Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
01147 008206 13830276 na godz. na dobę w sumie
Lojalność pracowników współczesnych organizacji. Istota i elementy składowe - ebook/pdf
Lojalność pracowników współczesnych organizacji. Istota i elementy składowe - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 287
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7969-084-8 Rok wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> zarządzanie
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Lojalność pracowników należy do zagadnień w znacznej mierze pozostających jeszcze poza obszarem współczesnej refleksji naukowej. Dotyczy to zwłaszcza opracowań w formie zwartej na temat jej istoty, genezy, ewolucji, mechanizmów, wymiarów i modeli. Przedstawiona monografia ma istotne znaczenie dla wypełnienia tej luki informacyjnej. Autorka charakteryzuje lojalność pracowników nie tylko jako ich zachowania i postawy, ale także odkrywa jej ścisłe powiązania z wartościami zatrudnionych jako uczestników organizacji. Ukazuje również oddziaływanie otoczenia organizacyjnego na lojalność pracowników współczesnych organizacji.

Jak zmieniała się istota lojalności pracowniczej w pespektywie czasu? Jaki jest jej współczesny obraz w teorii i w praktyce? I wreszcie, w jakim kierunku będzie przekształcać się lojalność pracownicza w organizacjach przyszłości? – to podstawowe pytania, na które odpowiada Autorka w niniejszej publikacji.

O wartości poznawczej monografii świadczą również badania empiryczne, które pozwoliły na zidentyfikowanie elementów współczesnej lojalności oraz zbudowanie modelu proponowanego do stosowania w przestrzeni organizacji.

Usytuowanie rozważań o lojalności pracowników na gruncie dyskusji dotyczącej zasobów ludzkich organizacji stworzyło podstawy do przełamania, dominującego dotychczas w literaturze naukowej i badaniach empirycznych, podejścia do lojalności pracowniczej opartego na lojalności klientów. Oba ujęcia są bowiem odmienne, choć równie istotne dla organizacji funkcjonujących w konkurencyjnym otoczeniu.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Ilona Świątek-Barylska – Katedra Zarządzania, Wydział Zarządzania Uniwersytet Łódzki, 90-237 Łódź, ul. Matejki 22/26 swiatek@uni.lodz.pl RECENZENT Małgorzata Czerska OPRACOWANIE REDAKCYJNE Urszula Dzieciątkowska SKŁAD I ŁAMANIE Leonora Wojciechowska PROJEKT OKŁADKI Barbara Grzejszczak Ilustracja wykorzystana na okładce ©VAlex – Fotolia.com Wydrukowano z gotowych materiałów dostarczonych do Wydawnictwa UŁ © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2013 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06282.13.0.H ISBN (wersja drukowana) 987-83-7525-937-7 ISBN (ebook) 978-83-7969-084-8 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego tel. (42) 665 58 63, faks (42) 665 58 62 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl Wstęp SPIS TREŚCI Wstęp ......................................................................................................................... 7 Rozdział 1. INTERPRETACJA POJĘCIA „LOJALNOŚĆ PRACOWNIKÓW” NA GRUNCIE TEORETYCZNYM .............................................................. 19 1.1. Istota lojalności pracowników – przegląd definicji ..................................... 19 1.2. Koncepcje opisu lojalności pracowników ..................................................... 26 1.2.1. Lojalność pracowników jako postawa i zachowanie .......................... 27 1.2.2. Lojalność pracowników jako relacja pracodawca–pracownik ........... 34 1.2.3. Bierność i aktywność zachowań jako przejawy lojalności pracowni- ków ................................................................................................................ 38 1.3. Lojalność pracowników jako prawne zobowiązanie .................................... 42 1.3.1. Odpowiedzialność odszkodowawcza pracowników ............................ 42 1.3.2. Zakaz konkurencji jako podstawa lojalności pracowników ............... 44 Rozdział 2. LOJALNOŚĆ PRACOWNIKÓW W PRZESTRZENI ORGANIZACJI 47 2.1. Adresaci lojalności pracowników ................................................................. 47 2.1.l. Lojalność wobec organizacji ................................................................ 47 2.1.2. Lojalność wobec członków organizacji ............................................... 54 2.1.3. Lojalność wobec wartości .................................................................... 57 2.1.4. Lojalność wobec zawodu ..................................................................... 60 2.2. Klasyfikacje lojalności pracowników ........................................................... 63 2.3. Znaczenie lojalności pracowników w funkcjonowaniu współczesnych organizacji ..................................................................................................... 69 2.3.1. Lojalność pracowników w nowym modelu biznesu ........................... 69 2.3.2. Lojalność pracowników jako element systemu wartości organizacji . 75 2.3.3. Lojalność jako charakterystyka zachowań pracowniczych ............... 82 Rozdział 3. ŹRÓDŁA EWOLUCJI LOJALNOŚCI PRACOWNIKÓW .................... 87 3.1. Lojalność w zarysie historycznym ............................................................... 87 3.2. Ewolucja charakteru relacji pracownik–organizacja .................................. 91 3.2.1. Percepcja roli pracownika w organizacji ............................................ 92 3.2.2. Relacja cele pracownika – cele organizacji ........................................ 98 3.2.3. Kontrakt psychologiczny .................................................................... 100 3.2.4. Realizacja funkcji personalnej ........................................................... 107 3.3. Zmiany w funkcjonowaniu organizacji ........................................................ 113 3.3.1. Globalizacja otoczenia współczesnych organizacji ............................ 113 3.3.2. Kluczowa rola wiedzy w zarządzaniu organizacjami ........................ 116 3.3.3. Elastyczność jako odpowiedź organizacji na wyzwania otoczenia .... 122 3.4. Lojalność pracownicza a stabilność zatrudnienia w zmieniających się organizacjach ................................................................................................ 128 5 Spis treści Rozdział 4. LOJALNOŚĆ PRACOWNIKÓW WSPÓŁCZESNYCH ORGANIZA- CJI W ŚWIETLE BADAŃ WŁASNYCH ............................................. 143 4.1. Metodyka badań własnych ........................................................................... 143 4.2. Wyniki badań lojalności pracowników – etap diagnostyczny ..................... 150 4.2.1. Lojalność pracowników z perspektywy organizacji ........................... 150 4.2.2. Lojalność pracownicza z perspektywy zatrudnionych ...................... 154 4.3. Analiza lojalności pracowników – wyniki badań pogłębionych .................. 158 4.3.1. Charakter relacji pracowników z firmą ............................................. 158 4.3.2. Aktywność zachowań jako charakterystyka współczesnej lojalności pracowniczej ........................................................................................ 162 4.4. Elementy lojalności pracowników współczesnych organizacji .................... 171 4.4.1. Zaangażowanie jako składowa modelu lojalności pracowników ....... 173 4.4.2. Identyfikacja z firmą jako składowa modelu lojalności pracowni- czej ....................................................................................................... 177 4.4.3. Uczciwość jako składowa modelu lojalności ...................................... 180 4.4.4. Uczestnictwo w organizacji jako składowa modelu lojalności pra- cowników ............................................................................................. 184 4.5. Tolerancja niepewności a znaczenie składowych modelu lojalności pra- cowników ...................................................................................................... 188 Rozdział 5. LOJALNOŚĆ PRACOWNIKÓW W XXI WIEKU ................................. 193 5.1. Koncepcja modelu lojalności pracowników współczesnych organizacji ...... 193 5.2. Model lojalności a cechy społeczno-demograficzne pracowników ............... 201 5.3. Zastosowanie modelu lojalności pracowników współczesnych organizacji w praktyce gospodarczej .............................................................................. 203 5.4. Kierunki zmian lojalności pracowników ..................................................... 209 ZAKOŃCZENIE ........................................................................................................ 219 ZAŁĄCZNIKI ............................................................................................................ 223 LITERATURA ........................................................................................................... 265 SPIS RYSUNKÓW I TABEL .................................................................................... 281 OD REDAKCJI ......................................................................................................... 285 Wstęp WSTĘP Można wskazać kilka przyczyn, które sprawiają, że lojalność pracowników1 współczesnych organizacji jest zagadnieniem aktualnym i wartym analizy naukowej. Wskazując na te najbar- dziej ogólne, należy zwrócić uwagę na systematyczne odchodzenie w zarządzaniu organizacjami od metod opartych na hierarchicznych procesach koordynacji pracy i na wysokim stopniu formalizacji w kierunku nowej filozofii zarządzania, której podstawę stanowią kluczowe wartości organizacyjne (tzw. zarządzanie przez wartości)2. Ze względu na wysoki stopień złożoności otoczenia oraz konieczność zachowania przez organizacje i pracowników elastyczności członkowie współczesnych organizacji opierają swoje działania na podstawowych wartościach, które przejmują rolę drogowskazu przy podejmowaniu zarówno decyzji strategicznych jak i operacyjnych3. Ponieważ istnieje związek między działaniem zgodnym z głównymi wartościami a zys- kownością i rozwojem przedsiębiorstwa w dłuższym okresie, a także wzrostem intensywności organizacyjnych zachowań obywatelskich, metodę zarządzania przez kluczowe wartości należy postrzegać jako niezwykle ważną i skuteczną4. Badania dotyczące lojalności wpisują 1 Pojęcia: „lojalność pracowników” i „lojalność pracownicza” są w rozprawie sto- sowane zamiennie. Z punktu widzenia poprawności językowej, pojęcie „lojalność pracowników” jest bardziej precyzyjne, a określenie „lojalność pracownicza” może być interpretowane jako takie, w którym akcentuje się człon przymiotnikowy. W polskiej literaturze przedmiotu częściej jednak używa się pojęcia „lojalność pracownicza” w znaczeniu lojalności pracowników, dlatego też zdecydowano się na użycie obu terminów jako synonimów. 2 S.L. Dolan, S. Garcia, Managing by values. Cultural redesign for strategic organi- zational change at the dawn of the twenty-first century, „Journal of Management Development” 2002, Vol. 21, No. 2. 3 K. Krzakiewicz, Przesłanki i dylematy wykorzystania koncepcji zarządzania przez wartości, „Organizacja i Kierowanie” 2012, nr 1. 4 Patrz np. A. Stachowicz-Stanusch, Zarządzanie poprzez wartości. Perspektywa rozwoju współczesnego przedsiębiorstwa, Wydawnictwo Politechniki Śląskiej, Gliwice 2004. 7 Lojalność pracowników współczesnych organizacji… się w koncepcję zarządzania przez wartości, a lojalność może stać się wartością, przez pryzmat której zarządza się organizacją – zwłaszcza jej kapitałem społecznym. Zarządzanie oparte na lojalności (loyalty-based management) to metoda, która zyskała na znaczeniu wraz z postępującą zmianą modelu biznesowego. Zmiana ta polega na odejściu od koncepcji maksymalizacji wartości dla akcjonariuszy na rzecz określenia i rea- lizacji wartości dla klientów5. To klient, jego potrzeby i oczekiwania stają się centralnym elementem budowania strategii6. Era kapitali- zmu klienta charakteryzuje się więc ochroną interesów akcjonariuszy poprzez maksymalizację wartości dla klienta. Ponieważ lojalność klientów i pracowników są od siebie zależne7, wydawać by się mogło, że cieszą się one jednakowym zainteresowaniem badaczy. Analiza literatury dotyczącej lojalności pokazuje jednak wyraźną przewagę zainteresowania badaczy lojalnością klientów, znacznie mniejszą uwagę poświęcają oni zagadnieniom lojalności pracowników. Zarzą- dzający organizacjami wskazują na lojalność jako postawę i zachowa- nie, których oczekują od pracowników. Nie potrafią jednak tych oczekiwań sprecyzować. Dyskusjom dotyczącym lojalności pracowni- ków współczesnych organizacji towarzyszą zazwyczaj emocje i odwo- ływanie się do osobistego systemu wartości. W konsekwencji firmy ponoszą koszty związane z nierentownymi inwestycjami w kapitał ludzki. Wzrost rangi zarządzania kapitałem społecznym prowadzi przede wszystkim do koncentracji na jego „twardych” elementach (dobór, oceny, szkolenia itp.) i do dbałości o poziom procedur. „Nie zawsze idzie to jednak w parze z troską o jakość «miękkiej», mniej dookreślo- nej, bardziej imponderabilnej płaszczyzny zarządzania ludźmi w orga- nizacji, jaką jest sfera kształtowania stosunków społecznych w przed- siębiorstwach”8. O zasobach ludzkich świadczą obecnie już nie tylko proste wskaź- niki (np. liczebność, struktura, rotacja personelu), lecz także takie, 5 Por. F.F. Reichheld, T. Teal, Efekt lojalności. Ukryta siła rozwojowa twojej firmy, Helion, Gliwice 2007. 6 Por. R. Marin, The age of customer capitalism, „Harvard Business Review”, Janu- ary–February 2010; F.F. Reichheld, Ultimate Question for Unlocking the Door to Good Profits and True Growth, Harvard Business School Publishing Corporation, Boston 2006. 7 Por. F.F. Reichheld, T. Teal, Efekt lojalności… 8 E. Karpowicz, Partnerstwo czy konflikt. Oblicze stosunków społecznych w małych i średnich firmach, „Zarządzanie Zasobami Ludzkimi” 2004, nr 5. 8 Wstęp które mają charakter jakościowy, jak np. lojalność, zaangażowanie, innowacyjność czy poziom etyczny. Od tak pojmowanej jakości zasobów ludzkich zależy zdolność firmy do radzenia sobie z niepewnością, do reagowania na spodziewane, a zwłaszcza niespodziewa- ne zmiany w otoczeniu biznesu, do tworzenia nowych produktów, penetracji ryn- ków, zawierania sojuszy i wychodzenia z nich9. W literaturze daje się także zauważyć brak zgodności w interpre- tacji pojęcia „lojalny pracownik”. Spotyka się podejścia, w myśl których lojalność pracowników jest utożsamiana z wysokim wskaźni- kiem retencji10, oraz takie, zgodnie z którymi stanowi ona przejaw zaangażowania organizacyjnego (szczególnie jego komponentu afek- tywnego)11. Powszechne jest opisywanie lojalności pracowniczej jako zbioru postaw i zachowań pracowników analogicznych do postaw i zachowań lojalnych klientów (pozytywne wypowiedzi, przywiązanie do organizacji, niska wrażliwość na propozycje finansowe innych firm itp.). W piśmiennictwie anglojęzycznym rozważania na temat lojalno- ści pracowniczej prowadzone są głównie przez psychologów, którzy koncentrują się na psychologicznych mechanizmach kształtowania zachowań pracowników, kładąc mniejszy nacisk na perspektywę zarządzania organizacjami. W polskiej myśli naukowej zagadnienie lojalności pracowników podejmowane jest sporadycznie, a w jedynym opublikowanym dotychczas zwartym opracowaniu na ten temat autorzy w konkluzji zwracają uwagę na „konieczność szerszych badań teoretycznych i empirycznych nad lojalnością pracowników”12 oraz na fakt, że do opisu lojalności pracowników nie można bezkrytycznie adaptować typologii lojalności klientów. 9 A.K. Koźmiński, Zarządzanie w warunkach niepewności. Podręcznik dla zaawan- sowanych, PWN, Warszawa 2004, s. 45. 10 Patrz np. V.Y. Haines, P. Jalette, K. Larose, The influence of Human Resource Management practices on employee voluntary rates in the Canadian non-governmental sector, „Industrial and Labor Relations Review” 2010, Vol. 63, No. 2. 11 Patrz np. J. Bloemer, G. Odekerken-Schroder, The role of employee relationship proneness in creating employee loyalty, „International Journal of Bank Marketing” 2006, Vol. 24, No. 4 oraz J.K. Eskildsen, M.L. Nussler, The managerial drivers of employee satisfaction and loyalty, „Total Quality Management” 2000, Vol. 11, No 4/5–6. 12 A. Lipka, A. Winnicka-Wejs, J. Acedański, Lojalność pracownicza. Od diagnozy typów lojalności pracowników do zarządzania relacjami z pracownikami (Employee Relationship Management), Difin, Warszawa 2012, s. 193. 9 Lojalność pracowników współczesnych organizacji… Do argumentów przedstawionych na rzecz znaczenia rozważań naukowych na temat lojalności pracowniczej oraz lojalności jako wartości w zarządzaniu współczesnymi organizacjami dodać należy problem tempa i głębokości zmian, w których uczestniczą zarówno pracownicy, jak i organizacje oraz ich otoczenie. Wydaje się, że to właśnie zachodzące zmiany leżą u podstaw braku jednomyślności w rozumieniu lojalności pracowniczej. Tematyka lojalności pracowni- czej jako przedmiot zainteresowania menedżerów pojawiła się pod koniec XIX w. William Cooper Procter dążył w swojej firmie do rozwiązania następującego problemu: jak nie tylko osiągnąć wysoką produktywność pracowników firmy, ale także pozyskać ich lojalność13. Natomiast jedna z pierwszych rozpraw na ten temat napisana została przez Alberta O. Hirschmana14, opublikowana w roku 1970, i do dzisiaj stanowi podstawę wielu opracowań dotyczących lojalności15. Od tego czasu i pracownicy, i organizacje ulegli istotnym przemianom, a ich otoczenie stało się turbulentne i nieprzewidywalne. Wywołuje to naturalnie zmiany we wzajemnych oczekiwaniach pracodawcy i pra- cobiorcy oraz ewolucję relacji zachodzących pomiędzy nimi – od stałości do elastyczności, od zatrudnienia na całe życie do współpracy z kilkoma pracodawcami jednocześnie. Stajemy obecnie w obliczu sytuacji, w której posługujemy się terminem „lojalność pracowników” w nowych, odmiennych warunkach. Rodzi się zatem pytanie, jak należy definiować lojalność pracowników współczesnych organizacji. Jak zauważa Piotr Sztompka, intuicyjnie zdajemy sobie sprawę z ogromnej wagi takich czynników w naszym życiu codziennym, a także w procesach społecznych i historycznych największej skali. A mimo to rzadko poddawane są one systematycznej analizie. Tymczasem ingerencji imponderabiliów zawdzięczamy […] owe ciągłe niespodzianki i zasko- czenia, które spotykają nas w toku transformacji16. 13 T. Deal, A. Kennedy, Corporate Cultures. The Rites and Rituals of Corporate Life, Penguin Books, London 1988, s. 29–30. 14 A.O. Hirschman, Exit, Voice and Loyalty: Response to Decline in Firms, Organi- zations and States, Harvard University Press, Cambridge, MA 1970. Polskie wydanie: idem, Lojalność, krytyka, rozstanie, Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, Kraków 1995. 15 Patrz np. K. Dowding, P. John, The three exit, three voice and loyalty framework: A test with survey data on local services, „Political Studies” 2008, Vol. 56. 16 P. Sztompka, Kulturowe imponderabilia szybkich zmian społecznych. Zaufanie, lojalność, solidarność, „Studia Socjologiczne” 1997, nr 4, s. 5. 10 Wstęp Brak ogólnie przyjętego sposobu definiowania lojalności pracow- ników współczesnych organizacji wpływa także na prowadzone prace badawcze. Procedury badawcze wykorzystywane w wielu opracowa- niach naukowych dotyczących lojalności pracowników cechują się ogólnie przyjętą logiką ilościowego postępowania badawczego, zgodnie z którą punktem wyjścia analizy wybranej zmiennej jest jej zdefinio- wanie i operacjonalizacja. Autorzy przyjmują zatem pewne definicje lojalności pracowników i w kolejnych krokach badawczych poszukują interesujących ich zależności i uwarunkowań, weryfikując tym samym postawione hipotezy. Mamy więc w tych badaniach do czynie- nia z sekwencją: analiza literatury – hipoteza badawcza – badania empiryczne – analiza uzyskanych wyników – wnioski. Skutkuje to dwoma rodzajami zagrożeń dla prowadzonych badań. Po pierwsze, istnieje niebezpieczeństwo „automatycznego” wykorzystania wcześniej opracowanych definicji badanego zjawiska oraz narzędzi badawczych, które przecież wraz ze zmianami zachodzącymi w organizacjach i ich otoczeniu również podlegają zmianom, a niekiedy wręcz dezaktualiza- cji17. Po drugie, ci badacze, którzy dostrzegają konieczność redefinicji pojęć, odwołują się do własnego, jednostkowego rozumienia analizo- wanego zjawiska, co ogranicza porównywalność uzyskiwanych wyni- ków. Ze zjawiskiem takim mamy właśnie do czynienia w sferze badań dotyczących lojalności pracowników. Różnorodność definicji, sposobów mierzenia i ujmowania tego zagadnienia skłaniają do podjęcia wysił- ków nad uporządkowaniem i ujednoliceniem sposobu rozumienia lojalności pracowników we współczesnych organizacjach. Dzięki temu możliwe będzie dostosowanie definicji lojalności pracowników do realiów funkcjonowania współczesnych podmiotów gospodarczych oraz do charakterystyki zatrudnionych w nich osób. Z kolei populary- zacja takiej definicji może stanowić podstawę komparatywności badań prowadzonych przez uczonych. Jednocześnie zaprezentowana w pracy propozycja zastosowania modelu lojalności pracowników współcze- snych organizacji do oceny poziomu lojalności pracowniczej ma walor pragmatyczny i stanowi opis narzędzia diagnostycznego, które może być wykorzystane w zarządzaniu organizacją. 17 Odwołania do tradycyjnych, dezaktualizujących się definicji lojalności pracowni- ków spotykane są w najnowszej literaturze przedmiotu. Patrz np. S. Si, Y. Li, Human resource management practices on exit, voice, loyalty, and neglect: Organizational commitment as a mediator, „The International Journal of Human Resource Manage- ment” 2012, Vol. 23, No. 8. 11 Lojalność pracowników współczesnych organizacji… Przedmiot zainteresowania stanowi w niniejszej pracy lojal- ność pracowników zatrudnionych we współczesnych organizacjach analizowana z perspektywy nauk o zarządzaniu. Zgodnie z obowiązu- jącym w nich interdyscyplinarnym podejściem do badanych zagad- nień, by uzyskać obraz lojalności pracowników w organizacjach gospodarczych, przyjętą w badaniach perspektywę nauk o zarządza- niu wzbogacono innymi aspektami (psychologicznym, socjologicznym, prawnym). Konsekwencję studiów nad zagadnieniem zarządzania na pod- stawie lojalności stanowi sformułowanie celu pracy. Celem głównym rozprawy jest opracowanie modelu18 lojalności pracowników odpowia- dającego warunkom funkcjonowania współczesnych organizacji gospo- darczych19. Tak postawiony cel główny został uszczegółowiony w po- dziale na cele teoretyczne i cele utylitarne. Cele teoretyczne: – prezentacja, uporządkowanie i poszerzenie dorobku naukowego w zakresie lojalności pracowników wraz z identyfikacją i wyjaśnie- niem problemów opartych na założeniach, które zdezaktualizowały się z uwagi na zmiany dokonujące się zarówno w samych organizacjach jak i w ich otoczeniu, – scharakteryzowanie źródeł ewolucji lojalności pracowników, – identyfikacja i weryfikacja znaczenia lojalności pracowników oraz jej elementów składowych we współczesnych organizacjach gospodarczych, – określenie zależności między elementami modelu lojalności pra- – określenie związku pomiędzy składowymi modelu lojalności pra- cowniczej a cechami społeczno-demograficznymi pracowników. cowniczej, Cele utylitarne: – identyfikacja przejawów lojalności pracowników w kontekście zmian zachodzących na poziomie jednostki, organizacji i otoczenia, – opracowanie metody diagnostycznej pozwalającej na określenie poziomu lojalności pracowniczej w organizacji oraz jej składowych. 18 Modelem nazywamy „opis ukazujący działanie, budowę, cechy, zależności jakie- goś zjawiska lub obiektu”. Patrz: Słownik języka polskiego, www.sjp.pwn.pl (dostęp: 9.05.2010) 19 Wg M. Bielskiego, organizacje gospodarcze to przedsiębiorstwa i związki przed- siębiorstw. Ich głównym celem jest generowanie zysku, który następnie może być w swobodny sposób rozdzielany między właścicieli. Patrz: M. Bielski, Podstawy teorii organizacji i zarządzania, C.H. Beck, Warszawa 2004, s. 38. 12 Wstęp Prezentowana rozprawa ma także charakter poznawczy i zostają udzielone w niej odpowiedzi na następujące pytania: – jakie jest znaczenie lojalności pracowniczej dla funkcjonowania współczesnych organizacji gospodarczych? – czy we współczesnych organizacjach istnieje przestrzeń dla lo- jalności pracowniczej? – jaki charakter mają współczesne relacje pracownika z organi- – jakie jest miejsce lojalności pracowniczej w systemach wartości zacją? organizacji? – jacy są adresaci lojalności współczesnych pracowników? Teza pracy i założenia badawcze. U podstaw prowadzonych w rozprawie rozważań leży teza, że lojalność pracowników wymaga redefinicji z uwagi na przekształcenia dokonujące się w środowisku wewnętrznym i otoczeniu współczesnych organizacji. Przedstawiana praca została oparta na następujących założe- niach: 1. Zmiany zachodzące w organizacjach oraz ich otoczeniu wpływa- ją na sposób postrzegania i modelowania relacji pomiędzy organizacją a pracownikami. 2. Lojalność pracowników jest wartością cenioną przez współcze- snych pracodawców. 3. Istnieje różnorodność podejść do zagadnienia lojalności pracow- ników, co wynika z jego złożoności oraz z przekształceń, którym ono nieustannie podlega. 4. Lojalność pracowników nie ma jednoznacznie określonego i ak- ceptowanego desygnatu, jej badanie można zatem oprzeć na opiniach przedstawicieli kadry zarządzającej i pracowników. 5. Kadra zarządzająca reprezentuje cele organizacji, a tym samym jej opinie na temat oczekiwanych postaw i zachowań pracowników można uznać za perspektywę organizacji. Opis procesu badawczego. Przeprowadzone badania mają cha- rakter jakościowy z elementami analizy ilościowej. Jakościowy cha- rakter prowadzonego postępowania badawczego wiąże się z odejściem od prekonceptualizacji hipotez badawczych. Według Dariusza Jemiel- niaka, formułowanie hipotez badawczych i ich testowanie sprawdza się w badaniach społecznych z zastosowaniem metod ilościowych, lecz nie sprawdza się dla znacznej części projektów jakościowych, w których rozpo- częcie procesu badawczego z założoną hipotezą jest po prostu błędem: zaletą ba- 13 Lojalność pracowników współczesnych organizacji… dań jakościowych jest ich eksploracyjny charakter, tj. docieranie do prawdy o ludziach w sposób często wykraczający poza to, co osoba opracowująca projekt badawczy sobie wyobraża, a także w sposób zorientowany raczej na rozumienie percepcji świata przez badanych, a nie poprzez abstrakcyjne kategorie pojęciowe20. Dlatego też w toku postępowania sformułowano szczegółowe py- tania badawcze, które wraz z opisem metodyki badań zaprezentowano w rozdziale 4. Prowadzony proces badawczy można podzielić na dwie części, z których każda wpłynęła na realizację celu pracy. Część pierwsza, mająca charakter badań wtórnych, polegała na analizie literatury z takich obszarów, jak: zarządzanie, psychologia, socjologia, filozofia czy prawo. Przeprowadzona analiza literatury (piśmiennic- two polskie oraz anglojęzyczne) ma charakter systematyzująco- -wyjaśniający oraz koncepcyjny. Sięgnięto do źródeł o charakterze zwartym – publikacje książkowe (ponad 150 pozycji), periodycznym – czasopisma (ponad 150 pozycji) oraz do źródeł elektronicznych – internet (ok. 20 pozycji). Druga część procesu badawczego składa się z dwóch etapów prac empirycznych: badań diagnostycznych i badań pogłębionych przepro- wadzonych w krajowych organizacjach gospodarczych. Etap pierwszy miał na celu zebranie informacji na temat znaczenia lojalności pra- cowników w zarządzaniu współczesnymi organizacjami oraz sposobu jej definiowania z dwóch perspektyw: organizacji (firmy) oraz pracow- ników. Ten etap badań został przeprowadzony na podstawie: – analizy dokumentacji oraz innych danych źródłowych (desk re- – zogniskowanych wywiadów grupowych z kadrą zarządzającą przedsiębiorstw (159 osób), – ankiet skierowanych do pracowników przedsiębiorstw (321 an- search), kiet). Celem drugiego etapu badań empirycznych, etapu badań pogłę- bionych, była weryfikacja elementów składowych modelu lojalności pracowników, określenie ich znaczenia oraz wzajemnych zależności. Badania przeprowadzono przy użyciu kwestionariusza ankiety, na który odpowiedziało 501 respondentów21. Przebieg procesu badawcze- go przedstawiono na rysunku 1. 20 D. Jemielniak (red.), Badania jakościowe. Podejścia i teorie, PWN, Warszawa 21 W badaniach ankietowych prowadzonych na etapie badań diagnostycznych i po- głębionych uczestniczyły różne grupy respondentów. 2012, s. X. 14 Wstęp PWN, Warszawa 2004, s. 128 15 Źródło: opracowanie własne na podstawie E. Babbie, Badania społeczne w praktyce, Rysunek 1. Przebieg procesu badawczego Lojalność pracowników współczesnych organizacji… Układ i treść pracy. Układ pracy zdeterminowany został zdefi- niowanym celem, postawioną tezą i przyjętymi założeniami badaw- czymi. Praca składa się z pięciu rozdziałów. W rozdziale pierwszym zaprezentowano interpretacje pojęcia „lo- jalność pracowników” na gruncie teoretycznym. Z uwagi na złożoność i niejednoznaczność terminu dokonano przeglądu definicji, wskazując na cechy charakterystyczne dla lojalności pracowników. Przenikające się wątki teoretyczne z obszaru zarządzania, psychologii, socjologii, filozofii czy prawa stanowią odzwierciedlenie złożoności badanego problemu. W rozdziale tym, jako wynik studiów literaturowych, zaprezentowano koncepcje lojalności pracowniczej, które jednocześnie stanowiły punkt wyjścia badań empirycznych. Rozdział ten zamyka charakterystyka prawnych uwarunkowań lojalności pracowników wobec organizacji. Rozdział drugi poświęcony został dwóm grupom zagadnień. W pierwszej części rozdziału zaprezentowano adresatów lojalności. Wskazano zarówno tych, których można by nazwać tradycyjnymi adresatami lojalności, np. organizację czy grupę, jak i tych stosunko- wo nowych, np. zawód. W części drugiej omówiono rolę lojalności pracowników w funkcjonowaniu współczesnych organizacji. Zwrócono uwagę na miejsce lojalności pracowniczej w koncepcji zarządzania opartego na lojalności, w systemach wartości organizacji oraz na jej znaczenie dla uzyskiwanych wyników i kształtowania relacji pracow- ników z organizacją. W rozdziale trzecim scharakteryzowano różnorodne źródła ewolu- cji lojalności pracowników. Prezentowane czynniki pogrupowano na te, które związane są z kształtowaniem relacji na linii pracownik– organizacja, oraz na te związane ze zmianą warunków funkcjonowa- nia współczesnych organizacji. Scharakteryzowane w pracy procesy zmian z jednej strony składają się na tło, na którym można obserwo- wać i rozumieć ewolucję lojalności pracowników w organizacji, z dru- giej natomiast – stanowią obraz współczesnych organizacji, w których kształtuje się lojalność pracowników. W rozdziale czwartym zaprezentowano wyniki badań własnych, które pozwoliły na określenie charakteru relacji pracowników i orga- nizacji oraz na zdefiniowanie elementów składowych lojalności pra- cowników współczesnych organizacji. Rozdział piąty poświęcony został omówieniu propozycji modelu lojalności pracowników współczesnych organizacji. Opisano elementy modelu i ich wzajemne zależności. Wskazano również poziom synte- 16 Wstęp tycznego wskaźnika lojalności oraz wskaźników cząstkowych. W roz- dziale tym zaprezentowano także możliwość wykorzystania zapropo- nowanego modelu w praktyce gospodarczej. Rozdział kończy się analizą ewolucji lojalności pracowniczej oraz przewidywanych kierun- ków zmian. Prezentowaną rozprawę zamyka zakończenie, w którym zawarto podsumowanie prowadzonego postępowania badawczego oraz nakre- ślono możliwości dalszych prac naukowych. Rozdział 1. Interpretacja pojęcia „lojalność pracowników”… Rozdział 1 INTERPRETACJA POJĘCIA „LOJALNOŚĆ PRACOWNIKÓW” NA GRUNCIE TEORETYCZNYM 1.1. Istota lojalności pracowników – przegląd definicji Lojalność, będąc pojęciem stosowanym zarówno w opracowaniach naukowych jak i w praktyce, należy do terminów definiowanych w różnorodny sposób. O lojalności mówią nie tylko przedstawiciele nauk o zarządzaniu, ale i reprezentanci innych nauk empirycznych, takich jak psychologia, socjologia, filozofia, pedagogika czy prawo. W efekcie powstaje mozaika definicji i perspektyw, a uzyskany obraz staje się trudny do interpretacji. Lojalność jest pojęciem polimorficz- nym, a to oznacza, że jego rozumienie może zmieniać się w zależności od kontekstu. W literaturze nie ma zatem zgodności co do definicji lojalności, jej uwarunkowań czy sposobów pomiaru, co stanowi od- zwierciedlenie multidyscyplinarności i wielowymiarowości tego poję- cia1. W Słowniku języka polskiego2 wyjaśniono zarówno pojęcie „lojalność”, jak i pochodzący od niego przymiotnik „lojalny”. Oba terminy zdefiniowane zostały w dwóch kontekstach: przestrzegania formalnych zasad oraz relacji z innymi jednostkami. Zgodnie z poda- nymi definicjami, lojalność to: 1) „postawa, postępowanie zgodne z przepisami prawa; prawomyślność, praworządność”, a także 2) „pra- wość, wierność, rzetelność w stosunkach z ludźmi”. Termin „lojalny” pochodzi od łacińskiego legalis – zgodny z prawem. A zatem „lojalny” to według Słownika języka polskiego: 1) „postępujący zgodnie z poli- 1 Por. np. R. Coughlan, Employee loyalty as adherence to shared moral values, „Journal of Managerial Issues” 2005, Vol. 17 oraz D.W. Har, J.A. Thompson, Untan- gling employee loyalty: A psychological contract perspective, „Business Ethics Quarterly” 2007, Vol. 17, No. 2. 2 Słownik języka polskiego, WN PWN, Warszawa 2003. 19 Lojalność pracowników współczesnych organizacji… tyką rządu; praworządny, prawomyślny” i dalej 2) „uczciwy, rzetelny w stosunkach z innymi ludźmi”. Omawiane pojęcie odwołuje się również do terminu „poświęcenie”, definiowanego jako „czyn ofiarny, pełen bohaterstwa i samozaparcia, ofiara; gotowość do ponoszenia ofiar”3. Pojęcia „lojalność pracowników” używamy, kiedy oceniamy za- chowanie współpracowników, przełożonych, podwładnych lub własne. Jego intuicyjne rozumienie wydaje się oczywiste – tylko jednak do momentu podjęcia systematycznej analizy źródeł naukowych oraz dyskusji z kadrą menedżerską i pracownikami. Okazuje się wówczas, że jest to pojęcie złożone, co znajduje odzwierciedlenie w różnorodno- ści definicji prezentowanych w literaturze przedmiotu. Przegląd definicji przytaczanych w literaturze polskiej i zagra- nicznej zawarto w tabeli 1.1. Tabela 1.1. Przegląd definicji pojęcia „lojalność pracowników” Definicja 2 „Można mówić o lojalności bezwzględnej, mającej miejsce wówczas, kiedy niezależ- nie od uwarunkowań finansowych (np. nagłe pogorszenie się sytuacji ekonomicz- no-finansowej firmy) oraz pozafinanso- wych, pracownicy odczuwają tak silne więzi emocjonalne z przedsiębiorstwem, że nie byliby zdolni go opuścić […] Lojalność może mieć także charakter względny. Opiera się wówczas nie na relacjach emo- cjonalnych, ale ekonomicznych i/lub spo- łecznych, co powoduje, że pracownik nie zawaha się zmienić pracodawcy, jeśli inna firma zaproponuje mu korzystniejsze warun- ki materialne, a swoją lojalność będzie oka- zywał, dopóki nie znajdzie takiej okazji” „Mówiąc o lojalności pracowniczej należy rozróżnić lojalność jako postawę (attitudinal loyalty) (behavioural loyalty). Postawa lojalności utożsamiana jest z zaangażowaniem (afektywnym, norma- zachowanie oraz 1 Autor i źródło (kolejność alfabetyczna) A.I. Baruk, Marketing personalny a kre- owanie wizerunku firmy, Wyd. Aka- demii Rolniczej w Lublinie, Lublin 2005, s. 127–128 J. Bloemer, G. Odekerken-Schroder, The role of employee relationship pro- neness in creating employee loyalty, „International Journal of Bank Market- ing” 2006, Vol. 24, No. 4 3 Ibidem. 20 Rozdział 1. Interpretacja pojęcia „lojalność pracowników”… 1 U. Bukowska, Lojalność pracowników – ujęcie atrybutowe i procesowe, [w:] J. Te- czke, J. Czekaj, B. Mikuła, R. Oczkow- ska (red.), Nauka i gospodarka w dobie destabilizacji, Kraków 2011, s. 26–27 J.K. Eskildsen, M.L. Nussler, The managerial drivers of employee satisfac- tion and loyalty, „Total Quality Man- agement” 2000, Vol. 11, No. 4/5–6 J. Jacoby, R.W. Chestnut, Brand Loyalty Measurement and Manage- ment, John Wiley Sons, New York 1987, [za:] K. Piórkowska-Wojcie- chowska, Wybrane psychologiczne uwa- runkowania kształtowania lojalności pra- cowniczej, „Management forum 2020: Nowoczesne metody zarządzania stra- tegicznego”, www.sgh.waw.pl (dostęp: 31.10.2011) R.A. Larmer, Whistleblowing and employee loyalty, „Journal of Business Ethics” 1992, Vol. 11(2), s. 125–128 2 tywnym i kalkulatywnym). Lojalność jako zachowanie przejawia się w: wyrażaniu pozytywnych opinii o firmie, zamiarze pozostania w organizacji, małej wrażliwości na oferty finansowe innych firm, sygnalizo- waniu problemów w organizacji. Ze względu na różnice koncepcyjne, poszczególne rodzaje zaangażowania mają odmienny wpływ na lojalność jako zachowanie” „Lojalność pracowników jest postawą skie- rowaną do pracodawcy, polegającą na względnie stałym, pozytywnym ustosun- kowaniu się do niego, a wyrażającą się zachowaniami zgodnymi z interesem/ocze- kiwaniami pracodawcy. Lojalność pracow- ników wyraża m.in. się poprzez: – kreatywne angażowanie się w funkcjo- nowanie organizacji i realizację jej celów […] – pozostawanie w organizacji nawet wówczas, gdy inni pracodawcy wyrażają chęć zatrudnienia […] – wkład – świadomy lub nieświadomy – w kształtowanie pozytywnego wizerunku pracodawcy” „Lojalność pracownicza jest koncepcją zo- rientowaną na działanie jednostki, dotyczy bowiem zachowań pracowników, a w szcze- gólności tego, czy pracownicy są zaanga- żowani, przyjmują na siebie osobistą od- powiedzialność za pracę oraz czy są skłon- ni do poszukiwania innej pracy” „Lojalność wobec organizacji to ukierun- kowane zachowanie trwające dłuższy czas, będące funkcją psychologicznych procesów, takich jak podejmowanie decyzji czy war- tościowanie wybranego pracodawcy, przy równoczesnym respektowaniu alternatyw- nych pracodawców” „Bycie lojalnym oznacza działanie, które zdaniem jednostki jest realizowane w in- teresie osoby, grupy, organizacji […]” 21 Lojalność pracowników współczesnych organizacji… Tabela 1 (cd.) 1 A. Lipka, A. Winnicka-Wejs, J. Acedań- ski, Lojalność pracownicza. Od diagno- zy typów lojalności pracowników po zarządzanie relacjami z pracownikami, Difin, Warszawa 2012, s. 20 J. Mrzygłód, Lojalność znaczy zaufanie, „Personel”, sierpień 2003 T. Myjak, Wpływ formy zatrudnienia na zachowania organizacyjne, Wyd. A. Mar- szałek, Toruń 2011, s. 38–42 B.P. Niehoff, R.H. Moorman, G. Blakely, J. Fuller, The influence of empowerment and job enrichment on employee loyalty in a downsizing environment, „Group and Organization Management” 2001, Vol. 26, No. 1 M. Pina e Cunha, The best place to be: Managing control and employee loyalty in a knowledge-intensive company, „Journal of Applied Behavioural Sciences” 2002, Vol. 38, No. 4 22 2 „Lojalność pracowniczą można by zdefi- niować jako […] wartość, przejawiającą się w postawie/zachowaniu i konceptualizo- wać jako (postrzegane) prawdopodobień- stwo kontynuowania przez pracownika z większym lub mniejszym zaangażowa- niem emocjonalnym pracy w organizacji – darzonej, bez względu na jej ewentualną chwilową utratę wizerunku na rynku pracy, stałymi i pozytywnymi uczuciami – ze względu na uzyskiwane przez niego samego wartości lub dobro innych osób zatrudnionych w organizacji bądź też ze względu na brak innych możliwości lub wysokie koszty zmiany pracodawcy. Lojal- ność jest kategorią złożoną, której mecha- nizmy wewnętrzne stanowią: zaufanie, przyzwyczajenie, zaangażowanie” „Lojalność pracowniczą można zdefiniować jako chęć pozostania w organizacji i zwią- zania nią swej przyszłości, utożsamianie się z jej celami oraz chęć poprawy sytuacji firmy poprzez własne zaangażowanie, a także przedkładanie interesów organiza- cji nad krótkookresowe korzyści osobiste związane z zajmowanym stanowiskiem” „Lojalności nie można postrzegać w ten sposób, że ktoś będzie pracował w takiej, a nie innej firmie, że nie odejdzie, lecz […] jako wykonywanie powierzonych prac w jak najlepszy sposób i z jak najlepszym skutkiem” „Lojalność to aktywne zachowania będące demonstracją dumy i poparcia dla organi- zacji. Przykładami lojalności jest obrona firmy przed wypowiedziami krytycznymi, podkreślanie pozytywnych aspektów orga- nizacji, powstrzymywanie się od publicz- nego narzekania na firmę” „Lojalność pracowników jest zaangażowa- niem w sukces organizacji oraz postrzega- niem swojego miejsca pracy jako «najlep- szej opcji»”
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Lojalność pracowników współczesnych organizacji. Istota i elementy składowe
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: