red .), Prawo…, s . 124) . Zgodnie z treścią art . 29 PrAut wolno przytaczać w utworach stano- wiących samoistną całość urywki rozpowszechnionych utworów oraz rozpo- wszechnione utwory plastyczne, utwory fotograficzne lub drobne utwory w ca- łości, w zakresie uzasadnionym celami cytatu, takimi jak wyjaśnianie, polemika, analiza krytyczna lub naukowa, nauczanie lub prawami gatunku twórczości . Aby możliwe było skorzystanie z prawa cytatu konieczne jest, aby utwór, bę- dący jego przedmiotem był uprzednio rozpowszechniony, a więc uprzednio 10
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:


Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: