Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00481 008230 20948829 na godz. na dobę w sumie
Leksykon procesu cywilnego. Podstawowe pojęcia - ebook/pdf
Leksykon procesu cywilnego. Podstawowe pojęcia - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 432
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8235-025-8 Rok wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> historia i teoria prawa
Porównaj ceny (książka, ebook (-15%), audiobook).

Leksykon procesu cywilnego. Podstawowe pojęcia będzie pomocny w nauce postępowania cywilnego dla studentów różnych kierunków studiów, w szczególności prawa, administracji, zarządzania lub europeistyki. Dzięki alfabetycznemu układowi haseł Leksykon będzie także wygodną pomocą dla praktyków, pracowników administracji publicznej, dziennikarzy i innych osób potrzebujących zwięzłej informacji na temat określonej instytucji lub pojęcia z zakresu postępowania cywilnego.

Koncepcja leksykonu wyklucza, co do zasady, ukazanie doktrynalnych i judykacyjnych sporów i ich motywacji, skłania do prezentacji najszerzej akceptowanego rozwiązania. W publikacji odstąpiono zatem od pogłębionych wywodów teoretycznych czy prawnoporównawczych, odsyłając przy każdym haśle do kilku lub kilkunastu najbardziej reprezentatywnych monografii lub artykułów, publikowanych począwszy od okresu międzywojennego po dzień dzisiejszy.

Nie można również pominąć tego aspektu, że prawo procesowe cywilne jest przedmiotem uważnego zainteresowania ustawodawcy. Takim zainteresowaniem cieszy się zwłaszcza Kodeks postępowania cywilnego, który był już nowelizowany kilkaset razy. Ostatnie obszerne nowelizacje były wynikiem wejścia w życie ustawy z 4.7.2019 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 1469 ze zm.) oraz ustawy z 13.2.2020 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 288 ze zm.). Każda ze zmian, tych obszerniejszych i tych punktowych, tych systemowych i tych kosmetycznych, dokonywana była z zamiarem usprawnienia postępowania, zwłaszcza postępowania rozpoznawczego i egzekucyjnego. Niestety analiza powyższego prowadzi do konkluzji, że utrzymanie niezbędnej spójności podstawowej dla postępowania cywilnego regulacji prawnej, jaką powinien stanowić Kodeks, jest niemożliwe. Tym większe znaczenie dla funkcjonowania w praktyce tej jakże praktycznej gałęzi prawa, jaką jest postępowanie cywilne, przypada orzecznictwu i doktrynie. I tym bardziej potrzebne staje się podjęcie próby usystematyzowania aktualnego stanu prawnego, ponieważ wskazane niezwykle częste i głębokie zmiany nie ułatwiają odnalezienia się w zawiłej rzeczywistości prawnoprocesowej.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

APELACJA Apelacja jest obok zażalenia (→ ZAŻALENIE) jedynym środkiem odwoławczym w polskim procesie cywilnym . Wprawdzie bowiem katalog środków zaskarże- nia jest obfity, jednakże przeważają w nim inne środki zaskarżenia (→ SPRZE- CIW OD NAKAZU ZAPŁATY, → ZARZUTY OD NAKAZU ZAPŁATY, sprzeciw od wyroku zaocznego [→ WYROK], zażalenie do innego składu sądu pierwszej instancji lub innego składu sądu drugiej instancji [→ ZAŻALENIE], → SKARGA NA ORZECZENIE REFERENDARZA SĄDOWEGO) oraz nadzwyczajne środki zaskarżenia (→ SKARGA KASACYJNA, → SKARGA O STWIERDZENIE NIE- ZGODNOŚCI Z PRAWEM PRAWOMOCNEGO ORZECZENIA, → SKARGA O WZNOWIENIE POSTĘPOWANIA, → SKARGA NADZWYCZAJNA, skarga o uchylenie wyroku sądu polubownego [→ ARBITRAŻ], zażalenie do Sądu Naj- wyższego [→ ZAŻALENIE]) . Wniesienie apelacji otwiera drogę do przeprowadzenia kontroli orzeczenia sądu pierwszej instancji, co realizuje w pełni konstytucyjne zasady zaskarżalno- ści orzeczeń sądu pierwszej instancji (art . 78 Konstytucji RP) oraz instancyjności (art . 176 ust . 1 Konstytucji RP) . Apelacja jako środek odwoławczy cechuje się dewolutywnością (przeniesienie rozpoznania sprawy do sądu drugiej instan- cji, którym dla sądów rejonowych są sądy okręgowe, a dla sądów okręgowych – sądy apelacyjne – art . 367 § 2 KPC) i suspensywnością (wstrzymanie upra- womocnienia się zaskarżonego orzeczenia), a ponadto brakiem zamkniętego katalogu zarzutów, na których może zostać oparta (z wyjątkiem apelacji w po- stępowaniu uproszczonym (art . 5059 KPC) oraz w europejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń (art . 5059 w zw . z art . 50527 § 1 KPC) . Apelacja jest środkiem odwoławczym od wyroku (lub postanowienia roz- strzygającego sprawę co do istoty w postępowaniu nieprocesowym) sądu pierw- 1 APELACJA szej instancji, rozpoznawanym przez sąd drugiej instancji . W aktualnie przyję- tym modelu apelacji zadaniem sądu odwoławczego jest ponowne rozpoznanie sprawy na podstawie materiału zabranego przez sąd pierwszej i drugiej instancji (tzw . apelacja pełna), a w razie stwierdzenia zasadności apelacji dokonanie zmia- ny zaskarżonego wyroku . Jedynie wyjątkowo sąd odwoławczy władny jest do uchylenia zaskarżonego wyroku . Równocześnie celem zabezpieczenia spraw- ności postępowania (→ ZASADA KONCENTRACJI MATERIAŁU PROCESO- WEGO), pomimo przyjęcia modelu apelacji pełnej, ustawodawca przewidział możliwość, aby sąd drugiej instancji pominął nowe fakty i dowody, jeżeli strona mogła je powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, chyba że potrzeba powołania się na nie wynikła później (art . 381 KPC) . Nie można po- minąć jednakże licznych elementów kontrolnych widocznych w postępowaniu apelacyjnym obok akcentowanego już ponownego rozpoznania sprawy: skarżą- cy ma obowiązek wskazania w apelacji zwięzłego przedstawienia zarzutów i ich uzasadnienia (art . 368 § 1 pkt 2 i 3 KPC), a sąd odwoławczy ma obowiązek odnie- sienia się do nich; istotnie ograniczono możliwość zmiany lub rozszerzenia żą- dania w postępowaniu apelacyjnym (art . 383 KPC) oraz prawo nowości (art . 381 KPC); sąd odwoławczy nie może przekroczyć granic zaskarżenia (art . 378 § 1 KPC), a sędzia sprawozdawca na rozprawie zwięźle przedstawia stan sprawy ze szczególnym uwzględnieniem zarzutów i wniosków apelacyjnych (art . 377 KPC) . Apelacja jest środkiem odwoławczym od wyroków sądów pierwszej instancji (pełnych, częściowych, wstępnych, końcowych, uzupełniających, a ponadto – w przypadku powoda – również zaocznych) oraz od postanowień co do istoty sprawy wydawanych przez sąd pierwszej instancji w postępowaniu nieproce- sowym (art . 518 KPC), niezależnie od rodzaju sprawy lub wartości przedmio- tu zaskarżenia . Jeżeli strona składa apelację, środek ten jest również właściwy dla zaskarżenia rozstrzygnięcia o kosztach procesu . W przypadku pomieszcze- nia w wyroku innych rozstrzygnięć, które powinny zostać wydane w formie postanowienia (np . postanowienie o częściowym umorzeniu postępowania, o częściowym odrzuceniu pozwu), niezbędne jest skorzystanie z apelacji dla zaskarżenia rozstrzygnięcia co do istoty sprawy oraz z zażalenia dla zaskarże- nia rozstrzygnięcia o charakterze procesowym (uchw . SN z 26 .2 .1968 r ., III PZP 44/67, OSNCP 1968, Nr 8–9, poz . 130) . Niedopuszczalna jest apelacja od wyro- ku, który w sensie procesowym nie istnieje (sententia non existens), np . nie został ogłoszony, nie został podpisany (uchw . SN z 13 .3 .2002 r ., III CZP 12/02, OSNC 2003, Nr 2, poz . 17), jak też od rozstrzygnięcia, które w orzeczeniu nie zostało zawarte, np . od brakującego orzeczenia o częściowym oddaleniu powództwa, jeżeli powództwo zostało częściowo uwzględnione . Legitymację do wniesienia apelacji ma strona (→ STRONA PROCESOWA), interwenient uboczny (→ INTERWENCJA UBOCZNA), prokurator i inne pod- mioty działające na takich zasadach jak prokurator (→ PROKURATOR), orga- nizacja pozarządowa (→ ORGANIZACJA POZARZĄDOWA) . Każdemu ze 2 APELACJA współuczestników (→ WSPÓŁUCZESTNICTWO PROCESOWE), niezależnie od rodzaju współuczestnictwa, przysługuje samodzielna legitymacja do zaskar- żenia wyroku (art . 73 § 1 i art . 74 zd . 1 KPC), z tym że w przypadku współuczest- ników, których łączy współuczestnictwo materialne, wynikające ze wspólności praw i obowiązków, w granicach zaskarżenia sąd drugiej instancji będzie mógł z urzędu rozpoznać sprawę także na rzecz współuczestników, którzy wyroku nie zaskarżyli (art . 378 § 2 KPC), zaś w przypadku współuczestnictwa jedno- litego i współuczestnictwa koniecznego apelacja wniesiona przez jednego ze współuczestników sprawia, iż wyrok nie uprawomocni się wobec pozostałych współuczestników . Dodatkowo w ostatnim orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że grava- men, będąc warunkiem istnienia interesu prawnego w zaskarżeniu orzeczenia, jest przesłanką dopuszczalności środka zaskarżenia, chyba że interes publiczny wymaga merytorycznego rozpoznania tego środka . Pokrzywdzenie orzecze- niem (gravamen) zachodzi zaś wtedy, gdy zaskarżone orzeczenie jest obiektyw- nie w sensie prawnym niekorzystne dla skarżącego, gdyż z punktu widzenia jego skutków związanych z prawomocnością materialną skarżący nie uzyskał takiej ochrony prawnej, którą zamierzał osiągnąć przez procesowo odpowied- nie zachowanie w postępowaniu poprzedzającym wydanie orzeczenia, a w ra- zie jego braku zaskarżone orzeczenie per se wywołuje takie skutki (uchw . SN z 15 .5 .2014 r ., III CZP 88/13, OSNC 2014, Nr 11, poz . 108) . Apelację wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok, w terminie 2-ty- godniowym od doręczenia stronie skarżącej wyroku z uzasadnieniem . Jeżeli jed- nakże doszło do przedłużenia terminu do sporządzenia pisemnego uzasadnie- nia, termin do wniesienia apelacji wynosi 3 tygodnie, o czym sąd zobligowany jest zawiadomić stronę doręczając jej wyrok z uzasadnieniem . Termin uważa się za zachowany także wtedy, gdy przed jego upływem strona wniosła apelację do sądu drugiej instancji . W takim przypadku sąd ten zawiadamia sąd pierwszej instancji o wniesieniu apelacji i żąda przedstawienia akt sprawy (art . 369 KPC) . Apelacja wnoszona jest w formie pisma procesowego (ale w sprawach z za- kresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych pracownik lub ubezpieczony dzia- łający bez adwokata lub radcy prawnego może zgłosić w sądzie właściwym ust- nie do protokołu treść apelacji, art . 466 KPC) . Powinna ona zatem czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego, a ponadto zawierać: 1) oznaczenie wyroku, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest on zaskarżony w całości czy w części; 2) zwięzłe przedstawienie zarzutów; 3) uzasadnienie zarzutów; 4) powołanie, w razie potrzeby, nowych faktów lub dowodów; 5) wniosek o zmianę lub o uchylenie wyroku z zaznaczeniem zakresu żądanej zmiany lub uchylenia . W zarzutach co do podstawy faktycznej rozstrzygnięcia należy wskazać fakty ustalone przez sąd pierwszej instancji niezgodnie z rzeczywistym stanem rzeczy 3 APELACJA lub istotne dla rozstrzygnięcia fakty nieustalone przez sąd pierwszej instancji . Powołując nowe fakty lub dowody, należy uprawdopodobnić, że ich powołanie w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie było możliwe albo potrze- ba ich powołania wynikła później . Powołując fakt wykazany dowodem utrwa- lonym za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz i dźwięk, należy oznaczyć część zapisu dotyczącą tego faktu . Ponadto, w sprawach o prawa ma- jątkowe należy oznaczyć wartość przedmiotu zaskarżenia, przy czym wartość ta może być oznaczona na kwotę wyższą od wartości przedmiotu sporu wskazanej w pozwie jedynie wtedy, gdy powód rozszerzył powództwo lub sąd orzekł po- nad żądanie . Z art . 18 ust . 2 KSCU wynika, że od apelacji pobiera się całą opłatę . Sąd pierwszej instancji obowiązany jest niezwłocznie przedstawić akta sądo- wi drugiej instancji, gdzie przeprowadzana jest kontrola dopuszczalności wnie- sionego środka zaskarżenia . Przewodniczący lub referendarz sądowy upraw- nieni są do wdrożenia postępowania naprawczego w przypadku ujawnienia braków formalnych lub fiskalnych apelacji . Sąd drugiej instancji odrzuca apela- cję spóźnioną, nieopłaconą lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również apelację, której braków strona nie usunęła w wyznaczonym terminie (art . 373 § 1 KPC) . Na postanowienie sądu drugiej instancji o odrzuceniu apelacji przysłu- guje zażalenie do innego składu tego sądu (art . 3942 § 1 KPC; → ZAŻALENIE) . Jeżeli apelacja jest dopuszczalna i nie zachodzą inne przeszkody w nadaniu jej biegu, przewodniczący zarządza doręczenie odpisów apelacji pozostałym stronom . Pozostałe strony mogą wnieść odpowiedź na apelację w terminie 2 ty- godni od dnia doręczenia odpisu apelacji . Apelację rozpoznaje sąd okręgowy lub sąd apelacyjny, stosownie do art . 367 § 2 KPC, ewentualnie Sąd Najwyższy, jeżeli przejął ją do rozpoznania w przy- padku przedstawienia przez sąd odwoławczy zagadnienia prawnego budzące- go poważne wątpliwości (art . 390 § 1 KPC) . Rozpoznanie sprawy następuje w składzie trzech sędziów zawodowych, jed- nakże na posiedzeniu niejawnym sąd orzeka w składzie jednego sędziego, z wy- jątkiem wszakże wydania wyroku . Zatem każde postanowienie sądu odwoław- czego, bez względu na przedmiot rozstrzygnięcia, które zapada na posiedzeniu niejawnym, z wyjątkiem wyroku, wydawane jest w składzie jednoosobowym . Sąd może też zlecić przeprowadzenie dowodu sędziemu wyznaczonemu, także gdy przyczyni się to do przyspieszenia postępowania . Sąd drugiej instancji może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, je- żeli wniesiono apelację od wyroku oddalającego powództwo oczywiście bez- zasadne (art . 3911 § 1 KPC) oraz jeżeli przeprowadzenie rozprawy nie jest ko- nieczne, zaś strona w apelacji lub odpowiedzi na apelację nie złożyła wniosku o przeprowadzenie rozprawy (art . 374 KPC) . Jednakże i w tym ostatnim przy- padku wyznaczenie rozprawy nie jest konieczne, jeżeli cofnięto pozew lub ape- lację albo zachodzi nieważność postępowania . Zasadą jest zatem rozpoznanie apelacji na rozprawie, która przed sądem dru- giej instancji odbywa się bez względu na niestawiennictwo jednej lub obu stron . 4 APELACJA Po wywołaniu sprawy rozprawa rozpoczyna się od sprawozdania sędziego, któ- ry zwięźle przedstawia stan sprawy ze szczególnym uwzględnieniem zarzutów i wniosków apelacyjnych . Sąd może zrezygnować ze sprawozdania za zgodą obecnych stron albo w przypadku ich niestawiennictwa, chyba że rozprawa od- bywa się z udziałem publiczności . Dla określenia istoty apelacji kluczowe znaczenie ma art . 378 KPC, wyznacza- jący kompetencje sądu odwoławczego . Sąd ten rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważ- ność postępowania . Przede wszystkim zatem sąd drugiej instancji rozpozna- je ponownie sprawę, a nie sam środek odwoławczy (uchw . SN z 31 .1 .2008 r ., III CZP 49/07, OSNC 2008, Nr 6, poz . 55), a więc w ramach swobody jurysdyk- cyjnej może oprzeć się na materiale dowodowym zgromadzonym przed sądem pierwszej instancji, odmiennie go oceniając . Granice apelacji, o których mowa w art . 378 § 1 KPC, a zatem granice, w któ- rych sąd drugiej instancji powinien rozpoznać apelację, wyznaczone są przez za- kres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji (podmiotowe i przedmioto- we granice zaskarżenia, inaczej rozstrzygnięcie objęte wyrokiem sądu pierwszej instancji, lub jego część, co do których apelujący domaga się ponownego rozpo- znania sprawy), granice wniosków i zarzutów apelacji . Uwzględniając swobodę jurysdykcyjną sądu odwoławczego, rola zarzutów apelacyjnych sprowadza się tylko do uwypuklenia istotnych, zdaniem skarżącego, problemów prawnych, do przekonania sądu drugiej instancji co do ich oceny oraz „ułatwienia” kontroli instancyjnej . Równocześnie zaś niezaskarżone części orzeczenia nie podlegają kontroli apelacyjnej, choćby były dotknięte wadliwościami . Sformułowanie za- warte w art . 378 § 1 KPC oznacza, że sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę merytorycznie w granicach zaskarżenia, dokonuje własnych ustaleń faktycz- nych, prowadzi lub ponawia dowody albo poprzestaje na materiale zebranym w pierwszej instancji, ustala podstawę prawną orzeczenia niezależnie od zarzu- tów podniesionych w apelacji, będąc ewentualnie związany oceną prawną lub uchwałą Sądu Najwyższego, stosuje przepisy regulujące postępowanie apelacyj- ne, a gdy brak takich przepisów, przepisy dotyczące postępowania przed sądem pierwszej instancji, kontroluje prawidłowość postępowania przed sądem pierw- szej instancji, pozostaje związany zarzutami przedstawionymi w apelacji, jeżeli są dopuszczalne, bierze pod uwagę z urzędu nieważność postępowania, orzeka co do istoty sprawy stosownie do wyników postępowania, nie wykraczając poza wniosek zawarty w apelacji i nie narusza zakazu reformationis in peius (wyr . SN z 5 .4 .2017 r ., II CSK 554/16, Legalis) . Najczęściej formułowanymi zarzutami apelacyjnymi są zarzuty nierozpozna- nia istoty sprawy, nieważności postępowania, wadliwej oceny dowodów, wa- dliwego poczynienia ustaleń faktycznych, wadliwego zastosowania prawa ma- terialnego, naruszenia innych przepisów postępowania . W orzecznictwie Sądu Najwyższego ostatecznie ustalono, że sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczą- 5 APELACJA cymi naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naru- szenia prawa procesowego; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania (uchw . SN z 31 .1 .2008 r ., III CZP 49/07, OSNC 2008, Nr 6, poz . 55) . Związanie sądu drugiej instancji zarzutami apelacji dotyczą- cymi naruszenia prawa procesowego oznacza, że sąd ten nie bada i nie rozważa innych możliwych naruszeń prawa procesowego przez sąd pierwszej instancji, ale jednocześnie ma obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów podnie- sionych w tym zakresie w apelacji (wyr . SN z 2 .7 .2008 r ., II PK 7/08, OSNAPiUS 2009, Nr 21–22, poz . 283) . W zakresie zarzutów procesowych należy dodatkowo zauważyć, że z jednej strony sąd bierze pod uwagę z urzędu nieważność postę- powania, niezależnie od podniesionych zarzutów, z drugiej zaś strony – niezwró- cenie w określonym w art . 162 KPC terminie (→ PROTOKÓŁ) uwagi sądu na uchybienia przepisom postępowania wraz z wnioskiem o wpisanie zastrzeżenia do protokołu pozbawia stronę, która zastrzeżenia nie zgłosiła, prawa powołania się na takie uchybienia w dalszym toku postępowania, chyba że chodzi o przepisy postępowania, których naruszenie sąd powinien wziąć pod rozwagę z urzędu, albo iż strona uprawdopodobni, że nie zgłosiła zastrzeżeń bez swojej winy . Nieważność postępowania brana jest, jak już wskazano, pod uwagę przez sąd z urzędu, o ile mieści się w granicach zaskarżenia . Uchybienie to zachodzi, jeżeli: 1) droga sądowa była niedopuszczalna; 2) strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany; 3) o to samo roszczenie między tymi samymi stronami toczy się sprawa wcze- śniej wszczęta albo jeżeli sprawa taka została już prawomocnie osądzona; 4) skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w roz- poznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy; 5) strona została pozbawiona możności obrony swych praw; 6) sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu (art . 379 KPC); 7) zachodzi brak jurysdykcji krajowej; 8) sprawę rozpoznano z naruszeniem immunitetu sądowego . Na granice apelacji wpływa zatem nie tylko regulacja art . 378 KPC, ale także art . 380 KPC (możliwość zgłoszenia żądania rozpoznania również tych postano- wień sądu pierwszej instancji, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zaża- lenia, a miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy), art . 381 KPC (możliwość zgło- szenia nowych faktów i dowodów), art . 383 KPC (zakaz rozszerzania żądania pozwu i występowania z nowymi roszczeniami, z wyjątkiem żądania zamiast pierwotnego przedmiotu sporu jego wartości lub innego przedmiotu, a w spra- wach o świadczenie powtarzające się rozszerzenia żądania pozwu o świadcze- nia za dalsze okresy), art . 384 KPC (zakaz uchylenia lub zmiany orzeczenia na niekorzyść strony wnoszącej apelację, jeżeli strona przeciwna nie wniosła apela- cji; zakaz reformationis in peius) . 6 APELACJA Przeszkodą do wydania orzeczenia merytorycznego przez sąd odwoławczy jest cofnięcie apelacji oraz upływ terminu zawieszenia postępowania z przyczyn wymienionych w art . 182 § 1 KPC, ewentualnie zawarcie ugody, a w sprawach małżeńskich i ze stosunków między rodzicami a dziećmi także śmierć strony . W razie cofnięcia apelacji sąd drugiej instancji umarza postępowanie apelacyjne i orzeka o kosztach jak przy cofnięciu pozwu, jednakże gdy cofnięcie apelacji nastąpiło przed sądem pierwszej instancji, postępowanie umarza sąd pierwszej instancji (art . 391 § 2 KPC) . Należy odnotować, że w postępowaniu apelacyjnym przewidziano wyjąt- kową instytucję przedstawienia Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego . Zgodnie z art . 390 KPC, jeżeli przy rozpoznawaniu apelacji powstanie zagad- nienie prawne budzące poważne wątpliwości, sąd może przedstawić to zagad- nienie do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu, odraczając rozpoznanie spra- wy . Sąd Najwyższy władny jest przejąć sprawę do rozpoznania albo przekazać zagadnienie do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi tego Sądu . Uchwała Sądu Najwyższego (→ UCHWAŁA) rozstrzygająca zagadnienie prawne wiąże w danej sprawie . Orzeczenie sądu odwoławczego może oddalać apelację bezzasadną (art . 385 KPC) lub uwzględniać apelację, jeśli jest ona uzasadniona . Wyrok uwzględniają- cy apelację powinien być wyrokiem reformatoryjnym (zmieniającym zaskarżo- ny wyrok) . W wypadkach przewidzianych szczegółowo w ustawie możliwe jest również rozstrzygnięcie kasatoryjne, któremu towarzyszy odrzucenie pozwu lub umorzenie postępowania (w razie stwierdzenia nieważności postępowa- nia z przyczyny stanowiącej podstawę odrzucenia pozwu lub umorzenia po- stępowania), ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania . Ta ostatnia decyzja procesowa zapada w razie stwierdzenia nieważności postępo- wania z przyczyn niestanowiących podstawy odrzucenia pozwu lub umorzenia postępowania, jak też w przypadku nierozpoznania istoty sprawy, a ponadto wówczas, gdy wydanie wyroku co do istoty sprawy wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości; w sprawach należący do postępowania uproszczonego (→ POSTĘPOWANIE UPROSZCZONE) i europejskiego postę- powania w sprawie drobnych roszczeń, jeżeli zachodzi naruszenie prawa mate- rialnego, a zgromadzone dowody nie dają wystarczających podstaw do zmiany wyroku . Co istotne, w przypadku uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sąd rozpoznaje ją w tym samym składzie, chyba że nie jest to możliwe lub powodowałoby nadmierną zwłokę w postępowaniu . Ocena prawna wyrażona w uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji wiąże zarów- no sąd, któremu sprawa została przekazana, jak i sąd drugiej instancji, przy po- nownym rozpoznaniu sprawy . Nie dotyczy to jednak przypadku, gdy nastąpiła zmiana stanu prawnego lub faktycznego, albo gdy po wydaniu wyroku sądu drugiej instancji Sąd Najwyższy w uchwale rozstrzygającej zagadnienie prawne wyraził odmienną ocenę prawną . 7 APELACJA W przypadku wyroku wydanego w warunkach oczywistej bezzasadności powództwa (art . 1911 KPC; → POZEW) w postępowaniu apelacyjnym można pominąć czynności, które ustawa nakazuje podjąć na skutek wniesienia apelacji, w szczególności nie wzywać powoda do usunięcia jej braków ani uiszczenia opła- ty . Sąd drugiej instancji może rozpoznać apelację na posiedzeniu niejawnym, nie doręczając apelacji osobie wskazanej jako pozwany ani nie rozpoznając wnio- sków złożonych wraz z tą apelacją . W przypadku stwierdzenia, że powództwo nie jest oczywiście bezzasadne, sąd drugiej instancji uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, po czym wraz z odpisem pozwu doręcza się pozwanemu odpisy apelacji oraz wy- roków sądów obu instancji z uzasadnieniami . W pozostałych przypadkach sąd drugiej instancji oddala apelację . Uzasadnienie wyroku oddalającego apelację sąd drugiej instancji może ograniczyć do odwołania się do ustaleń i wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku zawartych w uzasadnieniu wyroku sądu pierwszej instancji (art . 3911 KPC) . Widoczne jest zatem istotne uproszczenie trybu postę- powania, co wynika z charakteru sprawy, w której zapadł zaskarżony wyrok . Od wydanego przez sąd drugiej instancji prawomocnego wyroku lub posta- nowienia w przedmiocie odrzucenia pozwu albo umorzenia postępowania koń- czących postępowanie w sprawie strona, Prokurator Generalny, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka może wnieść skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (→ SKARGA KASACYJNA) . Natomiast w razie uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przy- sługuje zażalenie do Sądu Najwyższego . Orzeczenie sądu drugiej instancji jest prawomocne z chwilą wydania i z tą chwilą staje się wykonalne . Jednakże, stosownie do art . 388 KPC, jeżeli na skutek wykonania orzeczenia stronie może być wyrządzona niepowetowana szkoda, sąd drugiej instancji na wniosek strony może wstrzymać wykonanie swego orze- czenia do czasu ukończenia postępowania kasacyjnego, jak też wstrzymać sku- teczność zaskarżonego orzeczenia niepodlegającego wykonaniu . Jeżeli apelację oddalono, sąd drugiej instancji może wstrzymać wykonanie także orzeczenia sądu pierwszej instancji . Sąd drugiej instancji na wniosek strony może uzależnić wykonanie orzeczenia od złożenia przez powoda stosownego zabezpieczenia . Zabezpieczenie może również polegać na wstrzymaniu wydania powodowi sum pieniężnych po ich wyegzekwowaniu od pozwanego lub na wstrzymaniu sprzedaży zajętego majątku . Do czasu upływu terminu do wniesienia skargi ka- sacyjnej wstrzymuje się z urzędu sprzedaż nieruchomości . Literatura: B. Bladowski, Środki odwoławcze w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2013; W. Broniewicz, Zniesienie postępowania w procesie cywilnym, Pal . 1971, Nr 4; T. Ereciński, Apelacja w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2020; M. Fruchs, Nowe zasady postępowania apelacyjnego wedle KPC a praktyka małopolska, GP 1934, Nr 9; 8 ARBITRAŻ M. Manowska, Apelacja w postępowaniu cywilnym . Komentarz, orzecznictwo, Warszawa 2017; A. Marciniak, Cofnięcie apelacji w procesie cywilnym, [w:] J. Gudowski, K. Weitz (red .), Au- rea praxis . Aurea theoria . Księga pamiątkowa ku czci Profesora Tadeusza Erecińskiego, t . 1, Warszawa 2011; M. Michalska-Marciniak, Zasada instancyjności w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2013 A. Oklejak, Apelacja w procesie cywilnym, Kraków 1994; M. Piekarski, Pozbawienie strony możności obrony swych praw w postępowaniu cywil- nym, Warszawa 1964; P. Sokal, Pozbawienie strony możności obrony swych praw a nieważność postępowania, MoP 2013, Nr 10; K. Weitz, Wykładnia prawa dokonana przez Sąd Najwyższy a nowe fakty i dowody w po- nownym postępowaniu apelacyjnym, Pal . 2007, Nr 7–8; T. Zembrzuski, Uchybienie terminu do wniesienia odpowiedzi na apelację a skuteczność zgłoszenia wniosku o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego, MoP 2012, Nr 15; tenże, Charakter zażalenia na wyrok a skład sądu rozpoznającego sprawę w razie uchyle- nia wyroku sądu II instancji uchylającego wyrok sądu I instancji, MoP 2015, Nr 7; tenże, Nieważność postępowania w procesie cywilnym, Warszawa 2017 . [J .M .-K .] ARBITRAŻ Instytucja sądownictwa arbitrażowego (arbitrażu, sądownictwa polubownego) sięga swoimi korzeniami co najmniej czasów rzymskich, kiedy dopuszczal- ne było zawarcie umowy o powierzeniu osobie trzeciej rozstrzygnięcia sporu stron . Arbitraż (art . 1154–1217 KPC), obok mediacji (→ MEDIACJA) oraz in- nych nieprzewidzianych w KPC alternatywnych metod rozstrzygania sporów (ang . Alternative Dispute Resolution; ADR) stanowi odrębną od sądownictwa pań- stwowego płaszczyznę rozwiązywania sporów cywilnoprawnych . Sąd polubowny (sąd arbitrażowy) to sąd niepaństwowy, któremu na mocy zgodnej woli stron wyrażonej w sposób określony przepisami powierzono, z wyłączeniem kompetencji sądu państwowego, rozstrzygnięcie sporu, ze skut- kiem zrównania mocy wyroku wydanego przez ten sąd z wyrokiem sądu pań- stwowego . Orzeczenie sądu państwowego o uznaniu wyroku sądu polubowne- go lub stwierdzeniu jego wykonalności prowadzi do nadania temu wyrokowi takiej samej mocy, jaką mają orzeczenia sądów państwowych, co jednoznacznie potwierdza art . 1212 § 1 KPC . Oznacza to, że takie orzeczenie, dzięki związane- mu z nim orzeczeniu sądu państwowego, powinno być traktowane w obrocie tak samo jak każde inne orzeczenie sądu państwowego, w tym korzysta z przy- miotów wskazanych w art . 365 § 1 KPC (wyr . SN z 13 .4 .2012 r ., I CSK 416/11, OSNC 2012, Nr 10, poz . 121) . Pomimo zastosowanej w ustawie terminologii sąd polubowny nie jest są- dem w konstytucyjnym tego słowa znaczeniu, ponieważ nie działa w imieniu państwa . Zalicza się go zatem do organów quasi-sądowych lub pozasądowych . 9 ARBITRAŻ W przypadku arbitrażu umowa stron przekazuje rozstrzygnięcie sprawy orga- nowi niepaństwowemu i pozbawia kompetencji w tym zakresie sąd państwowy, zaś możliwość wydania wyroku posiadającego moc prawną zrównaną z wyro- kiem sądu państwowego sprawia, że arbitraż jest najskuteczniejszą z form ADR . Kompetencja sądu arbitrażowego opiera się na woli stron wyrażonej w za- pisie na sąd polubowny i dopuszczeniu jego działania przez ustawodawcę . Autonomia woli stron nie ogranicza się do powierzenia rozstrzygania sporu organowi niepaństwowemu, ale może obejmować także miejsce postępowa- nia, powołanie arbitrów, procedurę stosowaną przed sądem polubownym itd . Granicę swobody uzgodnień stron stanowią przepisy KPC o charakterze iuris cogentis, stąd też niedopuszczalne byłoby umowne wyłączenie prawa wystąpie- nia do sądu państwowego: o ocenę właściwości sądu polubownego (art . 1165, art . 1180 § 3 KPC), o zabezpieczenie roszczeń dochodzonych przed sądem po- lubownym (art . 1166 KPC), o nadanie klauzuli wykonalności postanowieniu sądu polubownego o zastosowaniu tymczasowego środka zabezpieczającego (art . 1181 § 3 KPC), o wyłączenie arbitra (art . 1176 § 2 i 4 KPC), o odwołanie arbi- tra (art . 1177 § 2 KPC), o wyznaczenie nowego lub zastępczego arbitra (art . 1178 § 2 KPC), o ustalenie wynagrodzenia arbitra (art . 1179 § 2 i 3 KPC), o przeprowa- dzenie dowodu lub wykonanie innej czynności, której sąd polubowny nie może wykonać (art . 1192 KPC); podobnie niedopuszczalne jest umowne uzgodnienie zasad postępowania przed sądem powszechnym o uchylenie wyroku sądu po- lubownego (art . 1205–1211 KPC) oraz uznanie lub stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego albo ugody zawartej przed sądem polubownym (art . 1212–1217 KPC) . W razie wniesienia do sądu sprawy dotyczącej sporu ob- jętego zapisem na sąd polubowny sąd odrzuca pozew lub wniosek o wszczę- cie postępowania nieprocesowego, jeżeli pozwany lub uczestnik postępowania nieprocesowego podniesie zarzut zapisu na sąd polubowny przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy . Sąd powszechny nie wyda jednak postanowienia o odrzuceniu pozwu lub wniosku o wszczęcie postępowania nieprocesowego, gdy zapis na sąd polubowny jest nieważny, bezskuteczny, niewykonalny albo utracił moc, jak również wtedy, gdy sąd arbitrażowy orzekł o swej niewłaściwo- ści (art . 1165 § 1 i 2 KPC) . Zapis na sąd polubowny (umowa o arbitraż), będący w istocie umową o roz- poznanie sprawy przez sąd polubowny, wyłącza kompetencję sądu powszech- nego, jeżeli dotyczy sporu posiadającego zdatność arbitrażową . Zapis ten może przybrać formę klauzuli arbitrażowej (kompromisarskiej), zwykle zamieszczo- nej w umowie podstawowej (głównej), ustanawiającej kompetencję sądu polu- bownego do rozstrzygania przyszłych sporów między stronami z określonego stosunku prawnego, lub umowy o arbitraż (kompromisu) stanowiącej umowę zawartą w odniesieniu do określonego sporu już po jego powstaniu . Podstawo- wą przesłanką skuteczności zapisu na sąd polubowny jest to, aby dotyczył on sprawy zdatnej arbitrażowo . Zgodnie z art . 1157 KPC, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, strony mogą poddać pod rozstrzygnięcie sądu polubowne- 10 ARBITRAŻ go: spory o prawa majątkowe, z wyjątkiem spraw o alimenty, oraz spory o prawa niemajątkowe, jeżeli mogą one być przedmiotem ugody sądowej . Arbitraż jest niezwykle zróżnicowany: obok sądów powoływanych ad hoc istnieją stałe sądy arbitrażowe (np . Sąd Arbitrażowy przy Krajowej Izbie Go- spodarczej w Warszawie, Sąd Arbitrażowy przy Polskiej Konfederacji Praco- dawców Prywatnych Lewiatan, Sąd Polubowny przy Polsko-Niemieckiej Izbie Przemysłowo-Handlowej czy Lubelski Sąd Arbitrażowy) . Postępowanie może się toczyć przed sądem polubownym znajdującym się na terytorium Polski lub przed sądem polubownym znajdującym się poza granicami Polski (art . 1154 i 1155 KPC) . Z punktu widzenia rozstrzygnięcia wyróżnić należy ugodę przed sądem polubownym, orzeczenie kończące postępowanie arbitrażowe w sprawie na terytorium Polski (art . 1155 § 2, art . 1205 § 1 KPC) oraz orzeczenie sądu polu- bownego wydane za granicą (art . 1215 KPC) . Postępowanie przed sądem polubownym jest zwykle jednoinstancyjne . Jeżeli jednak strony zgodnie ustaliły, że postępowanie przed sądem polubownym ma obejmować więcej niż jedną instancję (art . 1205 § 2 KPC), przepisy KPC o sądzie polubownym (arbitrażowym) i wynikające z nich zasady i reguły stosuje się rów- nież do odwoławczego sądu polubownego, w tym do ustalania zasad i sposobu postępowania przed tym sądem oraz orzekania przez ten sąd . Rozwiązywanie szczegółowych problemów powstających na tym tle powinno odbywać się przy zachowaniu podstawowych założeń arbitrażu, jego cech i specyfiki jako formy rozstrzygania sporów . W każdym razie, w braku wyraźnych reguł w uzgodnio- nym regulaminie i umowy stron co do przebiegu postępowania arbitrażowego w drugiej instancji, należy przyjąć, że środek odwoławczy powinien być wnie- siony w formie pisemnej, a kognicja odwoławczego sądu polubownego obejmu- je kontrolę wyroku arbitrażowego wydanego w pierwszej instancji zarówno pod względem faktycznym, jak i prawnym, z możliwością powoływania nowych faktów i dowodów . Konieczne jest powołanie nowego zespołu orzekającego według tych samych reguł, które dotyczyły pierwszej instancji, z wyłączeniem arbitrów, którzy wydali zaskarżony wyrok . Do tego nowego, odwoławczego zespołu arbitrów należy ocena, czy środek zaskarżenia wniesiono w terminie . Jeżeli strony nie określiły terminu do zaskarżenia, nowi arbitrzy mogą odwołać się w drodze analogii do terminu do złożenia wniosku o uzupełnienie wyroku (art . 1202 KPC) albo terminu do wniesienia apelacji przed sądem państwowym . Do składu odwoławczego arbitrów należy ponadto, w braku uzgodnienia stron, określenie sposobu prowadzenia arbitrażowego postępowania odwoławczego (art . 1184 § 2 zd . 1 KPC) (wyr . SN z 20 .3 .2015 r ., II CSK 352/14, OSNC 2016, Nr 3, poz . 35) . Brak możliwości rozpoznania sprawy przez sąd powszechny w przypadku dokonania zapisu na sąd polubowny (art . 1165 KPC) sprawia, że zakres oddzia- ływania sądu powszechnego wobec sądu polubownego musi zostać określony przy zastosowaniu zamkniętego katalogu ingerencji przewidzianych w KPC . Nie jest dopuszczalne dokonywanie przez sąd państwowy czynności, które nie 11 ARBITRAŻ są wyraźnie wskazane w przypisach, a wykładnia rozszerzająca przyznanych kompetencji jest niedopuszczalna . Według KPC zakres kompetencji sądu po- wszechnego obejmuje:  1) ocenę właściwości sądu polubownego (art . 1165, art . 1206 § 1 pkt 1 i 3 oraz § 2 pkt 1, art . 1214 § 3 pkt 1 i art . 1215 § 2 pkt 1 i 3 KPC);  2) zabezpieczenie roszczeń dochodzonych przed sądem polubownym (art . 1166 KPC);  3) nadanie klauzuli wykonalności postanowieniu sądu polubownego o zasto- sowaniu tymczasowego środka zabezpieczającego (art . 1181 § 3 KPC);  4) powołanie arbitra, arbitrów lub arbitra przewodniczącego (art . 1171 § 2, art . 1172, 1173 KPC);  5) wyłączenie arbitra (art . 1176 § 2 i 4 KPC);  6) odwołanie arbitra (art . 1177 § 2 KPC);  7) wyznaczenie nowego (zastępczego) arbitra (art . 1178 § 2 KPC);  8) ustalenie wynagrodzenia arbitra i zwrotu przysługujących mu wydatków  9) rozstrzygnięcie o zarzucie braku właściwości sądu polubownego (art . 1180 (art . 1179 § 2 KPC); § 3 KPC); 10) przeprowadzenie dowodu lub wykonanie innej czynności, której sąd polu- bowny nie może wykonać (art . 1192 KPC); 11) przechowywanie akt sprawy wraz z oryginałem wyroku sądu polubowne- go (art . 1204 § 1 KPC); 12) przeprowadzenie postępowania o uchylenie wyroku sądu polubownego na skutek wniesienia skargi (art . 1205–1211 KPC); 13) przeprowadzenie postępowania o uznanie lub stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego albo ugody zawartej przed sądem polubow- nym (art . 1212–1217 KPC); 14) tosowanie środków przymusu na wniosek sądu polubownego (argumentum ex art . 1191 § 1 KPC w zw . z art . 1192 KPC) . Najistotniejszą spośród wskazanych kompetencji wydaje się kognicja w po- stępowaniu ze skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego . Kompetencja ta nie ma służyć podważeniu przebiegu i wyników postępowania przed sądem polubownym, lecz uniemożliwić utrzymanie w mocy takiego wyroku sądu polubownego, który uchybia elementarnym wymaganiom formalnym rozpo- znawania sporów . Jedynie wtedy, gdyby sąd państwowy uznał, że postępo- wanie dowodowe nie zostało w ogóle przeprowadzone lub przeprowadzone niekompletnie, albo w oczywisty sposób przeprowadzono je wadliwie, uchy- biając regułom logicznego rozumowania, wiązania ze sobą faktów w łańcuchu przyczynowo-skutkowym, wybiórczego dopuszczenia dowodów w sprawie, przeprowadzenia dowodów tylko jednej strony, z niezasadnym pominięciem dowodów wnioskowanych przez stronę przeciwną itp ., można byłoby uznać, że nie zostały zachowane wymagania, o których jest mowa w art . 1206 § 1 pkt 4 KPC (wyr . SN z 15 .3 .2012 r ., I CSK 286/11, Legalis) . 12 ARBITRAŻ Strona może w drodze skargi żądać uchylenia wyroku sądu polubownego, jeżeli: 1) brak było zapisu na sąd polubowny, zapis na sąd polubowny jest nieważny, bezskuteczny albo utracił moc według prawa dla niego właściwego; 2) strona nie była należycie zawiadomiona o wyznaczeniu arbitra, o postępo- waniu przed sądem polubownym lub w inny sposób była pozbawiona moż- ności obrony swoich praw przed sądem polubownym; 3) wyrok sądu polubownego dotyczy sporu nieobjętego zapisem na sąd po- lubowny lub wykracza poza zakres takiego zapisu, jeżeli jednak rozstrzy- gnięcie w sprawach objętych zapisem na sąd polubowny daje się oddzielić od rozstrzygnięcia w sprawach nieobjętych tym zapisem lub wykraczających poza jego zakres, wyrok może być uchylony jedynie w zakresie spraw nieob- jętych zapisem lub wykraczających poza jego zakres; 4) przekroczenie zakresu zapisu na sąd polubowny nie może stanowić podsta- wy uchylenia wyroku, jeżeli strona, która brała udział w postępowaniu, nie zgłaszała zarzutów co do rozpoznania roszczeń wykraczających poza zakres zapisu; 5) nie zachowano wymagań co do składu sądu polubownego lub podstawo- wych zasad postępowania przed tym sądem, wynikających z ustawy lub określonych przez strony; 6) wyrok uzyskano za pomocą przestępstwa albo podstawą wydania wyroku był dokument podrobiony lub przerobiony; 7) w tej samej sprawie między tymi samymi stronami zapadł prawomocny wy- rok sądu . Uchylenie wyroku sądu polubownego następuje także wtedy, gdy sąd stwier- dził, że: 1) według ustawy spór nie może być rozstrzygnięty przez sąd polubowny; 2) wyrok sądu polubownego jest sprzeczny z podstawowymi zasadami po- rządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej (klauzula porządku publiczne- go); 3) wyrok sądu polubownego pozbawia konsumenta ochrony przyznanej mu bezwzględnie wiążącymi przepisami prawa właściwego dla umowy, której stroną jest konsument, a gdy prawem właściwym dla tej umowy jest prawo wybrane przez strony – ochrony przyznanej konsumentowi bezwzględnie wiążącymi przepisami prawa, które byłoby właściwe w braku wyboru pra- wa . Jeżeli art . 1208–1211 KPC nie stanowią inaczej, do postępowania ze skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego przepisy o apelacji stosuje się odpo- wiednio . Skargę o uchylenie wyroku sądu polubownego wnosi się do sądu ape- lacyjnego, na obszarze którego znajduje się sąd, który byłby właściwy do rozpo- znania sprawy, gdyby strony nie dokonały zapisu na sąd polubowny, a w braku tej podstawy – do Sądu Apelacyjnego w Warszawie, w terminie 2 miesięcy od dnia doręczenia wyroku lub jeżeli strona wniosła o uzupełnienie, sprostowa- 13 ARBITRAŻ nie lub wykładnię wyroku – w terminie 2 miesięcy od dnia doręczenia przez sąd polubowny orzeczenia rozstrzygającego o tym wniosku . Jednakże, jeżeli skargę o uchylenie wyroku sądu polubownego oparto na podstawie określonej w art . 1206 § 1 pkt 5 lub 6 KPC (wyrok uzyskano za pomocą przestępstwa albo podstawą wydania wyroku był dokument podrobiony lub przerobiony; w tej samej sprawie między tymi samymi stronami zapadł prawomocny wyrok sądu), termin do wniesienia skargi liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o tej podstawie . Strona nie może jednak żądać uchylenia wyroku sądu polu- bownego po upływie 5 lat od dnia doręczenia jej wyroku sądu polubownego . Od wyroku wydanego w postępowaniu ze skargi o uchylenie wyroku sądu po- lubownego przysługuje skarga kasacyjna . Można także żądać wznowienia po- stępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem w przedmiocie uchylenia wyroku sądu polubownego oraz stwierdzenia niezgodności z prawem prawo- mocnego wyroku wydanego w tym przedmiocie . Wyrok sądu polubownego lub ugoda przed nim zawarta mają moc praw- ną na równi z wyrokiem sądu lub ugodą zawartą przed sądem po ich uzna- niu przez sąd albo po stwierdzeniu przez sąd ich wykonalności (art . 1212 § 1 KPC) . O uznaniu albo stwierdzeniu wykonalności wyroku sądu polubownego lub ugody przed tym sądem zawartej sąd orzeka na wniosek strony . Do wnio- sku strona jest obowiązana załączyć oryginał lub poświadczony przez sąd polu- bowny odpis jego wyroku lub ugody przed nim zawartej, jak również oryginał zapisu na sąd polubowny lub urzędowo poświadczony jego odpis . Jeżeli wyrok sądu polubownego lub ugoda przed nim zawarta albo zapis na sąd polubowny nie są sporządzone w języku polskim, strona jest obowiązana dołączyć uwierzy- telniony ich przekład na język polski . W terminie 2 tygodni od dnia doręczenia wniosku strona może przedstawić sądowi stanowisko w sprawie . O uznaniu albo stwierdzeniu wykonalności wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawartej orzeka sąd apelacyjny, na obszarze którego znajduje się sąd, który byłby właściwy do rozpoznania sprawy, gdyby strony nie dokona- ły zapisu na sąd polubowny, a w braku tej podstawy – Sąd Apelacyjny w War- szawie . Do postępowania o uznanie albo stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawartej stosuje się odpowiednio prze- pisy o apelacji . O uznaniu wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawartej, nie- nadających się do wykonania w drodze egzekucji, sąd orzeka postanowieniem . Sąd stwierdza wykonalność wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawartej, nadających się do wykonania w drodze egzekucji, nadając im klauzulę wykonalności . Wyrok sądu polubownego lub ugoda przed nim zawarta, których wykonalność została stwierdzona, są tytułami wykonawczymi . Sąd odmawia uznania albo stwierdzenia wykonalności wyroku sądu polu- bownego lub ugody przed nim zawartej, jeżeli: 1) według przepisów ustawy spór nie może być poddany pod rozstrzygnięcie sądu polubownego; 14 ARBITRAŻ 2) uznanie lub wykonanie wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawartej byłoby sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej (klauzula porządku publicznego); 3) wyrok sądu polubownego lub ugoda przed nim zawarta pozbawia konsu- menta ochrony przyznanej mu bezwzględnie wiążącymi przepisami prawa właściwego dla umowy, której stroną jest konsument, a gdy prawem właści- wym dla tej umowy jest prawo wybrane przez strony – ochrony przyznanej konsumentowi bezwzględnie wiążącymi przepisami prawa, które byłoby właściwe w braku wyboru prawa . Dodatkowo w przypadku wyroku sądu polubownego wydanego za granicą lub ugody zawartej przed sądem polubownym za granicą odmawia się uznania lub stwierdzenia wykonalności, jeżeli: 1) nie było zapisu na sąd polubowny, zapis na sąd polubowny jest nieważny, bezskuteczny albo utracił moc według prawa dla niego właściwego; 2) strona nie była należycie zawiadomiona o wyznaczeniu arbitra, o postępo- waniu przed sądem polubownym lub w inny sposób była pozbawiona moż- liwości obrony swoich praw przed sądem polubownym; 3) wyrok sądu polubownego dotyczy sporu nieobjętego zapisem na sąd po- lubowny lub wykracza poza zakres takiego zapisu, jeżeli jednak rozstrzy- gnięcie w sprawach objętych zapisem na sąd polubowny daje się oddzielić od rozstrzygnięcia w sprawach nieobjętych tym zapisem lub wykraczających poza jego zakres, odmowa uznania albo stwierdzenia wykonalności wyroku sądu polubownego może dotyczyć jedynie spraw nieobjętych zapisem lub wykraczających poza jego zakres; 4) skład sądu polubownego lub postępowanie przed tym sądem nie były zgod- ne z umową stron lub – w braku w tym przedmiocie umowy – nie były zgod- ne z prawem państwa, w którym przeprowadzono postępowanie przed są- dem polubownym; wyrok sądu polubownego nie stał się jeszcze dla stron wiążący lub został uchylony albo jego wykonanie zostało wstrzymane przez sąd państwa, w którym lub według prawa którego wyrok ten został wydany . Na postanowienie sądu apelacyjnego w przedmiocie uznania albo stwierdze- nia wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego w Rzeczypospolitej Polskiej lub ugody przed nim zawartej przysługuje zażalenie do innego składu tego sądu . Natomiast od prawomocnego postanowienia sądu w przedmiocie uznania albo stwierdzenia wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego za granicą lub ugody zawartej przed sądem polubownym za granicą przysługu- je skarga kasacyjna; można także żądać wznowienia postępowania zakończone- go prawomocnym postanowieniem w przedmiocie uznania albo stwierdzenia wykonalności oraz stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego posta- nowienia wydanego w tym przedmiocie . 15
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Leksykon procesu cywilnego. Podstawowe pojęcia
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: