Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00389 013159 17009245 na godz. na dobę w sumie
Lobbing w świetle teorii wyboru publicznego - ebook/pdf
Lobbing w świetle teorii wyboru publicznego - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 220
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3808-8298-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> przywództwo
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).

Lobbing jest integralną częścią procesu podejmowania decyzji publicznych w systemie przedstawicielskim. Udział podmiotów zewnętrznych w procesie stanowienia prawa budzi jednak wśród komentatorów sceny publicznej nieustanne spory i kontrowersje.

Praktyka lobbingu podważa tezę, że instytucjonalizacja „wywierania wpływu na władzę” w bezpośredni sposób redukuje negatywne efekty społeczne tego zjawiska. Niniejsza publikacja stanowi próbę wyjścia poza obszar badań porównawczych w kierunku spojrzenia na zjawisko lobbingu poprzez cele, motywacje i reguły zachowań podmiotów współuczestniczących w procesie dochodzenia do decyzji publicznych.

Podstawowym celem książki jest zobrazowanie mechanizmu lobbingu, który funkcjonuje w oparciu o wybory dokonywane przez poszczególnych uczestników procesu politycznego, zasoby, jakimi dysponują, ich wzajemne relacje oraz wewnętrzne uwarunkowania systemu przedstawicielskiego - wspólne dla państw zachodnich demokracji.

Założona przez autora konwencja redukcjonistyczna zrodziła potrzebę odwołania się do teorii, która umożliwia badanie uwarunkowań systemowych demokracji jako wyniku łącznych skutków zachowania na poziomie jednostki lub grupy. Takie założenia wyjściowe spełnia teoria wyboru publicznego (public choice theory), która powstała na gruncie amerykańskim na przełomie lat 50. i 60. XX wieku. Wykorzystuje ona klasyczne instrumentarium badawcze ekonomii do objaśniania meandrów procesu politycznego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Marcin Kalinowski – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Katedra Historii Myśli Ekonomicznej i Historii Gospodarczej 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 41 RECENZENT Jerzy Wilkin REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Katarzyna Gorzkowska SKŁAD I ŁAMANIE Munda – Maciej Torz PROJEKT OKŁADKI Stämpfli Polska Sp. z o.o. Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Shutterstock.com © Copyright by Marcin Kalinowski, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07565.16.0.M Ark. wyd. 12,3; ark. druk. 13,75 ISBN 978-83-8088-297-3 e-ISBN 978-83-8088-298-0 Doskonałe poznanie jakiejś rzeczy można mieć tylko wtedy, gdy się poznaje jej działanie. Tomasz z Akwinu Spis treści Wstęp Rozdział I Zakres pojęciowy i podmioty lobbingu 1. Uwagi wprowadzające 2. Anglosaskie korzenie lobbingu 3. Pierwsze próby uregulowań prawnych 4. Czym jest współczesny lobbing? 4.1. Przegląd definicji politologicznych i socjologicznych 4.2. Lobbing a public relations 5. Strategie, metody i formy lobbingu 5.1. Partycypacja ustawodawcza 5.2. Przetargi polityczne 5.3. Patronat polityczny 5.4. Lobbing a korupcja 6. Działania lobbingowe w ujęciu podmiotowym 6.1. Klasyfikacja 6.2. Dylematy terminologiczne 7. Podsumowanie Rozdział II Program badawczy public choice – implikacje dla analizy sfery publicznej współczesnych demokracji 1. Uwagi wprowadzające 2. Geneza i rozwój szkoły wyboru publicznego 2.1. Echo recepty Keynesa 2.2. Spór wokół idei welfare state 2.3. Istota public choice 3. Podstawy metodologiczne 3.1. Indywidualizm metodologiczny 3.2. Homo oeconomicus w polityce 3.3. Polityka a wymiana rynkowa 11 19 19 20 25 27 30 34 39 39 40 42 45 47 47 50 55 57 57 58 58 64 73 76 77 78 82 8 Spis treści 4. Lobbing jako przedmiot badań szkoły wyboru publicznego 5. Podsumowanie Rozdział III Formowanie i organizacja grup nacisku 1. Uwagi wprowadzające 2. Rynkowy wymiar systemu przedstawicielskiego 3. Polityka gospodarcza rządu a formowanie grup nacisku 3.1. „Interwencyjny” obszar zainteresowania lobbystów 3.2. Quasi-publiczny charakter instrumentów polityki sektorowej 4. Zbieżność interesów jednostkowych w kontekście organizacji grupy nacisku 4.1. Pluralistyczne rozumienie współdziałania wewnątrz grupy 4.2. Logika działania kolektywnego – implikacje postawy free rider 5. Podsumowanie Rozdział IV Grupy nacisku w strukturze demokratycznego rynku politycznego 1. Uwagi wprowadzające 2. Niedoskonałości rynku wyborczego 2.1. Model Schumpetera 2.2. Model Downsa 2.2.1. Informacja a wybory publiczne 2.2.2. Przesłanki działań rządu 2.2.3. Przesłanki działań opozycyjnych partii politycznych 2.3. Implikacje demokratycznej konkurencji 3. Sfera relacji grup nacisku z administracją publiczną 3.1. Ekonomiczna teoria regulacji 3.2. Sygnalizacyjne modele lobbingu 3.3. Przesłanki kooperacji z biurokracją 3.4. Od artykulacji preferencji do transakcji – czym jest lobbing na płaszczyźnie konstruowania polityk sektorowych? 4. Podsumowanie Rozdział V Lobbing w funkcji dobrobytu ogólnospołecznego 1. Uwagi wprowadzające 2. Grupy nacisku w pluralistycznej koncepcji „przeciwwagi sił” 2.1. Klasyczne podejście pluralistyczne 2.2. Synteza teorii pluralistycznych na gruncie nauki ekonomii – model Gary’ego Beckera 83 87 89 89 90 96 96 101 105 105 107 119 121 121 122 122 128 129 135 136 139 145 145 151 154 158 161 163 163 164 164 168 2.3. Korporatywizm 2.4. Klientelizm 2.5. Próba analizy krytycznej 3. Koszty lobbingu w koncepcji rent-seeking 4. Uwagi końcowe Zakończenie Bibliografia Spis schematów, rysunków i wykresów Spis treści 9 173 176 176 188 194 197 203 217 Wstęp W naukach społecznych funkcjonuje szereg zjawisk i problemów badaw- czych, które pomimo szeregu prób ich kwantyfikacji, opisu i naukowego wyjaśniania, pozostają w dalszym ciągu w sferze niedomówień, wielo- znaczności i wielowymiarowości. Można powiedzieć, że klasycznym tego przykładem jest lobbing. Korzenie współczesnego lobbingu sięgają końca lat 40. XIX w. W za- ciszu kuluarów parlamentów w  Waszyngtonie i  Londynie pojawili się wówczas pierwsi lobbyści. Za pośrednictwem kontaktów z członkami le- gislatury próbowali oni ingerować w proces stanowienia przepisów pra- wa, aby uzyskać korzystne dla siebie rozstrzygnięcia ustawowe. Przez bli- sko dwa stulecia, jakie minęły od zawiązania tych relacji, lobbing stał się integralną częścią procesu podejmowania decyzji publicznych. Jego im- plementacja w poszczególnych państwach demokratycznych przebiegała nierównomiernie. Niemniej jednak trudno dziś wskazać przykład syste- mu przedstawicielskiego wolnego od tego typu aktywności. Współczesny lobbing nie ogranicza się już do forum parlamentu. Prowadzony jest na każdym poziomie aparatu legislacyjnego, rządowego i administracyjne- go. Powiększył się także krąg podmiotów uprawiających lobbing – obec- nie są to przede wszystkim podmioty działające zespołowo. Niezmienny pozostał jedynie obszar aktywności lobbystów, który wyznacza proces podziału i redystrybucji zasobów społecznych. Właściwie od samego początku działalność lobbystów wzbudza kon- trowersje, spory i dyskusje. W literaturze przedmiotu ogniskują się one na trzech grupach zagadnień dotyczących: 1) aktywności lobbystów – aspekt podmiotowy i przedmiotowy lob- bingu, 2) oceny lobbingu z punktu widzenia korzyści/kosztów społecznych, 3) uwarunkowań systemowych lobbingu. W zakresie podmiotowym chodzi o konkretyzację jednostek i grup, które prowadzą ten rodzaj aktywności publicznej. Pojawia się tu szereg 12 pytań: Czy lobbing jest wyrazem działań przemyślanych, zorganizowa- nych, czy też podejmowanych ad hoc? Czy za lobbingiem stoją zorganizo- wane struktury oraz potencjał finansowy związków zawodowych i bran- żowych korporacji, czy też jest on przejawem spontanicznych ruchów społecznych, aktywnością obywatelską? Zakres kontrowersji dobrze od- daje wielość terminów, którymi określane są podmioty lobbujące, a mia- nowicie: grupy interesu, grupy nacisku, grupy specjalnych interesów, gru- py wąskich interesów, lobby, lobby parlamentarne. W ujęciu przedmiotowym lobbing obejmuje ogół działań zmierzają- cych do wywarcia wpływu na administrację publiczną i legislaturę. Po- wstaje w  związku z  tym pytanie: Czym jest wywieranie wpływu? Czy marketingiem idei, komunikacją potrzeb, kanałem transmisji interesów – jak postuluje część badaczy lobbingu – czy też korupcją polityczną, jak twierdzą inni? Na pytanie, jak zmieniły się strategie, metody i formy lobbowania również brakuje jednoznacznej odpowiedzi. Część autorów twierdzi, że współcześnie lobbyści zmienili całkowicie techniki wpływa- nia na władze. Przekonywanie, dostarczanie argumentów i  informacji zastąpiło „kupowanie legislatywy” – jak dosadnie pisał o metodach dzia- łania pierwszych lobbystów Stanisław Ehrlich1. Inni badacze zajmujący się tym zagadnieniem bronią tezy, że działalność lobbingowa w dalszym ciągu opiera się na tworzeniu nieformalnych zależności pomiędzy decy- dentami politycznymi a lobbystami. Lobbing to szczególne pole zbliżenia świata polityki i ekonomii. Dla- tego kluczowym elementem jego analizy pozostaje ocena kosztów spo- łecznych wynikających z prowadzenia tego typu działalności publicznej. Tutaj należy odpowiedzieć na następujące pytania: W jakim zakresie ak- tywność lobbingowa wpływa na wybory politycznych decydentów? Czy lobbyści są w stanie modyfikować ostateczny kształt polityki sektorowej? Jaki jest wpływ lobbingu na szerzej rozumianą sferę publiczną? Odpowiedź na tak sformułowane pytania wymaga przyjrzenia się uwarunkowaniom systemowym lobbingu. Z  punktu widzenia analizy porównawczej państw demokratycznych obejmują one przede wszyst- kim system rządów, system partyjny, kulturę polityczną oraz regulacje instytucjonalne lobbingu. Krzysztof Jasiecki odwołuje się ponadto do dominującej filozofii politycznej, historycznych i ustrojowych przesłanek lobbingu, jego odbioru społecznego oraz terminologii, za pomocą której jest on określany2. 1 Por. S. Ehrlich, „Grupy nacisku” w strukturze politycznej kapitalizmu, PWN, Warsza- wa 1962, s. 182. 2 Por. K. Jasiecki, Lobbing w USA, Europie Zachodniej i Polsce. Podobieństwa i różnice, „Studia Europejskie” 2002, nr 4, s. 117. Wstęp 13 Ten sam autor podkreśla, że dominacja pozytywnych lub negatyw- nych aspektów lobbingu zależy nie tyle od metod działania grup naci- sku, ile przede wszystkim od kontekstu instytucjonalnego, kulturowego i społecznego, w którym są one stosowane. Zasady i formy oddziaływa- nia preferowane przez lobbystów wynikają ze zwyczajów, kultury i zasad etycznych, które dominują w  poszczególnych państwach. Demokracje, w których życie społeczne określają sprawne instytucje, przejrzyste prawa oraz utrwalone wysokie standardy etyczne postępowania mają większe możliwości marginalizacji zagrożeń kojarzonych z lobbingiem. Może on wtedy pełnić funkcje uzupełniające lub poszerzające procesy demokra- tycznego rządzenia państwem, przetwarzając cząstkowe interesy w dobro publiczne uwzględniające racje wszystkich stron3. K. Jasiecki podziela zatem koncepcję części badaczy, wedle których „wzorce i znaczenie po- lityki grupowej związane są wyłącznie z czynnikami specyficznymi dla każdego systemu politycznego”4. Innymi słowy, społeczno-ekonomiczny wymiar lobbingu jest funkcją jego instytucjonalizacji oraz demokratyza- cji państwa. Wymiar praktyczny tych poglądów zarysował się dość wyraźnie pod- czas prac nad projektem ustawy o regulacji lobbingu w Polsce. Przewa- żająca część ekspertów komisji sejmowej odwoływała się do rozwiązań przyjętych w Stanach Zjednoczonych. Stawiała je za przykład profesjo- nalizacji lobbingu. Na gruncie amerykańskim rzeczywiście funkcjonuje największa licz- ba zarejestrowanych lobbystów i grup nacisku. Kraj ten przoduje także w nakładach przeznaczanych corocznie na ten rodzaj działalności. Od 1996 r. funkcjonuje tam znowelizowana ustawa regulująca działalność lobbystów w procesie stanowienia prawa5, lecz od początku budzi ona znaczne kontrowersje obserwatorów amerykańskiej sceny politycznej. Głośny, swego czasu, skandal korupcyjny z udziałem znanego lobbysty Jacka Abramoffa z 2005 r. dowiódł, że profesjonalizacja lobbingu jest tam daleka od ideału. Podobne wnioski nasuwają się po kilkunastu latach obowiązywania polskiej ustawy. Niewielka liczba zarejestrowanych lobbystów w stosun- ku do rzeczywistej ich liczby w Sejmie, brak rejestracji lobbingu w po- szczególnych ministerstwach, rażąca ogólnikowość danych dotyczących celu lobbingu w  oświadczeniach składanych przez zarejestrowanych 3 K. Jasiecki, Co to jest lobbing, [w:] K. Jasiecki, M. Molęda-Zdziech, U. Kurczewska, Lobbing. Sztuka skutecznego wywierania wpływu, Oficyna Ekonomiczna, Kraków 2005, s. 26. 4 Cyt. za A. Heywood, Politologia, PWN, Warszawa 2006, s. 338. 5 Lobbying Disclosure Act of 1995, Public Law 104-65, 104th U.S. Congress. Wstęp 14 lobbystów pokazują wyraźnie, że uchwalona w dniu 7 lipca 2005 r. ustawa o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa nie doprowa- dziła do przejrzystości lobbingu w Polsce6. Praktyka działalności lobbingowej zdaje się podważać tezę, że instytu- cjonalizacja „wywierania wpływu na władzę” w bezpośredni sposób re- dukuje negatywne efekty społeczne tego zjawiska. Rodzi to potrzebę wyj- ścia poza obszar badań porównawczych i spojrzenia na zjawisko lob bingu poprzez cele, motywacje oraz reguły rządzące zachowaniami podmiotów współuczestniczących w procesie dochodzenia do decyzji publicznych. Chodzi tutaj o pokazanie mechanizmu lobbingu, który jest niezależny od konkretnych rozwiązań instytucjonalnych. Funkcjonuje on zaś w opar- ciu o wybory dokonywane przez poszczególnych uczestników procesu politycznego, zasoby, jakimi dysponują, ich wzajemne relacje oraz we- wnętrzne uwarunkowania systemu przedstawicielskiego – wspólne dla wszystkich państw zachodnich demokracji. Próbę wyjaśnienia tych kwe- stii podjęto w niniejszej pracy. Należy podkreślić, że w odniesieniu do tak złożonego zjawiska, jakim jest lobbing, nie ma – bo nie może być – jednej teorii, która w zadawalający sposób objaśnia mechanizmy jego funkcjonowania. Na polu badawczym lobbingu dochodzi raczej do spotkania różnorodnych podejść i koncepcji, które eksponują określone elementy „gry” o wpływy polityczne. Wybór perspektywy badawczej zależy w związku z tym od celów, a nie przedmiotu analizy. Założona powyżej konwencja redukcjonistyczna ro- dzi potrzebę odwołania się do teorii, która umożliwia badanie uwarunko- wań systemowych demokracji jako wyniku łącznych skutków zachowa- nia na poziomie jednostki lub grupy. Takie założenia wyjściowe spełnia teoria wyboru publicznego (public choice theory), która powstała na gruncie amerykańskim na przełomie lat 50. i 60. XX w. Opiera się ona na dogłębnym przekonaniu jej twórców, że za pośrednictwem instrumentarium badawczego ekonomii można z  powodzeniem objaśniać meandry procesu politycznego. Odniesienie modeli public choice do uwarunkowań sceny politycznej Stanów Zjedno- czonych jest w tym przypadku jej dodatkowym atutem. Celem pracy jest przedstawienie warunków i  konsekwencji działań lobbingowych w  demokratycznym systemie politycznym na podstawie dorobku teoretycznego public choice. Nawiązując do dyskusji zasygnali- zowanej na wstępie, problem lobbingu rozpatruję w trzech wymiarach, tj. aktywności lobbystów (grup nacisku), uwarunkowań systemowych i skutków społecznych. 6 Ustawa z dnia 7 lipca 2005 r. o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa, Dz.U. nr 169, poz. 1414. Wstęp W ramach przeprowadzonych analiz podjęta została próba weryfika- cji następujących hipotez badawczych, sformułowanych na bazie założeń teorii wyboru publicznego. 15 Hipoteza główna: • W  warunkach instytucjonalnych demokratycznego systemu poli- tycznego lobbing prowadzi do dominacji interesów mniejszości, tym samym zmniejszając efektywność podziału i redystrybucji za- sobów społecznych. Hipotezy cząstkowe: • Nurt badawczy public choice stanowi użyteczne narzędzie anali- zy lobbingu na poziomie: formowania i organizacji grup nacisku, udziału grup nacisku w sferze podejmowania decyzji publicznych oraz w  ocenie kosztów lobbingu z  punktu widzenia dobrobytu ogólnospołecznego. • Formowanie grup nacisku jest następstwem quasi-publicznego cha- rakteru bezpośrednich instrumentów polityki rządowej. • Koordynacja działań w ramach grupy nacisku stanowi wypadkową stopnia wyłączności „produktów” lobbingu i skutecznej eliminacji postawy free rider. • Intensyfikacja lobbingu jest pochodną rozkładu korzyści i kosztów prowadzenia polityki sektorowej. • Proces podziału i redystrybucji zasobów społecznych na arenie de- mokratycznego rynku politycznego przebiega w  warunkach nie- równomiernej siły „przetargowej” podmiotów decyzyjnych strony popytowej. • Stabilizacja sceny politycznej tworzy warunki sprzyjające prowa- dzeniu działalności lobbingowej. • Wzrost liczby grup nacisku w poszczególnych gałęziach gospodarki zmniejsza ich zyski indywidualne, jednocześnie zwiększając koszty społeczne lobbingu. Szeroki obszar badawczy wymaga koncentracji na najbardziej istotnych zagadnieniach. Dlatego w pracy odnoszę się do lobbingu gospodarczego, natomiast pomijam lobbing polityczny, który obejmuje aktywność insty- tucji publicznych na poziomie międzynarodowym. Eksponuję też wymiar zbiorowy działalności lobbingowej uznając, że zawodowy lobbysta to oso- ba wynajęta do reprezentowania określonych interesów grupowych. W pracy wykorzystano metodę retrospektywnego i krytycznego prze- glądu wyselekcjonowanej polskiej i anglojęzycznej literatury przedmiotu (zwartej i czasopiśmienniczej), a także dokumentów źródłowych – aktów prawnych i danych statystycznych. Monografia składa się ze wstępu, pięciu rozdziałów, zakończenia i bi- bliografii. Rozdział pierwszy ma charakter wprowadzający i porządkują- Wstęp 16 cy. Zasadniczą jego część wypełnia analiza przedmiotowa i podmiotowa działalności lobbingowej. Na początku rozdziału omawiam anglosaskie korzenie lobbingu oraz pierwsze próby jego uregulowań prawnych. W celu odpowiedzi na pytanie, czym jest współczesny lobbing, dokonuję krytycznego przeglądu definicji wyrosłych na gruncie socjologii, polito- logii i nauk o zarządzaniu. Końcowa część rozdziału zawiera opis relacji pomiędzy grupami interesu, zorganizowanymi grupami interesu i grupa- mi nacisku. Rozdział drugi wypełnia wyjaśnienie kontekstu historycznego i insty- tucjonalnego powstania teorii wyboru publicznego, jej dalszego rozwoju oraz stosowanej w ramach tej teorii metodologii badawczej. W ostatniej części rozdziału uzasadniam przydatność założeń public choice do analizy zjawiska lobbingu. Kolejny rozdział porusza problematykę formowania i organizacji grup nacisku. Zakładając, że system przedstawicielski odwzorowuje mecha- nizm rynkowy, można nakreślić obszar zainteresowania lobbystów, któ- ry wyznaczają bezpośrednie instrumenty polityki sektorowej. Na bazie quasi-publicznego charakteru tych instrumentów nasuwa się pytanie, jaki rozkład korzyści i kosztów będzie optymalny z punktu widzenia grup nacisku, a  jaki z  perspektywy interesów ogólnospołecznych. Kluczową rolę w organizacji grupy nacisku odgrywa z kolei skuteczna eliminacja zachowania free rider. Logikę działania kolektywnego, opartą na modelu Mancura Olsona oraz wynikające z tego wnioski dla organizacji grupy nacisku zawiera dalsza część rozdziału. Rozdział czwarty poświęcony jest analizie mechanizmu funkcjono- wania rynku politycznego, uwzględniającej jego podział na rynek wy- borczy i  rynki konstruowania polityki. Otwiera go omówienie dwóch najważniejszych, jak się wydaje, modeli demokracji konkurencyjnej pod kątem opisu warunków, w jakich przebiega polityczne współzawodnic- two. W dalszej części szukam odpowiedzi na pytanie, w jakim stopniu stabilizacja sceny publicznej przekłada się na intensyfikację działalności grup nacisku. Następnie został zaprezentowany przegląd modeli public choice, uwzględniający wpływ lobbystów na sferę podejmowania decy- zji publicznych. Ekonomiczna teoria regulacji objaśnia mechanikę pro- cesu regulacyjnego przez pryzmat zapotrzebowania na rzadkie zasoby, zgłaszanego przez lobbystów oraz odpowiedzi legislacyjnej wybieralnych polityków, będącej konsekwencją maksymalizowania poparcia politycz- nego. Twórcy szerokiej gamy tzw. sygnalizacyjnych modeli lobbingu wy- suwają natomiast hipotezę, że decydujące znaczenie przy pozyskiwaniu przychylności legislacyjnej odgrywa zdolność grup nacisku do genero- wania informacji, zaś kontrybucje na rzecz polityków są uboczną częścią tego procesu. Rodzi to potrzebę sformułowania definicji lobbingu na po- Wstęp 17 ziomie sfery podejmowania decyzji publicznych. Wnioski z przeprowa- dzonych analiz wypełniają końcową część rozdziału. Rozdział piąty zawiera polemikę z  teorią pluralizmu grup interesu. W  części początkowej przedstawiam klasyczną koncepcję pluralistycz- ną, model Gary’ego Beckera, korporatywizm oraz klientelizm. Następnie przechodzę do krytyki tych teorii. Końcowa część rozdziału zawiera wy- jaśnienie kosztów społecznych lobbingu oparte na koncepcji rent-seeking. Monografia powstała w Instytucie Ekonomii Uniwersytetu Łódzkie- go, w  Katedrze Historii Myśli Ekonomicznej i  Historii Gospodarczej. Chciałbym złożyć serdeczne podziękowania wszystkim jej Pracownikom za interesujące dyskusje związane z omawianą w pracy problematyką do- tyczącą związków polityki i ekonomii. Szczególnie pragnę podziękować Panu Profesorowi Włodzimierzowi Pulińskiemu za opiekę naukową oraz cenne uwagi w trakcie realizacji pracy. Wstęp Rozdział I Zakres pojęciowy i podmioty lobbingu 1. Uwagi wprowadzające Niniejszy rozdział ma charakter wstępny. Kładę w nim nacisk na aspekt przedmiotowo-techniczny działalności lobbingowej. Kluczowe dla opisu mechanizmów określonego zjawiska jest jasne i precyzyjne wyznaczenie jego ram pojęciowych. W części początkowej przedstawiam genezę anglojęzycznego terminu lobbying. Dynamiczny rozwój zjawiska na przestrzeni ostatnich lat rodzi następujące pytanie: Czy treści, które współcześnie przypisuje się lobbin- gowi odbiegają od jego pierwotnego znaczenia? Aby rozstrzygnąć tak postawioną kwestię, dokonuję krytycznego prze- glądu znanych z literatury definicji lobbingu. Ponieważ „centrum” syste- matycznych studiów nad nim sytuuje się na styku socjologii, politologii i  teorii zarządzania, w  pierwszym rzędzie wskazuję elementy wspólne w  wizerunkach lobbingu powstałych na gruncie tych nauk. Następnie oceniam, w jakim zakresie można je zaadaptować na grunt analizy eko- nomicznej. W dalszej części rozdziału przybliżam trudności związane z uogólnio- ną systematyką i klasyfikacją podmiotów zaangażowanych w działalność lobbingową. Ze względu na ich zróżnicowane formy organizacyjne, sta- tus prawny i zasięg prowadzonej działalności zbiorcza terminologia spo- tykana w literaturze jest niejednoznaczna. Rodzi to zatem potrzebę jej usystematyzowania pod kątem celów pracy. 20 2. Anglosaskie korzenie lobbingu1 Początki działalności publicznej, którą współcześnie określamy mianem lobbingu zbiegają się z dynamicznym rozwojem angielskiego parlamen- taryzmu w połowie XIX w.2 Zapoczątkowana w 1832 r. reforma prawa wyborczego powiększyła listę osób uprawnionych do głosowania o war- stwy średnie. Przełamując dotychczasową dominację arystokracji w par- lamencie, w istotny sposób wzmocniono legitymizację Izby Gmin. Po- przez kolejne reformy z końca lat 80. XIX w. i z początku XX w. skład Izby Gmin stopniowo ewoluował w kierunku szerszej reprezentacji spo- łeczeństwa3. Wiek XIX – na co zwraca uwagę George M. Trevelyan – natchnął świe- żą demokratyczną energią brytyjskie ciało legislacyjne4. Nowe horyzon- ty w skomplikowanych i podlegających stałym przemianom stosunkach pomiędzy samorządem lokalnym a rządem centralnym, przedsiębiorczo- ścią prywatną a  inicjatywą państwa, wyznaczyła ewolucja apolitycznej służby państwowej z  jej nagromadzonymi zasobami wiedzy, doświad- czenia i zdrowej tradycji5. Równocześnie tworzyły się nowe organizmy publicznoprawne i prywatnoprawne zajmujące się każdą dziedziną życia. Powstawały związki zawodowe, towarzystwa spółdzielcze, towarzystwa samopomocowe, ligi, komitety filantropijne, komitety kulturalne itp.6 Na forum parlamentu i w jego kuluarach dochodziło do dynamicznego ścierania się przeciwstawnych interesów. Po jednej stronie występowały zorganizowane ruchy intelektualne i społeczne, które próbowały utrzy- mać przysługujące im dotychczas przywileje. Po drugiej – stali reforma- torzy angielskiego parlamentaryzmu, którzy dostrzegali potrzebę demo- kratycznych zmian. Czerpali oni swoje idee polityczne przede wszystkim z dorobku Jeremy’ego Benthama. Głosili zasady równości, powszechności wyborów, wolności konkurencji. W ślad za Adamem Smithem postulo- 1 Podstawą tego podrozdziału jest opracowanie: M. Kalinowski, Historyczne uwarun- kowania lobbingu w Stanach Zjednoczonych, [w:] Przegląd badań nad historią go- spodarczą w XXI wieku, red. R. Matera, A. Pieczewski, Wyd. Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2011. 2 Por. K. Jasiecki, Co to jest lobbing, [w:] K. Jasiecki, M. Molęda-Zdziech, U. Kur- czewska, Lobbing. Sztuka skutecznego wywierania wpływu, Oficyna Ekonomiczna, Kraków 2005, s. 13. 3 W. Żebrowski, Współczesne systemy polityczne. Zarys teorii i praktyka w wybranych państwach świata, Wyd. Olsztyńskiej Szkoły Wyższej im. Józefa Rusieckiego, Olsz- tyn 2005, s. 60. 4 G. M. Trevelyan, Historia Anglii, PWN, Warszawa 1963, s. 733. 5 Ibidem, s. 733. 6 Ibidem. Zakres pojęciowy i podmioty lobbingu
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Lobbing w świetle teorii wyboru publicznego
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: