Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00714 009588 7513246 na godz. na dobę w sumie
Likwidacja spółki kapitałowej. Prawo, podatki, rachunkowość - ebook/pdf
Likwidacja spółki kapitałowej. Prawo, podatki, rachunkowość - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 264
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-5307-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Ś Książka prezentuje problematykę likwidacji spółek kapitałowych w sposób kompleksowy, pozwalający na zrozumienie związków występujących między poszczególnymi fazami i płaszczyznami tego procesu. Opracowanie zawiera wiele cennych wskazówek praktycznych poruszane zagadnienia odnoszą się do problemów, z którymi Autorzy zetknęli się w swojej praktyce zawodowej. Ś W publikacji omówiono m.in.: zasady funkcjonowania spółek kapitałowych i uwarunkowania ekonomiczne decyzji właścicieli o ich likwidacji, czynności likwidacyjne z uwzględnieniem wygaszania działalności gospodarczej, zbywania majątku oraz zaspokajania wierzycieli, zasady sporządzania sprawozdań fi nansowych w okresie likwidacji, problemy podatkowe występujące w toku likwidacji, zasady odpowiedzialności likwidatora. Ś Przydatnym uzupełnieniem pracy jest aneks zawierający wzory dokumentów wykorzystywanych w procesie likwidacji. Ś Publikacja przeznaczona jest przede wszystkim dla likwidatorów stających nierzadko przed trudnymi do rozwikłania problemami, które pojawiają się w toku likwidacji spółek. Będzie przydatna także dla doradców podatkowych, pracowników organów podatkowych i sądów administracyjnych oraz biegłych rewidentów. Ze względu na szereg podobieństw z postępowaniami upadłościowymi książka może stanowić również wsparcie w pracy syndyków.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

W SERII UKAZAŁY SIĘ: Prawne i podatkowe aspekty prowadzenia działalności w Specjalnych Strefach Ekonomicznych redakcja naukowa Agnieszka Tałasiewicz Instytucje prawa cywilnego w konstrukcji prawnej podatków redakcja naukowa Mieczysław Goettel i Mariola Lemonnier Restrukturyzacje spółek kapitałowych. Aspekty podatkowe redakcja naukowa Katarzyna Klimkiewicz Kasy rejestrujące. Komentarz problemowy Agnieszka Derkacz, Alicja Kurowska, Ewa Piechota-Oloś, Aleksandra Sędkowska, Iwona Siergiej, Piotr Stanisławiszyn Kontrola podatkowa przedsiębiorców Andrzej Melezini, Dariusz Zalewski Doradca podatkowy w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych redakcja naukowa Jan Paweł Tarno Podatki w hotelarstwie redakcja naukowa Małgorzata Dankowska Likwidacja spółki kapitałowej Prawo, podatki, rachunkowość redakcja naukowa Witold Missala Witold Missala, Łukasz Wolbach Warszawa 2013 Stan prawny na 1 września 2012 r. Wydawca Grzegorz Jarecki Redaktor prowadzący Joanna Maź Opracowanie redakcyjne Szymon Makuch Łamanie Justluk Łukasz Drzewiecki, Justyna Szumieł, Stanisław Drzewiecki © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2013 ISBN: 978-83-264-4026-7 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profinfo.pl Spis treści 5 Spis treści Wykaz skrótów .................................................................................................................. 9 Wprowadzenie ................................................................................................................. 13 Rozdział I Podstawy formalnoprawne i ekonomiczne likwidacji spółki .............................. 15 1. Charakterystyka spółek kapitałowych ................................................................ 15 1.1. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ............................................... 15 1.2. Spółka akcyjna ................................................................................................16 1.3. Spółka powstała w drodze komercjalizacji przedsiębiorstwa państwowego ................................................................................................. 20 1.4. Nadzór korporacyjny .................................................................................... 22 2. Decyzja o likwidacji spółki .................................................................................... 23 3. Zdolność upadłościowa .......................................................................................... 31 4. Likwidacja z wniosku kuratora sądowego ......................................................... 34 5. Podstawowe informacje o likwidacji spółki ....................................................... 36 5.1. Rozwiązanie spółki ....................................................................................... 36 5.2. Procedura likwidacji spółki ......................................................................... 38 5.3. Likwidatorzy .................................................................................................. 41 6. Ustanie bytu prawnego spółki .............................................................................. 45 6.1. Wykreślenie spółki z rejestru po likwidacji .............................................. 45 6.2. Zobowiązania spółki nieistniejącej ............................................................. 48 6.3. Uchylenie likwidacji ...................................................................................... 49 6.4. Utrata bytu prawnego bez likwidacji ......................................................... 49 6.5. Majątek nieobjęty likwidacją ....................................................................... 51 6 Spis treści Rozdział II Czynności likwidacyjne ................................................................................................ 52 1. Czynności wstępne ................................................................................................. 52 2. Zakończenie bieżących interesów ........................................................................ 54 3. Likwidacja majątku ................................................................................................. 58 3.1. Sprzedaż nieruchomości .............................................................................. 58 3.2. Sprzedaż przedsiębiorstwa .......................................................................... 62 3.3. Sprzedaż innych składników majątkowych .............................................. 63 3.4. Likwidacja majątku w spółce powstałej w wyniku komercjalizacji ..... 63 3.5. Opłaty roczne za użytkowanie wieczyste ................................................. 64 3.6. Sprzedaż mieszkań „zakładowych” ........................................................... 66 4. Ściągnięcie wierzytelności ..................................................................................... 66 5. Zaspokojenie wierzycieli ....................................................................................... 78 5.1. Wprowadzenie ............................................................................................... 78 5.2. Wykonanie zobowiązania ............................................................................ 79 5.3. Złożenie do depozytu sądowego ................................................................. 85 5.4. Modyfikacja i wygaszenie zobowiązania .................................................. 87 5.5. Potrącenie w postępowaniu upadłościowym ........................................... 94 5.6. Odnowienie (nowacja) .................................................................................. 96 5.7. Zwolnienie z długu ....................................................................................... 97 5.8. Zakaz modyfikacji stosunku prawnopodatkowego ................................ 97 5.9. Cesja wierzytelności w trakcie postępowania egzekucyjnego .............. 99 6. Archiwizacja dokumentacji ................................................................................... 99 7. Sprawy pracownicze ............................................................................................. 104 7.1. Zniesienie ograniczeń rozwiązywania stosunku pracy ....................... 104 7.2. Przejęcie zakładu pracy .............................................................................. 105 7.3. Pomoc Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych .........107 7.4. Rozwiązanie umów o pracę ....................................................................... 109 7.5. Dokumentacja z zakresu bhp .....................................................................112 8. Zakończenie likwidacji .........................................................................................112 9. Mienie polikwidacyjne ..........................................................................................114 Rozdział III Sprawozdawczość finansowa i ewidencja księgowa ..............................................117 1. Rok obrotowy i dzień bilansowy .........................................................................117 7 Spis treści 2. Sprawozdawczość finansowa .............................................................................. 120 3. Inwentaryzacja majątku ....................................................................................... 129 4. Kapitał intelektualny ............................................................................................ 133 5. Wycena aktywów .................................................................................................. 136 6. Aktualizacja należności ........................................................................................143 7. Wycena pasywów ...................................................................................................145 8. Bilans otwarcia a sprawozdanie finansowe ...................................................... 150 Rozdział IV Problemy podatkowe w postępowaniach likwidacyjnych ...................................152 1. Wprowadzenie ........................................................................................................152 2. Podatek dochodowy od osób prawnych............................................................ 153 2.1. Rok podatkowy ............................................................................................ 153 2.2. Odpisy aktualizacyjne ................................................................................ 154 2.3. Sprzedaż przedsiębiorstwa i części przedsiębiorstwa ........................... 156 2.4. Straty związane z likwidacją środków trwałych ....................................160 2.5. Spisanie nakładów w obcym środku trwałym ....................................... 163 2.6. Straty z likwidacji środków obrotowych ................................................. 164 2.7. Sprzedaż składników majątku ...................................................................166 2.8. Mienie polikwidacyjne ................................................................................166 3. Podatek od towarów i usług .................................................................................170 3.1. Sprzedaż przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części .................170 3.2. Sprzedaż nieruchomości ............................................................................ 172 3.3. Sprzedaż ruchomości .................................................................................. 179 3.4. Sprzedaż wierzytelności ............................................................................. 180 3.5. Mienie polikwidacyjne ............................................................................... 184 4. Podatek od nieruchomości ....................................................................................187 4.1. Podatnik podatku od nieruchomości ........................................................187 4.2. Przedmiot opodatkowania ..........................................................................189 4.3. Zaprzestanie albo niewykonywanie działalności gospodarczej ......... 194 4.4. Powstanie i ustanie obowiązku podatkowego ....................................... 198 4.5. Obowiązki informacyjne, powstanie zobowiązania podatkowego i zapłata podatku od nieruchomości ........................................................ 200 5. Odpowiedzialność nabywcy majątku ............................................................... 202 Spis treści 8 Rozdział V Odpowiedzialność likwidatora .................................................................................. 204 1. Odpowiedzialność wynikająca z przepisów kodeksu spółek handlowych .... 204 2. Odpowiedzialność wynikająca z ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze ..............................................................................................................210 3. Obowiązki i odpowiedzialność wynikająca z przepisów prawa podatkowego .......................................................................................................... 212 4. Obowiązki i odpowiedzialność wynikająca z przepisów prawa bilansowego ............................................................................................................216 5. Odpowiedzialność likwidatora jako pracodawcy ........................................... 217 6. Odpowiedzialność karna ..................................................................................... 222 Aneks................................................................................................................................ 237 1. Ogłoszenie kuratora o Walnym Zgromadzeniu Akcjonariuszy w sprawie rozwiązania spółki i otwarcia jej likwidacji .................................. 237 2. Uchwała o rozwiązaniu spółki i otwarciu jej likwidacji ................................. 238 3. Ogłoszenie w Dziale I Monitora Sądowego i Gospodarczego o otwarciu likwidacji ................................................................................................................ 239 4. Zgłoszenie wierzytelności ................................................................................... 240 5. Bilans otwarcia likwidacji (1) .............................................................................. 241 6. Bilans otwarcia likwidacji (2) .............................................................................. 247 7. Wniosek do Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy o zatwierdzenie sprawozdania finansowego ................................................................................. 253 8. Regulamin aukcji .................................................................................................. 254 9. Ogłoszenie o aukcji ............................................................................................... 258 10. Ogłoszenie w sprawie sprzedaży wierzytelności ............................................ 260 11. Umowa sprzedaży udziałów w spółce ...............................................................261 12. Regulamin zwolnień grupowych ....................................................................... 263 Wykaz skrótów 9 Wykaz skrótów Akty prAwne – dyrektywa Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L 347 z 11.12.2006, s. 1, z późn. zm.) – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. – ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) poz. 553 z późn. zm.) – ustawa z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 111, poz. 765 z późn. zm.) Konstytucja RP – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. dyrektywa 112 k.c. k.k. k.k.s. k.p. k.p.c. k.p.w. k.s.h. o.p. pr. bud. pr. pras. p.u.n. p.w.p. r.p.a.t. r.p.d.m.a. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) – ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) – ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cy- wilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) – ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (tekst jedn.: Dz. U. z 2008 r. Nr 133, poz. 848 z późn. zm.) – ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 z późn. zm.) – ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 749 z późn. zm.) – ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 243, poz. 1623 z późn. zm.) – ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe (Dz. U. Nr 5, poz. 24 z późn. zm.) – ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i napraw- cze (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361 z późn. zm.) – ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysło- wej (tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 z późn. zm.) – rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 lutego 2007 r. w spra- wie określenia sposobu i trybu organizowania przetargu na sprzedaż składników aktywów trwałych przez spółkę powstałą w wyniku komercjalizacji (Dz. U. Nr 27, poz. 177 z późn. zm.) – rozporządzenie Ministra Kultury z dnia 16 września 2002 r. w sprawie postępowania z dokumentacją, zasad jej klasyfi- kowania i kwalifikowania oraz zasad i trybu przekazywania Wykaz skrótów 10 u.g.n. u.k.p. u.n.z.a. u.o.r.p. u.p.c.c. u.p.d.o.f. u.p.d.o.p. u.p.o.l. u.p.t.u. u.p.z.p. u.r. u.s.d.g. ustawa o KRS u.s.r.s.p. u.s.u.s. u.z.e.i.p. materiałów archiwalnych do archiwów państwowych (Dz. U. Nr 167, poz. 1375) – ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomoś- ciami (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm.) – ustawa z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyza- cji (tekst jedn.: Dz. U. z 2002 r. Nr 171, poz. 1397 z późn. zm.) – ustawa z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwal- nym i archiwach (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 123, poz. 698 z późn. zm.) – ustawa z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowni- czych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz. U. Nr 158, poz. 1121 z późn. zm.) – ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cy- wilnoprawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 101, poz. 649 z późn. zm.) – ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.) – ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 74, poz. 397 z późn. zm.) – ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokal- nych (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 95, poz. 613 z późn. zm.) – ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług Dz. U. z 2009 r. Nr 152, poz. 1223 z późn. zm.) – ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności go- spodarczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 z późn. zm.) – ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądo- wym (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186 z późn. zm.) – ustawa z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach roz- wiązywania stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pra- cowników (Dz. U. Nr 90, poz. 844 z późn. zm.) – ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.) – ustawa z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewiden- cji i identyfikacji podatników i płatników (tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 269, poz. 2681 z późn. zm.) (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 z późn. zm.) – ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowa- niu przestrzennym (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 647) – ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (tekst jedn.: CzAsopismA i publikAtory Biul. SN ONSA WSA – Biuletyn Sądu Najwyższego – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i woje- wódzkich sądów administracyjnych – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna. Zeszyt Dodat- kowy Wykaz skrótów 11 OSA OSNC OSNC-ZD OSNKW OSNP – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna i Wojskowa – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego w Sprawach Karnych – Orzecznictwo Sądów Polskich – Przegląd Orzecznictwa Podatkowego – Przegląd Prawa Handlowego OSNwSK OSP POP PPH Prok. i Pr.-wkł. – Prokuratura i Prawo Pr. Spółek Prz. Pod. Rzeczposp. PiP – Rzeczpospolita. Prawo i Podatki – Prawo Spółek – Przegląd Podatkowy inne IS KSR MSR MSSF NSA SA SN US GAAP WSA – Izba Skarbowa – Krajowe Standardy Rachunkowości – Międzynarodowe Standardy Rachunkowości – Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej – Naczelny Sąd Administracyjny – Sąd Apelacyjny – Sąd Najwyższy – United States Generally Accepted Accounting Principles – wojewódzki sąd administracyjny Wprowadzenie 13 Wprowadzenie Likwidacje spółek to przejaw zdrowych działań restrukturyzacyjnych w skali całej gospodarki, to eliminowanie przedsiębiorstw nierentownych, „przejadających” swój majątek, powiększających zadłużenie, niemających przed sobą perspektyw prowadzenia korzystnej działalności gospodarczej. Tej właśnie problematyce poświęcona jest książka. W pierwszym rozdziale prezentowane są ogólne zasady funkcjonowania spółek kapitałowych, uwa- runkowania ekonomiczne decyzji właścicieli o ich likwidacji oraz podstawowe informacje o postępowaniach likwidacyjnych. Kolejny rozdział poświęcony jest szczegółowemu omówieniu czynności likwidacyjnych, z uwzględnieniem wygaszania działalności gospodarczej, zbywania majątku oraz zaspokajania wierzycieli. W rozdziale trzecim przedstawiamy zagadnienia sprawozdawczości finansowej, w tym zasady sporządzania sprawozdań finansowych w okresie likwidacji, a w czwartym podstawowe problemy podatkowe występujące w toku likwidacji spółek. Ostatni rozdział ukazuje problematykę odpowiedzialności likwidatora – wynikającej z przepisów: kodeksu spółek handlowych, prawa upadłościowego i naprawczego, prawa podatkowego, prawa bilansowego i pra- wa pracy, a także odpowiedzialności likwidatora za przestępstwa, przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe. Na końcu książki zamieszczony został aneks, a w nim przykłady wielu dokumentów opracowywanych przez likwidatorów. W prezentowaniu poszczególnych zagadnień wykorzystaliśmy orzecz- nictwo sądów powszechnych i administracyjnych oraz interpretacje Ministra Finansów. Przedstawiając swój punkt widzenia, opieraliśmy się na doświadcze- niach własnych i likwidatorów, z którymi współpracowaliśmy. Za możliwość tej współpracy tą drogą dziękujemy. Autorzy 1. Charakterystyka spółek kapitałowych 15 Rozdział I Podstawy formalnoprawne i ekonomiczne likwidacji spółki 1. ChArAkterystykA spółek kApitAłowyCh Ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 z późn. zm.) wyróżnia dwa typy kapitałowych spółek handlowych: spół- kę z ograniczoną odpowiedzialnością i spółkę akcyjną. Szczególne regulacje praw- ne dla spółek powstałych w drodze komercjalizacji przedsiębiorstw państwowych wprowadza ustawa z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji (tekst jedn.: Dz. U. z 2002 r. Nr 171, poz. 1397 z późn. zm.). We wszystkich spółkach szczególne znaczenie ma sposób sprawowania nadzoru nad ich działalnością. 1.1. spółkA z ogrAniCzoną odpowiedziAlnośCią Cechy i zasady funkcjonowania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością regulują przepisy art. 151–300 k.s.h. Kapitał zakładowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością powinien wy- nosić co najmniej 5000 zł. Wartość nominalna udziału nie może być niższa niż 50 zł. Kapitał zakładowy spółki dzieli się na udziały o równej albo nierównej war- tości nominalnej. Umowa spółki przesądza, czy wspólnik może mieć tylko jeden, czy więcej udziałów. Jeżeli wspólnik może mieć więcej niż jeden udział, wówczas wszystkie udziały w kapitale zakładowym powinny być równe i są niepodzielne. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ma osobowość prawną. Stanowi odrębny od swych wspólników byt prawny. Majątek spółki jest majątkiem od- rębnym od majątku wspólników. Odpowiedzialność za długi spółki ponosi sama spółka bez ograniczeń. Wspólnicy nie odpowiadają za zobowiązania spółki, co oznacza, że będąc wspólnikami nie ryzykują całym swoim majątkiem, a jedynie utratą tej jego części, którą wnieśli do spółki jako swój wkład. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może być utworzona przez jed- ną osobę albo więcej osób, w każdym celu prawnie dopuszczalnym. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością nie może być zawiązana wyłącznie przez inną jednoosobową spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością. Jeżeli ustawa lub umowa spółki nie stanowią inaczej, wspólnicy mają rów- ne prawa i obowiązki w spółce. Umowa spółki może przewidywać uprzywile- jowanie niektórych udziałów przez nadanie im szczególnych uprawnień, które powinny być w umowie określone. Uprzywilejowanie może dotyczyć w szcze- 16 Rozdział I. Podstawy formalnoprawne i ekonomiczne likwidacji spółki gólności prawa głosu, prawa do dywidendy lub sposobu uczestniczenia w po- dziale majątku po przeprowadzonej likwidacji spółki. Uprzywilejowanie w za- kresie prawa głosu może dotyczyć tylko udziałów o równej wartości nominalnej. Uprzywilejowanie dotyczące prawa głosu nie może przyznawać uprawnionemu więcej niż trzy głosy na jeden udział. Uprzywilejowanie dotyczące dywidendy oznacza, że na udział uprzywilejowany może przypadać nie więcej niż połowa dywidendy przysługującej udziałom nieuprzywilejowanym. Udziały uprzywi- lejowane w zakresie dywidendy nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed pozostałymi udziałami, chyba że umowa spółki stanowi inaczej. Wspólnicy nie zarządzają spółką bezpośrednio, wpływ na jej działalność zachowują przez ustanawiane organy. Organami spółki są: 1) zarząd, który prowadzi sprawy spółki i reprezentuje spółkę na ze- wnątrz; jest organem obligatoryjnym, mogą w nim zasiadać jedna osoba lub większa liczba członków, do zarządu mogą być powołane osoby zarówno spośród wspólników, jak i spoza ich grona; 2) rada nadzorcza lub komisja rewizyjna jako organ kontrolny; mogą być ustanowione, jeżeli przewiduje to umowa spółki; w spółkach, w których kapitał zakładowy przewyższa kwotę 500 000 zł, a jednocześnie wspól- ników jest więcej niż dwudziestu pięciu, ustanowienie rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej jest obligatoryjne; 3) zgromadzenie wspólników, które jest organem obligatoryjnym; w jego skład wchodzą wszyscy wspólnicy; organ ten uprawniony jest do podejmowania najważniejszych decyzji dotyczących funkcjonowania spółki, w tym także do zmiany samej umowy spółki, a także do rozwiązania spółki. Każdemu wspólnikowi służy prawo kontroli, które może realizować oso- biście lub za pośrednictwem upoważnionej przez siebie osoby, w szczególności wspólnik może w każdym czasie przeglądać księgi i dokumenty spółki, sporzą- dzać bilans dla swego użytku lub żądać wyjaśnień od zarządu, ale jeżeli w spółce ustanowiona jest rada nadzorcza albo komisja rewizyjna, umowa spółki może wyłączyć albo ograniczyć indywidualną kontrolę wspólników. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością stanowi atrakcyjną formę pro- wadzenia działalności ze względu na niski próg kapitału zakładowego oraz wyłączenie odpowiedzialności wspólników za zobowiązania spółki. 1.2. spółkA AkCyjnA Inną, bardziej złożoną formą spółki kapitałowej jest spółka akcyjna (art. 301–490 k.s.h.). Przez wymogi formalne stawiane jej funkcjonowaniu w przepisach k.s.h. i niektórych innych ustaw (np. ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości, tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 152, poz. 1223 z późn. zm.) wykorzystywana jest przede wszystkim do prowadzenia działalności w dużych rozmiarach. Banki, towarzystwa ubezpieczeniowe, domy maklerskie, towarzy- stwa funduszy inwestycyjnych mogą prowadzić działalność wyłącznie w tej formie, także tylko spółka akcyjna może stać się spółką publiczną1. 1 Z uwagi na to, że również spółka komandytowo-akcyjna może emitować akcje, również i ona może stać się spółką publiczną – jest to jednak rzadko spotykane. 17 1. Charakterystyka spółek kapitałowych Zawiązać spółkę akcyjną mogą jedna osoba albo więcej osób, ale nie może być ona zawiązana wyłącznie przez jednoosobową spółkę z ograniczoną odpo- wiedzialnością. Akcjonariusze są zobowiązani jedynie do świadczeń określo- nych w statucie. Akcjonariusze nie odpowiadają za zobowiązania spółki. Kapitał zakładowy spółki akcyjnej dzieli się na akcje o równej wartości nominalnej. Kapitał zakładowy spółki powinien wynosić co najmniej 100 000 zł. Wartość nominalna akcji nie może być niższa niż 1 gr. Akcje nie mogą być obej- mowane poniżej ich wartości nominalnej, natomiast jeżeli są obejmowane po cenie wyższej od wartości nominalnej, nadwyżka (agio) powinna być uiszczona w całości przed zarejestrowaniem spółki. Akcje obejmowane za wkłady niepie- niężne powinny być pokryte w całości nie później niż przed upływem roku po zarejestrowaniu spółki. Akcje obejmowane za wkłady pieniężne powinny być opłacone przed zarejestrowaniem spółki co najmniej w jednej czwartej ich war- tości nominalnej. Jeżeli akcje są obejmowane wyłącznie za wkłady niepieniężne albo za wkłady niepieniężne i pieniężne, wówczas kapitał zakładowy powinien być pokryty przed zarejestrowaniem co najmniej w jednej czwartej jego wyso- kości określonej w art. 308 § 1 k.s.h., tj. w wysokości co najmniej 25 000 zł. Akcje są niepodzielne. Mogą być imienne lub na okaziciela. Dokumenty akcji na okaziciela nie mogą być wydawane przed pełną wpłatą, a na dowód częściowej wpłaty wydawane są imienne świadectwa tymczasowe. Natomiast dokumenty akcji imiennych mogą być wydawane przed pełną wpłatą. Każdorazowa wpłata powinna być uwidoczniona na dokumentach świadectw tymczasowych i akcji imiennych. Z akcją imienną może być związany obowiązek powtarzających się świadczeń niepieniężnych. Akcjami takimi można rozporządzać tylko za zgodą spółki, a spółka może odmówić zgody jedynie z ważnych powodów. Akcje są zbywalne. Statut może uzależnić rozporządzenie akcjami imien- nymi od zgody spółki albo w inny sposób ograniczyć możliwość rozporządzenia akcjami imiennymi. W razie gdy statut uzależnia przeniesienie akcji od zgody spółki, zgody udziela zarząd w formie pisemnej pod rygorem nieważności, jeżeli statut nie stanowi inaczej. Jeżeli spółka odmawia zgody na przeniesienie akcji, powinna wskazać innego nabywcę. Termin wskazania nabywcy, cenę albo sposób jej określenia oraz termin zapłaty określa statut. W razie braku tych postanowień akcja imienna może być zbyta bez ograniczenia. Termin wskazania nabywcy nie może być dłuższy niż 2 miesiące od dnia zgłoszenia spółce zamiaru przeniesienia akcji. Zbycie akcji w postępowaniu egzekucyjnym nie wymaga zgody spółki. Zarząd obowiązany jest prowadzić księgę akcyjną obejmującą akcje imien- ne i świadectwa tymczasowe. Do takiej księgi należy wpisywać nazwisko i imię albo firmę (nazwę) oraz siedzibę i adres akcjonariusza albo adres do doręczeń, wysokość dokonanych wpłat, a także, na wniosek osoby uprawnionej, wpis o przeniesieniu akcji na inną osobę wraz z datą wpisu. Każdy akcjonariusz może przeglądać księgę akcyjną i żądać odpisu za zwrotem kosztów jego sporządze- nia. Księga akcyjna może być prowadzona w formie zapisu elektronicznego. Akcjonariusze mają prawo do udziału w zysku wykazanym w sprawozdaniu finansowym, zbadanym przez biegłego rewidenta, który został przeznaczony przez walne zgromadzenie do wypłaty akcjonariuszom. Zysk rozdziela się w stosunku do liczby akcji. Jeżeli akcje nie są całkowicie pokryte, zysk rozdziela się w stosunku 18 Rozdział I. Podstawy formalnoprawne i ekonomiczne likwidacji spółki do dokonanych wpłat na akcje. Statut może przewidywać inny sposób podziału zysku. Kwota przeznaczona do podziału między akcjonariuszy nie może prze- kraczać zysku za ostatni rok obrotowy, powiększonego o niepodzielone zyski z lat ubiegłych oraz o kwoty przeniesione z utworzonych z zysku kapitałów zapasowego i rezerwowych, które mogą być przeznaczone na wypłatę dywidendy. Kolejne ogra- niczenia określa art. 348 § 1 k.s.h. Uprawnieni do dywidendy za dany rok obrotowy są akcjonariusze, którym przysługiwały akcje w dniu powzięcia uchwały o podziale zysku. Statut może upoważnić walne zgromadzenie do określenia dnia, według którego ustala się listę akcjonariuszy uprawnionych do dywidendy za dany rok ob- rotowy (dzień dywidendy). Dzień dywidendy nie może być wyznaczony później niż w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia powzięcia uchwały. Uchwałę o przesunięciu dnia dywidendy podejmuje się na zwyczajnym walnym zgromadzeniu. W spółce publicznej dzień dywidendy może być wyznaczony na dzień powzięcia uchwały albo w okresie kolejnych 3 miesięcy, licząc od tego dnia. Spółka może wydawać akcje o szczególnych uprawnieniach, które powinny być określone w statucie (akcje uprzywilejowane). Akcje uprzywilejowane, z wy- jątkiem akcji niemych2, powinny być imienne. Uprzywilejowanie to może dotyczyć w szczególności prawa głosu, prawa do dywidendy lub podziału majątku w przy- padku likwidacji spółki. Uprzywilejowanie w zakresie prawa głosu nie dotyczy spółki publicznej. Statut może uzależniać przyznanie szczególnych uprawnień od spełnienia dodatkowych świadczeń na rzecz spółki, upływu terminu lub zisz- czenia się warunku. Akcjonariusz może wykonywać przyznane mu szczególne uprawnienia związane z akcją uprzywilejowaną po zakończeniu roku obrotowego, w którym wniósł w pełni swój wkład na pokrycie kapitału zakładowego. Jednej akcji nie można przyznać więcej niż dwa głosy. W przypadku zamiany takiej ak- cji na akcję na okaziciela lub w razie jej zbycia wbrew zastrzeżonym warunkom uprzywilejowanie to wygasa. Akcje uprzywilejowane w zakresie dywidendy mogą przyznawać uprawnionemu dywidendę, która przewyższa nie więcej niż o połowę dywidendę przeznaczoną do wypłaty akcjonariuszom uprawnionym z akcji nie- uprzywilejowanych. Akcje uprzywilejowane w zakresie dywidendy nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed pozostałymi akcjami. Statut może przyznać indywidualnie oznaczonemu akcjonariuszowi osobiste uprawnienia. W szczegól- ności mogą one dotyczyć prawa powoływania lub odwoływania członków zarządu, rady nadzorczej lub prawa do otrzymywania oznaczonych świadczeń od spółki. Uprawnienia osobiste przyznane indywidualnie oznaczonemu akcjonariuszowi wygasają najpóźniej z dniem, w którym uprawniony przestaje być akcjonariuszem spółki. W wielu spółkach powstałych w procesie prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych osobiste uprawnienia przyznawane są Skarbowi Państwa. Organami spółki akcyjnej są zarząd, rada nadzorcza i walne zgromadzenie akcjonariuszy. Zarząd prowadzi sprawy spółki i reprezentuje spółkę. W zarządzie może zasiadać jedna osoba lub więcej członków. Do zarządu mogą być powołane osoby spośród akcjonariuszy lub spoza ich grona. Członków zarządu powołuje i odwołuje rada nadzorcza, chyba że statut spółki stanowi inaczej. Członek zarządu może być 2 Akcje bez prawa głosu, szerzej M. Michalski, Akcje nieme według prawa polskiego, PPH 2004, nr 7, s. 21 i n. 1. Charakterystyka spółek kapitałowych 19 odwołany lub zawieszony w czynnościach także przez walne zgromadzenie. Okres sprawowania funkcji przez członka zarządu nie może być dłuższy niż 5 lat (kaden- cja). Ponowne powołania tej samej osoby na członka zarządu są dopuszczalne na kadencje nie dłuższe niż 5 lat każda. Powołanie może nastąpić nie wcześniej niż na rok przed upływem bieżącej kadencji członka zarządu. Jeżeli zarząd jest wie- loosobowy, wszyscy jego członkowie są obowiązani i uprawnieni do wspólnego prowadzenia spraw spółki, chyba że statut stanowi inaczej. Uchwały zarządu zapa- dają bezwzględną większością głosów, chyba że statut stanowi inaczej. Statut może przewidywać, że w przypadku równej liczby głosów „za” i „przeciw” decyduje głos prezesa zarządu, jak również przyznawać mu określone uprawnienia w zakresie kierowania pracami zarządu. Walne zgromadzenie i rada nadzorcza nie mogą wydawać zarządowi wiążących poleceń dotyczących prowadzenia spraw spółki. W spółce akcyjnej obligatoryjnie ustanawia się radę nadzorczą. Rada nadzor- cza sprawuje stały nadzór nad działalnością spółki we wszystkich dziedzinach jej działalności. Do kompetencji rady nadzorczej należy również zawieszanie w czynnościach, z ważnych powodów, poszczególnych lub wszystkich członków zarządu oraz delegowanie członków rady nadzorczej na okres nie dłuższy niż 3 miesiące do czasowego wykonywania obowiązków członków zarządu, którzy zostali odwołani, złożyli rezygnację albo z innych przyczyn nie mogą sprawować swoich czynności. Rada nadzorcza składa się co najmniej z trzech, a w spółkach publicznych co najmniej z pięciu członków, powoływanych i odwoływanych przez walne zgromadzenie. Statut może przewidywać inny sposób powoływania lub odwoływania członków rady nadzorczej. Na wniosek akcjonariuszy, reprezen- tujących co najmniej jedną piątą kapitału zakładowego, wybór rady nadzorczej powinien być dokonany w drodze głosowania oddzielnymi grupami, nawet gdy statut przewiduje inny sposób powołania rady nadzorczej. Rada nadzorcza wy- konuje swoje obowiązki kolegialnie, może jednak delegować swoich członków do samodzielnego pełnienia określonych czynności nadzorczych. Jeżeli rada nadzor- cza została wybrana w drodze głosowania oddzielnymi grupami, każda grupa ma prawo delegować jednego spośród wybranych przez siebie członków rady nadzorczej do stałego indywidualnego wykonywania czynności nadzorczych. Członkowie ci mają prawo uczestniczenia w posiedzeniach zarządu z głosem doradczym. Zarząd obowiązany jest zawiadomić ich uprzednio o każdym swoim posiedzeniu. Uchwały rady nadzorczej zapadają bezwzględną większością gło- sów, chyba że statut stanowi inaczej. Statut może przewidywać, że w przypadku równej liczby głosów rozstrzyga głos przewodniczącego rady nadzorczej. Podstawowe kompetencje zgromadzenia akcjonariuszy to: 1) rozpatrzenie i zatwierdzenie sprawozdania zarządu z działalności spółki oraz sprawozdania finansowego za ubiegły rok obrotowy oraz udzielenie absolutorium członkom organów spółki z wykonania przez nich obowiązków; 2) postanowienie dotyczące roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej przy zawiązaniu spółki lub sprawowaniu zarządu albo nadzoru; 3) udzielenie zgody na zbycie i wydzierżawienie przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części oraz ustanowienie na nich ograniczonego prawa rzeczowego; Rozdział I. Podstawy formalnoprawne i ekonomiczne likwidacji spółki 20 4) udzielenie zgody na nabycie i zbycie nieruchomości, użytkowania wie- czystego lub udziału w nieruchomości, chyba że statut stanowi inaczej; 5) udzielenie zgody na zawarcie umowy między spółką dominującą a spółką zależną przewidującą zarządzanie spółką zależną lub prze- kazywanie zysku przez taką spółkę; 6) udzielenie zgody na zawarcie umowy o nabycie dla spółki jakiego- kolwiek mienia, za cenę przewyższającą jedną dziesiątą wpłaconego kapitału zakładowego, od założyciela lub akcjonariusza albo dla spółki lub spółdzielni zależnej od założyciela lub akcjonariusza spółki, zgoda udzielana jest większością dwóch trzecich głosów i wymagana jest, jeżeli zawarcie umowy następuje przed upływem dwóch lat od dnia za- rejestrowania spółki (uzyskanie zgody zgromadzenia akcjonariuszy nie jest konieczne w przypadku nabycia mienia na podstawie przepisów o zamówieniach publicznych, w postępowaniu likwidacyjnym, upad- łościowym i egzekucyjnym oraz do nabycia papierów wartościowych i towarów na rynku regulowanym. W spółce jednoosobowej jedyny akcjonariusz wykonuje wszystkie upraw- nienia walnego zgromadzenia. W przypadku gdy wszystkie akcje spółki przy- sługują jedynemu akcjonariuszowi albo jedynemu akcjonariuszowi i spółce, oświadczenie woli takiego akcjonariusza składane spółce wymaga formy pi- semnej pod rygorem nieważności, chyba że ustawa stanowi inaczej. Spółka zobowiązana jest do tworzenia na pokrycie strat kapitału zapasowe- go, na który przeznacza się co najmniej 8 zysku za dany rok obrotowy, dopóki kapitał ten nie osiągnie co najmniej jednej trzeciej kapitału zakładowego. Kapitał zapasowy powiększany jest przez nadwyżki, osiągnięte przy emisji akcji powyżej ich wartości nominalnej. Na kapitał zapasowy wpływają również dopłaty, które uiszczają akcjonariusze w zamian za przyznanie szczególnych uprawnień ich dotychczasowym akcjom, o ile te dopłaty nie będą użyte na wyrównanie nad- zwyczajnych odpisów lub strat. Statut spółki może przewidywać tworzenie innych kapitałów na pokrycie szczególnych strat lub wydatków (kapitały rezerwowe). 1.3. Spółka powStała w drodze komercjalizacji przedSiębiorStwa pańStwowego Szczególne regulacje prawne dotyczą spółek powstałych w drodze komer- cjalizacji przedsiębiorstw państwowych, odmienności w jej funkcjonowaniu w stosunku do k.s.h. określa ustawa o komercjalizacji i prywatyzacji (tekst jedn.: Dz. U. z 2002 r. Nr 171, poz. 1397 z późn. zm.). Komercjalizacja jest procesem poprzedzającym prywatyzację przedsiębiorstwa państwowego, ale także może być dokonana w innym celu niż prywatyzacja. Przedsiębiorstwo państwowe na wniosek dyrektora przedsiębiorstwa państwowego i rady pracowniczej lub jego organu założycielskiego, a także z inicjatywy ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa może zostać przez tego ministra przekształcone w spółkę ak- cyjną lub z ograniczoną odpowiedzialnością (komercjalizacja). Spółka wstępuje, jeśli ustawa nie stanowi inaczej, we wszystkie stosunki prawne, których podmio- tem było przedsiębiorstwo państwowe, bez względu na charakter prawny tych 21 1. Charakterystyka spółek kapitałowych stosunków. Od dnia zmiany formy organizacyjno-prawnej (dzień komercjaliza- cji) powstała w tym trybie spółka działa na podstawie k.s.h., u.k.p. oraz statutu/ umowy spółki. W spółce powstałej w drodze komercjalizacji Skarb Państwa obejmuje, do czasu prywatyzacji, 100 odpowiednio akcji lub udziałów. Do spółki powstałej w wyniku komercjalizacji stosuje się przepisy k.s.h. (art. 5 u.k.p.), chyba że u.k.p. stanowi inaczej. I tak do udziałów i akcji Skarbu Pań- stwa nie stosuje się postanowień k.s.h. dotyczących umorzenia przymusowego (art. 199 i 359 k.s.h.) oraz dopuszczających przymusowy wykup akcji akcjonariu- szy mniejszościowych reprezentujących nie więcej niż 5 kapitału zakładowego (art. 418 k.s.h.). Aktu komercjalizacji w imieniu Skarbu Państwa dokonuje minister właściwy do spraw Skarbu Państwa i on reprezentuje Skarb Państwa w takiej spół- ce (art. 9 u.k.p.). W akcie komercjalizacji ustala się przede wszystkim statut spółki, wysokość kapitału zakładowego spółki oraz członków organów pierwszej kadencji. Dniem komercjalizacji jest pierwszy dzień miesiąca przypadającego po wpisaniu spółki do rejestru przedsiębiorców. Z tym dniem następuje skutek wykreślenia przedsiębiorstwa państwowego z rejestru (art. 10 u.k.p.). W spółce powstałej w wyniku komercjalizacji ustanawiana jest – co do zasady – rada nadzorcza. Liczbę członków rady nadzorczej określa statut, przy czym pierwsza rada nadzorcza liczy pięć osób, w tym dwóch przedstawicie- li pracowników. W spółkach powstałych z przekształcenia przedsiębiorstw przemysłu rolno-spożywczego rolnicy lub rybacy oraz pracownicy mają po jednym przedstawicielu w radzie nadzorczej. W spółkach z ograniczoną odpo- wiedzialnością powstałych w wyniku komercjalizacji można nie ustanawiać rady nadzorczej. Prawo kontroli mają wówczas wspólnik lub osoba przez niego upełnomocniona. W czasie, w którym Skarb Państwa pozostaje jedynym akcjo- nariuszem (udziałowcem) spółki powstałej w wyniku komercjalizacji, członków rady nadzorczej powołuje i odwołuje walne zgromadzenie, przy czym dwie piąte składu rady nadzorczej stanowią osoby wybrane przez pracowników albo osoby wybrane w jednej piątej przez pracowników i w jednej piątej przez rolników lub rybaków. Od chwili, w której Skarb Państwa przestał być jedynym akcjo- nariuszem spółki powstałej w wyniku komercjalizacji, postanowienia statutu dotyczące powoływania i odwoływania członków rady nadzorczej mogą być zmienione, ale pracownicy albo pracownicy i rolnicy lub rybacy zachowują prawo wyboru części składu rady w zależności od jej liczebności (art. 14 u.k.p.). Tacy członkowie rad nadzorczych wybierani są w wyborach bezpośrednich i taj- nych, przy zachowaniu zasady powszechności, a wynik wyborów jest wiążący dla walnego zgromadzenia. W spółkach powstałych w drodze komercjalizacji, a także po zbyciu przez Skarb Państwa ponad połowy akcji spółki, pracownicy wybierają jednego człon- ka zarządu, jeżeli średnioroczne zatrudnienie w spółce wynosi powyżej 500 pracowników (art. 16 u.k.p.). Zasady oraz tryb wyboru i odwołania przez pra- cowników członka zarządu określa statut. Wynik wyborów jest wiążący dla organu powołującego zarząd. Niedokonanie wyboru członka zarządu przez pracowników spółki nie stanowi przeszkody do wpisania spółki do rejestru przedsiębiorców ani do podejmowania ważnych uchwał przez zarząd. Sprawo- wanie zarządu w spółce może być zlecone osobie fizycznej w drodze umowy 22 Rozdział I. Podstawy formalnoprawne i ekonomiczne likwidacji spółki (art. 17 u.k.p.). W takim przypadku w spółce ustanawia się jednoosobowy zarząd, przy czym w jego skład powołuje się osobę, której zlecono sprawowanie zarządu. W spółce, w której ponad połowa akcji należy do Skarbu Państwa, członkowie zarządu powoływani i odwoływani są przez radę nadzorczą (art. 19a u.k.p.). Spółka powstała w wyniku komercjalizacji, w której ponad połowa ogólnej liczby akcji (udziałów) należy do Skarbu Państwa, sprzedaje składniki aktywów trwałych w rozumieniu u.r., których wartość przekracza równowartość w zło- tych kwoty 5000 euro, w drodze przetargu (art. 19 u.k.p.). W takich spółkach zgody walnego zgromadzenia wymaga m.in. zbycie nabytych lub objętych akcji innej spółki (art. 18 u.k.p.), przy czym uchwała walnego zgromadzenia określa warunki i tryb zbycia akcji. Statut spółki może określać warunki, w jakich doko- nywanie takiej czynności nie wymaga zgody walnego zgromadzenia. Zawarcie przez spółkę powstałą w wyniku komercjalizacji, w której ponad połowa ogólnej liczby akcji należy do Skarbu Państwa, umowy darowizny lub zwolnienia z długu, oraz innej umowy niezwiązanej z przedmiotem działalności gospodarczej spółki określonym w statucie, wymaga zgody rady nadzorczej pod rygorem nieważności czynności prawnej (art. 19b u.k.p.). Rygor ten nie dotyczy umów o wartości nie- przekraczającej równowartości w złotych kwoty 5000 euro obliczonego według kursu ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski w dniu zawarcia takiej umowy. 1.4. nAdzór korporACyjny Spółka jako osoba prawna działa przez swoje organy w sposób przewidzia- ny w k.s.h. i umowie albo statucie (art. 38 k.c.). Nadzór korporacyjny w szerokim znaczeniu to ciąg wzajemnych relacji organów spółki: zgromadzenie wspólni- ków / walne zgromadzenie – zarząd – rada nadzorcza / komisja rewizyjna / indywidualne prawo kontroli. Pozycja poszczególnych organów spółki została określona w k.s.h. Jednakże regulacja ustawowa nie jest wyczerpująca. Nale- ży podkreślić znaczenie dodatkowych regulacji zawartych w wewnętrznych dokumentach spółki, poczynając od umowy czy statutu, przez regulaminy, aż do jednostkowych uchwał. Przepisy k.s.h. pozwalają na istotne rozszerzenie kompetencji zwłaszcza organów nadzoru. W spółkach z udziałem Skarbu Państwa wykonywanie uprawnień wyni- kających z tytułu uczestnictwa w spółce jako wspólnik czy akcjonariusz służyć ma realizacji celów nadzoru właścicielskiego Skarbu Państwa, zarówno w ujęciu makroekonomicznym: do skutecznego wykorzystywania praw właścicielskich dla realizacji celów polityki gospodarczej państwa oraz racjonalnego wykorzy- stania zasobów majątku państwowego dla zapewnienia prawidłowego funk- cjonowania gospodarki narodowej, jak i mikroekonomicznym: do poprawy efektywności działania, skuteczności zarządzania i wzrostu wartości spółki. Ważnym zadaniem organu nadzoru jest przygotowanie spółki do przekształceń i prywatyzacji w ramach docelowego modelu sektora państwowego w branży lub całej gospodarce oraz zapewnienie przejrzystości działalności spółki. Podstawowym organem nadzoru właścicielskiego jest rada nadzorcza. Rada nadzorcza sprawuje stały nadzór nad działalnością spółki we wszystkich dziedzinach. Do szczególnych obowiązków rady nadzorczej należy ocena spra- 23 2. Decyzja o likwidacji spółki wozdań z działalności spółki oraz finansowego w zakresie ich zgodności z księ- gami i dokumentami, jak i ze stanem faktycznym oraz wniosków zarządu doty- czących podziału zysku albo pokrycia straty, a także składanie zgromadzeniu (akcjonariuszy, wspólników) corocznego pisemnego sprawozdania z wyników tej oceny. W celu wykonania swoich obowiązków rada nadzorcza może badać wszystkie dokumenty spółki, żądać od zarządu i pracowników sprawozdań i wyjaśnień oraz dokonywać kontroli stanu majątku spółki. Statut/umowa spółki może rozszerzyć uprawnienia rady nadzorczej, a w szczególności stanowić, że zarząd jest obowiązany do uzyskania zgody rady nadzorczej przed dokonaniem oznaczonych w umowie spółki czynności. Członek rady nadzorczej odpowiada wobec spółki za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami statutu/umowy spółki, chyba że nie ponosi winy. Członek rady nadzorczej powinien, wykonując swoje obowiązki, dołożyć staranności wynikającej z zawodowego charakteru swojej działalności. W nad- zorze korporacyjnym szczególną uwagę przywiązuje się do kontroli mierników działania spółki, różnego rodzaju wskaźników efektywności jej funkcjonowa- nia, a także – coraz częściej – do transparentności prowadzonej działalności i procedur podejmowania decyzji oraz społecznej odpowiedzialności3. 2. deCyzjA o likwidACji spółki Rozpoczynając prowadzenie działalności gospodarczej, rzadko z góry za- kłada się, że za jakiś czas tworzone przedsiębiorstwo zostanie zlikwidowane. Oczywiście ma to uzasadnienie; rozpoczęcie działalności to zazwyczaj prze- myślana decyzja, poprzedzona analizami rynkowymi, ekonomicznymi i praw- nymi. Wejście na rynek obejmuje wybór formy prawnej i rodzaju działalności, w firmach produkcyjnych i usługowych wybór technologii, wybór segmentu rynku i docelowych odbiorców, decyzje rozwojowe (inwestycje). Niemniej po pewnym czasie może się okazać, że firma nie przynosi spodziewanych zysków, okres inwestowania w nią przedłuża się ponad zakładany horyzont czasu, że wreszcie sytuacja rynkowa uległa niekorzystnym zmianom. Do sytuacji naj- gorszej, w której firma zadłużona jest wobec wielu wierzycieli, pozywana jest do sądu o zapłatę, wszczynane są przeciwko niej postępowania egzekucyjne, a jedynym „ratunkiem” jest upadłość firmy, lepiej oczywiście nie doprowadzać. Najczęściej wystarczy na bieżąco analizować sytuację, czytać sporządzane w fir- mie sprawozdania finansowe, wyciągać z nich wnioski i odpowiednio wcześnie reagować, wdrażając odpowiednie środki zaradcze. W krańcowej sytuacji należy podjąć decyzję o wyjściu z rynku, czyli o likwidacji działalności. Dane statystyczne dotyczące polskiej gospodarki wskazują na fakt, że tylko około 70 przedsiębiorstw przeżywa pierwszy rok swojej działalności, co ozna- cza, że aż trzy z każdych nowo zakładanych dziesięciu kończy swój byt przed upływem jednego roku. Kolejnych 5 lat przeciętnie nie przetrzymują jeszcze dalsze trzy, cztery. 3 M. Jerzemowska, K. Campbell, Nadzór korporacyjny a zagrożenie przedsiębiorstwa bankru- ctwem (w:) Bankructwa przedsiębiorstw. Wybrane aspekty instytucjonalne, red. E. Mączyńska, Warsza- wa 2008, s. 193–194. Rozdział I. Podstawy formalnoprawne i ekonomiczne likwidacji spółki 24 Tablica 1. Stopień przeżywalności przedsiębiorstw utworzonych w Polsce w latach 2005–2009 Rok utworzenia Przedsiębiorstwa zarejestrowane Współczynnik przeżycia pierwszego roku (w  ) Współczynnik przeżycia do 2010 r. (w  ) 2005 2006 2007 2008 2009 211 142 241 352 273 579 294 315 275 307 67,6 66,5 70,7 76,4 77,0 33,1 36,2 43,5 58,3 77,0 Źródło: opracowanie własne na podstawie Warunki powstawania i działania oraz per- spektywy rozwojowe polskich przedsiębiorstw powstałych w latach 2005–2009, GUS 2011. Z kolei dane statystyczne z różnych krajów europejskich pokazują, że spo- śród działających na rynku przedsiębiorstw na ogół od 5 do 13 z nich każdego roku kończy swój byt. W gospodarkach ustabilizowanych wskaźnik ten jest niższy, w gospodarkach wzrastających na ogół wyższy4. Tablica 2. Wskaźnik zgonów podmiotów gospodarczych w wybranych kra- jach w Państwo Czechy Estonia Finlandia Francja Hiszpania Holandia Litwa 2000 9,90 12,66 6,75 – 7,23 9,21 8,37 8,91 13,17 Luksemburg Łotwa Niemcy Norwegia Portugalia Rumunia Słowacja Słowenia Szwecja Węgry – – 4,36 11,23 8,92 6,16 5,55 9,91 Wielka Brytania 10,30 6,49 2001 9,31 11,84 6,92 – 6,87 7,94 4,92 9,02 9,25 – – 4,56 11,61 10,90 6,35 5,56 10,41 10,58 6,54 2002 8,88 7,81 7,68 – 6,37 8,28 9,51 8,42 10,26 – – 4,08 11,31 10,37 7,15 5,18 9,30 10,48 7,15 2003 10,62 10,93 7,07 7,59 6,18 8,03 13,89 8,44 9,37 – – – 9,87 8,48 6,08 5,14 8,95 11,16 6,39 2004 10,95 12,24 6,93 6,97 6,11 7,65 17,75 8,34 11,61 – 8,06 10,76 10,46 9,28 7,18 5,33 8,87 11,36 6,50 2005 9,60 10,34 6,93 6,80 6,94 9,32** 14,83 7,90 7,86 8,32 7,57 12,83 8,61 10,06 5,36 5,61 10,76 10,71 6,77 2006 12,06* 7,04 7,54 – 6,24 7,39 16,65 7,98 4,35 9,47 6,25 13,80 8,73* 11,26 6,20 5,76 9,86 9,91 6,79 2007 8,14 – 5,52 7,07 7,46 8,08 20,29 7,72 11,77 9,13 5,46 13,88 8,74* 14,03 5,92 – 9,76 11,23 6,88 Włochy * wartość tymczasowa ** wartość estymowana Źródło: Eurostat, http://appsso.eurostat.ec.europa.eu, dostęp 24 lutego 2012 r. 4 P. Dec, Statystyka upadłości (w:) Bankructwa przedsiębiorstw…, s. 258–260. 25 2. Decyzja o likwidacji spółki W literaturze dotyczącej cyklu istnienia przedsiębiorstw na rynku, do anali- zy występujących zjawisk gospodarczych używa się pojęć z zakresu demografii, określając nawet tę dziedzinę wiedzy jako demografię przedsiębiorstw. Za zgon przedsiębiorstwa uznaje się na ogół zaprzestanie działalności w wyniku jej zawie- szenia, niepowodzenia rynkowego, likwidacji, bankructwa, czy wreszcie zniknię- cia (porzucenia). Za podstawowe cechy demograficzne populacji przedsiębiorstw uważa się: liczebność i jej dynamikę, nasycenie rynku (gęstość – liczba firm na tysiąc mieszkańców), strukturę wieku, rozkład wielkości i średnią wielkość przedsiębior- stwa, liczbę i stopę narodzin, liczbę i stopę zgonów, obrót przedsiębiorstw (suma narodzin i zgonów) oraz stopę przetrwania. Dla kwestii likwidacji firm najistot- niejsze znaczenie ma analiza zgonów przedsiębiorstw. Paradoksalnie wysoka stopa zgonów przedsiębiorstw występuje w gospodarkach dynamicznych, w których jest także wysoka stopa narodzin. Wysokie stopy narodzin i zgonów charakteryzują nowoczesne gałęzie gospodarki, zaawansowane technologicznie branże i usługi dla biznesu, w których ryzyko niepowodzenia jest bardzo duże. Drugim zbadanym zjawiskiem jest wpływ na stopę zgonów przedsiębiorstw struktury ich wieku. Stopa zgonów jest wyższa wśród firm młodych, a następnie wraz z upływem czasu ma- leje. Występują jednakże także przykłady dotyczące dużych korporacji, które wraz z wiekiem stają się mniej elastyczne i mniej odporne na zagrożenia i wyzwania5. Rysunek 1. Cechy demograficzne populacji przedsiębiorstw wpływające potencjalnie na zjawisko zgonów firm Rozkład wieku Rozkład wielkości Średnia wielkość firmy Gęstość firm Zgony firm Stopa narodzin Struktura branżowa Źródło: P. Dominiak, Zgony przedsiębiorstw a cechy demograficzne populacji firm (w:) Bankructwa przedsiębiorstw…, s. 129. Z pewnością do podanych powyżej cech demograficznych można dodać uwarunkowania branżowe, regionalne oraz politykę państwa w zakresie rozwoju przedsiębiorczości i konkurencyjności. Przykładem uwarunkowań branżowych może być wypieranie z krajów wyżej rozwiniętych bardzo pracochłonnych dzie- 5 P. Dominiak, Zgony przedsiębiorstw a cechy demograficzne populacji firm (w:) Bankructwa przedsiębiorstw…, s. 121 i n. 26 Rozdział I. Podstawy formalnoprawne i ekonomiczne likwidacji spółki dzin gospodarki i przejmowanie tej produkcji przez kraje o tańszej sile roboczej (przemysł lekki). Zjawisku temu opierają się niektóre małe i średnie firmy, jednak- że wiele z nich nie wytrzymuje konkurencji na rynku. Z kolei uwarunkowania regionalne to przykładowo dostęp do czynników produkcji, konkurencja innych pracodawców na lokalnym rynku pracy, klimat dla przedsiębiorczości tworzo- ny przez organy samorządu (stawki podatków lokalnych, inwestycje lokalne). Wreszcie polityka państwa w zakresie stabilności i jasności rozwiązań prawnych (szczególnie przepisów podatkowych), transparentności pomocy publicznej oraz skuteczność sądownictwa to czynniki, które mogą tworzyć dobry klimat dla przedsiębiorczości, a także skutecznie zniechęcać do kontynuowania działalności. Nawet sama działalność różnego rodzaju urzędów może powodować zgony firm. Te zarysowane jedynie powyżej uwarunkowania i czynniki tworzą skom- plikowany układ konkurencyjności przedsiębiorstw. Można w nim wyróżnić pięć podstawowych sił konkurencji: groźba wejść nowych konkurentów, rywalizacja obecnych konkurentów, groźba substytutów, siła przetargowa nabywców oraz siła przetargowa dostawców. Wyszczególnione powyżej siły z jednej strony kształtują wewnętrzne środowisko firmy i jej otoczenie, z drugiej natomiast same znajdują się pod wpływem oddziaływania państwa, jak i czynników stochastycznych. Gra- ficzną prezentację tego układu konkurencyjności stanowi tzw. diament Portera6. Rysunek 2. Diament M. Portera Warunki czynnikowe Strategia, struktura i rywalizacja firm Przypadek (okazja) Rysunek 1. Diament M. Portera Źródło: M.E. Porter, The Competitive Advantage of Nations, New York 1990, s. 127 Źródło: M.E. Porter, The Competitive Advantage of Nations, The Free Press, Nowy York 1990, s. 127, (tłum. A. Komor), cyt. za: H. Godlewska-Majkowska, Wspieranie przedsiębiorstw. Po- (tłumaczenie A. Komor). moc publiczna, aspekty regionalne (w:) Bankructwa przedsiębiorstw…, s. 132. Pokrewne i wspierające rodzaje działalności Warunki popytowe Państwo Jeżeli przedsiębiorstwo nie wytrzymuje konkurencji rynkowej albo jest wadliwie zarządzane (często idzie to w parze), znajduje to wyraz w pogarsza- 6 H. Godlewska-Majkowska, Wspieranie przedsiębiorstw. Pomoc publiczna, aspekty regionalne (w:) Bankructwa przedsiębiorstw…, s. 130–131. jących się wskaźnikach płynności finansowej, rentowności, zadłużenia i spraw- ności. Analizując te wskaźniki oraz dynamikę ich zmian, można ocenić, czy sytuacja firmy jest stabilna, czy się poprawia, czy też pogarsza. 27 2. Decyzja o likwidacji spółki Tablica 3. Wskaźniki oceny sytuacji finansowej przedsiębiorstw7 Podstawowe wielkości i wskaźniki struktury wyszczególnienie Suma bilansowa Wynik netto (±) Sprzedaż netto Aktywa czynne Kapitał stały Kapitał pracujący (aktywa bieżące netto) sposób obliczenia dane z bilansu przedsiębiorstwa (wartość aktywów = wartość pasywów) dane z rachunku zysków i strat przedsiębiorstwa dane z rachunku zysków i strat przedsiębiorstwa majątek trwały + majątek obrotowy − zobowiązania krótkoterminowe kapitał własny + rezerwy długoterminowe + zobowiązania długoterminowe majątek obrotowy − zobowiązania i rezerwy krótkoterminowe Kapitał obrotowy kapitał stały − majątek trwały Wskaźnik struktury aktywów (majątek trwały / majątek obrotowy) × 100 Wskaźnik struktury pasywów (źródeł finan‑ sowania) (kapitał własny / kapitał obcy) × 100 Wskaźnik unieruchomienia środków Trwałość struktury finansowania (majątek trwały / wartość aktywów) × 100 (kapitał własny / wartość pasywów) × 100 Wskaźnik pokrycia majątku trwałego kapi‑ tałem własnym Wskaźnik pokrycia majątku trwałego kapi‑ tałem stałym Udział kapitału obrotowego w finansowa‑ niu majątku obrotowego Wskaźnik pokrycia kapitału obrotowego kapitałem własnym Samofinansowanie majątku obrotowego (kapitał własny / majątek trwały) × 100 (kapitał stały / majątek trwały) × 100 (kapitał obrotowy / majątek obrotowy) × 100 (kapitał własny − majątek trwały) / majątek obrotowy × 100 (zobowiązania bieżące/majątek obrotowy) × 100 Wskaźnik płynności I (aktywa obrotowe / bieżące zobowiązania) Wskaźniki płynności Wskaźnik płynności II Wskaźnik płynności III (aktywa obrotowe − zapasy) / bieżące zobowiązania (aktywa obrotowe − zapasy − należności) / bieżące zobowiązania 7 Tablice i rysunki, których źródło nie zostało wyszczególnione, stanowią opracowanie własne autora.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Likwidacja spółki kapitałowej. Prawo, podatki, rachunkowość
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: