Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00375 006307 14082134 na godz. na dobę w sumie
Leksykon tajemnic - ebook/pdf
Leksykon tajemnic - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 356
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-8825-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Regulacja prawna tajemnic jest rozległa, rozproszona i niejednoznaczna. Problemy definicyjne, różnorodność i niespójność regulacji utrudniają badania nad tajemnicami oraz sporządzenie katalogu tajemnic prawnie chronionych.

Leksykon tajemnic jest efektem zespołowych badań. Zebrano w nim wskazywane w nauce prawa administracyjnego i orzecznictwie tajemnice prawnie chronione. Autorzy haseł poddali analizie ich formalne i materialne aspekty. Wskazano podstawy prawne, sposób wprowadzenia ochrony określonych informacji, wartości podlegające ochronie, zakres przedmiotowy i podmiotowy tajemnic, regulację przetwarzania informacji objętych tajemnicą, okres ochronny, podmioty uprawnione, kryteria i zasady dostępu do informacji chronionych, sankcje za nieuprawnione ujawnienie informacji oraz relacje z innymi tajemnicami.

Dzięki alfabetycznemu układowi haseł oraz odnośnikom Leksykon jest pozycją przydatną dla prawników praktyków oraz podmiotów, na które nałożono obowiązek zachowania tajemnicy. Może być również traktowany jako pomoc dydaktyczna.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

TAJEMNICA ADWOKACKA Tajemnica adwokacka stanowi jedną z tajemnic zawodów prawniczych (por. J. Kurek, Tajemnice zawodów prawniczych. Tajemnica adwokacka, s. 1278–1284), zaliczaną do tzw. tajemnic względnych. Obowiązek zachowania tajemnicy do- tyczy członków korporacji zawodowej (adwokatów i aplikantów adwokackich) i powstaje w związku z wykonywaniem zawodu, z tytułu którego było możliwe „wejście w posiadanie” cudzego sekretu (→ tajemnica zawodowa). Podstawą prawną zachowania tajemnicy adwokackiej są przepisy ustawy z 26.5.1982 r. – Prawo o adwokaturze (art. 6 PrAdw) oraz przepisy prawa korporacyjnego – Zbiór Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu z 14.12.2011 r. (§ 19 KodEtAdw). Tajemnica adwokacka jest szczególnie powiązana z → tajemnicą obrońcy, która stanowi kwalifi kowaną formę tajemnicy adwokackiej. Prawo o adwokaturze i KodEtAdw nie defi niują wartości chronionych tajemnicą. Zachowanie tajemnicy jest elementem prawidłowego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości i całego systemu ochrony prawnej w demokratycznym państwie (J. Naumann, Zbiór Zasad, s. 208), stanowiąc gwarancję praw i wolności obywatel- skich (Uchwała Nr X KZA z 20.11.2010 r. „W obronie praw człowieka”, Pal. 2001, Nr 1–2, s. 245). Tajemnica chroni także dane osobowe i sferę prywatności klienta, wpisując się w konstytucyjnie chronioną wolość i tajemnicę komunikowania się (M. Gawryluk, Prawo o adwokaturze, s. 45). Stanowi też gwarancję prawidłowego wykonywania wymiaru sprawiedliwości i prawa do rzetelnego procesu – right to fair trail – (M. Swora, Tajemnica adwokacka). Według J. Naumann tajemnica adwokacka służy: zagwarantowaniu przestrzegania praw człowieka i obywatela; utrzymaniu i krzewieniu demokracji; prawidłowości wymierzania sprawiedli- wości; ochronie wartości konstytucyjnych (np.: prawo do sądu); ochronie praw 1 TAJEMNICA ADWOKACKA procesowych; ochronie zawodu adwokata oraz zagwarantowaniu możności pra- widłowego wykonywania powinności zawodowych, do wypełnienia których adwokaci są obligowani etycznie, ustawowo i zwyczajowo względem swoich klientów, wymiaru sprawiedliwości oraz państwa (por. J. Naumann, Zbiór Zasad, s. 202–208). Obowiązek zachowania tajemnicy jest nieograniczony w czasie. Obowiązuje także w przypadku zaprzestania i zawieszenia wykonywania zawodu. Adwo- kat obowiązany jest zachować w tajemnicy wszystko, o czym dowiedział się w związku z udzielaniem pomocy prawnej (art. 6 ust. 1 PrAdw). Tajemnicą adwokacką objęte są wszelkie materiały znajdujące się w aktach adwokackich, w tym także wiadomości, notatki i dokumenty dotyczące sprawy uzyskane od klienta oraz innych osób, niezależnie od miejsca, w którym się znajdują. Zakres przedmiotowy nie jest normatywnie ani czasowo ograniczony. Każda informa- cja włączona do akt adwokackich, może zostać objęta tajemnicą, a ochrona trwa nadal mimo zakończenia prowadzenia sprawy przez adwokata. Poza zakresem tajemnicy znajdują się dokumenty fi nansowe (faktury, rachun- ki) związane ze świadczeniem pomocy prawnej oraz informacje, które adwokat uzyskał w związku z pełnieniem innych funkcji np. syndyka, likwidatora czy kuratora (H. Paluszyński, w: Przepisy, s. 20). Adwokat nie może, zasłaniając się → tajemnicą zawodową, odmówić zeznań skarbowych. Adwokat może także ujawnić informacje objęte tajemnicą zawodową, jeżeli jest to niezbędne do pod- jęcia ochrony swojej osoby w postępowaniu dyscyplinarnym lub w związku z konieczną obroną adwokata, gdyby adwokatowi zostały postawione zarzuty, w związku z pełnioną funkcją (W. Żywicki, Etyka, s. 31–32). Tajemnica adwokacka chroni zarówno klienta, jak i każdą osobę, która dla dobra klienta współpracuje z adwokatem. Do tajemnicy adwokackiej dostęp mogą mieć także inne osoby współpracujące z adwokatem, zarówno na podstawie substy- tucji, jak i innego stosunku prawnego. Adwokat jest gwarantem przestrzegania przez personel pomocniczy tajemnicy zawodowej (§ 19 ust. 4 KodEtAdw). Spo- czywa na nim obowiązek umownego zabezpieczenia przestrzegania tajemnicy przez personel pomocniczy. Obowiązek zachowania tajemnicy jest niezależny od woli klienta, bowiem klient nie jest dysponentem tajemnicy. Nawet w przypadku zwolnienia go z obowiązku zachowania tajemnicy przez klienta, adwokat będzie zobowiązany do poufności, o ile ujawnienie tajemnicy mogłoby szkodzić inte- resom klienta (J. Dubois, Pisać czy spać; K. Łojewski, Instytucja odmowy, s. 166). Do informacji chronionej dostęp może mieć sąd i strony postępowania po zwol- nieniu adwokata z obowiązku zachowania tajemnicy (art. 180 KPK). Zakres związania tajemnicą adwokacką regulują przepisy PrAdw i KodEtAdw. Ad- wokat ma także obowiązek zabezpieczenia tajemnicy przed ujawnieniem lub niepożądanym wykorzystaniem, w tym w zakresie archiwizacji dokumentów. Z KodEtAdw wynikają też szczególne obowiązki związane z posługiwaniem się 2 TAJEMNICA ADWOKACKA środkami komunikacji elektronicznej, m.in.: obowiązek stosowania oprogramo- wania i innych środków zabezpieczających dane przed ich niepowołanym ujaw- nieniem i uprzedzenia klienta o ryzyku związanym z zachowaniem poufności przy wykorzystaniu tych środków (§ 19 ust. 5 KodEtAdw). Obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej nie dotyczy informacji udostęp- nianych na podstawie przepisów TerroryzmU w zakresie określonym tymi prze- pisami (M. Pręgiel, „Pranie pieniędzy, s. 73 i n.; M. Gawryluk, Prawo o adwoka- turze, s. 45), chyba że adwokat uzyskał je w związku ze świadczeniem pomocy prawnej w postępowaniu. Adwokat jako podmiot zobowiązany ma obowiązek ujawnienia i zgłoszenia Generalnemu Inspektorowi Informacji Finansowej wszel- kich podejrzanych transakcji. Adwokat nie może być przesłuchiwany w charakterze świadka, co do faktów, o których się dowiedział, udzielając porady prawnej lub prowadząc sprawę (art. 178 KPK). Adwokat może jednak zostać zwolniony z tego obowiązku przez sąd, za wyjątkiem informacji, o których dowiedział się jako obrońca stosownie do art. 245 KPK. Prowadzi to do względności tajemnicy zawodowej, co szeroko ana- lizowane jest w doktrynie przedmiotu (por. m.in. B. Kunicka-Michalska, Ochro- na tajemnicy, s. 189; S. Maciejewska, Adwokat świadkiem, s. 107 i n.; M. Rusinek, Tajemnica zawodowa, s. 134 i n.; J. Naumann, Zbiór Zasad, s. 209 i n.; Z. Klatka, Wykonywanie zawodu, s. 64 i n.; M. Czerwiński, Obowiązek, s. 58 i n.) i spotyka się z wyraźną krytyką przedstawicieli palestry (por. m.in. Uchwała Nr 1/VIII/94 Naczelnej Rady Adwokackiej z 18.6.1994 r., Pal. 1994, Nr 7–8, s. 209; Z. Krzemiń- ski, Glosa krytyczna do wyroku SN z 16.6.1994 r., I KZP 5/94, MoP 1994, Nr 10, s. 302; A. Furmaniak, Glosa krytyczna do wyroku SN z 16.6.1994 r., I KZP 5/94, PS 1997, Nr 5, s. 119; M. Czerwiński, Obowiązek, s. 59 i n.). W literaturze przed- miotu zwraca się także uwagę na problemy, które wiążą się z rozróżnieniem ról obrońcy i pełnomocnika w kontekście stosowania kontroli operacyjnej i podsłu- chu procesowego (por. m.in. D. Szumiło-Kulczycka, Tajemnica obrończa, s. 90 i n.; M. Rusinek, Tajemnica zawodowa, s. 209). Pieczę nad zachowaniem tajemnicy sprawuje samorząd adwokacki: Okręgowa Rada Adwokacka oraz Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej a także sąd. Sąd bada, czy jest to niezbędne dla wymiaru sprawiedliwości i czy okoliczności nie mogą być ustalone na podstawie odmiennego dowodu. Określa także okoliczno- ści, na które zeznawać ma adwokat (art. 178 KPK). Adwokat nie może być nato- miast przesłuchiwany, co do faktów, o których się dowiedział, udzielając porady prawnej lub prowadząc sprawę jako obrońca (art. 245 KPK). Pozorna sprzeczność między KPK a przepisami korporacyjnymi statuującymi bezwzględną ochronę tajemnicy zawodów zaufania publicznego była przedmiotem rozstrzygnięć Try- bunału Konstytucyjnego (wyr. TK z 22.11.2004 r., SK 64/03, Legalis) i polemiki w doktrynie (m.in. M. Gawryluk, Prawo o adwokaturze, s. 45; Z. Krzemiński, Etyka Adwokata, s. 84 i n.; J. Naumann, Zbiór Zasad, s. 115 i n.; M. Rusinek, Tajemnica 3 TAJEMNICA AGENTA UBEZPIECZENIOWEGO zawodowa, s. 135 i n.). Sprzeczność tą można usunąć przy zastosowaniu reguł kolizyjnych (lex superior derogat legi inferiori). Konsekwencją naruszenia tajemnicy jest odpowiedzialność: dyscyplinarna, cy- wilnoprawna w związku z naruszeniem umowy z klientem oraz karna (art. 266 KK). Naruszenie obowiązku zachowania → tajemnicy zawodowej stanowi na- ruszenie zarówno przepisów PrAdw, jak i KodEtAdw. Literatura: J. Agacka-Indecka, Tajemnica zawodowa adwokata – znaczące rozstrzygnięcia sądów (cz. 2), Pal. 2005, Nr 9–10; M. Czerwiński, Obowiązek zachowania tajemnicy zawo- dowej adwokata a uzasadniony interes społeczny, Pal. 2013, Nr 11–12; J. Dubois, Pisać czy spać. Polemika dostępna na: htt p://adwokatura.pl/?p=1469; A. Furmaniak, Glosa krytyczna do wyroku SN z 16.6.1994 r., I KZP 5/94, PS 1997, Nr 5; M. Gawryluk, Prawo o adwokaturze. Komentarz, Warszawa 2012; A. Gaberle, Dowody w sądowym procesie karnym, s. 282 i n.; Z. Klatka, Wykonywanie zawodu radcy prawnego i adwokata, Warszawa 2004; J. Kondrac- ki, K. Stępiński, Tajemnica jest zawsze bezwzględna, Rzeczp. z 25.8.2010 r.; Z. Krzemiński, Etyka adwokacka, teksty, orzecznictwo. Komentarz, Kraków 2003; Z. Krzemiński, Etyka Adwokata, Warszawa 2008; Z. Krzemiński, Glosa krytyczna do wyroku SN z 16.6.1994 r., I KZP 5/94, MoP 1994, Nr 10; Z. Krzemiński, Prawo o adwokaturze. Komentarz, Warszawa 1998; P. Kuczma, Adwokat jako zawód zaufania publicznego w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Pal. 2012, Nr 3–4; B. Kunicka-Michalska, Ochrona tajemnicy zawodowej w polskim prawie karnym, Warszawa 1972; B. Kunicka-Michalska, Tajemnica zawodowa adwokata – znaczące rozstrzygnięcia sądów (cz. 1), Pal. 2005, Nr 7–8; J. Kurek, Tajemnice zawodów prawniczych. Tajemnica adwokacka, MoP 2013, Nr 23; K. Łojewski, Instytucja od- mowy zeznań w polskim prawie karnym, Warszawa 1970; K. Łojewski, Jeszcze o tajemnicy zawodowej adwokata, Pal. 2006, Nr 11–12; S. Maciejewska, Adwokat świadkiem w procesie karnym a problem tajemnicy zawodowej, w: L. Bogunia (red.), Nowa kodyfi kacja prawa karnego, AUW No 2095, Wrocław 1998; J. Naumann, Zbiór Zasad Etyki Adwokackiej i God- ności Zawodu. Komentarz, Warszawa 2012; H. Paluszyński, w: R. Garlicki (red.), Przepi- sy o Adwokaturze, Warszawa 1969; M. Pręgiel, „Pranie pieniędzy” – Formy i zagrożenia społeczne, RPEiS 2000, Nr 3; M. Rusinek, Tajemnica zawodowa i jej ochrona w polskim procesie karnym, Warszawa 2007; J. Składowska, Nowe obowiązki adwokata jako instytucji obowiązanej, Pal. 2009, Nr 3–4, tekst dostępny w wersji elektronicznej pod adresem htt p:// www.bielanski.com.pl/nowe_obowiazki_adwokata_jako_instytucji_obowiazanej_pale- stra_3_4_2009,7,1.html; M. Swora, Tajemnica adwokacka w świetle wybranych przepisów ustawy o ochronie danych osobowych, Pal. 2004, Nr 3–4; D. Szumiło-Kulczycka, Tajemnica obrończa a podsłuch procesowy i kontrola operacyjna, Pal. 2013, Nr 1–2; R. Zawłocki, Zgo- da pokrzywdzonego, Warszawa 2012; W. Żywicki, Etyka adwokacka, Warszawa 1970 Justyna Kurek TAJEMNICA AGENTA UBEZPIECZENIOWEGO Na podstawie obowiązującego prawa obowiązek zachowania tajemnicy przez agenta ubezpieczeniowego jest zdefi niowany w art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy z 22.5.2003 r. o pośrednictwie ubezpieczeniowym (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1450 ze zm.). Zgodnie z tym „Agent jest obowiązany (…) zachować w tajemnicy wszystkie informacje uzyskane w związku z wykonywaniem czynności agen- 4 TAJEMNICA AGENTA UBEZPIECZENIOWEGO cyjnych, dotyczące zakładu ubezpieczeń, drugiej strony umowy ubezpieczenia oraz podmiotu szukającego ochrony ubezpieczeniowej; obowiązek ten ciąży na agencie ubezpieczeniowym również po rozwiązaniu umowy agencyjnej”. Przede wszystkim należy podkreślić, że bez znaczenia będzie formalizm sto- sunku prawnego łączącego agenta z ubezpieczycielem, a mianowicie dla obo- wiązywania tej tajemnicy nie jest wcale wymagane zawarcie umowy w formie pisemnej za wyjątkiem sytuacji, gdy będzie to zarazem agencja del credere, z kon- sekwencjami określonymi w art. 7617 KC. Nie ma także znaczenia, czy agent działa jako pełnomocnik, czy też jego czynności mają ma charakter typowego pośrednictwa(K. Kruczalak, E. Rott -Pietrzyk, w: S. Włodyka (red.), SPH, t. 5, s. 587; T. Sangowski, Vademecum pośrednika ubezpieczeniowego, s. 100). Zarazem także bez znaczenia dla zakresu podmiotowego osób świadczących usługi agencyjne na rzecz zakładu ubezpieczeń jest fakt, czy agent ma status multiagenta (osoby, która ma jednocześnie zawarte i wykonuje kilka umów agencyjnych z różnymi ubezpieczycielami), czy też agenta wyłącznego (umowa na wyłączność z zakła- dem ubezpieczeń). Agentem jest (art. 7 ust. 1 ww. ustawy) przedsiębiorca wyko- nujący działalność agencyjną na podstawie umowy z zakładem ubezpieczeń i to taki, który jest ze względu na wymogi prawa publicznego wpisany do rejestru agentów ubezpieczeniowych. Należy przyjąć, że wszystkie informacje pozyskane przez agenta w związku z czynnościami agencyjnymi, polegające na: pozyskiwaniu klientów, wykonywa- niu czynności przygotowawczych zmierzających do zawierania umów ubezpie- czenia, zawieraniu umów ubezpieczenia oraz uczestniczeniu w administrowaniu i wykonywaniu umów ubezpieczenia, także w sprawach o odszkodowanie, jak również na organizowaniu i nadzorowaniu czynności agencyjnych (działalność agencyjna) są objęte → tajemnicą zawodową. Powstaje pytanie czy obowiązek zachowania tajemnicy ciąży na osobie, która de facto podejmuje się czynności agencyjnych, a nie spełnia wymogów z art. 7 ww. ustawy. Należy stanąć na stanowisku, że ze względu na ochronę bezpieczeń- stwa obrotu, wystarczający jest sam fakt wykonywania czynności, które mogą być zaklasyfi kowane jako czynności agencyjne w świetle art. 4 pkt 1 ww. ustawy (por. R. Potrzeszcz, w: S. Rogowski (red.), Prawo ubezpieczeń, s. 493–494). W kon- sekwencji samo podjęcie się przez agenta czynności agencyjnych (bądź zbiorczo, bądź ściśle określonego w ramach tego działania) będzie powodować, że taki obowiązek ścisłej dyskrecji na nim spoczywa. Horyzont czasowy tego obowiązku jest nieograniczony i co szczególnie należy podkreślić, odnosi się personalnie zarówno do zakładu ubezpieczeń, jak i też in- nych podmiotów, które wcale nie muszą być w danym przypadku podmiotami stosunku ubezpieczenia. Wobec tego należy przyjąć, że problematyka zakresu tajemnicy agencyjnej ma przede wszystkim charakter przedmiotowy i to właśnie przedmiotowe spektrum wyznacza krąg podmiotów, które są benefi cjentami tej 5 TAJEMNICA AGENTA UBEZPIECZENIOWEGO tajemnicy i w stosunku do których agent powinien zasadniczo zachować obo- wiązek milczenia (R. Potrzeszcz, w: S. Rogowski (red.), Prawo ubezpieczeń, s. 502). Ten obowiązek jest dodatkowo wzmocniony poprzez treść art. 8 ww. ustawy, na- kładającego na agenta ubezpieczeniowego obowiązek wykonywania działalności agencyjnej (a więc także w zakresie obowiązku zachowania tajemnicy) z zachowa- niem staranności profesjonalisty określonej w art. 355 § 2 KC oraz dobrych oby- czajów. Zasadnie należy przyjąć, że w tych dwóch de facto kryteriach aksjologicz- nych mieści się także postulat zachowania → tajemnicy zawodowej przez agenta. Z tego powodu agent ubezpieczeniowy nie może ujawnić (komukolwiek co do zasady) jakichkolwiek informacji, które pozyskał w związku z wykonywaniem czynności pośrednictwa ubezpieczeniowego prima facie na rzecz ubezpieczyciela, ale także może się to w praktyce odnosić do podmiotu poszukującego ochrony ubezpieczeniowej (potencjalnego ubezpieczającego, gdyż zawarcie umowy może nie nastąpić, ale pomimo to czynności podjęte przez agenta będzie się uznawać za profesjonalne czynności zawodowe zawarowane obowiązkiem zachowania tajemnicy). W kontekście tajemnicy zawodowej, którą formułuje prawodawca w stosunku do pośredników ubezpieczeniowych, przypadek agenta jest szczególny nie tylko przez wzgląd na treść ustawy o pośrednictwie ubezpieczeniowej, ale z powodu przyjętego w obecnej wersji art. 760 KC. Wynikający z tego przepisu obowiązek szczególnej lojalności stron, explicite wyjątkowy w rodzimym kodeksie cywil- nym, powoduje, że szczególną dbałość o interesy agent powinien czynić wobec zakładu ubezpieczeń. Na marginesie wypada przyjąć, że analogiczny obowiązek spoczywa na ubezpieczycielu, także w zakresie tajemnicy ubezpieczeniowej wo- bec swojego agenta. Nie ma znaczenia, czy informacje te mogą się następnie materializować w postaci oświadczeń woli czy też wiedzy agenta, np. w trakcie ewentualnego procesu sądowego. Analogiczny obowiązek zachowania tajemnicy agencyjnej spoczywa na agen- cie w razie „styku” z interesami osób trzecich w relacji umowy ubezpieczenia, tj.: ubezpieczonego (art. 808 KC), uposażonego (benefi cjenta) z umowy ubezpie- czenia na życie, czy też w razie podjęcia się przez agenta czynnościlikwidacyjnych w związku z wypadkiem ubezpieczeniowym. Może się też okazać, że obowiązek zachowania tajemnicy będzie odnosił się do relacji agenta wobec osób trzecich, wobec której dochodzi swoich roszczeń na zasadzie cessio legis ubezpieczyciel, z powołaniem się na art. 828 KC (D. Fuchs, Postanowienia umowy ubezpieczenia). Oczywiście może w praktyce powstać sytuacja kolizji obowiązków agenta w za- kresie zachowania → tajemnicy zawodowej w stosunku do poszczególnych podmiotów danego stosunku ubezpieczeniowego. Wydaje się, że uzasadnionym remedium będzie w danej sytuacji powstrzymanie się od określonych czynności przez tegoż agenta z powołaniem się na ewentualny konfl ikt interesów. Z pew- 6 TAJEMNICA AGENTA UBEZPIECZENIOWEGO nością takiej kwestii nie można normatywnie i zarazem szczegółowo uregulować w przepisach prawa pozytywnego. Skoro zatem tajemnicą agencyjną objęte są wszelkie informacje przekazane agen- towi zazwyczaj przez ubezpieczyciela, w tym także dane stanowiące → tajemni- cę przedsiębiorstwa, to tajemnica obejmuje także np. korespondencję prowadzo- ną z uczestnikami obrotu ubezpieczeniowego. W razie stawania pośrednika przed sądem powszechnym znajdzie także od- powiednie zastosowanie art. 261 § 2 KPC. Należy zwrócić uwagę, że zarówno orzecznictwo jak i doktryna stoi na stanowisku, że o takim uprawnieniu powi- nien sąd pouczyć świadka przed przystąpieniem do właściwej fazy przesłucha- nia, co powoduje, że agent może odmówić odpowiedzi na takie pytania, które tajemnicę agencyjna [jego zdaniem naruszają T. Demedecki, w: A. Jakubecki (red.), Kodeks, s. 351]. Należy przyjąć, że analogiczne powołanie się na tajemnicę agenta jako przyczynę odmowy odpowiedzi na pytania przysługuje agentowi w razie postępowania przed sądem arbitrażowym, jak też np. Krajową Izbą Odwoławczą (w zakresie zamówień publicznych). W literaturze przyjmuje się jednak, że pod pewnymi warunkami agent może zostać z tej tajemnicy zwolniony [R. Potrzeszcz, w: S. Rogowski (red.), Prawo ubezpieczeń, s. 510]. W konsekwencji, brak pouczenia przez organ, przed którym składane są zezna- nia będzie powodował bardzo daleko idące konsekwencje, z uchyleniem karal- ności za złożenie fałszywych zeznań. W tym kontekście powstaje jeszcze dodatkowa kwestia, wywołana przez samego prawodawcę, a mianowicie fakt, że prawo odmowy zeznań odnosi się do naru- szenia (dosł.: pogwałcenia) istotnej tajemnicy zawodowej. Istotność tej sytuacji w odniesieniu do agenta ubezpieczeniowego zarówno dotyczy tajemnicy agen- cyjnej per toto, jak i bez wątpienia poszczególnych zagadnień i kwestii, co do któ- rych wiedzę posiadł agent ze względu na wykonywanie czynności ustawowych. Warto podkreślić, że tajemnica agencyjna jest uznawana jako mająca bezwzględ- ny charakter, co oznacza w konsekwencji, że dotyczy wszystkich danych, które zostały pozyskane przez agenta w związku z wykonywaniem swoich uprawnień czy obowiązków. Obowiązek zachowania tajemnicy nie jest różnicowany przez obowiązujące prawo w zależności od tego, czy np. dotyczy stron umowy ubez- pieczenia. Literatura: T. Demedecki, w: A. Jakubecki (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komen- tarz, Warszawa 2012; D. Fuchs, Postanowienia umowy ubezpieczenia dotyczące cesji wie- rzytelności a ich skutki dla roszczeń regresowych z art. 828 k.c., Wiadomości Ubezpie- czeniowe 2012, Nr 4; K. Kruczalak, E. Rott -Pietrzyk, w: S. Włodyka (red.), SPH, t. 5, s. 587; T. Sangowski, Vademecum pośrednika ubezpieczeniowego, Poznań 1996. s. 100; R. Po- trzeszcz, w: S. Rogowski (red.), Prawo ubezpieczeń. Ustawy z komentarzem, Warszawa 2004 Dariusz Fuchs 7 TAJEMNICA AUTORSKA TAJEMNICA AUTORSKA Tajemnica autorska, zwana również „tajemnicą źródeł informacji” (zgodnie z tytu- łem rozdziału 10 PrAut). Zawarty tam art. 84 reguluje właściwie dwie tajemnice, określane w doktrynie jako „tajemnica autorska” (tajemnica wydawcy/producen- ta względem twórcy) oraz „tajemnica informatora” (tajemnica twórcy względem informatora), a łącznie jako „tajemnica źródeł informacji” [J. Barta, R. Markiewicz (red.), Ustawa o prawie]. Obie tajemnice to konstrukcyjnie prawa osobiste o cha- rakterze względnym, które powstają jeżeli udzielający informacji ją zastrzeże oraz jeżeli istnieje utwór, w którym wykorzystano udzielone przez niego informacje (stosowanie art. 84 do sytuacji sprzed umieszczenia informacji w utworze dok- tryna dopuszcza przez analogię) [J. Barta, R. Markiewicz (red.), Ustawa o prawie]. Informacjami objętymi tajemnicą nie są same udzielane przez informatora infor- macje, ale: 1) źródła informacji wykorzystanych w utworze (chodzi tu zwłaszcza o dane identyfi kujące informatora); 2) związane z tym dokumenty. Upraszczając, omawiany przepis zakazuje (w przypadku zastrzeżenia tajemni- cy) informować w utworze od kogo pochodzą zawarte w nim informacje oraz zakazuje wykorzystywać w tym utworze bezpośrednio udostępnione przez tę osobę dokumenty. Zawarta w tych dokumentach informacja jako taka pozostaje wyłączona spod ochrony PrAut (które nie chroni treści, a sposób ich wyrażenia). Artykuł 84 PrAut zobowiązuje jedynie twórcę do powstrzymania się od określo- nego wykorzystania szczególnego rodzaju informacji. Poza twórcą, obowiązek zachowania tajemnicy spoczywa także na wydawcy lub producencie utworu, jeżeli zażąda tego od nich twórca. Wartością chronioną tajemnicą jest prywatność osoby udzielającej informacji wy- korzystanych w utworze (informator), choć nie zostało to wyraźnie wskazane w przepisie. Nasuwa się wobec tego wniosek, że to informator jest podmiotem, którego omawiana regulacja ma za zadanie chronić. To od jego zgody (w braku postanowienia sądu) zależy ujawnienie tajemnicy. W braku przeciwnych posta- nowień umownych, może on swobodnie dopuszczać do tajemnicy inne osoby. Przepisy o tajemnicy źródeł informacji nakazują bezwzględne zachowanie tajem- nicy. Częściową jawność może wprowadzić osoba powierzająca tajemnicę w tre- ści swojej zgody lub sąd w postanowieniu (abstrahując od praktyczne możliwości realizacji takiego ograniczenia). Tajemnica obowiązuje przez czas nieokreślony, do czasu uzyskania zgody infor- matora lub postanowienia sądu. Podmiotem, który może zwolnić z obowiązku zachowania tajemnicy jest oso- ba, która tajemnicę powierzyła lub sąd. W związku z wyraźnym wskazaniem 8 TAJEMNICA BADAŃ KLINICZNYCH w art. 84 ust. 2 PrAut tylko tych dwóch kategorii podmiotów, można bronić stanowiska, że wycofanie przez twórcę żądania zachowania tajemnicy skiero- wanego do producenta lub wydawcy nie zwalnia ich z obowiązku zachowania tajemnicy. Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych nie określa żadnych sankcji za nieuprawnione ujawnienie informacji podlegających ochronie. Ale ujawnienie źródła informacji może być rozpatrywane w kategoriach naruszenia dóbr osobi- stych. Względnie, takie naruszenie (np. naruszenie prywatności, czci) może być spowodowane ujawnieniem źródła informacji. Wreszcie, naruszenie może przy- czynić się do powstania szkody w majątku lub na samej osobie, która tajemnicę powierzyła i zależnie od okoliczności uzasadniać odpowiedzialność za tę szkodę ujawniającego, np. jako pomocnika. Sankcje karne mogą natomiast wynikać z naruszenia tajemnicy źródeł informacji stanowiącej jedno z przestępstw określonych w rozdziale XXXIII KK. Ponadto, jak wskazuje doktryna: „artykuł 84 nie wyłącza, w zakresie swobody ujawniania informacji powierzonych w warunkach poufności, niezależnego sto- sowania: 1) przepisów o tajemnicy zawodowej (zwłaszcza dziennikarskiej); 2) zobowiązań umownych; 3) przepisów dotyczących osobistych i autorskich praw majątkowych; 4) przepisów o ochronie dóbr osobistych prawa powszechnego – art. 23 i 24 KC (chodzi tu głównie o cześć, ochronę sfery życia prywatnego, tajemnicę kore- spondencji, kult pamięci osoby zmarłej); 5) przepisów art. 11 ZNKU” (J. Barta, R. Markiewicz (red.), Ustawa o prawie). Niejasny jest jednak charakter relacji pomiędzy omawianą tajemnicą a tajemnicą dziennikarską. Zdaniem niektórych, do twórców innych niż dziennikarze nie znajdą zastosowania przepisy art. 180 KPK określające zasady zwalniania dzien- nikarza z obowiązku zachowania tajemnicy dziennikarskiej (tak M. Klejnowska, Oskarżony). Literatura: J. Barta, R. Markiewicz (red.), Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrew- nych. Komentarz, Warszawa 2011; M. Klejnowska, Oskarżony jako osobowe źródło infor- macji o przestępstwie, Kraków 2004 Krzysztof Siewicz TAJEMNICA BADAŃ KLINICZNYCH Tajemnica informacji o uczestniku badania klinicznego nie została wprost ure- gulowana w przepisach polskiego prawa. Jej szczegółowy zakres przedmiotowy i podmiotowy zostanie wyprowadzony z norm dotyczących prowadzenia badań 9 TAJEMNICA BANKOWA klinicznych produktów leczniczych – wynikających z przepisów ustawy – Prawo farmaceutyczne , rozporządzenia Ministra Zdrowia z 2.5.2012 r. w sprawie Dobrej Praktyki Klinicznej (Dz.U. z 2012 r. poz. 489) oraz Deklaracji Helsińskiej Świato- wego Stowarzyszenia Lekarzy dotyczącej etycznych zasad prowadzenia badań medycznych z udziałem ludzi. Badanie kliniczne to „każde badanie prowadzo- ne z udziałem ludzi w celu odkrycia lub potwierdzenia klinicznych, farmakolo- gicznych, w tym farmakodynamicznych skutków działania jednego lub wielu badanych produktów leczniczych, lub w celu zidentyfi kowania działań niepo- żądanych jednego lub większej liczby badanych produktów leczniczych, lub śle- dzenia wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu i wydalania jednego lub większej liczby badanych produktów leczniczych, mając na względzie ich bezpieczeństwo i skuteczność” (art. 2 pkt 2 PrFarm). Ponadto w art. 37a pkt 2 PrFarm wskaza- no, że badanie kliniczne produktu leczniczego jest eksperymentem medycznym. Uczestnikiem badania klinicznego jest osoba, która po poinformowaniu o istocie, znaczeniu, skutkach i ryzyku badania klinicznego wyraziła świadomą zgodę na uczestniczenie w badaniu (art. 2 pkt 40a PrFarm). W doktrynie zwraca się uwagę na mankamenty redakcyjne tej defi nicji oraz niepełną jej zgodność z dyrektywą UE 2001/20/WE. Zgodnie z art. 37b ust. 2 pkt 3 PrFarm podczas badania klinicz- nego przestrzegane jest prawo uczestnika do prywatności oraz ochrony danych osobowych. Podobną normę odnajdziemy w Deklaracji Helsińskiej – ust. 9 tego aktu wskazuje, że lekarze zaangażowani w badania medyczne są zobowiązani do ochrony prywatności oraz poufności danych osobowych uczestników badań. Z przywołanych przepisów wyinterpretować można istnienie instytucji tajemni- cy badań klinicznych, która chroni prywatność i dane osobowe uczestników tych badań (jest to podmiotowe kryterium wyodrębnienia omawianego ogranicze- nia jawności). Podmiotami zobowiązanymi do ochrony tej tajemnicy są badacze i sponsorzy takich badań. Naruszenie obowiązku zachowania omówionych tajemnic może skutkować od- powiedzialnością cywilną (ze względu na możliwe naruszenie dóbr osobistych uczestników badań klinicznych), karną i dyscyplinarną. Literatura: M. Kondrat (red.), Prawo farmaceutyczne. Komentarz, Warszawa 2016; L. Ogie- gło (red.), Prawo farmaceutyczne. Komentarz, Warszawa 2015; K. Świtała, Katalog tajemnic związanych z wykonywaniem zawodów medycznych, MoP 2014, Nr 13 Krzysztof Świtała TAJEMNICA BANKOWA Tajemnica bankowa została uregulowana w ustawie z 29.8.1997 r. – Prawo banko- we (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1988 ze zm.). Na tle regulacji innych tajemnic ustawo- wo chronionych tajemnica bankowa charakteryzuje się kompleksową regulacją pozwalającą na ustalenie przesłanek formalnych i materialnych tajemnicy. 10 TAJEMNICA BANKOWA Zakres przedmiotowy oraz podmiotowy tajemnicy bankowej został określo- ny w art. 104 ust. 1 PrBank, zgodnie z którym bank, oso by w nim zatrudnione oraz osoby, za których pośrednictwem bank wykonuje czynności bankowe, są obowiązane zachować tajemnicę bankową, która obejmuje wszystkie informa- cje dotyczące czynności bankowej, uzyskane w czasie negocjacji, w trakcie za- wierania i realizacji umowy, na podstawie której bank tę czynność wykonuje. PrBank określa również: wyjątki w których tajemnica bankowa nie będzie miała zastosowania, katalog podmiotów uprawnionych do żądania udzielenia infor- macji stanowiących tajemnicę bankową, tryb zwolnienia banku z obowiązku zachowania tajemnicy, zasady tworzenia przez banki (wspólnie z bankowymi izbami gospodarczymi) instytucji upoważnionych do gromadzenia, przetwarza- nia i udostępniania określonym podmiotom informacji stanowiących tajemni- cę bankową, zasady przetwarzania przez banki informacji objętych tajemnicą bankową, będące regulacją szczególną wobec przepisów przewidzianych przez ustawę z 29.8.1997 r. o ochronie danych osobowych, obowiązki banku związane z przeciwdziałaniem wykorzystywania swojej działalności dla celów mających związek z praniem pieniędzy (art. 299 KK) lub sfi nansowaniem przestępstwa o charakterze terrorystycznym (art. 165a KK), zawiadamianie prokuratora, Policji albo innego właściwego organu uprawnionego do prowadzenia postępowania przygotowawczego w razie zaistnienia uzasadnionego podejrzenia, że działal- ność banku jest wykorzystywana w celu ukrycia działań przestępczych lub dla celów mających związek z przestępstwem skarbowym lub innym przestępstwem niż przestępstwa, o których mowa w art. 165a lub art. 299 KK, odpowiedzialność banku oraz osób w nich zatrudnionych (art. 104–108 oraz 171 ust. 5 PrBank). Przedstawiciele doktryny prawa analizują pojęcie tajemnicy bankowej w znacze- niu szerokim – w którym tajemnicą objęte są wszystkie informacje o danym ban- ku i innych powiązanych z nim podmiotach, dotyczące ich funkcjonowania, które nie mogą być ogólnie dostępne ze względu na interes banku, jego kontrahentów lub strony trzeciej oraz w znaczeniu wąskim – w którym jest to obowiązek zacho- wania poufności w odniesieniu do określonych informacji zawartych w ustawie PrBank (A. Tupaj-Cholewa, w: H. Gronkiewicz-Waltz (red.), Prawo bankowe, s. 353; P. Zapadka, Tajemnica bankowa – cz. I, s. 832). Wartością ochronioną tajemnicą bankową jest prywatność fi nansowa klienta ban- ku, wywodzona z konstytucyjnego prawa do prywatności obejmującego informa- cje dotyczące sytuacji fi nansowej i gospodarczej (P. Zapadka, Tajemnica bankowa – cz. I, s. 833), zaś celem dla którego osiągnięcia tajemnica bankowa została usta- nowiona jest zapewnienie bezpieczeństwa wkładów oraz osób gromadzących środki i dokonujących transakcji (wyr. TK z 11.4.2000 r., K 15/98, Legalis). Jak wskazuje Trybunał Konstytucyjny prawo do ochrony życia prywatnego obejmu- je także ochronę tajemnicy danych dotyczących sytuacji majątkowej obywate- la, a więc odnosi się także do posiadanych przez niego rachunków bankowych (i podobnych) oraz dokonywanych przez niego transakcji. Prawo do ochrony 11 TAJEMNICA BANKOWA prawnej życia prywatnego, podobnie jak inne prawa i wolności jednostki nie ma jednak charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniom, formułowanym w sposób czyniący zadość wymaganiom konstytucyjnym. Trybunał Konstytucyj- ny oceniając konstytucyjność dopuszczalności wglądu organów podatkowych do tajemnicy bankowej uwzględnił ponadto stopień naruszenia czy choćby zagroże- nia celu dla którego osiągnięcia tajemnica bankowa została ustanowiona, a także realizację zasady sprawiedliwości podatkowej (wyr. TK z 11.4.2000 r., K 15/98, Legalis, orz. TK z 24.6.1997 r., K 21/96, Legalis). Tajemnica bankowa chroni za- tem prywatność, interes ekonomiczny klienta i banku oraz zaufanie w relacjach pomiędzy bankami a ich klientami. Ochrona tajemnicy bankowej postrzegana jest również z punktu widzenia interesu publicznego albowiem właściwa kon- strukcja tajemnicy bankowej i jej przestrzeganie wzmacnia zaufanie do krajowe- go systemu bankowego (A. Tupaj-Cholewa, w: H. Gronkiewicz-Waltz (red.), Prawo bankowe, s. 353). Z tego względu wskazać można zarówno na prywatnoprawny i publicznoprawny charakter obowiązku zachowania tajemnicy bankowej. Pry- watnoprawnych charakter tajemnicy wynika z samej istoty relacji bank–klient, wymagających lojalności, szczególnego zaufania oraz poufności, publicznopraw- ny wiąże się z określonymi przepisami prawa szczególnymi obowiązkami banku ochrony prawa do prywatności i danych osobowych klientów (L. Mazur, Prawo bankowe, s. 596). Podmiotem chronionym w wyniku działania tajemnicy jest zarówno klient jak i osoba niebędąca klientem banku, jeśli pozyskane informacje na jej temat dotyczą czynności bankowej i zostały uzyskane w czasie negocjacji, w trakcie zawierania i realizacji umowy, na podstawie której bank tę czynność wykonuje. Zgodnie z art. 104 ust. 3 PrBank banku nie obowiązuje, zachowanie tajemnicy bankowej wobec osoby, której dotyczą informacje objęte tajemnicą. Wyjątkiem od tej reguły jest obowiązek banku do przestrzegania tajemnicy określonej w art. 104 ust. 4 PrBank, obejmującej zakresem przedmiotowym informacje dotyczące udziela- nia Policji informacji na zasadach określonych w art. 20 ust. 4–10 PolicjaU oraz dotyczące zawiadomienia, o którym mowa w art. 20 ust. 13 PolicjaU. Zachowa- nie w tajemnicy okoliczności wskazanych w art. 104 ust. 4 PrBank obowiązuje zarówno wobec stron umowy, innych osób, których dotyczą informacje, jak rów- nież osób trzecich. W pozostałym zakresie bank może i ma obowiązek udzielać swojemu klientowi informacji objętych tajemnicą bankową, dotyczących zawartej z nim umowy. Benefi cjent tajemnicy może dysponować przedmiotem ochrony i upoważnić bank do przekazania określonych informacji wskazanej przez siebie osobie lub jednostce organizacyjnej. Upoważnienie może być także wyrażone w postaci elektronicznej. Zakres podmiotowy tajemnicy określony został szeroko w art. 104 ust. 1 PrBank, zgodnie z którym zobowiązane do zachowania tajemnicy są trzy kategorie pod- miotów: banki (członkowie organów – osoby fi zyczne działających w imieniu banku), osoby zatrudnione w banku (osoby związane z bankiem stosunkiem 12 TAJEMNICA BANKOWA pracy, niezależnie od podstawy prawnej nawiązania tego stosunku, czy szerzej osoby zatrudnione w banku niezależnie od tego, czy odbywa się to w ramach stosunku pracy, czy na jakiejkolwiek innej podstawie) oraz osoby, za których pośrednictwem bank wykonuje czynności bankowe – związane z bankiem sto- sunkiem zlecenia, pełnomocnicy, pośrednicy, przedsiębiorcy lub przedsiębiorcy zagraniczni, którym bank powierzył wykonywanie w imieniu i na rzecz ban- ku pośrednictwa w zakresie wykonywania czynności bankowych związanych z działalnością bankową, partnerzy outsourcingowi banku, posłańcy (por. A. Tu- paj-Cholewa w: H. Gronkiewicz-Waltz (red.), Prawo bankowe, s. 355; B. Smykla, Prawo bankowe, s. 331; J. Majewski, Przestępstwo sprzeniewierzenia się tajem- nicy bankowej, Pal. 2000, Nr 7–8, s. 13; P. Zapadka, Tajemnica bankowa – cz. I, s. 838–840). Obowiązek zachowania tajemnicy bankowej ma zatem szeroki zakres podmiotowy i dotyczy wszystkich podmiotów, które uzyskały dostęp do chro- nionych informacji w związku ze swoim udziałem w wykonywaniu przez bank czynności bankowych. Zakres przedmiotowy tajemnicy obejmuje wszystkie informacje dotyczące czyn- ności bankowej, uzyskane w czasie negocjacji, w trakcie zawierania i realiza- cji umowy, na podstawie której bank tę czynność wykonuje. Jak wskazał Sąd Najwyższy posłużenie się przez ustawodawcę zwrotem «wszystkie informacje» oznacza, że przedmiotowy zakres tajemnicy bankowej oparty został na zasadzie maksymalizacji (por. uchw. SN – Izba Karna z 23.5.2006 r., I KZP 4/06, Legalis; T. Dukiet-Nagórska, O ujawnieniu tajemnicy bankowej, s. 63; M. Bączyk, w: E. Foj- cik-Mastalska (red.), Prawo bankowe, s. 503). Informacjami objętymi ochroną będą zatem dane dotyczące czynności bankowych, osób dokonujących z bankiem tych czynności, innych osób, które dokonały czynności pozostających w związku z umową na podstawie której bank wykonuje tę czynność bankową, przystąpie- nie do negocjacji czy fakt dokonania czynności. Chronione jako tajemnica bankowa są również dane osobowe zarówno klien- tów jak i innych osób. Przepisy o tajemnicy bankowej nie wyłączają stosowania OchrDanychU w całości, natomiast czynią to w zakresie, w jakim zapewniają ochronę dalej idącą niż ta ustawa, a więc tylko jeśli chodzi o zasady udostępniania osobom i podmiotom trzecim informacji, o których mowa w art. 104 PrBank, o ile są to dane osobowe (wyr. SA w Warszawie – I Wydział Cywilny z 20.11.2014 r. I ACa 641/14, Legalis). Ustawodawca nie określił ram czasowych obowiązku zachowania tajemnicy, za- tem uznać należy, że obowiązek ten ma charakter bezterminowy. Przepisy prawa nie określają wprost momentu, w którym aktualizuje się obowiązek przestrze- gania tajemnicy. Uznać należy jednak, że obowiązek ten powstaje w momencie powzięcia przez bank wiadomości podlegającej ochronie, również w okresie przedkontraktowym, w czasie trwania negocjacji, nawet jeśli nie nastąpi zawarcie umowy i czynność bankowa nie zostanie wykonana. Do powstania obowiązku 13 TAJEMNICA BANKOWA zachowania tajemnicy nie jest zatem konieczne zawarcie umowy czy wykonanie czynności bankowej. Bez wpływu na istnienie obowiązku zachowania tajemni- cy bankowej pozostaje zakończenie stosunku umownego pomiędzy bankiem a klientem, rozwiązanie stosunku pracy z pracownikiem banku czy też zaprze- stanie prowadzenia działalności przez bank. Od obowiązku zachowania tajemnicy bankowej PrBank przewiduje liczne wy- jątki. Rozbudowana jest też grupa podmiotów, które na mocy szczególnego upo- ważnienia ustawowego mogą uzyskać dostęp do informacji objętych tajemnicą. Ustawodawca wskazuje podmiotowo instytucje, które mają prawo żądać od banku udzielenia informacji objętych tajemnicą bankową (art. 105 PrBank) albo wskazuje określone typy czynności/aktywności, których nie dotyczy obowiązek zachowania tajemnicy bankowej (art. 104 ust. 2 PrBank), patrz: P. Zapadka, Tajem- nica bankowa – cz. II, s. 890–893. Zgodnie z art. 105 ust. 5. PrBank bank ponosi odpowiedzialność za szkody wy- nikające z ujawnienia tajemnicy bankowej i wykorzystania jej niezgodnie z prze- znaczeniem. Bank nie ponosi odpowiedzialności za szkodę wynikającą z ujaw- nienia tajemnicy bankowej przez osoby i instytucje upoważnione przez ustawę do żądania od banków udzielania informacji stanowiących tajemnicę bankową. Ujawnienie lub wykorzystanie informacji stanowiących tajemnicę bankową, nie- zgodnie z upoważnieniem określonym w ustawie przez osobę obowiązaną do zachowania tajemnicy bankowej jest zagrożone grzywną do 1 000 000 złotych i karą pozbawienia wolności do lat 3 (art. 171 ust. 5 PrBank). Ponadto w art. 104 ust. 4 PrBank uregulowano ciążący na banku, osobach w nim zatrudnionych oraz osobach, za których pośrednictwem bank wykonuje czynno- ści bankowe, obowiązek zachowania w tajemnicy informacji dotyczących udzie- lania Policji informacji na zasadach określonych w art. 20 ust. 4–10 PolicjaU oraz dotyczące zawiadomienia, o którym mowa w art. 20 ust. 13 PolicjaU. Tajemnica określona w art. 104 ust. 4 PrBank ma inny zakres przedmiotowy od tajemnicy określonej w art. 104 ust. 1 PrBank, ponadto ochronie poddano inne wartości. Zachowanie w tajemnicy okoliczności wskazanych w art. 104 ust. 4 PrBank obo- wiązuje zarówno wobec stron umowy, innych osób, których dotyczą informacje, jak również osób trzecich. Obejmuje zatem szerszy krąg osób niż tajemnica okre- ślona w art. 104 ust. 1 PrBank, co do której zgodnie z art. 104 ust. 3 PrBank banku nie obowiązuje, zachowanie tajemnicy bankowej wobec osoby, której dotyczą informacje objęte tajemnicą. Prawo bankowe jest również podstawą dla tajemnicy zawodowej związanej z nadzorem bankowym. Zgodnie z art. 10a ust. 2 PrBank zakres przedmiotowy tej tajemnicy stanowią wszystkie uzyskane lub wytworzone w związku ze spra- wowaniem nadzoru bankowego informacje, których udzielenie, ujawnienie lub potwierdzenie mogłoby naruszyć chroniony prawem interes podmiotów, których te informacje bezpośrednio lub pośrednio dotyczą lub utrudnić sprawowanie 14 TAJEMNICA BEZPIECZEŃSTWA MUZEALIÓW nadzoru bankowego. Podmiotami zobowiązanymi do jej przestrzegania są prze- wodniczący Komisji Nadzoru Finansowego, jego zas tępcy, członkowie Komisji Nadzoru Finansowego, pracownicy Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego i osoby zatrudnione w Urzędzie Komisji Nadzoru Finansowego na podstawie umowy o dzieło, umowy zlecenia albo innych umów o podobnym charakterze- (art. 10a ust. 1 PrBank). Obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej określonej w art. 10a PrBank jest bezterminowy. Udostępnianie informacji stanowiących tajemnicę zawo dową, obejmujących swym zakresem tajem nicę bankową, jest możliwe wyłącznie w trybie i na zasadach określonych dla udostępniania in- formacji stanowiących tajemnicę bankową. Więcej: patrz → tajemnica nadzoru bankowego. Literatura: M. Bączyk, w: E. Fojcik-Mastalska (red.), Prawo bankowe. Komentarz (red.), Warszawa 2005; T. Dukiet-Nagórska, O ujawnieniu tajemnicy bankowej raz jeszcze, Prawo Bankowe 2004, Nr 3, s. 63; J. Majewski, Przestępstwo sprzeniewierzenia się tajemnicy ban- kowej, Pal. 2000, Nr 7–8; L. Mazur, Prawo bankowe. Komentarz, Warszawa 2008; B. Smykla, Prawo bankowe. Komentarz, Warszawa 2005; A. Tupaj-Cholewa, w: H. Gronkiewicz-Waltz (red.), Prawo bankowe. Komentarz, Warszawa 2013; P. Zapadka, Tajemnica bankowa – cz. I, MoP 2015, Nr 15; P. Zapadka, Tajemnica bankowa – cz. II, MoP 2015, Nr 16 Agnieszka Gryszczyńska TAJEMNICA BEZPIECZEŃSTWA MUZEALIÓW Tajemnicę tę wprowadza art. 30a. Zgodnie z tym przepisem dostęp do informacji służących zapewnieniu bezpieczeństwa muzealiom ze względu na ochronę przed zagrożeniem pożarowym, kradzieżą i innego rodzaju niebezpieczeństwem, któ- re grozi zniszczeniem lub utratą zbiorów, podlega ograniczeniu. Celem tej ta- jemnicy jest zapewnienie bezpieczeństwa muzealiów. Ustawodawca odwołuje się w tym przepisie do treści rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 2.9.2014 r. w sprawie zabezpieczania zbiorów muzeum przed pożarem, kradzieżą i innym niebezpieczeństwem grożącym ich zniszczeniem lub utratą (Dz.U. z 2014 r. poz. 1240), zgodnie z którym zabezpieczanie zbiorów muzeum przed pożarem, kradzieżą i innym niebezpieczeństwem grożącym ich zniszczeniem lub utratą, zwanym dalej „innym niebezpieczeństwem”, polega na niedopuszczeniu do sytuacji, w której zbiory mogą zostać utracone, uszkodzo- ne lub zniszczone w wyniku pożaru, kradzieży lub innego niebezpieczeństwa, ochronie miejsca przechowywania i eksponowania zbiorów oraz ochronie zbio- rów w czasie transportu (§ 2). Ochroną prawną objęte są informacje, których ujawnienie mogłoby zagrozić bezpieczeństwu muzealiów przed zagrożeniem pożarowym, kradzieżą i innego rodzaju niebezpieczeństwem, które grozi zniszczeniem lub utratą zbiorów. Do tej grupy zaliczyć należy, uwzględniając treść ww. rozporządzenia m.in. infor- macje dotyczące bezpieczeństwa pożarowego, organizacji i warunków ewakuacji 15 TAJEMNICA BIEGŁEGO REWIDENTA zbiorów, stosowania zabezpieczeń budowlanych, mechanicznych oraz elektro- nicznych, wykorzystywanych do zabezpieczenia muzeum i zbiorów przed kra- dzieżą i innym niebezpieczeństwem, w tym systemów monitoringu, instalacji antywłamaniowej, czy informacji na temat ochrony fi zycznej muzealiów. Ochro- nie podlegają również informacje na temat projektu, funkcjonowania sygnalizacji pożarowej, włamania i napadu, telewizji dozorowej oraz kontroli dostępu, jak również odnoszące się do ochrony zbiorów w czasie transportu. Ustawa nie za- wiera szczegółowego katalogu informacji objętych ochroną. Zakwalifi kowanie danej informacji jako mogącej zagrozić bezpieczeństwu muzealiów jest związane z oceną ryzyka udostępnienia tej informacji dla ich bezpieczeństwa. Dokonując tej oceny uwzględnić należy efekt mozaiki. Wymaga on od podmiotu zobowiąza- nego rozważenia przy dokonywaniu oceny udostępnienia określonej informacji szerszej perspektywy, w tym uwzględnienia określonej informacji w jej relacji z informacjami już dostępnymi. Udostępnienie jednej „nieszkodliwej informacji” w połączeniu z innymi danymi może przynieść niekorzystny rezultat (T. Jaroszyń- ski, Analiza pojmowania i działania zasady jawności oraz jej ograniczeń z per- spektywy prawa brytyjskiego, w: G. Szpor (red. nauk.), Jawność i jej ograniczenia, t. XI, C. Mik (red.), Standardy Europejskie, s. 231–232). W ustawie brak jest rów- nież wskazanego katalogu osób uprawnionych do dostępu do ww. informacji. Przepis ten może stanowić podstawę ograniczenia dostępu do tych informacji w przypadku uznania ich za informację publiczną na podstawie DostInfPubU, jak również w udostępnieniu i przekazywaniu tych informacji do ponownego wykorzystywania na podstawie ustawy z 25.2.2015 r. o ponownym wykorzysty- waniu informacji sektora publicznego, Dz.U. z 2016 r. poz. 352). Literatura: T. Jaroszyński, Analiza pojmowania i działania zasady jawności oraz jej ograni- czeń z perspektywy prawa brytyjskiego, w: G. Szpor (red. nauk.), Jawność i jej ogranicze- nia, t. XI, C. Mik (red.), Standardy Europejskie, Warszawa 2016. Agnieszka Piskorz-Ryń TAJEMNICA BIEGŁEGO REWIDENTA Tajemnica biegłego rewidenta jest jedną z tajemnic zawodowych, która została wprost uregulowana zarówno w przepisach prawa powszechnie obowiązują- cego, tj. w ustawie z 7.5.2009 r. o biegłych rewidentach i ich samorządzie, pod- miotach uprawnionych do badania sprawozdań fi nansowych oraz o nadzorze publicznym, jak również w regulacjach korporacyjnych – w kodeksie etyki za- wodowej. Rozdział 6 BiegRewU, zatytułowany „Warunki i zasady wykonywania czynności rewizji fi nansowej”, stanowi, że: 1) biegły rewident, wykonując czynności rewizji fi nansowej, jest obowiąza- ny do przestrzegania zasad etyki zawodowej biegłych rewidentów, w tym 16 TAJEMNICA BIEGŁEGO REWIDENTA w szczególności uczciwości, obiektywizmu, zawodowych kompetencji i na- leżytej staranności oraz zachowania tajemnicy (art. 56 ust. 1); 2) biegły rewident oraz podmiot uprawniony do badania sprawozdań fi nanso- wych są obowiązani zachować w tajemnicy wszystkie informacje i dokumen- ty związane z wykonywaniem czynności rewizji fi nansowej (art. 59 ust. 1) (zob. J. Jacyszyn, Wykonywanie, s. 85–86). Ponadto, jednym z warunków wpisania osoby do rejestru biegłych rewidentów jest złożenie przez nią ślubowania przed prezesem Krajowej Rady Biegłych Rewi- dentów lub innym upoważnionym członkiem Krajowej Rady Biegłych Rewiden- tów. Brzmienie roty ślubowania stanowi, że biegły rewident poznane w czasie wykonywania czynności rewizji fi nansowej fakty i okoliczności zachowa w ta- jemnicy wobec osób trzecich (art. 5 ust. 6 BiegRewU). Należy także wskazać, że Krajowa Rada Biegłych Rewidentów ustanawia w for- mie uchwał zasady etyki zawodowej biegłych rewidentów (art. 21 ust. 2 pkt 3 lit. c BiegRewU). Aktualnie obowiązująca uchwała Nr 4249/60/2011 Krajowej Rady Biegłych Rewidentów z 13.6.2011 r. w sprawie zasad etyki zawodowej bie- głych rewidentów wprowadziła Kodeks etyki zawodowych księgowych Mię- dzynarodowej Federacji Księgowych (IFAC), jako zasady etyki zawodowej dla polskich biegłych rewidentów (zob. htt p://www.kibr.webserwer.pl/_doc/uchwa- ly/uchwala_4249-60-2011.pdf; dalej jako: KIFAC). Uchwała ta ponadto stanowi, że w sprawach nieuregulowanych lub uregulowanych odmiennie w KIFAC niż w BiegRewU, stosuje się przepisy ustawy. Jednocześnie straciła moc uchwała Nr 1426/33/2009 Krajowej Rady Biegłych Rewidentów z 3.11.2009 r. w sprawie zasad etyki zawodowej biegłych rewidentów. Podstawową zasadą wymaganą od biegłych rewidentów jest odpowiedzialność trojakiego rodzaju: wobec klienta, wobec pracodawcy, wobec społeczeństwa (któ- remu dostarcza rzetelne informacje dotyczące przedmiotu usługi) (W. Leśniewski, Etyka, s. 21). Dlatego odpowiedzialność zawodowego księgowego nie ogranicza się wyłącznie do zaspokojenia potrzeb indywidualnego klienta lub pracodaw- cy. Jego cechą charakterystyczną jest odpowiedzialności za działanie w interesie publicznym. Poufność informacji i tajemnica zawodowa mają kluczowe znacze- nie dla bezpieczeństwa obrotu gospodarczego i uczciwej konkurencji. Podczas badania sprawozdania fi nansowego biegły rewident ma dostęp do najbardziej poufnych dla klienta informacji (W. Leśniewski, Etyka, s. 118). Dlatego uzasadnio- ne wydaje się przyjęcie stwierdzenia, że wartościami chronionymi tajemnicą bie- głego rewidenta, obok dobra klienta, jest bezpieczeństwo obrotu gospodarczego. Zgodnie z BiegRewU, obowiązek zachowania w tajemnicy dotyczy wszystkich informacji i dokumentów związanych z wykonywaniem czynności rewizji fi nan- sowej (A. Kazirod, A. Młynarczyk, Założenia, s. 38). Także członkowie organów Krajowej Izby Biegłych Rewidentów (KIBR), kontrolerzy i wizytatorzy są obo- wiązani zachować w tajemnicy wszystkie informacje i dokumenty, w których 17 TAJEMNICA BIEGŁEGO REWIDENTA posiadanie weszli w związku z zajmowanym stanowiskiem, wykonywanymi zadaniami lub przeprowadzanymi kontrolami. Ustawa o biegłych rewidentach wprowadza odstępstwo od zasady zachowania tajemnicy zawodowej. Stanowi je złożenie zawiadomienia o podejrzeniu popeł- nienia przestępstwa oraz udzielanie informacji lub przekazywanie dokumentów w przypadkach określonych w ustawie lub w odrębnych przepisach. Jak wska- zuje K. Pachnik, tajemnica zawodowa nie chroni zawsze i bezwzględnie i nie jest potrzebna zgoda sądu na jej ujawnienie (K. Pachnik, Ustawa, s. 109). Wystarczy, że taka ewentualność dopuszczona jest z mocy prawa. Należy jednak traktować ją ściśle i interpretować w ten sposób, że udzielenie informacji lub przekazywanie dokumentów w przypadkach określonych w ustawie lub w odrębnych przepi- sach jest możliwe wyłącznie wtedy, gdy określone regulacje odnoszą się wprost do tajemnicy zawodowej biegłych rewidentów (K. Pachnik, Ustawa, s. 110). Obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej nie narusza udostępnienie do- kumentacji i informacji z wykonania czynności rewizji fi nansowej w związku z toczącymi się postępowaniami przed organami KIBR (zob. M. Andrzejewski, Komentarz, s. 150). Postanowienia KIFAC zawierają szerszy niż BiegRewU zakres przypadków, w których wymaga się lub można wymagać ujawniania poufnych informacji. W myśl KIFAC jest to dopuszczalne, gdy: 1) na ujawnienie zezwalają przepisy prawa i zgoda klienta lub pracodawcy; 2) ujawnienie jest wymagane przez przepisy prawa i dotyczy np.: a) przygotowania dokumentów lub innej formy przekazania dowodów w toku procesu sądowego lub b) ujawnienia odpowiednim władzom publicznym przypadków: naruszenia prawa, napotkanych przez zawodowego księgowego; 3) istnieje zawodowy obowiązek lub uprawnienie do ujawnienia poniższych informacji, jeżeli nie zabraniają tego przepisy prawa: a) dla spełnienia wymogów dotyczących kontroli jakości organizacji człon- kowskiej lub organizacji zawodowej, b) w celu udzielenia odpowiedzi na zapytania lub w ramach dochodzenia prowadzonego przez organizację członkowską lub organ regulacyjny, c) dla ochrony interesów zawodowych zawodowego księgowego w proce- d) w celu przestrzegania standardów technicznych i wymogów etycznych sach sądowych lub (zob. § 140.7 KIFAC). Zgodnie z art. 59 ust. 1 BiegRewU, obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej nie jest ograniczony w czasie. Oznacza to, że także w przypadku rezygnacji z wy- konywania zawodu biegły rewident jest związany tajemnicą (J. Brol, Status, s. 18). Zgodnie z KIFAC, wymóg postępowania zgodnie z zasadą zachowania tajemnicy 18 TAJEMNICA BIEGŁEGO REWIDENTA informacji obowiązuje także po zakończeniu powiązania między biegłym rewi- dentem a klientem (zob. § 140.6 KIFAC). Obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej jest jednym z elementów wia- rygodności osoby wykonującej wolny zawód. Klient udostępniający biegłemu rewidentowi własne tajemnice ze względu na konieczność wykonania zlecenia musi mieć pewność, że informacje te nie zostaną przekazane do wiadomości osób trzecich (J. Brol, Status, s. 18). Zgodnie z KIFAC, za zgodą klienta biegły rewident może ujawnić informacje objęte tajemnicą zawodową (zob. § 140.7 lit. a KIFAC). Do zachowania tajemnicy zawodowej, poza biegłym rewidentem, są zobowią- zane również inne osoby, którym udostępniono informacje objęte tą tajemnicą, chyba że na ich ujawnienie zezwala przepis ustawy szczególnej. Biegły rewident oraz podmiot uprawniony do badania sprawozdań fi nansowych, członkowie organów KIBR oraz kontrolerzy i wizytatorzy, inne osoby, którym udostępniono informacje są uprawnione do uzyskania dostępu do informacji chronionych. Zgodnie z KIFAC, zasada zachowania tajemnicy informacji nakłada obowiązek wystrzegania się: 1) ujawniania, poza podmiot lub organizację zatrudniającą, poufnych informacji uzyskanych w wyniku zawodowych i gospodarczych powiązań bez należy- tego i odpowiedniego zezwolenia, chyba że istnieje prawne lub zawodowe uprawnienie lub obowiązek ich ujawnienia oraz 2) wykorzystywania poufnych informacji uzyskanych w wyniku zawodowych i gospodarczych powiązań w celu realizacji osobistych korzyści lub korzyści stron trzecich. Przestrzegając tajemnicy zawodowej, biegły rewident musi być szczególnie ostroż- ny również w kontaktach towarzyskich, aby w sposób nieświadomy nie ujawnić informacji, w szczególności bliskiemu partnerowi gospodarczemu lub członkowi bliskiej rodziny. Tajemnicą objęte są także informacje ujawnione przez potencjal- nego klienta czy pracodawcę. Na biegłym rewidencie spoczywa obowiązek po- dejmowania racjonalnych działań w celu zapewnienia, że pracownicy znajdujący się pod jego nadzorem oraz osoby udzielające porady i wsparcia wypełniają obo- wiązek dotyczący zachowania tajemnicy informacji (zob. § 140.1–140.5 KIFAC). Dostęp do informacji posiada klient oraz biegły rewident. Ponadto, przepi- sy BiegRewU oraz KIFAC wskazują, że dostępem objęci są również: podmiot uprawniony do badania sprawozdań fi nansowych, członkowie organów KIBR oraz kontrolerzy i wizytatorzy, inne osoby, którym udostępniono informacje objęte tą tajemnicą, a także pracownicy znajdujący się pod nadzorem biegłego rewidenta oraz osoby udzielające porady i wsparcia. 19
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Leksykon tajemnic
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: