Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00645 009776 7443615 na godz. na dobę w sumie
MERITUM Rachunkowość. Rachunkowość i sprawozdawczość finansowa - ebook/pdf
MERITUM Rachunkowość. Rachunkowość i sprawozdawczość finansowa - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 1464
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8092-510-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
MERITUM Rachunkowość. Rachunkowość i sprawozdawczość finansowa stanowi swoisty i wyjątkowy przewodnik metodyczny po codziennych problemach z dziedziny rachunkowości. Większość prezentowanych zagadnień ujmowana jest w szerokim kontekście interpretacyjnym, wychodzącym poza przepisy ustawy o rachunkowości, a ich celem jest pomoc i wsparcie procesu podejmowania prawidłowych i racjonalnych decyzji ekonomicznych. Omówiono wszystkie zmiany, jakie miały miejsce od ostatniego wydania, w tym dużą nowelę z 2015 r.

Publikacja w porównaniu z innymi dostępnymi na rynku jest nietypowa za względu na zakres tematyczny, sposób ujęcia treści i zastosowane podejście. Jedną z jej charakterystycznych cech jest potraktowanie tradycyjnej ewidencji księgowej w postaci kont księgowych jako drugorzędnego elementu systemu rachunkowości. Za pierwszorzędną uznano sprawozdawczość finansową. Autorzy - w znakomitej większości pracownicy naukowo-dydaktycznymi Katedry Rachunkowości Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Łódzkiego - prezentują te zagadnienia w sposób warsztatowy i koncentrują się na takiej ich prezentacji, aby była przydatna i zrozumiała w tworzeniu systemu rachunkowości. Wszystkie skutki finansowe omawianych transakcji i założeń gospodarczych przedstawione zostały bezpośrednio na tle poszczególnych pozycji sprawozdań finansowych - ten sposób ujęcia i zastosowane podejście czyni publikację wyjątkową na rynku.

Odrębne miejsce w publikacji zajmuje omówienie zagadnień szczególnych w rachunkowości, np. leasing, kontrakty długoterminowe, transakcje pochodne i zabezpieczające, łączenie się spółek. Przedstawione interpretacje i rozwiązania szczegółowe bazują na regulacjach międzynarodowych (Międzynarodowych Standardach Sprawozdawczości Finansowej) oraz prezentowane są w oparciu o założenia teorii rachunkowości.

Korzystanie z publikacji oraz szybkie znalezienie potrzebnych informacji jest możliwe dzięki specjalnym zabiegom edytorskim, np. podział treści na zwięzłe fragmenty, zamieszczone na marginesach numery, które wskazują na ważne pojęcie wraz z jego wyjaśnieniem, wewnętrzne odesłania w tekście, liczne wyraźnie wyodrębnione przykłady, schematy, tablice, szczegółowy indeks rzeczowy, itp.

Adresaci:
Publikacja jest przeznaczona dla menedżerów finansowych, księgowych, analityków sprawozdań finansowych, osób odpowiedzialnych za rachunkowość w podmiotach, którym zależy na generowaniu wysokiej jakości sprawozdań finansowych, przedsiębiorstw prowadzących księgi rachunkowe na podstawie ustawy o rachunkowości.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

meritum rachunkowość rachunkowość i sprawozdawczość finansowa MERITUM 9. WYDANIE WARSZAWA 2016 Redaktor merytoryczny: prof. dr hab. Ewa Walińska Recenzent: prof. dr hab. Anna Karmańska Wydawca: Magdalena Stojek-Siwińska Redaktor prowadzący: Beata Wawrzyńczak-Jędryka Opracowanie redakcyjne: Beata Wawrzyńczak-Jędryka dr hab. Bogusława Bek-Gaik (Wydział Zarządzania, AGH Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie) Autorzy: – rozdział VIII.3; załącznik pkt 5; Witold Bojanowski – rozdziały: V.1; VII.4–5; Agnieszka Czajor – rozdziały: V.1; XVIII.1; załącznik pkt 2; dr Przemysław Czajor (Katedra Rachunkowości, Wydział Zarządzania, Uniwersytet Łódzki) – rozdziały: IV.4, dr Maciej Frendzel (Katedra Rachunkowości, Wydział Zarządzania, Uniwersytet Łódzki) – rozdziały VIII.1; 6; VII.7; VIII.2; X; załącznik pkt 2; dr Jacek Gad (Katedra Rachunkowości, Wydział Zarządzania, Uniwersytet Łódzki)– rozdziały: IV.1; XVIII.1; XII; XIX–XXII; załącznik pkt 2; załącznik pkt 2, 3, 4; Anna Janicka – rozdziały: XII; XIX–XXII; dr Anna Jurewicz – rozdziały: V; VII.10; XIV; XVIII.1; załącznik pkt 1–2; dr hab. Przemysław Kabalski (Katedra Rachunkowości, Wydział Zarządzania, Uniwersytet Łódzki) – rozdział XIII; dr Jacek Kalinowski (Katedra Rachunkowości, Wydział Zarządzania, Uniwersytet Łódzki) – rozdział XI; Beata Mazuchowska (Katedra Rachunkowości, Wydział Zarządzania, Uniwersytet Łódzki) – rozdział VII.10; dr Marcin Michalak (Katedra Rachunkowości, Wydział Zarządzania, Uniwersytet Łódzki) – rozdziały: I.2–3; dr Joanna Stępień-Andrzejewska (Katedra Rachunkowości, Wydział Zarządzania, Uniwersytet Łódzki) III.2–4; IV. 2–4; VII.2–3, 5–6; VIII.2; załącznik pkt 2; – rozdział XVI.2–3; dr hab. Ewa Śnieżek (Katedra Rachunkowości, Wydział Zarządzania, Uniwersytet Łódzki) – rozdział XVII; prof. dr hab. Ewa Walińska (Katedra Rachunkowości, Wydział Zarządzania, Uniwersytet Łódzki) – rozdziały: I.1, 4; II; III.1, 3; IV.1, 5; V.1, 3–5; VI; VII.1, 9–10; VIII; IX.1–5; XV; XVI.1; XVIII; załącznik pkt 2; dr Agnieszka Wencel (Katedra Rachunkowości, Wydział Zarządzania, Uniwersytet Łódzki) – rozdziały: I.4; dr Michał Wiatr (Katedra Rachunkowości, Wydział Zarządzania, Uniwersytet Łódzki) – rozdział XVII V.2, 4; VII.4–5, 8; IX.3, 6; załącznik pkt 2; © by Wolters Kluwer SA, Warszawa 2016 ISBN 978-83-264-8943-3 Wolters Kluwer SA 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. (centr.) 22 535 80 00, fax 22 535 80 01 infolinia 801 04 45 45 www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profinfo.pl e-mail: zamowienia@wolterskluwer.pl SPIS TREŚCI Strona Numer 11 15 17 19 21 22 29 35 40 55 56 60 72 83 Od Autorów Od Redakcji Wykaz skrótów CZĘŚĆ I. ZAGADNIENIA OGÓLNE Rozdział I. Istota rachunkowości 1. Definicje, zadania i funkcje rachunkowości ................................................ 2. Informacje generowane przez system rachunkowości i ich użytkownicy .... 3. Rachunkowość finansowa a rachunkowość zarządcza ............................ 4. Sprawozdania finansowe ............................................................................ Rozdział II. Podstawowe kategorie pomiaru w rachunkowości 1. Pomiar rzeczywistości gospodarczej jako nadrzędny cel systemu rachunkowości ............................................................................................. 2. Kategorie pomiaru sytuacji finansowej ....................................................... 3. Kategorie pomiaru rentowności (dokonań) ................................................ 1 11 21 28 48 53 69 Rozdział III. Założenia fundamentalne i nadrzędne zasady rachunkowości 84 85 91 104 1. Zasady rachunkowości i ich klasyfikacja .................................................... 2. Fundamentalne zasady (założenia) rachunkowości .................................. 3. Zasady nadrzędne rachunkowości ............................................................. 4. Cechy jakościowe informacji finansowej .................................................... 80 83 90 105 113 Rozdział IV. Regulacje rachunkowości w warunkach globalizacji 114 1. Istota i źródła regulacji rachunkowości ....................................................... 126 www.meritum-rachunkowosc.wolterskluwer.pl 5 SPIS tReścI Strona 116 119 123 131 138 145 147 211 216 229 237 253 255 256 268 307 315 319 350 390 404 445 465 499 550 587 604 657 658 681 738 2. Wpływ otoczenia na kształt systemów rachunkowości ............................. 3. Cele harmonizacji rachunkowości w dobie globalizacji ............................. 4. Instytucjonalizacja procesu harmonizacji rachunkowości ......................... 5. Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej jako źródło globalnych zasad rachunkowości ................................................... 6. Regulacje rachunkowości w Polsce ........................................................... Rozdział V. Prawo bilansowe a prawo podatkowe w Polsce 1. Ustawa o rachunkowości jako fundament polskiego prawa bilansowego ................................................................................................. 2. Rachunkowość a podatki ............................................................................ 3. Podatek dochodowy jako szczególny element kształtowania relacji między prawem bilansowym i prawem podatkowym ................................ 4. Regulacje podatku dochodowego od osób prawnych a prawo bilansowe w Polsce ..................................................................................... 5. Wynik finansowy a dochód – przyczyny i rodzaje rozbieżności w polskich warunkach ................................................................................. CZĘŚĆ II. WYCENA BILANSOWA ORAZ POMIAR PRZYCHODÓW I KOSZTÓW Rozdział VI. Ogólne zasady wyceny bilansowej oraz pomiaru przychodów i kosztów 1. Aktywa, zobowiązania i kapitał własny a przychody i koszty .................... 2. Ogólne zasady pomiaru aktywów i pasywów oraz przychodów i kosztów ...................................................................................................... 3. Podatek dochodowy odroczony jako typowa kategoria wyceny bilansowej i ustalania wyniku finansowego ................................................ Rozdział VII. Szczegółowe zasady wyceny typowych pozycji bilansowych 1. Materiały ....................................................................................................... 2. Produkty ....................................................................................................... 3. Towary .......................................................................................................... 4. Środki trwałe ................................................................................................ 5. Wartości niematerialne i prawne ................................................................. 6. Inwestycje .................................................................................................... 7. Instrumenty finansowe a aktywa i zobowiązania finansowe ..................... 8. Rozrachunki ................................................................................................. 9. Rozliczenia międzyokresowe ...................................................................... 10. Rezerwy ....................................................................................................... Rozdział VIII. Szczegółowe zasady pomiaru kapitału własnego i wyniku finansowego Numer 133 137 142 151 158 164 283 299 322 334 357 381 485 497 536 592 617 699 738 798 914 967 997 1. Kapitał własny .............................................................................................. 2. Ustalanie wyniku finansowego .................................................................... 3. Wynik całościowy ........................................................................................ 1048 1096 1201¹ 6 www.meritum-rachunkowosc.wolterskluwer.pl Rozdział IX. Szczegółowe zasady pomiaru i prezentacji podatku dochodowego 1. Istota podatku dochodowego odroczonego i jego miejsce w systemie rachunkowości ............................................................................................. 2. Podejścia, koncepcje i metody ustalania podatku dochodowego odroczonego ............................................................................................... 3. Wartość podatkowa aktywów i zobowiązań a ich wartość bilansowa ...... 4. Zasady wyceny aktywów i rezerw z tytułu podatku dochodowego odroczonego ............................................................................................... 5. Zasady ustalania kosztów i przychodów z tytułu podatku dochodowego odroczonego i ich klasyfikacja ........................................... 6. Podsumowanie – przykład całościowy ...................................................... CZĘŚĆ III. ZASADY WYCENY BILANSOWEJ I USTALANIA WYNIKU FINANSOWEGO W  SZCZEGÓLNYCH TRANSAKCJACH Rozdział X. Transakcje pochodne i zabezpieczenia 1. Instrumenty pochodne ................................................................................ 2. Wbudowane instrumenty pochodne ........................................................... 3. Rachunkowość transakcji zabezpieczających ........................................... 4. Podatkowe aspekty instrumentów finansowych ......................................... 5. Informacje ujawniane w sprawozdaniu finansowym .................................. Rozdział XI. Kontrakty długoterminowe 1. Definicja kontraktu długoterminowego ....................................................... 2. Rodzaje kontraktów długoterminowych ..................................................... 3. Zasady ustalania przychodów i kosztów niezakończonych kontraktów długoterminowych ....................................................................................... 4. Wpływ metod rozliczania kontraktów długoterminowych niezakończonych na dzień bilansowy – przykład całościowy ................... 5. Aspekt podatkowy ustalania przychodów i kosztów niezakończonych kontraktów długoterminowych na dzień bilansowy ................................... Rozdział XII. Łączenie się spółek SPIS tReścI Numer 1202 1215 1243 1260 1273 1287 1288 1352 1365 1401 1405 1411 1418 1431 1448 1449 Strona 747 749 758 773 781 788 804 813 815 816 841 852 875 879 883 884 887 897 909 928 949 951 959 980 985 986 988 990 991 994 1. Wprowadzenie ............................................................................................. 2. Zasada rozliczania łączenia się spółek metodą nabycia ........................... 3. Zasada rozliczania połączenia metodą łączenia udziałów ........................ 1465 1471 1481 Rozdział XIII. Ceny transferowe 1. Istota i rodzaje cen transferowych .............................................................. 2. Wpływ cen transferowych na wynik i sytuację finansową jednostki .......... 3. Zasady prezentacji informacji o cenach transferowych ............................. 4. Skutki podatkowe cen transferowych ......................................................... 5. Czynniki determinujące poziom cen transferowych .................................. 1486 1492 1496 1498 1508 www.meritum-rachunkowosc.wolterskluwer.pl 7 SPIS tReścI Strona Numer 1001 1002 1006 1012 1018 1027 1029 1039 1041 1042 1056 1065 1085 1086 1094 1119 1133 1135 1143 1161 1180 1188 1209 1210 1241 1245 1249 1251 Rozdział XIV. Umowy leasingu, najmu i dzierżawy 1. Pojęcie umów leasingu, najmu i dzierżawy – najważniejsze definicje ...... 2. Leasing operacyjny, a leasing finansowy – klasyfikacja dla celów bilansowych i podatkowych ........................................................................ 3. Leasing operacyjny – ujęcie w księgach rachunkowych ........................... 4. Leasing finansowy – ujęcie w księgach rachunkowych ............................. 5. Leasing zwrotny – ujęcie w księgach rachunkowych ................................. 6. Najem i dzierżawa ....................................................................................... 1519 1548 1564 1593 1618 1623 CZĘŚĆ IV. JEDNOSTKOWE SPRAWOZDANIE FINANSOWE – ZASADY SPORZĄDZANIA Rozdział XV. Polityka rachunkowości jako narzędzie kształtowania sprawozdania finansowego 1. Definicja i zakres polityki rachunkowości ................................................... 2. Polityka rachunkowości w świetle polskiego prawa bilansowego ............. 3. Zmiany polityki rachunkowości i ich wpływ na sprawozdania finansowe 1630 1648 1669 Rozdział XVI. Podstawowe składniki sprawozdania finansowego – bilans oraz rachunek zysków i strat 1. Wprowadzenie ............................................................................................. 2. Bilans jako źródło informacji o sytuacji finansowej jednostki .................... 3. Rachunek zysków i strat jako źródło informacji o dokonaniach jednostki 1696 1705 1797 Rozdział XVII. Rachunek przepływów pieniężnych jako źródło informacji o zmianie sytuacji finansowej jednostki 1. Wprowadzenie ............................................................................................. 2. Ogólne zasady sporządzania rachunku przepływów pieniężnych ........... 3. Szczegółowy układ pozycji rachunku przepływów pieniężnych i zasady ustalania ich wartości ................................................................... 4. Regulacje polskie a MSSF .......................................................................... 5. Rachunek przepływów pieniężnych – analiza przypadku ......................... 1848 1867 1904 1971 1990 Rozdział XVIII. Pozostałe składniki jednostkowego sprawozdania finansowego 1. Informacja dodatkowa ................................................................................. 2. Zestawienie zmian w kapitale (funduszu) własnym ................................... 3. Sprawozdanie z działalności jednostki ....................................................... 1991 1999 2007 CZĘŚĆ V. SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIA FINANSOWE GRUPY KAPITAŁOWEJ – ZASADY SPORZĄDZANIA Rozdział XIX. Zagadnienia ogólne 8 www.meritum-rachunkowosc.wolterskluwer.pl 1. Wprowadzenie ............................................................................................. 2. Konsolidacja w kontekście przepisów prawa ............................................. 3. Terminologia wykorzystywana w procesie konsolidacji ............................. 4. Zagadnienia formalne przy sporządzaniu skonsolidowanych sprawozdań finansowych ............................................................................ 5. Wyłączenia i zwolnienia z obowiązku sporządzenia skonsolidowanych sprawozdań finansowych ............................................................................ 6. Regulacje ustawy o rachunkowości a międzynarodowe standardy ......... 7. Metody konsolidowania danych finansowych jednostek podporządkowanych ................................................................................... 8. Pojęcie sprawowania kontroli w grupie i określenie jednostek powiązanych ................................................................................................ 9. Wycena składników aktywów i pasywów jednostek podporządkowanych według koncepcji wartości godziwej ...................... Rozdział XX. Zasady stosowania metody pełnej SPIS tReścI Numer 2009 2010 2012 2023 2032 2036 2037 2038 2040 Strona 1253 1254 1254 1260 1268 1271 1275 1276 1279 1281 1282 1282 1303 1. Ogólne zasady stosowania metody pełnej ................................................ 2. Etapy konsolidacji metodą pełną ................................................................ 2041 2042 Rozdział XXI. Zasady stosowania metody proporcjonalnej 1304 1304 1. Możliwości zastosowania metody proporcjonalnej .................................... 2. Analiza metody proporcjonalnej ................................................................. 2050 2051 1307 Rozdział XXII. Zasady stosowania metody praw własności 1308 1309 1. Okoliczności zastosowania metody praw własności ................................. 2. Analiza metody praw własności .................................................................. 2052 2055 1315 1318 1331 1405 1417 1435 1453 Załącznik. Sprawozdanie finansowe w świetle międzynarodowych regulacji rachunkowości – wybrane zagadnienia 1. Dyrektywy Unii Europejskiej ........................................................................ 2. Międzynarodowe regulacje rachunkowości a sprawozdanie finansowe .. 3. Sprawozdanie zarządu – propozycja IASB ................................................ 4. Wybrane zmiany polskiego prawa bilansowego w zakresie zasad sporządzania sprawozdania finansowego i sprawozdania z działalności 5. Zintegrowana sprawozdawczość ................................................................ 2063 2068 2133 2151 2158 Indeks rzeczowy OD AUTORÓW Rachunkowość jako system pomiaru oraz opisu zdarzeń i transakcji gospodarczych, w których uczestniczy jednostka sprawozdawcza, musi podlegać ciągłej adaptacji do nowych uwarun- kowań społeczno-ekonomicznych. Odgrywa ona bowiem bardzo istotną rolę w działalności gospodarczej każdej jednostki, stanowiąc z jednej strony źródło informacji finansowych nie- zbędnych do zarządzania nią, z drugiej zaś pomost komunikacyjny pomiędzy zarządzającymi kapitałem a właścicielami tego kapitału (inwestorami). Procesy dostosowawcze w sprawoz- dawczości finansowej na świecie nabrały szczególnego znaczenia i tempa w okresie ostatnich kilkunastu lat. Standaryzacja i harmonizacja zasad rachunkowości jest szczególnie widoczna w odniesieniu do podmiotów publicznych, notowanych na rynkach kapitałowych w obsza- rze Unii europejskiej, które od 1 stycznia 2005 roku zobowiązane są do przygotowywania skonsolidowanych sprawozdań finansowych według jednolitego zbioru zasad rachunkowości – Międzynarodowych Standardów Sprawozdawczości Finansowej (MSSF/MSR). Pozostałe jed- nostki mogą w dalszym ciągu sporządzać sprawozdania finansowe zgodne z dyrektywami Ue w zakresie rachunkowości oraz z regulacjami krajowymi. Złożoność procesów gospodarczych powoduje, iż regulacje rachunkowości przestają stano- wić źródło szczegółowych rozwiązań (ang. cookbook) odnośnie do poszczególnych zdarzeń gospodarczych, stając się zamiast tego zbiorem ogólnych zasad uznawania, klasyfikacji, wyce- ny i prezentacji skutków finansowych transakcji ekonomicznych. taka konstrukcja regulacji prawnych czy środowiskowych rachunkowości wymaga od praktyki umiejętności prawidłowej i kreatywnej, w pozytywnym tego słowa znaczeniu, interpretacji zdarzeń gospodarczych oraz znajomości szerokiego kontekstu ich występowania, w celu uzyskania przejrzystego i wiary- godnego obrazu kondycji finansowej i dokonań jednostki. Przedstawione w książce interpreta- cje i rozwiązania szczegółowe bazują na regulacjach międzynarodowych (Międzynarodowych Standardach Sprawozdawczości Finansowej) oraz prezentowane są zgodnie z założeniami teorii rachunkowości. Rachunkowość i sprawozdawczość finansowa skierowana jest głównie do osób odpowie- dzialnych za sporządzanie wysokiej jakości sprawozdań finansowych. Opracowano ją z myślą o zdecydowanej większości funkcjonujących w Polsce przedsiębiorstw, prowadzących księgi rachunkowe na podstawie ustawy o rachunkowości, będącej podstawowym aktem regulacyj- nym polskiego prawa bilansowego. Podkreślić jednak trzeba, iż większość prezentowanych w niniejszym opracowaniu zagadnień ujmowanych jest w szerokim kontekście interpretacyj- nym, wychodzącym poza zapisy ustawy o rachunkowości, a ich celem jest wsparcie procesu podejmowania racjonalnych decyzji ekonomicznych. Publikacja, w porównaniu z innymi opracowaniami dostępnymi na polskim rynku wydawni- czym, jest nietypowa ze względu na zakres tematyczny, sposób ujęcia treści oraz zastosowa- ne podejście. Jedną z jej charakterystycznych cech jest potraktowanie tradycyjnej ewidencji księgowej w postaci kont księgowych jako drugorzędnego elementu systemu rachunkowości. www.meritum-rachunkowosc.wolterskluwer.pl 11 Od AUtORóW Zgodnie z tytułem opracowania, za pierwszorzędną uznano sprawozdawczość finansową, co oznacza, że wszelkie skutki finansowe omawianych transakcji i zdarzeń gospodarczych przedstawione zostały bezpośrednio na tle poszczególnych pozycji sprawozdań finansowych. Skoncentrowano się zatem na istocie ekonomicznej sprawozdań finansowych, analizując wie- loaspektowo poszczególne pozycje sprawozdań finansowych oraz interpretując obowiązujące w Polsce przepisy prawa bilansowego. Rachunkowość i sprawozdawczość finansowa składa się z pięciu części: część I. Zagadnienia ogólne część II. Wycena bilansowa oraz pomiar przychodów i kosztów część III. Zasady wyceny bilansowej i ustalania wyniku finansowego w szczególnych transak- cjach część IV. Jednostkowe sprawozdanie finansowe – zasady sporządzania część V. Skonsolidowane sprawozdania finansowe grupy kapitałowej – zasady sporządzania dodatkowo w załączniku do książki zamieszczono wybrane zagadnienia z Międzynarodowych Standardów Sprawozdawczości Finansowej oraz zaprezentowano nowe koncepcje sprawoz- dawczości finansowej, nad którymi trwa dyskusja na arenie międzynarodowej. W pierwszej części opracowania, przed przystąpieniem do analizy szczegółowych zagadnień klasyfikacji, wyceny i prezentacji zdarzeń gospodarczych w sprawozdaniach finansowych jed- nostki, przedstawione zostały elementy konstrukcyjne systemu rachunkowości (nadrzędne zasady rachunkowości) i cechy jakościowe jej produktu finalnego – informacji finansowej ze- standaryzowanej w postaci sprawozdań ogólnego przeznaczenia. Nadrzędne zasady rachunkowości i cechy jakościowe sprawozdań finansowych to coraz częściej kluczowe elementy w procesie prawidłowego interpretowania i odzwierciedlania w systemie rachunkowości zdarzeń i transakcji ekonomicznych. Stanowią one w wielu przy- padkach jedyną wskazówkę dla specjalisty rachunkowości co do sposobu ujęcia złożonych i specyficznych dla danego podmiotu zjawisk gospodarczych. Zasadniczą częścią opracowania jest część druga, stanowiąca omówienie zasad wyceny i ustalania wyniku finansowego, z jednoczesnym wskazaniem skutków finansowych wybra- nych rozwiązań. dotyczą one typowych i zarazem powszechnie występujących pozycji bilan- sowych i wynikowych, czyli m.in.: środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych, rzeczowych aktywów obrotowych, inwestycji, rozrachunków, rezerw czy rozliczeń międzyokre- sowych. Odrębne miejsce w publikacji znalazło omówienie zagadnień szczególnych w rachunkowo- ści, takich jak chociażby leasing, kontrakty długoterminowe, transakcje pochodne i zabez- pieczające czy łączenie się spółek. tej problematyce poświęcono część trzecią opracowania. część czwarta rozpoczyna się od omówienia istoty, struktury i zawartości najważniejszego elementu sprawozdawczości finansowej, jakim jest polityka rachunkowości. Polityka rachun- kowości stanowi jednocześnie integrator poszczególnych zagadnień omawianych w książce. Po prezentacji zasad leżących u podstaw sporządzania sprawozdań finansowych w jednostce gospodarczej, skoncentrowano się na zasadach ujawniania informacji w jednostkowych spra- wozdaniach finansowych. Ostatnią część książki poświęcono problematyce konsolidacji sprawozdań finansowych. Omówiono w niej metody konsolidacji, zasady wyceny według koncepcji wartości godziwych oraz zasady ustalania wartości firmy. Autorami książki w znakomitej większości są pracownicy naukowo-dydaktyczni Katedry Rachunkowości Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Łódzkiego, dla których niezwykle cenne będą wszelkie uwagi czytelników dotyczące zawartości merytorycznej publikacji oraz nowych problemów, których omówienie jest przez Państwa pożądane. Konieczność ciągłej aktualizacji niniejszej publikacji wynika z kilku przyczyn. Po pierwsze, rok 2015 był to kolejny rok zmian polskiego prawa bilansowego – ustawy o rachunkowości – wynikających z regulacji Unii 12 www.meritum-rachunkowosc.wolterskluwer.pl Od AUtORóW europejskiej, po drugie – pojawiły się kolejne modyfikacje Międzynarodowych Standardów Sprawozdawczości Finansowej. W niniejszym wydaniu publikacji Rachunkowość i sprawoz- dawczość finansowa dokonano także aktualizacji tekstów niewynikającej ze zmian ustawy o rachunkowości, która miała na celu uzupełnienie i objaśnienie zagadnień, które w praktyce wciąż są niejednoznacznie interpretowane (m.in. leasing, łączenie się spółek, skonsolidowa- ne sprawozdania finansowe). dodatkowo zaprezentowano najnowsze trendy w zakresie komunikowania informacji o dzia- łalności jednostki szeroko rozumianym użytkownikom w postaci koncepcji zintegrowanej sprawozdawczości. Wszystkie wymienione zmiany, zarówno te już obowiązujące, jak i te, które na dzień dzisiej- szy stanowią jedynie propozycje do dyskusji, wyraźnie wskazują tendencje rachunkowości XXI w. System rachunkowości, jako system pomiaru i komunikacji jego skutków odbiorcom sprawozdań finansowych, staje się systemem szczególnej troski wszystkich organów spółki (nie tylko zarządu), ale także szeroko pojętego grona odbiorców zewnętrznych. dodatkowo, jego rola polegająca na prezentacji informacji finansowych wyraźnie ewoluuje w dwóch kierunkach: pierwszy to zaspokojenie w większym stopniu potrzeb zarządu, drugi to zaspokojenie oczekiwań właścicieli kapitału i zapewnienie im możliwości bardziej efektyw- nego rozliczania zarządu z podejmowanych decyzji ekonomicznych. Przed rachunkowością jeszcze jedna kluczowa dla niej zmiana – dotycząca zasad pomiaru zda- rzeń gospodarczych. Wymaga ona jednak w pierwszej kolejności przyjęcia Ram Koncepcyjnych (Conceptual Framework) sporządzania sprawozdań finansowych, zawierających ogólne zasa- dy wyceny i ustalania wyniku finansowego. Wspólny projekt IASB/FASB Ram Koncepcyjnych jest obecnie przygotowywany i wkrótce stanie się przedmiotem szerokiej dyskusji. Łódź, maj 2016 r. Autorzy www.meritum-rachunkowosc.wolterskluwer.pl 13 OD REDAKCJI Oddajemy do rąk Państwa wyjątkowe opracowanie z dziedziny rachunkowości – w serii Meritum. Ma ono charakter swoistego merytorycznego wsparcia w problemach, jakim mu- szą stawić czoła menedżerowie finansowi, księgowi czy analitycy sprawozdań finansowych. Autorzy publikacji zastosowali podejście warsztatowe do złożonych nierzadko zagadnień sprawozdawczości finansowej i skoncentrowali się na takiej ich prezentacji, aby była ona zro- zumiała i przydatna w tworzeniu systemu rachunkowości jednostki generującego wysokiej jakości informację oraz w prowadzeniu polityki rachunkowości uwzględniającej specyfikę działalności jednostki. Stąd szczególny nacisk został położony na wieloaspektowe przedsta- wienie procedur związanych z identyfikacją, pomiarem i prezentacją różnorodnych transakcji ekonomicznych. Korzystaniu z publikacji oraz szybkiemu odnajdywaniu potrzebnych informacji służą przyjęte przez Wydawnictwo rozwiązania edytorskie, w tym m.in.: – układ treści charakteryzujący się jej podziałem na niewielkie, zwięzłe fragmenty; – zamieszczone na marginesach numery, które wskazują ważne pojęcie wraz z jego obja- – wewnętrzne odesłania w tekście; – liczne, wyraźnie wyodrębnione przykłady, ilustrujące stosowanie danej regulacji rachun- – uwypuklenie najistotniejszych kwestii przez zaznaczenie ich ramką i hasłem „WAŻNe!”; – liczne rysunki, schematy i tablice; – szczegółowy i wyczerpujący indeks rzeczowy z odniesieniami do numerów na marginesie śnieniem; kowości; tekstu; – przyjazna dla czytelnika szata graficzna, zakładki; – wysokiej jakości materiały sprzyjające trwałości publikacji i praktycznemu jej wykorzysta- niu na co dzień przez cały rok. Niniejsze wydanie uwzględnia zmiany ustawy o rachunkowości, które weszły w życie do dnia złożenia książki do druku, tj. do 1 maja 2016 r. Załącznik, obok wybranych zagadnień dotyczących Międzynarodowych Standardów Sprawoz- dawczości Finansowej, obejmuje zaktualizowane treści poświęcone nowym koncepcjom spra- wozdawczości, szeroko dyskutowanym obecnie na arenie międzynarodowej. Są to w szcze- gólności: propozycja sprawozdania (komentarza) zarządu opracowana przez IASB, a także najnowsze koncepcje zintegrowanej sprawozdawczości. dodatkowo zamieszczono w nim także szczegółowe rozważania dotyczące sprawozdawczości finansowej według segmentów (MSSF 8); instrumentów finansowych (MSSF 9), a także problemu występującego coraz czę- ściej w praktyce, jakim są programy lojalnościowe (KIMSF 13). www.meritum-rachunkowosc.wolterskluwer.pl 15 Od RedAKcJI Ufamy, że odnajdą i docenią Państwo wszystkie walory publikacji i stanie się ona niezastąpio- ną pomocą oraz nieodzownym narzędziem wspomagającym podejmowanie decyzji w trudnym i dynamicznym otoczeniu biznesowym. Warszawa, maj 2016 r. Redakcja WYKAZ SKRÓTÓW 1. Źródła prawa k.c. k.k. k.k.s. k.s.h. k.w. o.p. u.p.d.o.f. u.p.d.o.p. u.rach. 2. Inne art. cyt. Dz. U. KSR lit. M.P. MSR MSSF n. np. nr obw. orz. ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 380 z późn. zm.) ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.) ustawa z 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 186 z późn. zm.) ustawa z  15 września 2000  r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn.: Dz.  U. z 2013 r. poz. 1030 z późn. zm.) ustawa z  20 maja 1971  r. – Kodeks wykroczeń (tekst jedn.: Dz.  U. z  2015  r. poz. 1094 z późn. zm.) ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 613 z późn. zm.) ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.) ustawa z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 851 z późn. zm.) ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 330 z późn. zm.) artykuł cytat, cytowane (-a, -y) Dziennik Ustaw Krajowe Standardy Rachunkowości litera Monitor Polski Międzynarodowe Standardy Rachunkowości Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej następne (-a, -y) na przykład numer obwieszczenie orzeczenie www.meritum-rachunkowosc.wolterskluwer.pl 17 WYKAZ SKRótóW par. pkt por. post. poz. ppkt rys. RM rozp. RP s. tab. tj. tekst jedn. tzn. tzw. uchw. UE ust. ww. w zw. zarz. zd. zm. zob. z późn. zm. paragraf punkt porównaj postanowienie pozycja podpunkt rysunek Rada Ministrów rozporządzenie Rzeczpospolita Polska strona tabela to jest tekst jednolity to znaczy tak zwane (-a, -y) uchwała Unia Europejska ustęp wyżej wymienione (-a, -y) w związku zarządzenie zdanie zmiana (-y) zobacz z późniejszymi zmianami CZĘŚĆ I Zagadnienia ogólne ROZDZIAŁ I Istota rachunkowości Ewa Walińska, Marcin Michalak, Agnieszka Wencel SPIS TREŚCI 1. Definicje, zadania i funkcje rachunkowości ......................... A. Definicje rachunkowości ............. B. Zadania rachunkowości .............. C. Funkcje rachunkowości ............... 2. Informacje generowane przez system rachunkowości i ich użytkownicy ..................... 3. Rachunkowość finansowa a rachunkowość zarządcza .. 1 1 3 5 11 21 4. Sprawozdania finansowe ...... A. Istota i cele sprawozdań finansowych ................................. B. Bilans ........................................... C. Rachunek zysków i strat .............. D. Rachunek przepływów 28 28 32 40 pieniężnych .................................. 43 E. Sprawozdanie ze zmian w kapitale własnym ..................... F. Informacja dodatkowa ................. 45 46 1 IStOtA RAcHUNKOWOścI 1. Definicje, zadania i funkcje rachunkowości A. Definicje rachunkowości 1 Rachunkowość jest systemem pomiaru i opisu działalności gospodarczej. Podstawowy jej cel to dostarczanie informacji finansowych o działalności jednostki. WAŻNE! Rachunkowość jest powszechnie uznawana za język biznesu, który umożliwia porozu- miewanie się wszystkich uczestników życia gospodarczego. Współcześnie rozumiana rachunkowość to system informacyjny służący użytkownikom do podejmowania decyzji gospodarczych, zwłaszcza finansowych, oraz rozliczania kierownictwa z odpowiedzialnego i efektywnego zarządzania powierzonym majątkiem. Z punktu widzenia działań, jakie składają się na ów system możemy wyróżnić: identyfikację, grupowanie, opis, ewidencję, przetwarzanie i przekazywanie informacji o wynikach działalności przedsiębior- stwa, zmianach w jego majątku i sytuacji finansowej. Rachunkowość jest szczególnym systemem ewidencji gospodarczej. Według S. Skrzywana to „system ciągłego w czasie obserwowania, mierzenia, rejestrowania, prezentowania i inter- pretowania wyrażonych w mierniku pieniężnym i bilansujących się ogólnych i szczegółowych danych o działalności gospodarczej i sytuacji majątkowej oraz finansowej jednostki gospoda- rującej” [S. Skrzywan, Teoretyczne podstawy rachunkowości, Warszawa 1973, s. 5]. Określenie rachunkowości jako systemu oznacza, że jest ona układem reguł i zasad wynikają- cych ze specyficznych sposobów obserwacji, pomiaru i rejestrowania zdarzeń gospodarczych – całościowym, ale jednocześnie elastycznym. Jako szczególny rodzaj ewidencji gospodarczej rachunkowość jest prowadzona w sposób systematyczny i ciągły, a jej przedmiot to występują- ce w jednostkach gospodarujących operacje gospodarcze, tj. te zdarzenia gospodarcze, które są – lub po dokonaniu pomiarów i przeliczeń mogą być – wyrażone w mierniku pieniężnym i wpływają na zmianę stanu majątkowego i finansowego podmiotu. Kolejną cechą rachunkowości jest to, że rejestruje ona wszystkie operacje gospodarcze miesz- czące się w merytorycznym zakresie systemu w sposób kompletny i z zachowaniem możli- wie maksymalnej szczegółowości, a następnie dokonuje niezbędnych agregacji i uogólnień (np. dla celów prezentacji informacji w sprawozdaniach finansowych jednostki) [Z. Kołaczyk, Rachunkowość finansowa, Poznań 1997, s. 19]. WAŻNE! Rachunkowość to system informacyjny, odzwierciedlający wiarygodny obraz rzeczywi- stości gospodarczej podmiotów, ich rentowności i sytuacji finansowej. Według A. Jarugowej celem rachunkowości jest pomiar przepływów i przyrostu wartości po- zwalający na podejmowanie decyzji i rozliczanie przedsiębiorstwa ze społecznej i ekonomicz- nej efektywności [A. Jarugowa, Współczesne problemy rachunkowości, Warszawa 1991, s. 13]. e. Burzymowa definiuje rachunkowość jako system ekonomicznego pomiaru w przedsię- biorstwach i instytucjach, system uniwersalny, podmiotowy system informacyjno-kontrolny [e. Burzymowa, Rachunkowość przedsiębiorstwa i instytucji, Warszawa 1980, s. 13]. W. Brzezin postrzega rachunkowość jako szczególny system retro – i prospektywny, po- zwalający na ustalenie wyniku finansowego i kondycji finansowej jednostki [W. Brzezin, 22 www.meritum-rachunkowosc.wolterskluwer.pl 1. deFINIcJe, ZAdANIA I FUNKcJe RAcHUNKOWOścI 2 Rachunkowość sensu stricto i sensu largo, Zeszyty teoretyczne Rady Naukowej 2000, t. 56, s. 7–24]. Według organizacji międzynarodowych (Komitetu Międzynarodowych Standardów Rachunkowości – IASc) rachunkowość to system informacji o pozycji finansowej, dokona- niach i zmianach w tej pozycji, które to informacje są użyteczne dla szerokiego grona poten- cjalnych użytkowników do podejmowania przez nich decyzji ekonomicznych [Framework for the Preparation and Presentation of Financial Statements, IASc 1989]. Reasumując, rachunkowość to system informacyjny, którego celem zasadniczym jest dostar- czenie informacji o działalności jednostki różnym użytkownikom. Warunkiem koniecznym dla spełnienia powyższego zadania jest dokonanie pomiaru zdarzeń gospodarczych, który prze- biega według określonych reguł i procedur charakterystycznych dla systemu rachunkowości, odróżniających go od innych systemów informacyjnych (por. rys. 1). Rysunek 1. Rachunkowość jako system informacyjny RACHUNKOWOŚĆ System informacyjny Informacje odziałalności jednostki gospodarczej • identyfikacja • przetwarzanie • przekazywanie (komunikowanie) informacji Umożliwienie podejmowania decyzji użytkownikom informacji Źródło: opracowanie własne. Obszarami pomiaru dokonywanego przez rachunkowość są rentowność i sytuacja finansowa jednostki. Pierwszy z nich dotyczy opłacalności działalności gospodarczej, jej zyskowności, drugi – płynności i wypłacalności (por. rys. 2). Przedstawione obszary działalności gospodarczej różnią się od siebie zasadniczo, ale jedno- cześnie stanowią nierozerwalną całość. chociaż muszą być odrębnie mierzone, wzajemnie się przenikają, w związku z czym należy je rozpatrywać łącznie. 2 PRZYKŁAD: W przedsiębiorstwie „X” w styczniu zakupiono towary za 10 000 PLN, odra- czając termin zapłaty o 2 miesiące. Towary sprzedano za kwotę 13 000 PLN i otrzyma- no z tego tytułu zapłatę. Jak należy rozpatrywać przedstawione zdarzenia w kontekście dwóch aspektów działalności gospodarczej – rentowności i sytuacji finansowej? Z  punktu widzenia rentowności należy je ocenić pozytywnie, ponieważ sprzedaż to- warów przyniosła przedsiębiorstwu „X” zysk, czyli nadwyżkę przychodu nad kosztem w kwocie 3000 PLN (wartość nabycia sprzedanych towarów 10 000 PLN, wartość sprze- danych towarów w cenie sprzedaży 13 000 PLN). www.meritum-rachunkowosc.wolterskluwer.pl 23 2 IStOtA RAcHUNKOWOścI Z punktu widzenia płynności ocena zdarzeń jest również korzystna dla przedsiębiorstwa – uzyskało ono kredyt kupiecki, ponieważ nie zapłaciło za towary, natomiast otrzymało środki pieniężne z tytułu ich sprzedaży. Nadwyżka środków pieniężnych z tytułu transak- cji wynosiła 13 000 PLN, a kwota 10 000 PLN będzie zapłacona dopiero za 2 miesiące, co oznacza, że przedsiębiorstwo finansuje swoją działalność zobowiązaniami z  tytułu zakupu towarów. Rysunek 2. Obszary pomiaru działalności gospodarczej dokonywanego przez ra- chunkowość DZIAŁALNOŚĆ JEDNOSTKI (działania, przedsięwzięcia) POMIAR Efektywność (rentowność) Korzyści OPŁACALNOŚĆ Przychody – Koszty Zysk/Strata Sytuacja finansowa (płynność) Majątek Wpływy – Wydatki Wynik pieniężny okres sprawozdawczy Źródło: opracowanie własne. Pomiar działalności gospodarczej sprowadza się zatem do pomiaru rentowności i pomia- ru sytuacji finansowej jednostki. Pierwszy aspekt to ujęcie wynikowe, a jego zasadniczym celem jest ustalenie wyniku finansowego. drugi aspekt to ujęcie bilansowe, a jego zasadni- czym celem jest dokonanie wyceny bilansowej prowadzącej ostatecznie do ustalenia wartości kapitału własnego przedsiębiorstwa. Wynik finansowy jest ustalany za pomocą dwóch pierwotnych kategorii pomiaru – przycho- dów i kosztów. Wartość kapitału własnego jest ustalana za pomocą dwóch innych pierwotnych kategorii – aktywów i zobowiązań. Pomiar działalności gospodarczej w wyżej wymienionych aspektach oznacza nadanie wartości poszczególnym kategoriom podstawowym, to z kolei oznacza ich przyporządkowanie do poje- dynczych zdarzeń gospodarczych. Każde zdarzenie gospodarcze ma określony skutek finanso- wy, który ostatecznie prezentowany jest w dwóch podstawowych sprawozdaniach finansowych – bilansie oraz rachunku zysków i strat. Sprawozdania te są ze sobą powiązane (por. rys. 3) i, tak samo jak obszary działalności gospo- darczej, muszą być rozpatrywane łącznie. 24 www.meritum-rachunkowosc.wolterskluwer.pl 1. deFINIcJe, ZAdANIA I FUNKcJe RAcHUNKOWOścI 3–4 Rysunek 3. Zdarzenia gospodarcze i ich skutki finansowe DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA JEDNOSTKI DECYZJE ZDARZENIA GOSPODARCZE Pomiar rzeczywistości gospodarczej (nadanie wartości) SKUTEK FINANSOWY RACHUNKOWOŚĆ Bilans Rachunek zysków istrat Źródło: opracowanie własne. WAŻNE! Rachunkowość dokonuje pomiaru zdarzeń gospodarczych będących konse- kwencją określonych decyzji podjętych w działalności gospodarczej. Dodatkowo pre- zentuje skutki finansowe tych zdarzeń w sprawozdaniu finansowym – w jego pier- wotnych składnikach, jakimi są bilans oraz rachunek zysków i strat. B. Zadania rachunkowości W gospodarce rynkowej rachunkowość jest określana jako „pomost” między podmiotem prowa- dzącym działalność gospodarczą a odbiorcami informacji o rezultatach tej działalności, a zatem jej głównym zadaniem jest przetłumaczenie działań podmiotu na zrozumiały język finansowy, w celu przygotowania sprawozdań i raportów finansowych dla szerokiego grona odbiorców. WAŻNE! Zadaniem rachunkowości jest ocena przeszłości – rejestracja, analiza i prezentacja przeszłych zdarzeń, jak również spojrzenie w przyszłość – pomoc w zarządzaniu, podejmowa niu decyzji i kontroli. Rachunkowość stwarza warunki sprzyjające nie tylko ochronie majątku jednostki gospodar- czej, ale także wspomaga właściwe użytkowanie składników majątkowych, dostarczając da- nych liczbowych wykorzystywanych: 1) na potrzeby kontroli – poprzez ewidencję poszczególnych składników majątkowych i źró- deł ich pochodzenia oraz zachodzących w nich zmian; 2) na potrzeby zarządzania – dzięki przyjęciu informacji płynących z ewidencji za punkt wyjścia do podejmowania przez kierownictwo decyzji dotyczących wykorzystania posiadanego majątku oraz źródeł jego sfinansowania. Wśród podstawowych zadań rachunkowości jako systemu ewidencji operacji gospodarczych można wymienić m.in.: 1) identyfikowanie, dokonywanie pomiaru oraz rejestrowanie zdarzeń i transakcji; www.meritum-rachunkowosc.wolterskluwer.pl 25 3 4 5–8 IStOtA RAcHUNKOWOścI 2) funkcjonowanie rachunkowości jako międzynarodowego języka biznesu, co umożliwia poro- zumienie między różnymi podmiotami gospodarczymi (również działającymi w różnych krajach); 3) informowanie właścicieli kapitału – na podstawie wiarygodnych zapisów – o transakcjach dokonanych w ciągu okresu sprawozdawczego oraz o ich efektywności z punktu widzenia in- westora i jego kapitału; 4) wspomaganie zarządzania – zadaniem rachunkowości jest pomoc m.in. w planowaniu przyszłych działań (poprzez budżety), w podejmowaniu decyzji, alokacji zasobów, kontrolowa- niu działalności poprzez rejestrację zdarzeń, które wystąpiły, i porównanie ich z budżetami. Reasumując, zadaniem rachunkowości jest ciągłe dokonywanie pomiaru majątku i wyniku podmiotu, przekazywanie informacji o jego pozycji finansowej zainteresowanym użytkowni- kom. Stanowi ona także podstawę rozliczeń podatkowych. Ponadto jest systemem informowa- nia w procesach zarządzania, zarówno operacyjnego, jak i strategicznego. WAŻNE! Współczesna rachunkowość w przedsiębiorstwie nie jest już tylko szczegól- nym rodzajem ewidencji, lecz szczególnym rodzajem informacji. Celem rachunko- wości z jednej strony jest bowiem dostarczanie rzetelnych informacji retrospek- tywnych, pozwalających na ocenę i rozliczenie zarządzających kapitałem, z drugiej strony, dostarczanie informacji do podejmowania decyzji ekonomicznych. 5 6 7 8 C. Funkcje rachunkowości Rachunkowość spełnia wiele funkcji w działalności gospodarczej, wśród których za najważ- niejsze należałoby uznać: – funkcję informacyjną; – funkcję rozliczeniową; – funkcję atestacyjną (por. rys. 4). Oddają one sens rachunkowości i wyjaśniają przyczyny wyodrębnienia się różnych jej dzie- dzin. dzięki funkcji informacyjnej, rachunkowość dostarcza informacji do podejmowania decy- zji. Realizacja funkcji informacyjnej rachunkowości w kontekście wewnętrznych użytkowni- ków informacji oznaczała rozwój rachunkowości zarządczej, która poszerzyła zakres systemu rachunkowości. Spowodowała odejście od tradycyjnej rejestracji transakcji i zdarzeń na rzecz użyteczności informacji do podejmowania decyzji dotyczących przyszłości. dzięki funkcji rozliczeniowej, rachunkowość dostarcza informacji uprawnionym podmio- tom zewnętrznym (głównie właścicielom kapitału), czyli pozwala rozliczyć zarząd z efektyw- ności zarządzania powierzonym kapitałem. Funkcja rozliczeniowa rachunkowości – utożsa- miana z odpowiedzialnością, jaka ciąży na systemie rachunkowości – wyrosła na gruncie funkcji powierniczej. WAŻNE! Rachunkowość we wczesnych latach rozwoju społeczeństwa miała na celu zabez- pieczenie właściciela kapitału przed defraudacją jego majątku, spełniając w ten sposób swoją pierwotną funkcję – funkcję powierniczą. Rachunkowość kontroli powierniczej (stewardship) polegała zatem na prowadzeniu usystematyzowanych zapisów transakcji nazy- wanym często prowadzeniem ksiąg. 26 www.meritum-rachunkowosc.wolterskluwer.pl 1. deFINIcJe, ZAdANIA I FUNKcJe RAcHUNKOWOścI 9 Rysunek 4. Podstawowe funkcje rachunkowości RACHUNKOWOŚĆ AUDYTOR Funkcja informacyjna Funkcja atestacyjna Funkcja rozliczeniowa ( ) accountability Zarządzający kapitałem Właściciel kapitału grupa wewnętrznych użytkowników grupa zewnętrznych użytkowników Rachunkowość zarządcza (i rachunek kosztów) Rachunkowość finansowa Źródło: opracowanie własne. W okresie rozwoju działalności gospodarczej na dużą skalę, co było możliwe dzięki rewolucji przemysłowej, rozwinęła się rachunkowość finansowa. Nowa technologia nie tylko zniszczyła stary porządek społeczny, ale zmieniła całkowicie zasady finansowania działalności gospodar- czej. ekspansja przemysłu we wczesnych latach XIX wieku wymagała dużych kwot kapitału dla finansowania przedsięwzięć, co przyczyniło się do powstania i gwałtownego rozwoju spół- ek akcyjnych i powszechnego funkcjonowania ograniczonej odpowiedzialności, a to z kolei spowodowało konieczność prezentacji sprawozdań finansowych dla akcjonariuszy często nie- związanych bezpośrednio z prowadzeniem działalności gospodarczej. Właśnie rachunkowość finansowa łączy się ze sprawozdaniami prezentującymi informacje dla akcjonariuszy w spół- kach, w których odpowiedzialność jest ograniczona. Wraz z rozdzieleniem funkcji własności i zarządzania, co było konsekwencją wprowadzenia koncepcji ograniczonej odpowiedzialno- ści, zaistniała konieczność rozszerzenia zakresu funkcji powierniczej rachunkowości o od- powiedzialność zarządu za efektywność zarządzania kapitałem (nie tylko za ochronę majątku przed defraudacją). Kolejną fazą rozwoju rachunkowości stała się rachunkowość społecznego dobroby- tu, której początków należy upatrywać w rewolucji społecznej w Zachodniej europie. Jednym z aspektów tego kierunku jest rachunkowość odpowiedzialności społecznej, w której są rozważane skutki społeczne decyzji podejmowanych przez użytkowników sprawozdań finansowych. Rozwój praktyki rachunkowości wyraźnie pokazuje ewolucje celów i funkcji rachunkowości. Funkcja powiernicza, oznaczająca ochronę przez zarząd kapitału właściciela przed defrauda- cją, rozwinęła się w funkcję odpowiedzialności przed właścicielem kapitału za efektywność zarządzania i ostatecznie w funkcję odpowiedzialności społecznej. Funkcja atestacyjna wiąże się z poświadczeniem wierności odwzorowania przez rachun- kowość rzeczywistości gospodarczej podmiotu. dzięki niej, informacje generowane przez rachunkowość uzyskują atest wiarygodności udzielany przez niezależnych biegłych rewiden- 9 www.meritum-rachunkowosc.wolterskluwer.pl 27 10 IStOtA RAcHUNKOWOścI tów po przeprowadzeniu badania sprawozdań finansowych. Funkcja atestacyjna jest w ra- chunkowości bardzo ważna z punktu widzenia możliwości realizacji funkcji rozliczeniowej. Rozliczenie zarządu przed właścicielem kapitału i innymi użytkownikami informacji może mieć miejsce jedynie na podstawie zweryfikowanych, wiarygodnych i rzetelnych sprawozdań finansowych. dopiero takie sprawozdania, co do których użytkownicy mają przekonanie, że zostały sporządzone zgodnie z zasadami rachunkowości (dzięki czemu odzwierciedlają rze- czywistość gospodarczą jednostki), mogą stać się podstawą podejmowanych przez nich decy- zji ekonomicznych. PRZYKŁAD: Realizacja funkcji rozliczeniowej i  atestacyjnej w  praktyce widoczna jest w  działaniach trzech stron uczestniczących w  działalności gospodarczej, związanych ze sporządzaniem rocznych sprawozdań finansowych. Zarząd jest odpowiedzialny za przygotowanie sprawozdań finansowych, które następnie są poddawane badaniu przez biegłego rewidenta w  celu oceny ich wiarygodności i  rzetelności. Zadaniem biegłego rewidenta, który został zaakceptowany przez Radę Nadzorczą lub Walne Zgromadzenie Wspólników, jest sprawdzenie, czy sprawozdania finansowe są zgodne z obowiązują- cymi zasadami rachunkowości. Wyraża on swoje zdanie na ten temat w opinii. Dopiero sprawozdania finansowe, które uzyskały pozytywną opinię biegłych rewidentów mogą stać się przedmiotem rozliczenia zarządu przed właścicielem kapitału mającego miej- sce na Walnym Zgromadzeniu Wspólników. Na podstawie sprawozdań finansowych właściciele udzielają (bądź nie) absolutorium Zarządowi, a ponadto podejmują decyzje dotyczące innych aspektów działalności jednostki, np. dotyczące podziału wyniku finan- sowego netto. WAŻNE! Zarówno w teorii, jak i w praktyce rachunkowości wyraźnie jest akcentowana jej funk- cja rozliczeniowa. chociaż rachunkowość rozwija się szczególnie w obszarze działalności gospodarczej, to jednak jej funkcja rozliczeniowa jest realizowana w każdej jednostce w społe- czeństwie. Osoba prywatna musi rozliczyć się ze swojego dochodu i wypełnić zeznanie podat- kowe. często musi ona stosować informacje z rachunkowości w celu podjęcia decyzji o zaku- pie domu, samochodu, zaciągnięciu kredytu itp. duże przedsiębiorstwa muszą rozliczać się przed właścicielami kapitału, fiskusem, rządem i społeczeństwem. Rachunkowość jest zatem niezbędna do prawidłowego funkcjonowania całego społeczeństwa. 10 W odmiennym podejściu do funkcji rachunkowości wyróżnia się cztery podstawowe [M. Klimas, Z. Messner, Teoretyczne podstawy rachunkowości, Warszawa 1986, s. 20]: 1) funkcję ewidencyjną środków gospodarczych przedsiębiorstwa, jego funduszy i proce- sów gospodarczych, pozwalającą na gromadzenie niezbędnych danych, które odpowiednio przetworzone przez rachunkowość są dostarczane zainteresowanym odbiorcom w postaci in- formacji ekonomicznej; 2) funkcję finansowo-rachunkową kontroli wewnętrznej, która polega na sprawdze- niu działalności podmiotu gospodarczego na podstawie dokumentów, danych i ewidencji pod względem legalności i rzetelności; 3) funkcję sprawozdawczą, która odgrywa najważniejszą rolę w systemie informacyjnym podmiotu gospodarczego, a której realizacja wiąże się z koniecznością sporządzania sprawoz- dań finansowych; 4) funkcję analityczno-interpretacyjną, polegającą na wykorzystaniu danych liczbowych generowanych przez rachunkowość do bieżącej oceny działalności przedsiębiorstwa. 28 www.meritum-rachunkowosc.wolterskluwer.pl 11 2. INFORMAcJe GeNeROWANe PRZeZ SYSteM RAcHUNKOWOścI I IcH UŻYtKOWNIcY 11 2. Informacje generowane przez system rachunkowości i ich użytkownicy Wraz z rozwojem systemu rachunkowości następowała zmiana jej roli, a w konsekwencji – również funkcji. Widać to szczególnie na przykładzie funkcji informacyjnej – początkowo ograniczała się ona do zapewnienia właścicielowi jednostki danych o stanie rozrachunków z kontrahentami oraz o stanie składników majątkowych. Gwałtowny rozwój gospodarki towa- rowo – pieniężnej „wymusił” jednak z upływem czasu dołączenie do dotychczasowego zakre- su funkcji informacyjnej rachunkowości również takich elementów, jak dane o kapitale, stra- tach i zyskach, ponoszonych kosztach i ostatecznym wyniku prowadzonej działalności. Było to wynikiem pojawienia się regulacji prawnych określających sposób wzajemnych rozliczeń między przedsiębiorstwami, a także zasady obliczania podstawy wymiaru podatków i innych świadczeń publicznych. System rachunkowości dostarcza informacji wszystkim użytkownikom, którzy są zaintere- sowani działalnością jednostki gospodarczej. działalność ta musi być rozpatrywana w dwóch aspektach: rentowności i płynności. Pierwszy oznacza wypracowanie zysku, drugi oznacza posiadanie wystarczającej gotówki na opłacenie długów w terminie ich płatności. Zysk i płyn- ność to nie jedyne cele działalności gospodarczej, poza nimi jest wiele innych, takich jak: dostarczanie miejsc pracy, ochrona środowiska, wprowadzenie nowych produktów itp. Aby jednak były one osiągnięte, wydaje się, że w pierwszej kolejności muszą być osiągnięte pod- stawowe cele warunkujące przetrwanie firmy, tj. osiągnięcia rentowności działalności i zapewnienie płynności finansowej. Niewątpliwie rentowność jest podstawowym kryterium oceny działalności gospodarczej, mimo często krytykowanego „papierowego” charakteru zysku. Oznacza bowiem, że działa- nia jednostki są opłacalne – przynoszą nadwyżkę przychodów nad kosztami (zysk). W krót- kim okresie jednostka może przetrwać generując straty, ale szanse jej przetrwania i rozwoju w długim okresie są niewielkie. Płynność finansowa oznacza możliwość regulacji zobowiązań w terminie płatności. Brak płynności może spowodować utratę źródeł finansowania działalności, a w konsekwencji upa- dłość podmiotu. W jaki sposób dowiedzieć się, czy firma osiąga zysk, czy ponosi stratę? W jaki sposób dowie- dzieć się, czy jest wypłacalna i czy nie straci płynności, np. za miesiąc? Odpowiedzi na te py- tania udziela rachunkowość, będąca procesem, w którym zarówno rentowność, jak i płynność stanowią przedmiot pomiaru. WAŻNE! Rachunkowość dostarcza informacji potrzebnych do podjęcia decyzji determinujący rentowność i płynność jednostki gospodarczej. dzięki niej można znaleźć odpowiedzi na klu- czowe pytania: Jaka cena powinna być ustalona dla produktów? czy będzie konieczne zaciągnięcie kredytu? O ile wzrosną koszty, jeśli trzeba będzie zrealizować świadczenia emerytalne? czy i kiedy należy inwestować? Jakie inwestycje są najbardziej opłacalne? Każdy z użytkowników – w mniejszym bądź w większym zakresie – skupia się na rentowności lub płynności jednostki, które stanowią przedmiot pomiaru w systemie rachunkowości. www.meritum-rachunkowosc.wolterskluwer.pl 29 12 12 IStOtA RAcHUNKOWOścI Bez względu na rozmiary działalności, technikę przetwarzania danych i inne czynniki, w celu uzyskania informacji finansowej generowanych przez system rachunkowości należy podjąć trzy podstawowe działania, do których należą: 1) rejestracja – pierwsze zadanie systemu rachunkowości to systematyczna rejestracja co- dziennej działalności w postaci zapisów wyrażanych wartościowo; 2) klasyfikacja danych – pojedyncze zarejestrowane transakcje i zdarzenia są nieprzydatne dla użytkowników. Klasyfikacja transakcji i zdarzeń umożliwia dostarczenie użytecznych dla decydenta informacji w wybranym obszarze, np. dane dotyczące gotówki, kosztów, przycho- dów itp.; 3) agregacja danych – aby dane były użyteczne do podejmowania decyzji muszą być zagrego- wane. Poziom agregacji zależy od rodzaju użytkownika i jego potrzeb informacyjnych. System rachunkowości obejmuje nie tylko generowanie informacji, ale także komunikowanie ich zainteresowanym użytkownikom oraz interpretację informacji w taki sposób, aby pomóc w określonych sytuacjach decyzyjnych. Informacje generowane przez system rachunkowości prezentowane są w formie sprawozdań i raportów finansowych (zob. rys. 5). Rysunek 5. Podstawowe raporty generowane przez system rachunkowości i ich użytkownicy System rachunkowości Podstawowe raporty finansowe Sprawozdanie finansowe Deklaracje podatkowe Raporty dla zarządu Raporty specjalne Podstawowi użytkownicy raportów finansowych Władze podatkowe Zarząd Inwestorzy • (właściciele i kredytodawcy) • • • • Zarząd Pracownicy Rząd Społeczeństwo Organizacje • państwowe, np. GUS • Inne organizacje, np. fundusze inwestycyjne Źródło: opracowanie własne, por. e. Walińska, Rachunkowość finansowa w świetle podatku dochodowego, Warszawa 1997, s. 20. Informacje z rachunkowości są zorientowane na użytkownika. Rodzaj informacji, których po- szczególny użytkownik wymaga, zależy od rodzaju decyzji, jaką musi podjąć na ich podstawie. PRZYKŁAD: Zarządzający potrzebuje informacji o kosztach poniesionych w danym okresie w celu kontroli ich poziomu i ustalenia ceny sprzedaży, podczas gdy właściciel kapita- łu (użytkownik zewnętrzny) wymaga zagregowanej informacji o  kosztach za cały rok, w celu podjęcia decyzji inwestycyjnej. System rachunkowości musi być w stanie dostarczyć różnym użytkownikom różnych informa- cji, prezentowanych w różnych raportach finansowych. Raporty te powinny być sporządzane z uwzględnieniem określonych zasad i założeń, tak aby użytkownicy byli w stanie dokonać prawidłowej interpretacji zawartych w nich danych. Oczywiście użytkownicy jakiegokolwiek raportu finansowego muszą znać i rozumieć założenia stosowane przy jego sporządzeniu. 30 www.meritum-rachunkowosc.wolterskluwer.pl 2. INFORMAcJe GeNeROWANe PRZeZ SYSteM RAcHUNKOWOścI I IcH UŻYtKOWNIcY 14–18 Sprawozdania finansowe Najistotniejszymi i najszerzej wykorzystywanymi spośród raportów generowanych przez sys- tem rachunkowości są sprawozdania finansowe. Stanowią one podstawowe źródło informacji finansowej dla osób z zewnątrz organizacji, ale także są użyteczne dla zarządu. Sprawozdania finansowe są bardzo zagregowane, prezentują działalność podmiotu za określony okres (np. miesiąc, rok). Pokazują sytuację finansową na koniec danego okresu oraz dokonania, re- zultaty działań, dzięki którym podmiot znalazł się w danej sytuacji finansowej. Podstawowym celem sprawozdań finansowych jest pomoc podejmującym decyzje w ocenie rentowności i płynności oraz perspektyw rozwoju podmiotu. Sprawozdania finansowe są sporządzane zgodnie z zasadami rachunkowości zwanymi „po- wszechnie akceptowanymi zasadami rachunkowości”. W zależności od kraju są one ustano- wione albo przez prawo, albo przez organizacje środowiskowe rachunkowców. WAŻNE! W Polsce powszechnie akceptowane zasady rachunkowości są zawarte głównie w ustawie o  rachunkowości, która stanowi fundament polskiego prawa bilansowego. dodatkowo źródłem zasad rachunkowości są regulacje środowiskowe – polskie i międzynaro- dowe standardy rachunkowości. Deklaracje podatkowe zawierają dane pochodzące z rachunkowości, ale często ujęte w spo- sób określony przez prawo podatkowe – odmienny niż w regulacjach rachunkowości finan- sowej. Władze podatkowe wymagają wypełnienia deklaracji w celu pomiaru podstawy opo- datkowania. Przykładowo dochód do opodatkowania to wielkość, której metody obliczenia są ustanawiane przez prawo podatkowe. Zasady obliczania dochodu mogą i często są odmienne od tych powszechnie akceptowanych zasad rachunkowości. Raporty dla Zarządu Zarząd potrzebuje dużo bardziej szczegółowych danych z rachunkowości (od tych, które wy- stępują w sprawozdaniach finansowych) dla planowania i kontroli codziennych działań w jed- nostce. Ponadto potrzebuje informacji dla długoterminowego planowania i decyzji strategicz- nych takich, jak wprowadzenie nowych produktów itp. Informacje dostarczane przez system rachunkowości menedżerom powinny uwzględniać ich specjalne, indywidualne potrzeby in- formacyjne. Raporty specjalne działalność wielu jednostek gospodarczych podlega specjalnym regulacjom wydawanym przez organy rządowe. Wymagają one często specjalnego rodzaju informacji zaspokajających ich potrzeby (np. przemysł energetyczny). Ponadto określone dane są wymagane dla statystyki państwowej, obliczenia wielkości makroekonomicznych itp. W większości przypadków raporty specjalne bazują na informacjach generowanych przez ra- chunkowość finansową, ale podlegają one modyfikacji. Podsumowując, stwierdzić należy, że rachunkowość oznacza pomiar rezultatów transak- cji i komunikowanie informacji finansowych. dodatkowo musi ona dostarczać danych dla podejmowania ważnych decyzji ekonomicznych w zmieniającym się ciągle otoczeniu. Użytkowników informacji generowanych przez system rachunkowości można wyraźnie po- dzielić na dwie grupy: – użytkowników zewnętrznych; – użytkowników wewnętrznych. www.meritum-rachunkowosc.wolterskluwer.pl 31 14 15 16 17 18 19 19 IStOtA RAcHUNKOWOścI Informacje tworzone przez rachunkowość służą obecnie szeroko rozumianemu otoczeniu jednostki gospodarczej, związanemu z nią różnego rodzaju transakcjami gospodarczymi i po- wiązaniami kapitałowymi. Zatem użytkownikami zewnętrznymi informacji generowanych w ramach systemu rachunkowości jednostki będą: 1) aktualni właściciele kapitału oraz potencjalni inwestorzy – są oni szczególnie zain- teresowani wynikami finansowymi i stopniem ryzyka działalności prowadzonej przez jednost- kę gospodarczą. Ponadto wykorzystują oni sprawozdania finansowe do rozliczania zarządzają- cych jednostką z osiągniętych wyników i efektywności działania; 2) kredytodawcy i pożyczkodawcy – są oni zainteresowani zwłaszcza stopniem płynności finansowej jednostki, warunkującym jej zdolność do regulowania krótkoterminowych zobo- wiązań, jak również jej wypłacalnością, która stanowi element oceny ryzyka kredytowego; 3) kontrahenci – są oni szczególnie zainteresowani oceną ogólnej sytuacji finansowej jed- nostki i jej zamierzeniami na przyszłość, stabilnością działania oraz możliwościami płatniczy- mi; 4) jednostki konkurencyjne – w szczególności są one zainteresowane informacjami do- tyczącymi aspektów finansowo-organizacyjnych działalności jednostki, a więc: rozmiarami i kierunkami sp
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

MERITUM Rachunkowość. Rachunkowość i sprawozdawczość finansowa
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: