Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00395 005576 13069891 na godz. na dobę w sumie
Logistyka społeczna. Teoria i zastosowanie - ebook/pdf
Logistyka społeczna. Teoria i zastosowanie - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 148
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8088-606-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> zarządzanie
Porównaj ceny (książka, ebook (-17%), audiobook).

Logistyka społeczna, stosunkowo nowy obszar koncepcyjny, powoli znajduje swoje miejsce w rozważaniach teoretycznych i w zastosowaniach praktycznych. Te ostatnie, pojawiające się w coraz większym zakresie i z rosnącą intensywnością, skierowały uwagę teoretyków na fenomen oddziaływania społecznego w podejmowanych decyzjach na zakres zarządzania logistycznego.

Książka, którą przekazujemy czytelnikom, stanowi próbę zdefiniowania, uporządkowania, usystematyzowania i syntezy zagadnień teoretycznych. Jaki jest przedmiot badań logistyki? Czy jest możliwa wiedza pewna o logistyce? W jaki sposób dochodzi się do prawdy w logistyce? Jakie są relacje między teorią a praktyką? Jaki jest podmiot poznania? Jakie są granice logistyki, zwłaszcza społecznej? Pytania te ciągle pozostają otwarte, lektura przybliża jednak do odpowiedzi na nie. Równie ważny jest przedstawiony szeroko aspekt praktyczny, szczególnie znaczący z punktu widzenia samorządów terytorialnych na poziomie gminy.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Jacek Szołtysek – Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach, Katedra Logistyki Społecznej 40-287 Katowice, ul. 1 Maja 50 Adam Sadowski – Wojskowa Akademia Techniczna, Wydział Logistyki 00-908 Warszawa, ul. Generała Kliskiego 2 Magdalena Kalisiak-Mędelska – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Katedra Logistyki, 90-225 Łódź, ul. POW 3/5 RECENZENT Marzena Kramarz REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk KOORDYNATOR SERII Justyna Przywojska REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Joanna Balcerak SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI Stämpfli Polska Sp. z o.o. Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Shutterstock.com © Copyright by Authors, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07789.16.0.K Ark. wyd. 9,0; ark. druk. 9,25 ISBN 978-83-8088-605-6 e-ISBN 978-83-8088-606-3 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 SPIS TREŚCI Wstęp ......................................................................................................................... Rozdział 1. Miejsce problematyki społecznej w logistyce .................................... 1.1. Wprowadzenie ................................................................................................ 1.2. Logos w filozofii – w poszukiwaniu prawdziwej natury logistyki ................. 1.3. System i podejście systemowe w kształtowaniu percepcji logistyki ............. 1.4. Paradygmat w filozofii nauki .......................................................................... 1.5. Paradygmat logistyki z perspektywy oczekiwań cywilizacyjnych – społecznych .... 1.6. Jednolita teoria logistyki. Empiryzm w logistyce .......................................... Rozdział 2. Koncepcja logistyki społecznej ........................................................... 2.1. Zdefiniowanie logistyki społecznej ................................................................ 2.2. Obszary logistyki społecznej .......................................................................... 2.3. Zarządzanie społecznymi łańcuchami dostaw ............................................... 2.4. Kryteria delimitacji zadań logistyki społecznej ............................................. Rozdział 3. Logistyka społeczna w samorządzie terytorialnym .......................... 3.1. Samorząd terytorialny jako podmiot działań w logistyce społecznej ............ 3.2. Podmioty logistyki społecznej na poziomie gminy ........................................ 3.3. Zakres zadań publicznych realizowanych przez gminę ................................. 3.4. Obszary i zakres usług społecznych na poziomie gminy ............................... 3.5. Finansowe aspekty logistyki społecznej na poziomie gminy ......................... 3.5.1. Ochrona zdrowia ................................................................................... 3.5.2. Pomoc społeczna .................................................................................. 3.5.3. Edukacja ............................................................................................... 3.5.4. Kultura .................................................................................................. 3.5.5. Kultura fizyczna i rekreacja .................................................................. 3.5.6. Bezpieczeństwo i porządek publiczny .................................................. 7 9 9 10 13 17 20 29 33 33 43 49 54 59 59 66 69 76 82 87 88 89 91 93 93 Rozdział 4. Realizacja zadań logistyki społecznej lokalnych jednostek samorządu terytorialnego ................................................................................... 4.1. Logistyczne aspekty realizacji usług społecznych na poziomie gminy ......... 95 95 4.1.1. Ochrona zdrowia ................................................................................... 101 4.1.2. Pomoc społeczna .................................................................................. 106 4.1.3. Transport miejski .................................................................................. 110 4.2. Dylematy stosowania logistyki społecznej na poziomie lokalnym ................ 119 4.2.1. Edukacja ............................................................................................... 122 4.2.2. Kultura .................................................................................................. 129 4.2.3. Bezpieczeństwo i porządek publiczny .................................................. 133 Bibliografia ............................................................................................................... 139 Spis tabel i rysunków ............................................................................................... 147 WSTĘP Logistyka społeczna to stosunkowo nowy obszar koncepcyjny, powoli znaj- dujący swoje miejsce zarówno w rozważaniach teoretycznych, jak i w zastosowa- niach praktycznych. W istocie te ostatnie, pojawiające się w coraz większym za- kresie i z rosnącą intensywnością, skierowały uwagę teoretyków na fenomen, jakim jest wpływ oddziaływania społecznego w podejmowanych decyzjach na zakres zarządzania logistycznego. Te okoliczności można by przyrównać do nie- wielkiej rewolucji, jaką w logistyce spowodowało tzw. oddziaływanie internacjo- nalizacyjne, skutkujące pojawieniem się logistyki międzynarodowej i ekologicz- nej, którego widocznym znakiem jest logistyka zwrotna (i inne „logistyki ekologicznie” uzupełniające się, np. ekologistyka czy logistyka zielona). Pojawienie się nowego obszaru koncepcyjnego pociąga za sobą koniecz- ność rozstrzygnięcia kilku prostych wątpliwości. Po pierwsze – czy na pewno mamy do czynienia z nowym obszarem koncepcyjnym, czy tylko tak nam się wydaje? Po drugie – jeżeli faktycznie wyłaniający się obszar jest nowy, to czy jego nowość jest obiecująca teoriopoznawczo i aplikacyjnie? Po trzecie – czy konceptualizując, a następnie operacjonalizując nowe zjawiska zdołamy je ze- brać w spójną, logicznie wynikającą z kolejnych przesłanek całość koncepcyj- ną, która umożliwi, być może, nie wyjaśnianie świata zewnętrznego, ale prze- konujące uzasadnianie tego, że w podejmowanych decyzjach zarządczych pierwiastek ludzki (a w szczególności jakość życia jednostki i grupy społecz- nej) dominuje nad elementem finansowym, nad myśleniem w kategoriach zy- sków i strat, opłacalności i racjonalności homo oeconomicus. Dlaczego tego ostatniego? Dlatego, że współcześnie kształcimy decydentów zgodnie z para- dygmatem, w myśl którego konkretne zachowanie ludzkie w sferze gospodaro- wania można wytłumaczyć w kategoriach idealnych, ściśle racjonalnych wybo- rów, bowiem człowiek ekonomiczny postrzegany to człowiek racjonalny1. Tymczasem coraz częściej obserwujemy zachowania (bądź zapotrzebowanie na zachowania) wpisujące się w paradygmat człowieka emocjonalnego – homo sa- piens oeconomicus. Wszak podejmując decyzje ekonomiczne, człowiek kieruje 1 K. Wach, Od człowieka racjonalnego do emocjonalnego, „Horyzonty Wychowania” 2010, nr 9 (17), s. 96. 8 Wstęp się racjami pozaekonomicznymi2, przez co jego decyzje często nie spełniają wymogów wspomnianej racjonalności. Zaprezentowane myśli, zadane pytania i zarysowane problemy są ‒ w prze- konaniu autorów ‒ wystarczającą przesłanką do podjęcia w tej książce wskazanej tematyki. W ich imieniu wyrażam nadzieję, że przedstawione treści staną się po- mocne w zrozumieniu koncepcji logistyki społecznej i zainspirują do rozwijania teorii oraz praktyki logistyki społecznej. Jacek Szołtysek 2 K. Dopfer, The Economic Agent as Rule Maker and Rule User: Homo Sapiens Oeconomicus, “Journal of Evolutionary Economics” 2004, Vol. 14, s. 179. Rozdział 1 MIEJSCE PROBLEMATYKI SPOŁECZNEJ W LOGISTYCE 1.1. Wprowadzenie W historii gospodarczej świata można wyróżnić wiele okresów, które obfito- wały w nowe rewolucyjne teorie i poglądy zmieniające rzeczywistość społeczno- -gospodarczą. Odnosiły się one do kwestii ustrojowych i modelu państwa, obej- mując takie kluczowe kwestie, jak ekonomia, społeczeństwo, bezpieczeństwo i porządek publiczny. Zachodzące zmiany miały charakter poszukiwania „złotego środka” dla funkcjonowania systemów politycznych, gwarantujących utrzymanie władzy w długim okresie. Niestety, zmiany ustrojowe, których główną przyczyną był brak akceptacji społecznej dla istniejącego stanu rzeczy, burzyły na ogół cał- kowicie osiągnięcia poprzedników. Wśród wielu przykładów można wymienić upadek Cesarstwa Rzymskiego, który ilustruje głęboką restrukturyzację myśli i poglądów filozofów oraz osiągnięć ówczesnego społeczeństwa. Rozwój cywili- zacji, na co wskazują liczne dowody historyczne, nie ma charakteru linearnego, występują w nim okresy, które można przyrównać do ruchu turbulentnego, zakłó- cającego zachodzące procesy rozwojowe, zmniejszającego ich prędkość, a w nie- których przypadkach cofając je. Tak dzieje się w przypadku konfliktów zbrojnych i stanów kryzysowych, które powodują zniszczenia nie tylko w wymiarze mate- rialnym/ekonomicznym, lecz także społecznym i kulturowym. Okresy te są przez niektórych filozofów traktowane jako momenty przełomowe, w których pojawia- ją się nowe idee, technologie, systemy polityczne, stanowiące „kamienie milowe” w rozwoju współczesnej cywilizacji. Nakreślony turbulentny charakter zmian cywilizacyjnych, widoczny wielo- krotnie w przeszłości, czego potwierdzeniem są aktualne problemy Unii Europej- skiej związane z kryzysem imigracyjnym, znajduje odzwierciedlenie w zmianach teoretycznych podejść do problemów kluczowych z punktu widzenia ludzkości. Występuje zjawisko różnego tempa zmian w zależności od dziedziny nauki. Jest to dobrze widoczne, gdy porówna się nauki ekonomiczne, w których nurty ba- dawcze i koncepcje pojawiają się stosunkowo często, z matematycznymi, w któ- rych w ostatnich dekadach liczba nowych idei zmieniających poziom posiadanej 10 wiedzy jest znikoma1. Na tle poczynionych uwag interesujące wydaje się szerokie spojrzenie na logistykę jako na dziedzinę wiedzy, która odegrała ogromną rolę w budowaniu współczesnej cywilizacji. U podstaw współczesnej teorii logistyki leżą zarówno prace starożytnych fi- lozofów, takich jak Heraklit czy Arystoteles, jak i współczesnych badaczy, zajmu- jących się różnymi obszarami nauki oraz odmiennymi jej dyscyplinami2. Kształt teorii logistyki, zasady, zbiór pojęć i aksjomatów ulegał w przeszłości wielu zmia- nom, które wywarły znaczący wpływ na współczesne jej rozumienie i konceptu- alizację. Fundamentalne znaczenie dla rozwoju współczesnej logistyki miały po- glądy wyrażane za pośrednictwem działań logistycznych na gruncie logistyki wojskowej. 1.2. Logos w filozofii ‒ w poszukiwaniu prawdziwej natury logistyki Większość opracowań naukowych poświęconych logistyce wskazuje, że po- jęcie logosu, stanowiące synonim dla współczesnej logistyki, zostało wprowadzo- nych do języka przez greckiego filozofa przyrody Heraklita z Efezu (około 540– 480 r. p.n.e)3. Wśród poglądów i teorii istotnych z punktu widzenia poznania logistyki, które rozwinął, należy wskazać teorię powszechnej zmienności, która łączy się z teorią powszechnej względności oraz teorią rozumności świata (logo- su, rozumu kosmicznego)4. Rozważając początek przyrody oraz jej własności od- krył, że zasadniczą własnością, na której opiera się rzeczywistość jest zmienność, utożsamiana z rzeką, w której wszystko płynie i nic nie trwa. W rezultacie nie ma rzeczy o stałych własnościach, jest tylko „stawanie się”. Przepływy są z kolei źródłem permanentnej względności rzeczy i ciągłych przejść – „nic z tego co ist- nieje, nie posiada własności stałych i bezwzględnych, lecz wciąż zmienia własno- ści i przechodzi z przeciwieństwa w przeciwieństwo”5. Odkryta zmienność wła- sności przyrody stała się podstawą do stwierdzenia, że musi istnieć jedno prawo 1 Liczba projektów składanych do NCN i NCBiR dotyczących logistyki, zarządzania łańcu- chami dostaw na tle ogółu projektów z obszaru zarządzania jest nieznaczna. 2 Ich prace zostaną zaprezentowane w dalszej części publikacji. 3 Stwierdzenie takie można napotkać w pracy poświęconej genezie logistyki w naukach o za- rządzaniu autorstwa J. Witkowskiego, który trafnie podkreśla dyskusyjność apriorycznego przenie- sienia pojęcia logos do nauk o zarządzaniu. J. Witkowski, Geneza logistyki w naukach o zarządza- niu, [w:] Logistyka w naukach o zarządzaniu, Katowice 2010, s. 33. 4 W. Tatarkiewicz, Historia filozofii, t. 1, Warszawa 2004, s. 30–33. Pierwsi filozofowie greccy byli materialistami, głoszącymi idee uporządkowania i prawidłowości. Wyrażali je za pomocą ta- kich pojęć, jak kosmos, logos czy nous Anaksagorasa. 5 Ibidem, s. 31. Przez analogię, gdy rozpatrujemy pojęcie odpadów w kontekście logistyki zwrotnej, stają się widoczne zmienność i względność własności, wynikające choćby ze zmiany lo- kalizacji rzeczy. Logistyka społeczna. Teoria i zastosowanie 11 rządzące przemianami, zarówno człowieka, jak i wszechświata. Heraklit wysnuł wniosek, że tym prawem jest rozum (gr. logos), który odnosił do zmienności, względności, rozbieżności i przeciwieństw występujących w rzeczywistości, od- noszonych do życia ludzkiego. Jednocześnie należy podkreślić, że był on pierw- szym filozofem o zainteresowaniach humanistycznych. Heraklit rozwijał dynamiczną wizję świata, wyrażającą się w stwierdzeniu, że „wszystko jest i zarazem nie jest, ponieważ wszystko płynie, ciągle się zmie- nia, jest ciągle w procesie stawania się i zanikania”6. W rezultacie świat może być traktowany jako zespół procesów (np. wiecznie płynąca rzeka), a zatem nieustan- ny proces. Występujące wszędzie różnorodność i przeciwieństwa uznawał za związane ze sobą, przenikające się wzajemnie i stanowiące źródło płynności i zmienności7. Brak stałości, zarówno w przedmiocie fizycznym, jak i przedmio- cie poznania prowadzi, zdaniem Heraklita, do braku możliwości uchwycenie cze- goś stałego i określonego. Jak pisze S. Kamiński, filozof, „analizując ruch dopa- truje się w świecie rozumności. Skłania go to do refleksji nad poznaniem (introspekcja) i postępowaniem człowieka”8. To właśnie ruch, stanowiąc podsta- wowy składnik wszelkich aktywności logistycznych i w jeszcze większym stop- niu zasady, które pozwalają go zrozumieć i nadawać mu dowolny kształt, przybli- żają logos w teorii Heraklita do współczesnych poglądów badaczy zajmujących się logistyką. By w pełni poznać naturę logistyki na gruncie filozofii, należy zgodnie z po- wszechnie przyjętym podziałem9 w pierwszej kolejności podjąć rozważania onto- logiczne. Ontologia odnosi się do rozważań, które dotyczą ogólnych własności rze- czywistości, stanowiących o wszelkich bytach możliwych. Termin ten został użyty po raz pierwszy w 1613 r. przez R. Glocleniusa w pracy Lexicon Philosophorum, a następnie rozwinięty przez Ch. Wolffa w pierwszej połowie XVIII w.10 Rozważa- jąc logistykę w warstwie ontologicznej, należy postawić kluczowe pytania ‒ Czym jest a czym nie jest logistyka? oraz Jakie są jej własności ogólne? Materialny cha- rakter przepływów fizycznych, występujących w logistyce, może skłaniać do for- mułowania zasad na gruncie filozofii materialistycznej. Atrybutami materii są prze- strzeń i czas, zatem do kwestii ontologicznych w logistyce należy zaliczyć rozważania nad czasowo-przestrzennym sensem logistyki. Wśród innych cech ma- terii wymienić można prawidłowość, czyli podleganie prawom i zasadom. Istotne 6 Filozofia a nauka. Zarys encyklopedyczny, Wrocław–Warszawa 1987, s. 95. 7 W przypadku logistyki istnieje dylemat metodologiczny, jak traktować systemy logistyczne, w których występują przepływy zwrotne (odwrotne). Zdaniem M. Sołtysika, stanowią one odrębną klasę systemów logistycznych i powinny być rozpatrywane osobno, z uwagi na posiadane cechy i właściwości. M. Sołtysik, System logistyczny w przedsiębiorstwie, Katowice 1993. 8 S. Kamiński, Nauka i metoda. Pojęcie nauki i klasyfikacja nauk, Lublin 1992, s. 49. 9 W filozofii wyróżnia się trzy podstawowe działy: naukę o bycie (ontologię), ogólną naukę o poznaniu (epistemologię) oraz ogólną naukę o wartościach (aksjologię). 10 Zob. szerzej: Filozofia a nauka..., s. 444 i nast. Rozdział 1. Miejsce problematyki społecznej w logistyce 12 jest również podjęcie rozważań nad kategoriami ontologicznymi, takimi jak rzecz (dobro materialne), zdarzenie i proces, które znajdują bardzo wyraźne odzwiercie- dlenie w rozważaniach logistycznych i dotykają istoty logistyki. Według Heraklita, świat jest nieustannym procesem, w którym rzeczy podlegają zmianom. Takie sta- nowisko reprezentuje również T. Kotarbiński, nazywając je reizmem11. Przechodząc do refleksji nad teorią poznania, by następnie odnieść ją do logi- styki, należy zwrócić uwagę na jej dwa zasadnicze ujęcia. Pierwsze związane z badaniami przedmiotu, podstawy i wartości wszelkiego poznania określane jest pojęciem gnoseologii (gr. gnosis – poznanie). Drugie określane pojęciem episte- mologia (gr. episteme – umiejętność, wiedza) koncentruje się na poznaniu nauko- wym i wiedzy naukowej, traktując je jako najwyższą wartość. Wspomniane poję- cia były początkowo stosowane zamiennie, co wywarło znaczący wpływ na współczesną filozofię w postaci powstania różnorodnych teorii i koncepcji traktu- jących łącznie lub rozłącznie zakresowo różne kwestie. W starożytności istniało kilka głównych kierunków rozważań epistemologicznych12. Odnosząc je do logi- styki, warto zwrócić uwagę na pogląd, podzielany m.in. przez Heraklita, Demo- kryta i Arystotelesa, wskazujący, że pierwotny materiał poznawczy ma zawsze charakter zmysłowy, natomiast opracowanie tego materiału, prowadzące do uzy- skania wartościowych wyników poznawczych, ma zawsze charakter rozumowy. We współczesnej logistyce występuje wiele problemów, które można poznać je- dynie przez kompleksowe badania o charakterze teoretyczno-empirycznym, zwłaszcza te, których rezultaty uzyskane przez zastosowanie powszechnie przyję- tych metod poznania nie wyjaśniają do końca istoty zjawiska. Kwestie, które sta- wia w kontekście teorii poznania Ł. Sułkowski w pracy Epistemologia w naukach o zarządzaniu odniesione do logistyki przyjmują postać następujących pytań13: • Jaki jest przedmiot badań logistyki? • Czy jest możliwa wiedza pewna o logistyce? • W jaki sposób dochodzi się do prawdy w logistyce? • Jakie są relacje między teorią a praktyką? • Jaki jest podmiot poznania? • Jakie są granice logistyki? Wydaje się, że pytania te pozostają otwarte, gdyż ‒ podobnie jak w naukach o zarządzaniu ‒ logistyka nie stworzyła uniwersalnej i pozbawionej kontekstu histo- rycznego teorii o dużym zasięgu, pomimo bogactwa doświadczeń empirycznych. 11 Filozofowie przeciwni takiemu poglądowi wymieniają zdarzenia (B. Russell) lub procesy (A. N. Whitehead) jako podstawowe składniki, z których składa się świat. Znajduje to odzwiercie- dlenie w stanowiskach, które można określić pojęciami ewentyzm i procesualizm. 12 Były to m.in. stanowiska skrajnie wykluczające się, jak stanowisko empirystyczne wskazujące, że wszelka autentyczna wiedza ma zawsze charakter zmysłowy (w przeciwieństwie do stanowiska apriorystycznego stwierdzającego, że autentyczna wiedza ma charakter czysto rozumo- wy). Zob. szerzej: Filozofia a nauka..., s. 717–718. 13 Ł. Sułkowski, Epistemologia w naukach o zarządzaniu, Warszawa 2005, s. 14. Logistyka społeczna. Teoria i zastosowanie 13 Ostatnim etapem prowadzącym do pełnego wyjaśnienia natury logistyki jest odpowiedź na następujące pytania: Co to jest logistyka? oraz Po co jest logisty- ka?, czyli poszukiwanie aksjomatycznego uzasadnienia istnienia logistyki i jej wartości. W filozofii greckiej m.in. Platon określał aksjomatami (gr. aksioma) za- łożenia stanowiące punkt wyjścia do dyskusji filozoficznej, stanowiące twierdze- nia pierwotne, w oparciu o które dokonuje się wnioskowania pozostałych, mają- cych charakter wtórny. Współczesne rozumienie aksjomatów jest zawsze ograniczone do określonego systemu dedukcyjnego, który jest charakterystyczny dla danej dyscypliny, np. środków logicznych, matematycznych itp. Za twórców współczesnej metody aksjomatycznej uznawani są G. Frege, G. Peano oraz D. Hilbert (druga połowa XIX w. i początek XX w.), którzy explicite określili cel stosowania aksjomatów jako oddzielenie struktury logicznej teorii naukowej od jej intuicyjnych i empirycznych treści. Przyjmując, że logistyka podlega ogólnym prawidłowościom występującym w historii nauki, należy zastanowić się nad jej aktualnym etapem rozwoju. Poczynione obserwacje w oparciu o przegląd nauko- wych czasopism logistycznych, wydawanych w kraju i za granicą, pozwalają stwierdzić, że w większości przypadków publikacje te są charakterystyczne dla pierwszej fazy rozwoju nauki. Dominuje w nich indukcyjny mechanizm docho- dzenia do teoretycznych uogólnień i teorii, oparty na konkretnym materiale empi- rycznym, charakterystyczny dla sposobu myślenia empiryczno-opisowego. Przej- ście do drugiej fazy rozwoju nauki oznacza zmianę sposobu myślenia z indukcyjnego na dedukcyjny, w którym miejsce obiektów istniejących w do- stępnym obszarze empirycznym zastępują obiekty, które mogą istnieć w innych obszarach rzeczywistych i te, które w ogóle mogą istnieć. Przykładem nauki, któ- ra rozwinęła się w największym stopniu w świetle poczynionych uwag jest mate- matyka, w której teoria grafów ‒ wśród wielu odniesień empirycznych ‒ może służyć np. do konfigurowania sieci logistycznych14. Logistyka traktowana jako nauka stosowana opiera się na twierdzeniach przybierających postać hipotez i prawach, które wykazują głębokie związki z wynikami badań empirycznych. 1.3. System i podejście systemowe w kształtowaniu percepcji logistyki Powstanie i rozwój teorii systemów jest powszechnie uznawane za okres przełomowy w nauce ze względu na zasadniczy charakter zmian w istniejącym klasycznym „porządku” teoretycznym, które wpłynęły na postrzeganie obiektów i procesów we wszystkich dziedzinach nauki. Posługując się terminologią Th. S. Kuhna, można porównać pojawienie się teorii systemów do rewolucji na- ukowej, która burzy istniejący kształt teorii łącznie ze wszystkimi elementami 14 M. M. Sysło i in., Algorytmy optymalizacji dyskretnej, Warszawa 1999. Rozdział 1. Miejsce problematyki społecznej w logistyce 14 składającymi się na jej architekturę i proces badawczy15. Jeden z najwybitniej- szych przedstawicieli tego nurtu, austriacki biolog i filozof Ludwig von Bertalanf- fy, w swojej pracy zatytułowanej Ogólna teoria systemów, stanowiącej podstawo- wy i jednocześnie ostateczny opis założeń teorii systemów, wskazał na cztery główne elementy nurtu systemowego16: • dążenie do integracji nauki i przezwyciężenia barier międzydyscyplinarnych; • postulat całościowego traktowania badanych obiektów jako systemów otwartych; • poszukiwanie możliwie najogólniejszego i w największym stopniu sformali- zowanego języka opisu mającego zastosowanie do możliwie licznych klas obiek- tów (będących tradycyjnie przedmiotem badań różnych dyscyplin) oraz wykorzy- stanie zachodzących między nimi analogii, podobieństw, homomorfizmów; • potraktowanie ogólnej teorii systemów jako teoretycznej wiedzy podsta- wowej, stanowiącej podstawę nauk stosowanych […] w myśl tej koncepcji nauki stosowane służą rozwiązywaniu wszelkich problemów praktycznych związanych z konstruowaniem systemów technicznych, ekonomicznych i psychospołecznych oraz sterowania nimi. Mimo że nie wszystkie przedstawione postulaty zostały zrealizowane w całości (niektóre tylko w małych fragmentach), należy jednoznacznie uznać, że wywarły one znaczący wpływ na dzisiejszą naukę i stan badań w wielu dyscyplinach, takich jak fizyka, biologia, ekonomia, teoria organizacji, logistyka i badania operacyjne. Sukcesy i porażki związane z wprowadzeniem elementów systemowych wydają się zależeć od specyfiki zjawisk i obiektów badań, do których są odnoszone zasady i prawa formułowane na gruncie teorii systemów. Przykładowo wszelkiego rodzaju zjawiska fizyczne, które można wyrazić w postaci formalnego zapisu matematycz- nego, można wyrażać w sposób ścisły, posługując się pojęciami teorii systemów. Przeciwieństwem są zjawiska występujące w sferze społecznej, których „jakościo- wa” natura nie pozwala ani na posługiwanie się zapisem ilościowym, ani na prowa- dzenie badań z wykorzystaniem aparatu pojęciowego takich dziedzin wiedzy, jak logika ogólna czy matematyka. Rozważania w obszarze teorii systemów stanowią 15 T. S. Kuhn, Struktura rewolucji naukowych, Warszawa 2011. 16 L. von Bertalanffy, Ogólna teoria systemów, Warszawa 1984, s. 10–11. Za początek ba- dań systemowych uznaje się koncepcję teorii systemów, sformułowaną w pracy L. von Bertalanf- fy (Kritische Theorie der Formbildung, 1928), którą autor zapoczątkował badania nad teorią sys- temów otwartych. Kontynuacją tego nurtu poszukiwań była ogólna teoria systemów, która jest określana w języku angielskim jako General Systems Theory. Jako źródło koncepcji systemowych L. von Bertalanffy traktował stwierdzenie Arystotelesa, że „całość to więcej niż suma części”, a ogólną teorię systemów rozumiał jako dyscyplinę logiczno-matematyczną, której celem jest formułowanie i wywodzenie ogólnych zasad, mających zastosowanie do wszystkich systemów. Instytucjonalnym wymiarem rozwoju badań systemowych jest utworzenie przez Bertalanffy’ego w 1954 r. Towarzystwa Rozwoju Ogólnej Teorii Systemów (Society for the Advancement of Ge- neral Systems Research), które działa od 1988 r. pod nazwą International Society for the Systems Sciences, http://www.bcsss.org. Logistyka społeczna. Teoria i zastosowanie 15 splot aspektów związanych z ich naukową eksploracją w różnych dziedzinach na- uki, techniką i technologią systemów (problemy hardware, software) oraz filozofią systemów w rozumieniu reorientacji myślenia i światopoglądu17. Aspekty te wza- jemnie się przenikają, tworząc „nowe” obiekty i zjawiska, nie tylko w sensie rzeczy- wistym, lecz także konceptualnym, charakterystycznym dla współczesnych społe- czeństw i cywilizacji wyposażonych w najnowsze osiągnięcia techniki. Filozofia systemów wymaga przyjęcia „systemu” jako paradygmatu, który odnosi się do poznania świata przez pryzmat organicznego postrzegania rzeczy- wistości w postaci sieci współzależności, kształtujących rzeczywistość i organiza- cje. Poznanie istoty i cech systemów, zdaniem L. von Bertalanffy’ego, obejmuje proces, na który składa się18: • ontologia systemów – odnosi się do pojęcia systemu jako podstawowego pa- radygmatu naukowego, ze wszystkimi wynikającymi z tego konsekwencjami; jej istotą jest zdefiniowanie systemu i ukazanie jego prawdziwej natury; rozważania ontologiczne są zorientowane na poznanie i zrozumienie istoty wszelkiego rodzaju systemów, do których zaliczają się systemy realne, istniejące niezależnie od obser- watora, a także systemy konceptualne, jak logika czy matematyka; podział ten pro- wadzi do problemów w postrzeganiu systemów realnych (systemy społeczne, eko- logiczne czy logistyczne); występują w nich zjawiska, które można jedynie starać się zrozumieć przy użyciu systemów i konstrukcji konceptualnych; przykładem ‒ emisja CO2, powstająca w związku z działalnością logistyczną, niewidoczna dla obserwatora, stanowiąca istotę badań prowadzonych w ramach zielonej logistyki; • epistemologia systemów – odejście od mechanistycznego, jednokierunko- wego paradygmatu nauki i zwrócenie się w kierunku poznania praw i zasad rzą- dzących zachowaniami systemów wymaga ujęcia i postrzegania rzeczywistości w postaci systemu; jest to idea w znaczący sposób różniąca się od założeń nauki klasycznej, w której główny nacisk został położony na analizę rzeczywistości, co jest widoczne w postaci takich nurtów, jak np. redukcjonizm; w przypadku zja- wisk społecznych idea redukcjonizmu nie jest możliwa do zastosowania, gdyż zjawiska społeczne różnią się od problemów poznawczych w fizyce czy chemii; • relacje człowieka i świata – to trzecia część filozofii systemów; odnosi się do wartości, które istnieją w świecie rzeczywistym, świecie symboli i kultur; sys- temowe ujęcie rzeczywistości nie może ograniczać się wyłącznie do włączenia matematyki, cybernetyki i techniki do tworzenia systemu wartości, który z punktu widzenia ludzkości stałby się krokiem w kierunku społeczeństwa technokratycz- nego i wiązał ze znacznym zubożeniem i ograniczeniem wizji rzeczywistości; systemy logistyczne, nawet najbardziej zaawansowane, wymagają obecności lu- dzi, którzy stanowią integralną część tych systemów, co tworzy ich wartość dla społeczeństwa. 17 Ibidem, s. 22–25. 18 Ibidem, s. 25–28. Rozdział 1. Miejsce problematyki społecznej w logistyce
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Logistyka społeczna. Teoria i zastosowanie
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: