Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00546 010972 20698376 na godz. na dobę w sumie
Łódzki teatr Bogdana Hussakowskiego 1979-1992 - ebook/pdf
Łódzki teatr Bogdana Hussakowskiego 1979-1992 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 288
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8220-176-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> kultura, sztuka, media >> teatr
Porównaj ceny (książka, ebook (-19%), audiobook).

Niewątpliwym atutem książki jest pionierski charakter podjętych w niej badań. Stanowi ona pierwszą monograficzną próbę opisu dorobku artystycznego Bogdana Hussakowskiego jako reżysera i cenionego dyrektora dwóch teatrów – im. Jana Kochanowskiego w Opolu i im. Stefana Jaracza w Łodzi. Autorka scaliła materiał rozproszony w licznych tekstach źródłowych, tworząc portret artysty, który nie doczekał się dotąd żadnego kompletnego opracowania, choć odcisnął trwały i ważny ślad w historii teatrów czasu PRL.

Trafnym pomysłem jest wyeksponowanie jako kluczowego rysu tego portretu predyspozycji, działań i zasług Hussakowskiego w roli dyrektora tak wymagającej instytucji, jak Teatr im. Stefana Jaracza w Łodzi, przeżywający frekwencyjno-artystyczną zapaść w okresie poprzedzającym stan wojenny i w ostatniej dekadzie PRL. Całkowicie uzasadnione w tym kontekście zainteresowanie autorki specyfiką społeczno-kulturalną PRL-owskiej Łodzi nadaje książce dodatkowy walor opowieści o mieście, które w dużym stopniu za sprawą Bogdana Hussakowskiego przestało być u progu lat osiemdziesiątych teatralnym ugorem.

Z recenzji prof. dr hab. Małgorzaty Jarmułowicz

Publikacja powstała na podstawie doktoratu przygotowywanego przez Annę Magdalenę Zgodę, którego nie zdążyła obronić. Uwolniony z akademickiego dyskursu układa się w opowieść o drodze artystycznej Bogdana Hussakowskiego. Początkowo praca miała obejmować trzynastoletni okres dyrekcji Hussakowskiego w Teatrze im. Stefana Jaracza w Łodzi. Systematyczność i dociekliwość autorki sprawiła, że musiała prześledzić drogę artystyczną swojego bohatera od lat najwcześniejszych, od okresu studiów poprzez kolejne etapy pracy Krakowie i Opolu, zanim obszernie i wyczerpująco omówiła sezony spędzone w Łodzi. Należy żałować, że opracowanie to nie obejmuje późniejszej dyrekcji Hussakowskiego w Teatrze im. Juliusza Słowackiego w Krakowie oraz jego ostatniego okresu twórczości. Niezależnie od tego, wartość pracy Anny Magdaleny Zgody polega na tym, że jest to pierwsza próba systematycznego opisania drogi artystycznej Bogdana Hussakowskiego do roku 1992.

Ze Wstępu prof. dr hab. Małgorzaty Leyko

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

ŁÓDZKI TEATR BOGDANA HUSSAKOWSKIEGO 1979 1992 Anna Magdalena Zgoda redakcja naukowa Małgorzata Leyko przy współpracy Joanny Królikowskiej Łódź 2020 Anna Magdalena Zgoda – doktorantka Uniwersytetu Łódzkiego Wydział Filologiczny, Instytut Kultury Współczesnej, Katedra Dramatu i Teatru 90-236 Łódź, ul. Pomorska 171/173 Małgorzata Leyko – Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny Instytut Kultury Współczesnej, Katedra Dramatu i Teatru 90-236 Łódź, ul. Pomorska 171/173 Joanna Królikowska – doktorantka Uniwersytetu Łódzkiego Wydział Filologiczny, Szkoła Doktorska Nauk Humanistycznych 90-236 Łódź, ul. Pomorska 171/173 RECENZENT Małgorzata Jarmułowicz REDAKTOR INICJUJĄCY Urszula Dzieciątkowska OPRACOWANIE REDAKCYJNE Magdalena Granosik SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR KOREKTA TECHNICZNA Leonora Gralka Polkadot Studio Graficzne Aleksandra Woźniak, Hanna Niemierowicz PROJEKT OKŁADKI © Copyright by Krystyna Żołyńska i Przemysław Zgoda, Łódź 2020 © Copyright by Małgorzata Leyko i Joanna Królikowska, Łódź 2020 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2020 Wszystkie zdjęcia zawarte w publikacji pochodzą ze zbiorów Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego w Warszawie Redaktorki książki dziękują za ich nieodpłatne udostępnienie Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.08979.18.0.M Ark. wyd. 22,2; ark. druk. 18,0 ISBN 978-83-8220-175-8 e-ISBN 978-83-8220-176-5 Anna Magdalena Zgoda (15 VII 1985 – 13 II 2018) SpiS treści O Autorce i Jej książce.................................................................................................. Wstęp .............................................................................................................................. Część I. Bogdan Hussakowski. Dojrzewanie i dojrzałość reżysera ....................... Postawa ciekawości i aktywności poznawczej .................................................... Pod skrzydłami mistrzów ...................................................................................... Zygmunt Hübner .............................................................................................. Jerzy Jarocki ....................................................................................................... Teatr jako redukcja elementów ............................................................................. Teatr jako poszukiwanie własnej tożsamości ..................................................... Mała stabilizacja. Dyrektor Teatru im. Jana Kochanowskiego w Opolu ....... Część II. Dyrektor Teatru im. Stefana Jaracza w Łodzi (1979–1992) ................. Łódź – złe miasto w złym czasie ........................................................................... Miłość surowa, czasem bardzo krytyczna ........................................................... Następca Jana Maciejowskiego ............................................................................. Dyrektor w sztywnym gorsecie przepisów ......................................................... Trzy sceny – zwiększona szansa dotarcia do widza ........................................... Duża i Mała Scena ............................................................................................. Scena 7.15 .......................................................................................................... Teatralny świat Bogdana Hussakowskiego ......................................................... Partnerzy artystyczni .............................................................................................. Maciej Prus ........................................................................................................ 9 11 15 15 21 23 27 29 32 54 71 71 81 84 88 108 111 143 148 155 159 8 Spis treści Mikołaj Grabowski ........................................................................................... Waldemar Zawodziński ................................................................................... Zamiast zakończenia .................................................................................................... Aneks. Teksty Bogdana Hussakowskiego ................................................................. Bibliografia ..................................................................................................................... Wykaz zdjęć ................................................................................................................... Bogdan Hussakowski – nagrody i odznaczenia ....................................................... Bogdan Hussakowski – realizacje teatralne i telewizyjne....................................... 171 189 201 203 255 269 271 273 O AutOrce i JeJ kSiążce Ania napisała o sobie: „od lat cierpiąca na nieuleczalną chorobę zwaną mi- łością do teatru. Chociaż właściwie od zawsze związana z kulturą i sztuką, jestem otwarta i ciekawa świata. W pełni gotowa na podejmowanie nowych, trudnych wyzwań, nawet poza swoim stałym miejscem zamieszkania”. Ta ciekawość świata sprawiła, że w styczniu 2018 roku wyjechała do Hiszpanii, gdzie pragnęła się speł- niać zawodowo. Niestety, z tej podróży nie powróciła… Ania ukończyła XXXII Liceum Ogólnokształcące im. Haliny Poświatowskiej w Łodzi. Marzyła o aktorstwie, ale los sprawił, że podjęła studia na kierunku kul- turoznawstwo ze specjalnością teatrologiczną na Uniwersytecie Łódzkim. Wy- bierała przedmioty i tematy prac zaliczeniowych, które nawiązywały do sztuki aktorskiej, dlatego również swoją pracę magisterską poświęciła aktorowi. Roz- prawę Piotr Krukowski – aktor scen łódzkich napisała pod moją opieką i na jej pod- stawie w czerwcu 2009 roku uzyskała tytuł magistra. W październiku 2011 roku została przyjęta na studia doktoranckie na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Łódzkiego. W tym czasie prowadziła, między innymi, zajęcia dydaktyczne Mo- dele aktorstwa i koncepcje sztuki aktorskiej w XX i XXI wieku. Podejmowała pracę w Wydziale Kultury Urzędu Miasta Łodzi (2010–2013) oraz w Teatrze Nowym im. Kazimierza Dejmka w dziale archiwum (2009–2010), a także jako konsul- tantka do spraw festiwalu „Dotknij Teatru” (2013–2017). Jednocześnie była ak- tywna w amatorskim ruchu teatralnym: w 2015 roku wystąpiła, razem z Bożeną Wilk, w poetyckim przedstawieniu Teatru Pod Lupą pod tytułem Papusza w re- żyserii Teresy Radzikowskiej, w którym zagrała romską poetkę w młodości. Niniejsza książka powstała na podstawie doktoratu przygotowywanego przez Annę Magdalenę Zgodę, którego nie zdążyła obronić. Uwolniony z akade- mickiego dyskursu, układa się w opowieść o drodze artystycznej Bogdana Hussa- kowskiego. Początkowo praca miała obejmować trzynastoletni okres dyrekcji Hussakowskiego w Teatrze im. Stefana Jaracza w Łodzi. Systematyczność i do- ciekliwość Autorki sprawiły, że musiała prześledzić drogę artystyczną swojego bohatera od lat najwcześniejszych, od okresu studiów przez kolejne etapy pracy 10 O Autorce i Jej książce w Krakowie i Opolu, zanim obszernie i wyczerpująco omówiła sezony spędzo- ne w Łodzi. Należy żałować, że opracowanie to nie obejmuje późniejszej dyrekcji Hussakowskiego w Teatrze im. Juliusza Słowackiego w Krakowie oraz jego ostat- niego okresu twórczości. Niezależnie od tego wartość pracy Anny Magdaleny Zgody polega na tym, że jest to pierwsza próba systematycznego opisania drogi artystycznej Bogdana Hussakowskiego do roku 1992. Podstawowymi źródłami, z jakich korzystała Autorka, były artykuły prasowe; końcowa bibliografia pokazu- je, że w toku sumiennej kwerendy dotarła do około 350 tekstów, z których czer- pała informacje o pracy Hussakowskiego i teatrze jego czasów. Redakcja tekstu wyjściowego polegała na pominięciu nielicznych partii zwy- czajowo wymaganych w dysertacjach naukowych oraz na niewielkiej ingerencji w kompozycję wywodu dla jego większej spójności. Zmienione zostały także ty- tuły rozdziałów, choć obecne często są zaczerpnięte bezpośrednio z narracji au- torskiej. Postanowiono także dodać w aneksie teksty Bogdana Hussakowskiego. Oddając głos samemu bohaterowi tej książki, chciano pokazać go jako przenikli- wego obserwatora i komentatora zjawisk teatralnych. Dzięki tej książce Ania – osoba niezastąpiona i wyjątkowa, jak uważają Jej najbliżsi i przyjaciele – pozostaje z nami. Małgorzata Leyko WStęp Podstawowym celem niniejszej pracy jest przedstawienie okresu dyrekcji Bogdana Hussakowskiego (1941–2010) w Teatrze im. Stefana Jaracza w Łodzi, która przypadła na lata 1979–1992, trudną dekadę przemian politycznych, spo- łecznych i gospodarczych, poprzedzającą transformację ustrojową w Polsce. Na pogarszającą się sytuację polityczną nakładał się pogłębiający się z każdym ro- kiem kryzys gospodarczy i finansowy: rosnące zadłużenie kraju, deficyt podsta- wowych produktów spożywczych, pogarszające się warunki życia, podwyżki cen, na co społeczeństwo zareagowało strajkami i manifestacjami. Ich konsekwencją było wprowadzenie w grudniu 1981 roku stanu wojennego, który przypadł na pierwsze lata dyrekcji Hussakowskiego w teatrze w Łodzi, a jego następstwa jesz- cze długo rzutowały na wciąż pogarszającą się sytuację instytucji kultury. Przed przybyciem do Łodzi Hussakowski pełnił funkcję dyrektora Teatru im. Jana Kochanowskiego w Opolu, gdzie cieszył się przychylnością władz: miał swobodę w tworzeniu zespołu współpracowników, jego teatr otrzymał nową sie- dzibę, a także najwyższą w kraju dotację rządową. Jako dyrektor Teatru im. Stefana Jaracza w Łodzi w latach osiemdziesiątych musiał borykać się nie tylko z niedofi- nansowaniem, co było zjawiskiem powszechnym wśród jednostek kultury w ca- łym kraju, ale przede wszystkim z odpływem publiczności i wzmożonym nadzo- rem władz, zwłaszcza w zakresie doboru repertuaru. Chociaż ingerencja cenzury za łódzkiej dyrekcji Hussakowskiego zdarzyła się tylko kilka razy, między innymi w przypadku Sztucznego oddychania Stanisława Barańczaka (premiera 31 X 1981, reż. Jacek Zembrzuski, Mała Scena), które w okresie stanu wojennego zostało zdjęte z afisza, to w trakcie wszystkich sezonów spędzonych w Łodzi Hussakow- ski nie miał większych problemów z zatwierdzaniem planów teatru przez lokalne władze. Tworzył bowiem repertuar, stosując zasadę złotego środka, czyli godząc oczekiwania władzy, życzenia publiczności oraz swoje własne ambicje, w czym pomocne mogło być równoczesne prowadzenie trzech scen. Od początku swojej drogi artystycznej Hussakowski miał wyraźnie sprecy- zowaną wizję teatru. Oczywiście ta wizja ewoluowała: od Opola, gdzie, realizu- jąc idee takie jak studium ludzkiego życia, estetyka teatru absurdu czy szeroko 12 Wstęp rozumiana kategoria ludyczności, poszukiwał indywidualnego języka teatralne- go, aż po łódzki Teatr im. Stefana Jaracza, gdzie ów język osiągnął swoją artystycz- ną dojrzałość (inscenizacje w nurtach: obyczajowa prowokacja – „portret własny Polaków”, metafizyka życia ludzkiego, sentymentalizm). Wydawać by się mogło, że trzy sceny, zróżnicowane profilowo, są w stanie za- pewnić możliwość realizowania szerszego, elastycznego i egalitarnego repertuaru – w rzeczywistości Teatr im. Stefana Jaracza za Hussakowskiego musiał nieustan- nie zabiegać o  zainteresowanie widzów. Dlatego też dyrektor dokładał  wszel- kich starań, by wychować przyszłych odbiorców sztuki o wysokich kompeten- cjach kulturowych oraz odbiorczych. Mimo niesprzyjających warunków, w jakich przyszło pracować Hussakowskie- mu w Łodzi, stworzył on bardzo dobry zespół, zaprosił do współpracy wielu wybit- nych artystów teatru, prowadził stabilną politykę repertuarową, osiągając świetne wyniki artystyczne, dzięki którym Teatr im. Stefana Jaracza w Łodzi za jego dyrekcji zdobył markę jednej z najlepszych scen w kraju. Barbara Osterloff pisała: [w] przełomowych latach osiemdziesiątych Teatr im. Jaracza stał się bezapelacyjnie najlepszą sceną w mieście, a zarazem jedną z najlepszych w Polsce. Wiele się na ten sukces złożyło. Na pewno repertuar, profilowany umiejętnie i zarazem z inwencją […], niebanalny i odważny, obyczajowo prowokujący1. Jako teatr zawodowy nie należał do scen „wojujących” (o ile wówczas w ogó- le było to możliwe), ale dyrektor dopuszczał do realizacji spektakli, które w po- średni i  jednocześnie subtelny sposób kierowały ostrze krytyki, satyry, ironii, sceptycyzmu przeciwko ówczesnej sytuacji zniewolenia. Tak było chociażby w przypadku Trans-Atlantyku Witolda Gombrowicza w reżyserii Mikołaja Gra- bowskiego (prapremiera polska 23 V 1981). Nawet jeśli pojawiały się w Teatrze im. Stefana Jaracza inscenizacje włączające się w ówczesny dyskurs polityczny, to o sile przesłania decydował przede wszystkim artystyczny poziom przedstawień. Za dyrekcji Hussakowskiego w Łodzi powstał szereg spektakli, które na trwałe wpisały się w dzieje współczesnej inscenizacji; wiele z nich przeniesiono także na sceny innych teatrów, jak choćby wspomniany Trans-Atlantyk i Pamiątki Soplicy (1980) w adaptacji Mikołaja Grabowskiego, Zdziczenie obyczajów pośmiertnych (1983) i Ferdydurke (1986) w reżyserii Bogdana Hussakowskiego. 1 B. Osterloff, Mój łódzki Narodowy: od Jana Maciejowskiego do Waldemara Zawo- dzińskiego (od 1971), [w:] Teatr przy ulicy Jaracza. 110 lat stałej sceny w Łodzi (1888– 1998), red. A. Kuligowska-Korzeniewska, współpraca E. Drozdowska, Teatr im. S. Jara- cza w Łodzi, Łódź 1999, s. 81. Wstęp 13 Navigare necesse est2 –  żeglowanie jest koniecznością –  tę starożytną sen- tencję wypowiedział (najprawdopodobniej) Pompejusz Wielki na przełomie II i I wieku p.n.e. do kapitana statku, który odmówił wypłynięcia w morze w cza- sie sztormu. Słowa te, w połączeniu z drugim członem: vivere non est necesse – ży- cie koniecznością nie jest, w pierwotnym kontekście oznaczały nieuniknioność wypłynięcia, nawet z narażeniem życia. Ta maksyma stała się mottem życiowym Bogdana Hussakowskiego i towarzyszyła mu przez cały czas wędrówki artystycz- nej. Interpretowana jako podążanie naprzód, pielgrzymka, określiła cel życiowy i zawodowy twórcy. W jego przypadku navigare oznaczało wyruszenie w podróż w  poszukiwaniu własnej, niepowtarzalnej i  konsekwentnie realizowanej wizji teatru, w podróż, której sensem jest ciągłe zmierzanie do celu, a nie jego osiąg- nięcie. Właśnie w tym paradoksie Hussakowski upatrywał jedną z największych wartości teatru. Nie ma, jak twierdził, gotowej recepty na teatr. Jest on bowiem żywą, nieustannie ewoluującą i na swój sposób tajemniczą, niezbadaną materią; niekończącym się poszukiwaniem prawidłowości i odpowiedzi na nurtujące ar- tystę pytania. W jednym z wywiadów powiedział: Nie wyobrażam sobie, by widz, wychodząc ze spektaklu, był od razu mądrzejszy, posiadał gotowe rozwiązania, umiał znaleźć wyjście ze wszystkich życiowych sytua- cji. […] przeżywanie takich chwil, w których na naszych oczach dzieje się historia, wzmaga potrzebę szukania własnej tożsamości […], wykształca specyficzny słuch wewnętrzny, który nazwałbym słuchem społecznym, wyczulonym na określone sytuacje. W  takich chwilach stajemy przed koniecznością dokonywania wyboru, określania się. Czy tego chcemy, czy też nie – jesteśmy skazani na problematykę moralną, takim właśnie sytuacjom towarzyszącą3. Dlatego teatr nie powinien, wręcz nie może udzielać żadnych odpowiedzi. Jest raczej procesem, drogą, tym „koniecznym żeglowaniem” ku odnalezieniu własnego sposobu myślenia. Gdyby teatr kiedykolwiek miał rozwiać wątpliwo- ści i gdyby kiedykolwiek udało się znaleźć odpowiedzi na nurtujące ludzkość py- tania, nastąpiłby kres teatru. Ta nieodłączna myśl zmuszała Hussakowskiego do ciągłego poszukiwania, odkrywania nieznanych teatralnych lądów, nieustannego weryfikowania zdobytej wiedzy, wyjawiania kolejnych tajemnic sztuki teatru. 2 Wypowiedź przytoczona przez Plutarcha w Żywotach równoległych, przeł. K. Ko- rus, Wydawnictwo Prószyński i S-ka, Warszawa 2005, s. 50. 3 J.M. Fiedosiejew, Bogdan Hussakowski: teatr pomaga myśleć, „Express Ilustrowa- ny” 1981, nr 221, s. 6. część i BOgdAn HuSSAkOWSki dOJrzeWAnie i dOJrzAłOść reżySera postawa ciekawości i aktywności poznawczej Młodość Bogdana Hussakowskiego przypadła na okres niezwykle intensyw- nych przemian w polityce, gospodarce, ale także w życiu społeczno-kulturalnym. Były to lata obfitujące w  burzliwe wydarzenia, które nie mogły pozostać bez wpływu na dojrzewającego wówczas młodego człowieka. W tym czasie, po raz pierwszy, zaczął pośrednio doświadczać presji ze strony władzy. Jak sam przyznał podczas jednej z rozmów: Jest szczęściem, że należę do pokolenia, które wojny nie przeżywało, ale to wcale nie znaczy, że świat przeżywany w czasie pokoju jest światem sielanki i bezkon- fliktowości, światem bez problemów. Myślę, że każdy człowiek, który w takiej czy innej rzeczywistości chce wobec świata zachować postawę otwartą, postawę ciekawości i aktywności poznawczej, taki człowiek ma dostateczną ilość kłopo- tów intelektualnych i problemów natury zasadniczej, aby uważać swoje życie za bogate i pełne atrakcji1. Ucieczką od tego, co oferowała rzeczywistość, okazał się świat imaginacji. Za- tapianie się w iluzji było niezwykle intrygujące, dawało namiastkę niezależności i swobody myślenia. Nieustanne pragnienie kreowania wyobrażeń wynikało z po- trzeby poznawania siebie, swoich ograniczeń, potrzeb i możliwości. Być może była to pierwsza, choć wtedy jeszcze nieuświadomiona, próba buntu Hussakowskiego 1 K. Tarasiewicz, Renesans teatralny w Opolu, „Radar” 1976, nr 4, s. 15. 16 przeciwko zastanym warunkom. Można też zaryzykować stwierdzenie, iż stała się ona początkiem budowania osobistego systemu wartości. Bogdan Hussakowski urodził się 3 września 1941 roku w Zakopanem, ale większą część życia spędził w Krakowie, gdzie uczył się i studiował. Nie bez zna- czenia dla kształtowania się jego osobowości, wyboru kierunku studiów, a tym samym późniejszego zawodu, była atmosfera domu rodzinnego. Po latach wspo- minał: „Duży udział miał w tym mój dziadek, zakopiański lekarz, który przyjaźnił się ze znanym reżyserem, aktorem oraz autorem fars. […] z Romanem Niewiaro- wiczem był w obozie koncentracyjnym Gross-Rosen, potem leczył go z gruźlicy […]; starsi panowie dużo rozmawiali o teatrze, […] ja im się przysłuchiwałem, no i zaraziłem się tym bakcylem”2. Znaczący wpływ na wybór drogi zawodowej miał także wyjazd z rodzinne- go miasta. W  1954  roku Hussakowski ukończył naukę w  Szkole Podstawowej nr 5 w Zakopanem i wtedy jego rodzina podjęła decyzję o przeniesieniu się do Krakowa (Hussakowscy zamieszkali przy ulicy Rzemieślniczej  25). Spokojne Zakopane, którego centrum życia artystycznego stanowiła kawiarnia „Szarotka” (ulica Krupówki 24), odwiedzana głównie przez literatów (Kornela Makuszyń- skiego, Janusza Meissnera), zastąpiło pulsujące gwarem wielkie miasto. Kraków przełomu lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX wieku był enklawą kultural- ną, w której życie bohemy skupiało się wokół Starego Rynku, na Plantach i pro- wadzących do nich alejach. Przebywający tam wówczas artyści (między innymi Tadeusz Kantor, Zbigniew Cybulski) tworzyli i naznaczali swoją obecnością at- mosferę miasta. Wieczory wypełniały kameralne koncerty, spotkania poetyckie w popularnej „Piwnicy pod Baranami”, uznaniem cieszyły się prężnie działają- ce w tym czasie kluby jazzowe – „Pod Jaszczurami” i „Feniks”, które przyciąga- ły publiczność z różnych środowisk. Klimat dużego miasta musiał wpłynąć na Hussakowskiego. Pogłębił jego wrażliwość, wyostrzył zmysły, być może uwypu- klił pewne cechy charakteru predysponujące go do jego późniejszej pracy. Niezwykle istotny dla przyszłego reżysera okazał się okres nauki w krakow- skim III Liceum Ogólnokształcącym: pierwsze publiczne występy, udział w ogól- nopolskich konkursach recytatorskich, w  których odnosił sukcesy, pierwsze próby muzyczne. Fascynacja muzyką najprawdopodobniej zrodziła się pod wpły- wem docierających z Zachodu i święcących triumfy w rozgłośniach radiowych przebojów Elvisa Presleya, Billa Haleya, Chucka Berry’ego, zespołów The Beatles czy The Rolling Stones. Wszystkie te czynniki kształtowały jego gust i sprawiły, że podjął decyzję o zdawaniu na studia aktorskie w krakowskiej Państwowej Wyż- szej Szkole Teatralnej im. Ludwika Solskiego. 2 J. Kwiatek, Teatr musi bronić się sam, „Trybuna Ludu” 1987, nr 137, s. 6. Łódzki teatr Bogdana Hussakowskiego 1979–1992 Część I. Bogdan Hussakowski. Dojrzewanie i dojrzałość reżysera 17 Podczas studiów – najpierw aktorskich, później reżyserskich – rozpoczął się proces świadomego budowania własnego systemu wartości artystycznych i zawo- dowych. Zdaje się, że był to czas szukania odpowiedzi na pytania: kim jestem? do- kąd zmierzam? czym jest dla mnie sztuka? jakim twórcą chcę być? Studia pozwoliły mu oczywiście zdobyć potrzebny warsztat, niezbędny do wykonywania późniejsze- go zawodu. Ale co najważniejsze – w trakcie edukacji artystycznej spotkał kilku wy- bitnych twórców teatralnych, którzy wpłynęli na kształtowanie się jego osobowości oraz wzbogacili sposób myślenia o sztuce teatru. Wiele koncepcji swoich profeso- rów i autorytetów teatralnych włączył do własnej metody pracy. Na studia aktorskie dostał się za pierwszym razem, jednak od początku niezbyt poważnie traktował naukę i niezbyt pilnie brał udział w zajęciach swojego roku. Jego niespokojny duch nie pozwalał mu usiedzieć w miejscu, górę brała chęć zaba- wy. Wydawało mu się, że nazwisko na liście studentów to już niewyobrażalne osiąg- nięcie. „Jak w takich przypadkach bywa, sukcesy przewróciły mi w głowie. Dopiero konieczność powtarzania pierwszego roku w Szkole Teatralnej okazała się kubłem zimnej wody”3 – przywoływał z pamięci ten etap swojego życia. Nauczyło go to re- spektu wobec pracy, co było o tyle ważne, że niezwykle pracowite lata były dopiero przed nim. Jako aktor Hussakowski zadebiutował w 1963 roku rolą Jehana w spektaklu Żona niema Vojmila Rabadana w reżyserii Stanisława Bugajskiego (premiera 31 X 1963, Teatr Klasyczny w Warszawie), ale szybko się przekonał, że aktorstwo go nie satysfakcjonuje, dlatego po uzyskaniu dyplomu rozpoczął drugi kierunek stu- diów na Wydziale Reżyserii (specjalność: reżyseria dramatu) w Państwowej Wyż- szej Szkole Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie. Nie wiązało się to bynajmniej z całkowitą rezygnacją z aktorstwa. Studiując reżyserię, Hussakow- ski był jednocześnie zaangażowany w warszawskim Teatrze Klasycznym (obec- nie Teatr Rozmaitości). Wystąpił tu jako Trojkin w Łaźni i jako Włoch w Miste- rium buffo Włodzimierza Majakowskiego w reżyserii Bohdana Korzeniewskiego, pokazywanych w czasie jednego wieczoru (premiera 29 II 1964), jako Baldock w Edwardzie II Christophera Marlowe’a w reżyserii Stanisława Bugajskiego (pre- miera 10 X 1964), przy realizacji którego pełnił równocześnie funkcję asystenta reżysera, oraz jako Jerzy w Pasierbach Jerzego Putramenta w reżyserii Jerzego Ka- liszewskiego (premiera 30 I 1965). Z perspektywy czasu aktorstwo, pomimo epi- zodycznego charakteru, okazało się w jego życiu bardzo ważnym punktem wyj- ścia do dalszej pracy twórczej. Jako aktor ostatni raz wystąpił w Dziadach Adama Mickiewicza w reżyserii Tomasza Zygadły w Teatrze im. Jana Kochanowskiego w Opolu w 1978 roku – wcielił się wtedy w postać Guślarza oraz Senatora. 3 Ibidem. 18 Niewątpliwie ten pierwszy etap kształcenia artystycznego i  zawodowego rozwinął go twórczo, dał mu impuls do dalszego działania, poszerzania horyzon- tów i zwiększania kompetencji w zakresie sztuki teatru. Studia aktorskie okazały się pierwszym znaczącym krokiem w kierunku zdobywania praktycznej i teore- tycznej wiedzy o sztuce sceny, zgłębiania arkanów rzemiosła teatralnego. Umoż- liwiły mu także poznanie wielu wybitnych artystów, z  których doświadczenia mógł czerpać, którzy go inspirowali, w sposób pośredni lub bezpośredni ukie- runkowywali. Władysław Krzemiński, Zygmunt Hübner oraz Jerzy Jarocki, bo o tych twórcach mowa, przyczynili się do ukształtowania osobowości artystycz- nej Hussakowskiego i wpłynęli na jego sposób postrzegania teatru. Te spotkania z  ważnymi dla początkującego reżysera twórcami teatralnymi odegrały istotną rolę w procesie artystycznego dojrzewania, stanowiły podstawę spójnej, budo- wanej przez lata wizji teatru i sposobu myślenia o nim. W  okresie studiów jedną z  pierwszych silnych osobowości teatralnych, które miały istotny wpływ na kształtowanie się sylwetki artystycznej Hussako- wskiego, był Władysław Krzemiński, jeden z  profesorów w  krakowskiej aka- demii. Artysta dzielił się ze studentami aktorstwa doświadczeniem zdobytym podczas kilkumiesięcznej praktyki, którą odbył w 1930 roku w berlińskich te- atrach Maxa Reinhardta. W sposób szczególny zwracał uwagę na walory teatru repertuarowego, kładąc duży nacisk na jego zespołowość. Głosił wiarę w wyż- sze posłannictwo aktora i  sztuki. Twierdził, że chociaż sama szkoła nie  jest w  stanie przygotować do przyszłego zawodu, niewątpliwie pomaga ujawnić u początkujących aktorów ich przyrodzone zdolności, czyli to, co w nich indy- widualne i niepowtarzalne. Zgodnie ze stanowiskiem Reinhardta, że aktorstwo to sztuka odkrywania, wyjawiania tajemnic, a nie przeobrażania, Krzemiński w  pierwszej kolejności uczył przyszłych aktorów poznawania samych siebie. Starał się interpretować role przez pryzmat osobowości danego artysty, „[…] znając doskonale indywidualne predyspozycje, zainteresowania i tajniki talen- tów aktorów, z którymi pracował po kilka lub kilkanaście lat – obsadzał role zgodnie z wewnętrznym, nierzadko utajonym emploi. W wielu przypadkach takie postępowanie zaowocowało odkryciem zupełnie nowych, nieznanych sa- mym aktorom możliwości”4. Aktorom pozostawiał dużą swobodę w  podejmowaniu decyzji artystycz- nych. Cechowała go ogromna cierpliwość i tolerancja. Wierzył w swoich pod- opiecznych. Stwarzał atmosferę serdeczności, komfortu pracy, dzięki czemu ar- tyści rozkwitali i bez pamięci zatracali się w świecie teatru. Nigdy nie forsował własnego zdania, starał się jedynie sugerować pewne rozwiązania. 4 Władysław Krzemiński 1907–1966, red. E. Orzechowski, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych UNIVERSITAS, Kraków 1991, s. 33. Łódzki teatr Bogdana Hussakowskiego 1979–1992 Część I. Bogdan Hussakowski. Dojrzewanie i dojrzałość reżysera 19 W sztuce cenił eklektyzm, swobodne łączenie często sprzecznych ze sobą stylów. Lubił operować paradoksami. Miał ogromy szacunek dla tradycji i szero- ko rozumianej klasyki, ale jednocześnie dążył do wyrażania ich w nowej postaci, wydobywania z  dawnych utworów pewnych uniwersalnych prawd, doskonale wpisujących się we współczesne realia. W sposób szczególny koncentrował się na badaniu oraz prezentowaniu relacji zachodzących między samymi postacia- mi i ich stosunkiem do otaczającej rzeczywistości. Często odwoływał się do kon- wencji teatralnej, demonstrując umowność scenicznego świata. Hussakowski nie zdawał sobie wówczas sprawy, jak dobrze odrobił tę lekcję teatralną, realizując później powyższe założenia w swoim teatrze. W kształtowaniu się sylwetki artystycznej Hussakowskiego nie sposób po- minąć wpływu studiów reżyserskich i zdobytego podczas nich doświadczenia. Ponieważ aktorstwo nie do końca zaspokajało ambicje Hussakowskiego, kolejny jego wybór był dość oczywisty. Szybko się okazało, że to właśnie reżyseria jest obszarem spełnienia zawodowego i artystycznej samorealizacji. Z perspektywy czasu tak tłumaczył swoją decyzję: „Jeszcze na wydziale aktorskim byłem zde- cydowany, że reżyseria będzie moim głównym zajęciem w teatrze. Dlatego wy- brałem reżyserię, że poprzez nią nieporównanie łatwiej jest zaspokoić ciekawość świata”5. Reżyser, inicjator twórczych procesów, wypróbowuje wszystkie moż- liwości, jakie rodzą się w toku pracy nad spektaklem. Takie podejście, zdaniem Hussakowskiego, pozwalało na bardziej kompleksową i wieloaspektową analizę otaczającej rzeczywistości, dawało szansę zgłębienia istoty sztuki teatru. Jak żad- na inna dziedzina aktywności twórczej reżyseria pobudzała do bycia w stanie nie- ustannej gotowości, podsycała ciekawość przez poszukiwanie, choć nie zawsze znajdowanie gotowej recepty czy odpowiedzi na najbardziej nurtujące pytania dotyczące świata, tożsamości, egzystencji ludzkiej. Na studia reżyserskie Hussakowski również dostał się za pierwszym razem. Szczególne wrażenie na komisji zrobiła jego rozprawa teoretyczna Najnowsza polska twórczość dramatyczna na scenach, zadania przez nią wyznaczane i ich re- alizacja teatralna, w której przedstawił interesujące propozycje inscenizacyjne oraz interpretacyjne spektakli reżyserowanych przez Lidię Zamkow w Starym Teatrze w Krakowie: Indyk Sławomira Mrożka (premiera 25 II 1961) i Postępo- wiec tegoż autora (premiera 31 III 1962), adaptację Kartoteki Tadeusza Różewi- cza w reżyserii Wandy Laskowskiej (premiera 25 III 1960, Teatr Dramatyczny w Warszawie) oraz Baru Wszystkich Świętych Jerzego Broszkiewicza w reżyse- rii Krystyny Skuszanki (premiera 9 III 1961, Teatr Ludowy w Nowej Hucie). Według Hussakowskiego realizacje te najlepiej odzwierciedlały tendencje do- minujące wówczas w teatrze polskim. Na przykładzie wybranych przedstawień 5 B. Gadomski, [wywiad z Bogdanem Hussakowskim], „Odgłosy” 1987, nr 37, s. 7. 20 Hussakowski omówił polską twórczość dramatyczną ostatnich lat w kontekście wykorzystywania nowych środków artystycznego wyrazu w celu przełamywa- nia polskich stereotypów, rozwikłania problemów nurtujących nasze społeczeń- stwo, często związanych z pytaniami o tożsamość narodową. W swojej pracy tak wyjaśniał wybór tematu i skoncentrowanie się na wspomnianych zagadnieniach: Za dolną granicę czasową tej twórczości przyjmuję rok 1956, w którym został zniesiony monopol socrealistycznej estetyki. W ciągu następnych lat powstało w Polsce wiele utworów zbliżonych do zachodniej awangardy teatralnej (Ione- sco, Beckett) i przez nią inspirowanych. Jednak pomimo pokrewieństwa natury formalnej z twórczością Zachodu, polska dramaturgia współczesna przekazuje nowymi środkami problemy często typowo polskie, nurtujące narodową świa- domość od lat6. Analiza wybranych spektakli miała również wskazać, choć w sposób bar- dzo ogólny, na pewien dysonans pomiędzy nowymi formami dramatycznymi a sposobami i środkami ich realizacji. Hussakowski dość krytycznie przyjrzał się poszczególnym inscenizacjom. W  utworach Sławomira Mrożka wyreżyserowanych przez Zamkow niezbyt przychylnie ocenił odejście od proponowanych przez dramatopisarza roz- wiązań (zwłaszcza zignorowanie sugestii zawartych w didaskaliach) na rzecz jaskrawej karykatury, groteski. Uważał, że powinno się przestrzegać „zasady maksymalnej wierności didaskaliom i utrzymania przedstawienia w konwen- cji realistycznego teatru mieszczańskiego. Ideałem byłaby realizacja Mrożka mistrzowsko naturalistycznymi środkami MChAT-u […]. Nakładanie przez teatr na utwory Mrożka dodatkowych elementów groteski wpływa zdecydo- wanie niekorzystnie na ostateczny rezultat sceniczny”7. Podobne zastrzeżenia Hussakowski wysunął w  stosunku do wyreżyse- rowanego przez Skuszankę Baru Wszystkich Świętych. „Całkowicie umowna, «poetycka» dekoracja z dominującym akcentem barw w centrum, zawiesi- ła bohaterów w  próżni […]. Przeciwstawienie kochanków, romantycznych i «bujających w obłokach», grupce cynicznych bywalców straciło na ostrości 6 B.  Hussakowski, Najnowsza polska twórczość dramatyczna na scenach, zadania przez nią wyznaczane i ich realizacja teatralna, rozprawa teoretyczna przygotowana w ra- mach egzaminów na Wydział Reżyserii w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej im. Alek- sandra Zelwerowicza w Warszawie, Archiwum Akademii Teatralnej im. A. Zelwe rowicza w Warszawie, s. 1. Tekst rozprawy został zamieszczony w aneksie w niniejszej książce. 7 Ibidem, s. 2–3. Łódzki teatr Bogdana Hussakowskiego 1979–1992 Część I. Bogdan Hussakowski. Dojrzewanie i dojrzałość reżysera 21 przez niwelowanie społecznych podstaw tego konfliktu”8 – krytykował przy- szły reżyser. Zdaniem Hussakowskiego największy sukces odniosła insceniza- cja Kartoteki. Laskowska, reżyserka spektaklu, najlepiej wydobyła zamysł Ta- deusza Różewicza, oddając, w myśl idei autora, wizję wyobcowanej jednostki. Zamiłowanie Hussakowskiego do reżyserii przejawiało się nie tylko w peł- nym zaangażowaniu w zajęcia, ale również w bardzo dobrze zdawanych w trak- cie sesji egzaminach. Jednak na trzecim roku studiów jego dobra passa skoń- czyła się. Niezaliczone przedmioty: Problemy reżyserii u  profesora Henryka Szletyńskiego, Ćwiczenia dramaturgiczne u profesora Jana Kreczmara, Zagad- nienia plastyczne w teatrze u Jana Kosińskiego, doprowadziły w konsekwencji do problemów z  dopuszczeniem do egzaminu dyplomowego. Dwukrotne przekładanie terminu spowodowane było między innymi intensywnością za- jęć prowadzonych wówczas przez Hussakowskiego na Wydziale Aktorskim w PWST w Krakowie. Dodatkowo nałożyły się na to dwie premiery realizo- wanych w tym czasie przedstawień, jak i przygotowywanie spektaklu Teatru Telewizji Podróż Jana Potockiego (premiera 22 IX 1967). pod skrzydłami mistrzów Studia reżyserskie ukończył Hussakowski w 1967 roku, ale jego debiut re- żyserski pod opieką profesora Korzeniewskiego przypadł wcześniej: 4  marca 1966 roku w Sali Kameralnej Starego Teatru w Krakowie odbyła się polska pra- premiera sztuki Jasny, pogodny dzień Leona Pawlika. Współpraca dwóch młodych twórców okazała się niezwykle interesującym połączeniem wizji artystycz- nych. Później z podobnym powodzeniem Hussakowski wziął na warsztat sztukę innego debiutanta – Tato, tato, sprawa się rypła Ryszarda Latki. Wystawiona przez Hussakowskiego sztuka Jasny, pogodny dzień Leona Pawlika (pseudonim „Ptok”), z  wykształcenia farmaceuty, określanego przez środowisko mianem „literackiego outsidera”, otrzymała w 1965 roku II nagro- dę w konkursie dramaturgicznym Miejskiej Rady Narodowej w Krakowie. Cha- rakter utworu, uznany przez krytyków za dość banalny, fabularnie oczywisty i infantylny w swoich założeniach, choć jednocześnie doceniali oni ambicje au- tora, wzbogaciła inscenizacja stawiającego pierwsze kroki w zawodzie reżysera Hussakowskiego. Jak wynika z recenzji Jerzego Adamskiego: „Realizator, chcąc uniknąć dosłowności pewnych naiwnych działań i wniosków, potraktował akcję 8 Ibidem, s. 4. 22 obejmującą otrzymaną od Profesora X godzinę jako widzenie senne przemęczo- nego jubileuszowym wysiłkiem Rektora. Nie wszędzie ten zabieg uzyskał popar- cie w dramaturgii, ale pozwolił oddemonizować alegorię śmierci i usunąć niebez- pieczeństwo taniej metafizyki”9. W przypadku rozprawiania o problematyce życia, przemijania, upływającego czasu, obecnej od wieków w literaturze i sztuce, łatwo o pretensjo nalność formy, głoszenie filozoficznych frazesów czy o zbyt dosłowną i sugestywną symbolikę. Hussakowski, „[…] jak na początek swojej pracy w teatrze, nie miał łatwego za- dania. Wydają mi się mylące domniemania, iż młodemu reżyserowi łatwiej jest rozegrać płytki tekst niźli kawał sztuki ze sprawdzonego repertuaru. […] w tej sytuacji, w jakiej się znalazł, zarekomendował się nam jako młodzian z wyobraź- nią i nadziejami”10 – tak w swojej recenzji ocenił ten debiut Ryszard Kosiński. Hussakowski uniknął taniego patetyzmu, jak również przekuł dramatur- giczne słabości utworu (pseudofilozoficzność, tendencyjność w ujęciu tematu) w  wartość spektaklu, jeszcze bardziej uwidaczniając dychotomiczną budowę dzieła. W egzemplarzu reżyserskim, w uwagach do tekstu, tak uzasadniał niektóre inscenizacyjne wybory: Oprócz dużej ilości skrótów, eliminujących powtórzenia, zbędne opisy, dokona- łem licznych zmian w kolejności scen. Te zmiany były rezultatem założenia, iż część sztuki obejmującej spotkanie z Czynnikiem X traktuje się jako widzenie senne Rektora. Zrezygnowałem z realistycznej motywacji rozwoju akcji na rzecz płynnego montażu oderwanych scen, odwołując się w ten sposób do form i sym- boliki snu. Aby podkreślić poetykę snu, dodałem szereg scen z udziałem mło- dzieży juvenaliowej, traktując je jako symboliczne przeciwstawienie dialogów o sprawach związanych ze śmiercią. Zmianom uległo także zakończenie sztuki. Ryzykowną przez swą naiwną metafizykę śmierć – spotkanie z Czynnikiem X –  potraktowałem jako zakończenie snu, natomiast właściwym zakończeniem spektaklu była przypadkowa śmierć Rektora11.  9 J. Adamski, Krakowski debiut dramaturgiczny, „Teatr” 1966, nr 13, s. 15. 10 R. Kosiński, Dwie premiery w Starym, „Dziennik Polski” 1966, nr 68, s. 3. 11 B.  Hussakowski, Jasny, pogodny dzień, dokumentacja warsztatu reżyserskiego zrealizowanego 4 marca 1966 roku w Starym Teatrze w Krakowie, Archiwum Akademii Teatralnej im. A. Zelwerowicza w Warszawie, s. 2. Łódzki teatr Bogdana Hussakowskiego 1979–1992
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Łódzki teatr Bogdana Hussakowskiego 1979-1992
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: