Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00879 011063 7491770 na godz. na dobę w sumie
MERITUM Ubezpieczenia społeczne 2016 - ebook/pdf
MERITUM Ubezpieczenia społeczne 2016 - ebook/pdf
Autor: , , , , , , , Liczba stron: 2656
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8092-278-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Poradnik omawia zagadnienia związane z systemem ubezpieczeń społecznych i świadczeniami ubezpieczeniowymi, mając na uwadze przede wszystkim praktyczne, przystępne przedstawienie tematu. Nie jest to więc komentarz do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ale swoisty poradnik przybliżający w sposób przystępny zasady funkcjonowania w praktyce systemu ubezpieczeń społecznych, jak i wszystkich związanych z nim świadczeń. Zaprezentowane zagadnienia mają szerokie ujęcie, gdyż dotyczą również świadczeń emerytalno-rentowych, świadczeń znajdujących się poza ubezpieczeniami społecznymi, tj. świadczeń rodzinnych. Omówiono także zasady koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego państw UE.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

meritum ubezpieczenia społeczne 2016 MERITUM 7. WYDANIE WARSZAWA 2016 Redaktor merytoryczny: Jerzy Kuźniar Sędzia Sądu Najwyższego Wydawca: Magdalena Stojek-Siwińska Redaktor prowadzący: Beata Wawrzyńczak-Jędryka Opracowanie redakcyjne: Beata Wawrzyńczak-Jędryka Autorzy: Ewa Dziubińska-Lechnio – rozdziały: VII–XVII; Joanna Kaleta – rozdział V; Magdalena Kostrzewa – rozdział VI; Piotr Kostrzewa – rozdział I; Elżbieta Kowalczyk – rozdziały: VII.2.D–H, 3, VIII.1, IX.1.A.e, XII.1, XVI.1–8; Eliza Skowrońska – rozdziały: VII–XIV, XVII; Agnieszka Ślązak – rozdziały: II–IV © by Wolters Kluwer SA, Warszawa 2016 ISBN 978-83-264-9833-6 Wolters Kluwer SA 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. (centr.) 22 535 80 00, fax 22 535 80 01 infolinia 801 04 45 45 www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profinfo.pl e-mail: zamówienia@wolterskluwer.pl SPIS TREŚCI Strona Numer 11 13 17 22 23 25 118 133 138 169 176 191 222 241 247 256 260 264 267 268 273 306 313 317 320 329 377 386 Słowo wstępne Wykaz skrótów Rozdział I. System ubezpieczeń społecznych 1. Podstawowe pojęcia .............................................................................. 2. Zasady ogólne ........................................................................................ 3. Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym ............................... 4. Zbieg tytułów do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych ................... 5. Dobrowolne ubezpieczenia społeczne .................................................. 6. Zasady ustalania składek na ubezpieczenia społeczne ....................... 7. Składka na Fundusz Emerytur Pomostowych ...................................... 8. Ulgi w spłacie należności z tytułu składek ............................................ 9. Zasady zgłaszania danych do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych .... 10. Zasady rozliczania składek na ubezpieczenia społeczne .................... 11. Konto ubezpieczonego i konto płatnika składek ................................... 12. Dokumenty ubezpieczeniowe ................................................................ 13. Sądowa kontrola decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ............. 14. Kontrola wykonywania obowiązków z zakresu ubezpieczeń społecznych ............................................................................................ 15. Sankcje za uchybienie obowiązkom z zakresu ubezpieczeń społecznych ............................................................................................ 16. Zwrot nienależnie pobranych świadczeń ............................................... 17. Wiążące interpretacje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ................. 18. Ubezpieczenie zdrowotne ...................................................................... 19. Składka na Fundusz Pracy ..................................................................... 20. Składka na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych .... Rozdział II. Świadczenia z ubezpieczenia chorobowego w razie choroby i macierzyństwa 1. Zagadnienia ogólne ................................................................................ 2. Zasiłek chorobowy ................................................................................. 3. Świadczenie rehabilitacyjne ................................................................... 4. Zasiłek wyrównawczy ............................................................................. www.meritum-ubezpieczenia-spoleczne.abc.com.pl 1 21 26 200 215 220 254² 255 267 294 313 316 328 338 345 350 350¹ 351 373 379 385 400 452 459 5 SpiS treści Strona 388 442 451 502 525 526 527 539 549 552 559 560 562 567 578 580 588 588 593 595 610 621 629 631 647 673 675 678 697 699 700 700 701 702 5. Zasiłek macierzyński .............................................................................. 6. Zasiłek opiekuńczy ................................................................................. 7. Podstawa wymiaru zasiłków dla pracowników ...................................... 8. Podstawa wymiaru świadczeń dla ubezpieczonych niebędących pracownikami ......................................................................................... Rozdział III. Świadczenia w razie choroby z ubezpieczenia wypadkowego 1. Podmioty uprawnione do świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego oraz zakres świadczeń .................................................. 2. Definicja wypadku przy pracy i choroby zawodowej ............................ 3. Zasady ustalania prawa do świadczeń .................................................. 4. Wysokość świadczeń oraz dokumentacja ............................................ 5. Podstawa wymiaru świadczeń ............................................................... Rozdział IV. Zasady wypłaty świadczeń 1. Podmioty zobowiązane do wypłaty świadczeń .................................... 2. Terminy wypłaty świadczeń .................................................................... 3. Świadczenia pobrane nienależnie oraz wypłacone bezpodstawnie .... 4. Potrącenia ............................................................................................... 5. Tryb odwoławczy .................................................................................... 6. Przedawnienie roszczeń ......................................................................... 7. Finansowanie wypłacanych świadczeń ................................................. Rozdział V. Świadczenia rodzinne z budżetu państwa 1. Zagadnienia ogólne ................................................................................ 2. Zagadnienia szczegółowe dotyczące zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego ......................................................... 3. Zagadnienia szczegółowe dotyczące świadczeń opiekuńczych (zasiłek pielęgnacyjny oraz świadczenie pielęgnacyjne) ...................... 4. Pozostałe świadczenia związane z urodzeniem dziecka ...................... 5. Postępowanie w sprawie przyznawania i wypłacania świadczeń rodzinnych .............................................................................................. 6. Wzory dokumentów ................................................................................ Rozdział VI. Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego państw członkowskich UE/EOG 1. Zagadnienia ogólne ................................................................................ 2. Zasady ustalania właściwego ustawodawstwa .................................... 3. Praca najemna w więcej niż jednym państwie członkowskim .............. 4. Działalność na własny rachunek w więcej niż jednym państwie członkowskim ......................................................................................... 5. Elementy służące ustaleniu miejsca zamieszkania .............................. 6. Działalność na własny rachunek i praca najemna w kilku państwach członkowskich ..................................................................... 7. Personel kontraktowy Wspólnot Europejskich ...................................... 8. Artykuł 16 rozporządzenia 883/2004 wyjątkiem od postanowień zawartych w art. 11–15 ........................................................................... Numer 463 494 510 563 569 572 581 591 594 599 603 605 610 614 615 616 618 669 690 695 701 735 741 743 768 771 772 773 774 776 6 www.meritum-ubezpieczenia-spoleczne.abc.com.pl Strona SpiS treści Numer 703 704 706 708 717 718 719 733 763 764 813 847 850 950 1006 1049 1050 1054 1066 1077 1096 1103 1107 1110 1119 1121 1123 1181 1183 1184 9. Obywatele państw trzecich .................................................................... 10. Osoby zatrudnione przez podmioty zagraniczne z państw członkowskich UE/EOG ......................................................................... 11. Przejęcie obowiązków płatnika składek przez pracownika .................. 12. Zasady wypełniania formularza A1 ........................................................ Rozdział VII. Prawo do emerytur ustalanych na dotychczasowych zasadach 1. Wprowadzenie ........................................................................................ 2. Prawo do emerytury dla ubezpieczonych urodzonych przed dniem 1 stycznia 1949 r. .................................................................................... 3. Prawo do emerytury przewidzianej w art. 46 i 50 u.e.r. oraz art. 88 ustawy – Karta Nauczyciela dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. a przed dniem 1 stycznia 1969 r. ............... 777¹ 778 781 784 794 796 832 Rozdział VIII. Renty z FUS 1. Renta z tytułu niezdolności do pracy ..................................................... 2. Renta rodzinna ........................................................................................ 868 892 Rozdział IX. Obliczanie wysokości emerytur ustalanych na dotychczasowych zasadach oraz rent 1. Czynniki kształtujące prawo i wysokość emerytur przyznawanych na dotychczasowych zasadach oraz rent z tytułu niezdolności do pracy .................................................................................................. 2. Ustalanie wysokości emerytury obliczanej na dotychczasowych zasadach oraz renty z tytułu niezdolności do pracy ............................. 3. Zawieszanie prawa do świadczeń lub zmniejszanie ich wysokości w związku z osiąganiem przychodów ................................................... Rozdział X. Przyznawanie i wypłata emerytur i rent 1. Powstanie i ustanie prawa do emerytury i renty .................................... 2. Wypłata świadczeń ................................................................................. 3. Decyzje organów rentowych .................................................................. 4. Nienależnie pobrane świadczenia ......................................................... 5. Niezrealizowane świadczenia ................................................................ 6. Postępowanie odwoławcze .................................................................... Rozdział XI. Postępowanie w sprawach o emeryturę ustalaną na dotychczasowych zasadach i rentę 1. Wniosek o emeryturę lub rentę .............................................................. 2. Dokumenty przedkładane wraz z wnioskiem o emeryturę lub rentę ... 3. Środki dowodowe ................................................................................... 4. Sposób wypełniania wniosków .............................................................. 5. Decyzja organu rentowego .................................................................... 6. Możliwość ubiegania się o inne świadczenie ........................................ 7. Postępowanie w sprawie świadczeń przyznawanych w drodze wyjątku przez Prezesa ZUS .................................................................... 919 1045 1101 1150 1153¹ 1163 1169 1179 1184 1189 1211 1223 1228 1258 1265 1266 www.meritum-ubezpieczenia-spoleczne.abc.com.pl 7 SpiS treści Strona Numer 1187 1190 1203 1204 1234 1283 1284 1287 1292 1294 1298 1299 1301 1319 1334 1335 1336 1346 1346 1349 1351 1352 1353 1357 1367 1380 1389 1395 1415 1416 1418 1441 1446 1451 1453 8. Sposób obliczania świadczeń i okresów uwzględnianych przy ustalaniu świadczeń ............................................................................... 9. Wznowienie postępowania .................................................................... 1274 1275¹ Rozdział XII. Nowe emerytury oraz ich wysokość 1. Emerytura dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. ..................................................................................................... 2. Wysokość nowej emerytury ................................................................... Rozdział XIII. Okresowa emerytura kapitałowa 1. Okresowa emerytura kapitałowa ........................................................... 2. Wysokość okresowej emerytury kapitałowej ........................................ 3. Postępowanie o okresową emeryturę kapitałową ................................ 4. Wypłata okresowej emerytury kapitałowej ............................................ 5. Pojęcie członka OFE .............................................................................. Rozdział XIV. Emerytury pomostowe 1. Warunki wymagane do nabycia prawa do emerytury pomostowej ..... 2. Szczególne przypadki ustalania uprawnień do emerytury pomostowej 3. Wysokość emerytury pomostowej ......................................................... 4. Powstanie prawa do emerytury pomostowej ........................................ 5. Postępowanie w sprawie emerytury pomostowej i zasady jej wypłaty 6. Ustanie prawa do emerytury pomostowej ............................................. 7. Zawieszenie prawa do emerytury pomostowej lub zmniejszenie jej wysokości w związku z osiąganiem przychodu .................................... Rozdział XV. Świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego 1. Zakres podmiotowy ustawy wypadkowej .............................................. 2. Zakres przedmiotowy ustawy wypadkowej ........................................... 3. Rodzaje wypadków ................................................................................ 4. Elementy definicji wypadków ................................................................. 5. Choroba zawodowa ............................................................................... 6. Wyłączenie prawa do świadczeń ........................................................... 7. Jednorazowe odszkodowanie ............................................................... 8. Renta z tytułu niezdolności do pracy ..................................................... 9. Renta szkoleniowa .................................................................................. 10. Renta rodzinna ........................................................................................ 11. Obowiązki płatnika składek ................................................................... 12. Przypadki, do których stosuje się przepisy ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. i wcześniejsze ............................................... 13. Postępowanie w sprawach świadczeń .................................................. Rozdział XVI. Świadczenia i zasiłki przedemerytalne 1277 1280 1295 1297 1300 1301 1303 1306 1325 1341 1345 1346 1355 1356 1360 1364 1365 1371 1379 1382 1392 1401 1408 1409 1410 1431 1440 1. Świadczenia przedemerytalne przyznawane na zasadach i w wysokości określonych w ustawie o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu ................................................................ 1443 8 www.meritum-ubezpieczenia-spoleczne.abc.com.pl Strona SpiS treści Numer 1454 1454 1455 1473 1475 1479 1480 1480 1493 1505 1506 1506 1510 1510 1519 1521 2. Zasiłek przedemerytalny przyznawany na zasadach określonych w ustawie o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu ...................... 3. Przejęcie wypłaty świadczeń i zasiłków przedemerytalnych przez ZUS 4. Warunki wymagane do przyznania świadczenia przedemerytalnego na podstawie ustawy o świadczeniach przedemerytalnych ................................................................................. 5. Wysokość świadczeń i zasiłków przedemerytalnych ........................... 6. Ustanie prawa do świadczenia i zasiłku przedemerytalnego, zawieszenie prawa do tego świadczenia oraz zbieg prawa do świadczenia z rentą rodzinną ........................................................... 7. Zbieg prawa do świadczenia i zasiłku przedemerytalnego z prawem do renty rodzinnej .................................................................. 8. Zasady wstrzymywania wypłaty świadczenia i zasiłku przedemerytalnego wynikające z ustawy o emeryturach i rentach z FUS ....................................................................................................... 9. Zawieszenie lub zmniejszenie wysokości świadczeń (zasiłków) przedemerytalnych ................................................................................. 10. Postępowanie o świadczenie przedemerytalne .................................... Rozdział XVII. Nauczycielskie świadczenia kompensacyjne 1. Wprowadzenie ........................................................................................ 2. Warunki wymagane do nabycia prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego ............................................................. 3. Wysokość nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego ............. 4. Powstanie, ustanie oraz zawieszenie prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego ............................................................. 5. Postępowanie w sprawach o nauczycielskie świadczenia kompensacyjne i wypłata tych świadczeń ............................................ Indeks rzeczowy 1444 1445 1446 1483 1487 1498 1499 1500 1523 1535 1538 1545 1549 1553 www.meritum-ubezpieczenia-spoleczne.abc.com.pl 9 SŁOWO WSTĘPNE publikacja stanowi próbę całościowego przedstawienia obecnie obowiązującego systemu ubezpieczeń społecznych budowanego od początku 1999 r., który podlega jednak bieżącej mo- dernizacji. Do końca 1998 r. system ten był w dużej mierze oparty na tzw. zabezpieczeniu spo- łecznym, natomiast obecnie jest to system ubezpieczeniowy, polegający – mówiąc w uprosz- czeniu – na powiązaniu składek ubezpieczeniowych z należnym świadczeniem. W ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, wyodrębnione zostały cztery ryzyka ubezpieczeniowe: emerytalne, rentowe, chorobowe oraz wypadkowe i każde z nich ma na celu ochronę ubezpieczonego. Dla większości osób aktywnych zawodowo ubez- pieczenia społeczne mają charakter obowiązkowy, a podleganie im jest zasadniczym warun- kiem nabycia prawa do świadczeń wchodzących w ich zakres. W opracowaniu przedstawiono całościowo problematykę systemu i uregulowanych w nim świadczeń, mając na uwadze głównie względy praktyczne, poradnikowe. Nie jest to więc ko- mentarz do „ubezpieczeń społecznych”, ale swego rodzaju poradnik przedstawiający główne założenia systemu ubezpieczeń społecznych i świadczeń ubezpieczeniowych, uzupełniony o uwagi dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego państw członkowskich Unii europejskiej. Wiele miejsca poświęcono zagadnieniom związanym z udzielaniem po- mocy socjalnej rodzinie, w tym systemowi świadczeń rodzinnych – zasadom przyznawania i wypłaty zasiłków rodzinnych oraz dodatków pieniężnych do niego. Niewątpliwą zaletą publi- kacji jest wyczerpujące ujęcie tematu – obejmuje ona właściwie całość zagadnień związanych z ubezpieczeniami społecznymi, od zasad objęcia ubezpieczeniem społecznym, kwestii tzw. oskładkowania, po świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Warto przy tym zauważyć, że prezentowana praca stanowi swego rodzaju drugą – ubezpieczeniową część obecnego od lat na rynku Meritum. Prawo pracy. Korzystanie z publikacji oraz szybkie odnajdywanie potrzebnych informacji jest możliwe dzię- ki zastosowanym rozwiązaniom, takim jak: – układ treści podzielony na zwięzłe fragmenty, – zamieszczane na marginesach numery, które wskazują na ważne pojęcie wraz z jego obja- śnieniem, – system wewnętrznych odesłań w tekście, zapewniający odszukanie interesującego zagad- nienia, które pojawiło się już w innym miejscu publikacji, dzięki czemu uniknięto również zbędnych powtórzeń, – liczne, wyraźnie wyodrębnione przykłady, – uwypuklenie najistotniejszych kwestii przez zaznaczenie ramką i hasłem WAŻNE!, – zamieszczone wzory dokumentów ubezpieczeniowych wraz ze wskazaniem sposobu ich prawidłowego wypełniania, – wykazy, schematy i tablice, – wskazanie podstawy prawnej dla omawianego tematu, instytucji, www.meritum-ubezpieczenia-spoleczne.abc.com.pl 11 SłoWo WStępNe w tekście, – czytelne podsumowanie omawianego zagadnienia przez podanie reprezentatywnego orzecznictwa, a także stanowiska Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w danej sprawie, – szczegółowy i wyczerpujący indeks rzeczowy z odniesieniami do numerów brzegowych – przyjazna dla czytelnika szata graficzna. Autorami są praktycy, pracownicy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którzy na co dzień para- ją się tą problematyką. poza omówieniami, w opracowaniu przedstawiono obszernie orzecz- nictwo sądowe, dotyczące poruszanych kwestii oraz liczne przykłady przybliżające prezento- wane zagadnienia. Meritum. Ubezpieczenia społeczne jest publikacją otwartą, która będzie na bieżąco aktualizo- wana. Umożliwia to nowoczesna formuła opracowania przewidująca kwartalne aktualizacje w formie elektronicznej przez cały rok. W materiałach aktualizacyjnych znajdą się elementy formuły dzieła podstawowego, co ułatwi ich praktyczne wykorzystywanie (m.in. system nu- merów na marginesach, wewnętrzne odesłania w tekście, umożliwiające szybkie dotarcie do interesującego zagadnienia itp.). W dniu 9 grudnia 2015 r. odbyło się pierwsze czytanie projektu tzw. ustawy prezydenckiej, tj. ustawy o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz niektórych innych ustaw. Ustawa została skierowana do dalszych prac legislacyjnych (druk sejmowy nr 62). W chwili oddawania książki do druku prace te są w toku, a przed uchwaleniem ustawy nie można jednoznacznie wskazać, od kiedy i w jakim ostatecznym kształcie będzie ona obowią- zywała. opierając się na tekście projektu ustawy zmieniającej oraz jej uzasadnieniu, na tę chwilę można wskazać, że najistotniejsze regulacje dotyczą obniżenia wieku emerytalnego do wie- ku obowiązującego przed nowelizacją wprowadzoną ustawą z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 637). oznacza to zatem, że z chwilą wejścia w życie nowelizacji powszech- ny wiek emerytalny będzie wynosił 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. obniżenie wieku emerytalnego pociąga za sobą także inne zmiany, na które zwracamy uwagę w kolejnych rozdziałach, a przede wszystkim wcześniejsze niż to wynika z aktualnie obowią- zujących przepisów: – ustanie prawa do świadczeń i zasiłków przedemerytalnych, emerytur pomostowych oraz nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych w związku z osiągnięciem wieku emerytal- nego i nabyciem prawa do emerytury, – przyznanie – w miejsce pobieranej renty z tytułu niezdolności do pracy – tzw. emerytury z urzędu. Konsekwencją obniżenia wieku emerytalnego jest także konieczność wprowadzenia odpo- wiednich przepisów przejściowych. Seria Meritum, wykorzystująca nowoczesne narzędzia i formułę publikacji, umożliwia bieżą- cą i niemal natychmiastową reakcję na nowości legislacyjne. Stąd też wszystkie zmiany wy- nikające z nowelizacji ustawy o emeryturach i rentach z FUS zostaną przedstawione i szcze- gółowo omówione w ramach elektronicznej aktualizacji dostępnej dla naszych czytelników niezwłocznie po ich uchwaleniu. Warszawa, grudzień 2015 r. SSN Jerzy Kuźniar 12 www.meritum-ubezpieczenia-spoleczne.abc.com.pl WYKAZ SKRÓTÓW 1. Źródła prawa k.c. k.k. k.p. k.p.a. k.p.c. k.r.o. u.e.r. ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 121 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.) ustawa z  dnia 26 czerwca 1974  r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.  U. z  2014  r. poz.  1502 z późn. zm.) ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 101 z późn. zm.) ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 2082) ustawa z  dnia 17 grudnia 1998  r. o  emeryturach i  rentach z  Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 748 z późn. zm.) u.o.dz. ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1457 z późn. zm.) u.o.r.p.n.p. ustawa z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 272 z późn. zm.) u.p.d.o.f. u.p.w.p. u.p.z.i.r.p. u.s.d.g. u.s.u.s. u.s.z. ustawa z  dnia 26 lipca 1991  r. o  podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.) ustawa z  dnia 30 czerwca 2000  r. – Prawo własności przemysłowej (tekst jedn.: Dz.  U. z 2013 r. poz. 1410 z późn. zm.) ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 149 z późn. zm.) ustawa z  dnia 2 lipca 2004  r. o  swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn.: Dz.  U. z 2015 r. poz. 584 z późn. zm.) ustawa z  dnia 13 października 1998  r. o  systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 121 z późn. zm.). ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1027 z późn. zm.) u.ś.p.ch.m. ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 159 z późn. zm.) u.ś.r. ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 114 z późn. zm.) www.meritum-ubezpieczenia-spoleczne.abc.com.pl 13 WyKAZ SKrótóW u.u.s.r. ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 704 z późn. zm.) u.w.p.ch.z. ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 1242 z późn. zm.) 2. Organy orzekające NSA s.apel. SN TK Naczelny Sąd Apelacyjny sąd apelacyjny Sąd Najwyższy Trybunał Konstytucyjny 3. Publikatory Dz. U. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Dz. Urz. UE Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej M.P. Monitor Polski Dziennik Urzędowy Rzeczypospolitej Polskiej 4. Inne ABW art. AW BOR CBA Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego artykuł Agencja Wywiadu Biuro Ochrony Rządu Centralne Biuro Antykorupcyjne CEIDG Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej cyt. cz. ds. EOG FEP FUS GUS KRUS KSAP cytat, cytowana (e, y) część do spraw Europejski Obszar Gospodarczy Fundusz Emerytur Pomostowych Fundusz Ubezpieczeń Społecznych Główny Urząd Statystyczny Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Krajowa Szkoła Administracji Publicznej KSI ZUS Kompleksowy System Informatyczny Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lit. m.in. MGPiPS MPiPS MPS MZ NFZ litera między innymi Ministerstwo Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Ministerstwo Polityki Społecznej Ministerstwo Zdrowia Narodowy Fundusz Zdrowia niepubl. niepublikowany np. OFE 14 na przykład otwarty fundusz emerytalny www.meritum-ubezpieczenia-spoleczne.abc.com.pl PE Parlament Europejski PFRON Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych WyKAZ SKrótóW pkt PIP por. post. PSP rozp. s tj. tzn. tzw. SA SC SG SKW SW SWW uchw. UE ust. uw. wyd. wyr. w zw. zarz. zd. zm. zob. punkt Państwowa Inspekcja Pracy porównaj postanowienie Państwowa Straż Pożarna rozporządzenie strona (y) to jest to znaczy tak zwana (e, y) Sąd Apelacyjny Służba Celna Straż Graniczna Służba Kontrwywiadu Wojskowego Służba Więzienna Służba Wywiadu Wojskowego uchwała Unia Europejska ustęp uwaga (i) wydanie wyrok w związku zarządzenie zdanie zmiana (y) zobacz z późn. zm. z późniejszymi zmianami ZUS Zakład Ubezpieczeń Społecznych www.meritum-ubezpieczenia-spoleczne.abc.com.pl 15 ROZDZIAŁ I System ubezpieczeń społecznych Piotr Kostrzewa SPIS TREŚCI 1. Podstawowe pojęcia ..................... 1 2. Zasady ogólne ................................... 21 3. Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym A. Pracownik ................................................... a. Zakres przedmiotowy obowiązku 26 26 ubezpieczeń społecznych .......................... 29 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. c. Podstawa wymiaru składek ........................ Przychody ze stosunku pracy wolne od składek na ubezpieczenia społeczne ... d. Płatnik składek ............................................. B. Osoba wykonująca pracę nakładczą a. Zakres przedmiotowy obowiązku 30 31 34 89 90 ubezpieczeń społecznych .......................... 91 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. c. Podstawa wymiaru składek ........................ d. Płatnik składek ............................................. C. Członek spółdzielni ................................ a. Zakres przedmiotowy obowiązku 92 93 95 96 ubezpieczeń społecznych .......................... 97 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń 98 społecznych .................................................. c. Podstawa wymiaru składek ........................ 99 d. Płatnik składek ............................................. 100 D. Zleceniobiorca ......................................... 101 a. Zakres przedmiotowy obowiązku ubezpieczeń społecznych .......................... 110 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 111 c. Podstawa wymiaru składek ........................ 112 d. Płatnik składek ............................................. 113 E. Osoba prowadząca pozarolniczą działalność ................................................. 114 a. Zakres przedmiotowy obowiązku ubezpieczeń społecznych .......................... 117 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 118 c. Podstawa wymiaru składek ........................ 122 d. Płatnik składek ............................................. 127 F. Osoba współpracująca .......................... 128 a. Zakres przedmiotowy obowiązku ubezpieczeń społecznych .......................... 129 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 130 c. Podstawa wymiaru składek ........................ 131 d. Płatnik składek ............................................. 133 G. Poseł, senator ............................................ 134 a. Zakres przedmiotowy obowiązku ubezpieczeń społecznych .......................... 135 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 136 c. Podstawa wymiaru składek ........................ 137 d. Płatnik składek ............................................. 138 H. Stypendysta sportowy .......................... 139 a. Zakres przedmiotowy obowiązku ubezpieczeń społecznych .......................... 140 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 141 c. Podstawa wymiaru składek ........................ 142 d. Płatnik składek ............................................. 143 I. Bezrobotny ................................................ 144 a. Zakres przedmiotowy obowiązku ubezpieczeń społecznych .......................... 145 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 146 c. Podstawa wymiaru składek ........................ 147 SpiS treści SyStem UbeZpiecZeń SpołecZNych d. Płatnik składek ............................................. 148 J. Osoba pobierająca stypendium ........ 149 a. Zakres przedmiotowy obowiązku ubezpieczeń społecznych .......................... 150 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 151 c. Podstawa wymiaru składek ........................ 152 d. Płatnik składek ............................................. 153 K. Duchowni ................................................... 154 a. Zakres przedmiotowy obowiązku ubezpieczeń społecznych .......................... 155 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 156 c. Podstawa wymiaru składek ........................ 157 d. Płatnik składek ............................................. 158 L. Żołnierz niezawodowy .......................... 159 a. Zakres przedmiotowy obowiązku ubezpieczeń społecznych .......................... 161 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 162 c. Podstawa wymiaru składek ........................ 163 d. Płatnik składek ............................................. 164 M. Osoba odbywająca służbę zastępczą .................................................... 165 a. Zakres przedmiotowy obowiązku ubezpieczeń społecznych .......................... 166 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 167 c. Podstawa wymiaru składek ........................ 168 d. Płatnik składek ............................................. 169 N. Funkcjonariusz Służby Celnej ............. 170 a. Zakres przedmiotowy obowiązku ubezpieczeń społecznych .......................... 171 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 172 c. Podstawa wymiaru składek ........................ 173 d. Płatnik składek ............................................. 174 O. Osoba przebywająca na urlopie wychowawczym lub pobierająca zasiłek macierzyński ............................... 175 a. Zakres przedmiotowy obowiązku ubezpieczeń społecznych .......................... 178 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 179 c. Podstawa wymiaru składek ........................ 180 d. Płatnik składek ............................................. 181 P. Osoba pobierająca świadczenie socjalne, zasiłek socjalny ...................... 182 a. Zakres przedmiotowy obowiązku ubezpieczeń społecznych .......................... 183 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 184 c. Podstawa wymiaru składek ........................ 185 d. Płatnik składek ............................................. 186 R. Osoba pobierająca świadczenie szkoleniowe .............................................. 187 a. Zakres przedmiotowy obowiązku ubezpieczeń społecznych .......................... 188 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 189 c. Podstawa wymiaru składek ........................ 190 d. Płatnik składek ............................................. 191 S. Osoba pobierająca świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna ............................................. 192 a. Zakres przedmiotowy ubezpieczeń społecznych .................................................. 193 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 194 c. Podstawa wymiaru składek ........................ 195 d. Płatnik składek ............................................. 196 T. Osoba wykonująca pracę na podstawie umowy o dzieło ........... 197 U. Członek zarządu ..................................... 198 V. Niania .......................................................... 199¹ a. Zakres przedmiotowy ubezpieczeń społecznych .................................................. 199² b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 199³ c. Podstawa wymiaru składek ........................ 199⁴ W. Osoba sprawująca osobistą opiekę d. Płatnik składek ............................................. 199⁵ nad dzieckiem .......................................... 199⁶ społecznych .................................................. 199⁷ społecznych .................................................. 199⁸ c. Podstawa wymiaru składek ........................ 199⁹ d. Płatnik składek ............................................. 199¹⁰ X. Członek rady nadzorczej ....................... 199¹¹ a. Zakres przedmiotowy ubezpieczeń a. Zakres przedmiotowy ubezpieczeń b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 199¹² b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 199¹³ c. Podstawa wymiaru składek ........................ 199¹⁴ d. Płatnik składek ............................................. 199¹⁵ 4. Zbieg tytułów do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych ...... 200 18 www.meritum-ubezpieczenia-spoleczne.abc.com.pl SpiS treści A. Pracownik wykonujący umowy cywilnoprawne lub umowę o pracę nakładczą ................................................... 201 B. Pracownik prowadzący Płatnicy składek zgłaszający do ubezpieczenia wypadkowego co najmniej 10 ubezpieczonych, podlegający wpisowi do rejestru REGON 227 pozarolniczą działalność ....................... 202 Wyliczenie przez ZUS stopy procentowej C. Pracownik mający ustalone prawo do emerytury lub renty ......................... 203 D. Osoba prowadząca pozarolniczą działalność, wykonująca umowy cywilnoprawne ........................................ 204 E. Osoba prowadząca pozarolniczą działalność, wykonująca umowę o pracę nakładczą ................................... 205 F. Osoba prowadząca pozarolniczą działalność, mająca ustalone prawo do emerytury lub renty ......................... 206 G. Zleceniobiorca wykonujący dwie lub więcej umów cywilnoprawnych 207 H. Zleceniobiorca wykonujący umowę składki na ubezpieczenie wypadkowe ..... 229 Informacja ZUS IWA ..................................... 230 b. Składka do otwartego funduszu emerytalnego .............................................. 232 B. Zasady finansowania składek na ubezpieczenia społeczne ............... 233 a. Refundacja składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych ........ 236 C. Płatnik składek na ubezpieczenia społeczne ................................................... 239 a. Wynagrodzenie płatnika składek .............. 241 D. Ustalanie wartości pieniężnej świadczeń w naturze stanowiących podstawę wymiaru składek ................. 242 o pracę nakładczą ................................... 208 E. Przeliczanie przychodów I. Zleceniobiorca mający ustalone prawo do emerytury lub renty ........... 209 J. Zbieg ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia społecznego rolników ...................................................... 211 K. Zbieg ubezpieczeń społecznych i systemu zaopatrzenia emerytalnego ........................................... 214 5. Dobrowolne ubezpieczenia społeczne .............................................. 215 A. Dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i rentowe ............................ 216 B. Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ................................................ 218 C. Ramy czasowe dobrowolnych ubezpieczeń społecznych .................... 219 6. Zasady ustalania składek na ubezpieczenia społeczne ... 220 A. Wysokość składek na ubezpieczenia społeczne ................................................... 221 a. Zasady różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe ..... 222 Liczba ubezpieczonych ............................... 224 Rejestr REGON .............................................. 225 Płatnicy składek zgłaszający do ubezpieczenia wypadkowego nie więcej niż 9 ubezpieczonych lub niepodlegający wpisowi do rejestru REGON 226 osiąganych w walutach obcych stanowiących podstawę wymiaru składek ........................................................ 243 F. Roczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe .................................................... 244 G. Odsetki za zwłokę ................................... 248 H. Nienależnie opłacone składki na ubezpieczenia społeczne ............... 249 I. Przedawnienie należności z tytułu składek ........................................................ 251 J. Odpowiedzialność osób trzecich za zaległości składkowe ........................ 254¹ 7. Składka na Fundusz Emerytur Pomostowych ............ 254² A. Ubezpieczeni, za których opłaca się w szczególnych warunkach lub E. Sankcje z tytułu nieopłacenia C. Tryb opłacania i rozliczania składki D. Zgłoszenie i korekta danych o pracy składkę na FEP .......................................... 254³ B. Podstawa wymiaru składki na FEP .... 254⁴ na FEP .......................................................... 254⁵ o szczególnym charakterze ................. 254⁶ składek na FEP .......................................... 254⁷ 8. Ulgi w spłacie należności z tytułu składek ............................... 255 www.meritum-ubezpieczenia-spoleczne.abc.com.pl 19 SpiS treści SyStem UbeZpiecZeń SpołecZNych A. Umorzenie należności z tytułu składek ........................................................ 256 B. Odroczenie terminu płatności ............ 261 C. Rozłożenie na raty należności z tytułu składek ........................................ 264 9. Zasady zgłaszania danych do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ....................................... 267 A. Zgłoszenie i wyrejestrowanie płatnika składek ....................................... 268 B. Zgłoszenie i wyrejestrowanie ubezpieczonego ...................................... 272 C. Zasady korygowania dokumentów zgłoszeniowych ....................................... 275 a. Korekta dokumentu zgłoszenia płatnika składek ZUS ZFA/ZUS ZPA .......................... 276 Korekta danych organizacyjnych .............. 277 Korekta danych identyfikacyjnych płatnika składek ........................................... 278 Korekta danych ewidencyjnych i adresowych płatnika składek ................... 280 b. Korekta adresu prowadzenia działalności gospodarczej ............................................... 281 c. Korekta numeru rachunku bankowego .... 282 d. Korekta danych wykazanych D. Korekta dokumentu zgłoszenia do ubezpieczeń ZUS ZUA/ZUS ZZA ... 284 a. Korekta danych organizacyjnych .............. 285 b. Korekta danych identyfikacyjnych płatnika składek ........................................... 286 c. Korekta danych identyfikacyjnych ubezpieczonego .......................................... 287 d. Korekta danych ewidencyjnych i adresowych ubezpieczonego .................. 289 e. Korekta kodu tytułu ubezpieczenia .......... 290 E. Korekta danych wykazanych w dokumencie ZUS ZCNA .................... 291 F. Korekta danych wykazanych w dokumencie ZUS ZIUA ...................... 292 G. Korekta danych wykazanych w dokumencie ZUS ZWUA ................... 293 H. Korekta danych wykazanych w dokumencie ZUS ZSWA ................... 293¹ 10. Zasady rozliczania składek na ubezpieczenia społeczne ... 294 A. Dokumenty rozliczeniowe ................... 295 a. Deklaracja rozliczeniowa ZUS DRA ........... 296 w dokumencie ZUS ZWPA .......................... 283 B. Imienny raport miesięczny ZUS RCA ........ 298 b. c. Raport imienny o należnych składkach na ubezpieczenie zdrowotne ZUS RZA .... 300 d. Raport imienny o wypłaconych świadczeniach i przerwach w opłacaniu składek ZUS RSA .......................................... 302 B. Zasady ogólne korygowania dokumentów rozliczeniowych ........... 304 a. Zasady korygowania imiennych raportów miesięcznych .............................. 306 C. Przechowywanie dokumentów ubezpieczeniowych i bankowych dokumentów płatniczych .................... 308 D. Raport miesięczny/roczny dla osoby ubezpieczonej .................... 309 E. Terminy opłacania składek i składania dokumentów rozliczeniowych ....................................... 310 F. Forma opłacania składek na ubezpieczenia społeczne ............... 311 11. Konto ubezpieczonego i konto płatnika składek ........... 313 A. Udostępnianie danych z konta ubezpieczonego i konta płatnika składek ........................................................ 315 Informacja o stanie konta ubezpieczonego w ZUS ........................ 315¹ 12. Dokumenty ubezpieczeniowe ............................. 316 A. Wykazywanie kodów w dokumentach ubezpieczeniowych ............................... 318 B. Tryb i forma przekazywania dokumentów ubezpieczeniowych ... 319 C. Przechowywanie dokumentów ubezpieczeniowych i bankowych dokumentów płatniczych .................... 320 D. Wykazywanie identyfikatorów numerycznych w dokumentach ubezpieczeniowych ............................... 321 E. Wykazywanie danych identyfikacyjnych płatnika składek ... 322 F. Program do przekazywania dokumentów ubezpieczeniowych w formie dokumentu elektronicznego ....................................... 327 G. Bezpieczny podpis elektroniczny ...... 327¹ H. Platforma Usług Elektronicznych ...... 327² 20 www.meritum-ubezpieczenia-spoleczne.abc.com.pl SpiS treści 13. Sądowa kontrola decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ........................................ 328 A. Postępowanie przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych ................... 329 B. Postępowanie odrębne w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych 330 14. Kontrola wykonywania obowiązków z zakresu ubezpieczeń społecznych ........ 338 A. Zakres przedmiotowy kontroli ........... 339 B. Zasady przeprowadzania czynności kontrolnych ............................................... 340 C. Prawa i obowiązki płatnika składek w trakcie kontroli ..................................... 343 15. Sankcje za uchybienie obowiązkom z zakresu ubezpieczeń społecznych ........ 345 A. Odpowiedzialność administracyjna 346 B. Odpowiedzialność karna ...................... 347 16. Zwrot nienależnie pobranych świadczeń .................. 350 17. Wiążące interpretacje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ........................................ 350¹ A. Zakres podmiotowy i przedmiotowy wniosku o wiążącą interpretację .............................................. 350² B. Wymogi formalne wniosku o wiążącą interpretację ......................... 350³ E. Skutki prawne wiążącej C. Opłata od wniosku o wiążącą interpretację .............................................. 350⁴ D. Forma wiążącej interpretacji ............... 350⁵ interpretacji ............................................... 350⁶ F. Wiążące interpretacje NFZ ................... 350⁷ 18. Ubezpieczenie zdrowotne ....... 351 A. Zasady podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu ........................................... 352 B. Obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne .................................................. 353 C. Zbieg tytułów do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego .............. 354 a. Dwa lub więcej rodzajów pozarolniczej działalności ................................................... 355 b. Osoba prowadząca pozarolniczą działalność, zaliczona do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności .................................... 356 c. Osoba prowadząca pozarolniczą działalność, pobierająca zasiłek macierzyński ................................................ 356¹ D. Dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne .................................................. 357 E. Członek rodziny osoby ubezpieczonej .......................................... 361 F. Wysokość składki .................................... 363 G. Podstawa wymiaru składek ................. 364 H. Zasady finansowania składek na ubezpieczenie zdrowotne ............. 366 I. Zasady zgłaszania do ubezpieczenia zdrowotnego ........ 368 J. Płatnik składek ......................................... 370 K. Zasady rozliczania i opłacania składek ........................................................ 372 L. Weryfikacja prawa do świadczeń opieki zdrowotnej ................................... 372¹ 19. Składka na Fundusz Pracy ..... 373 A. Zakres podmiotowy i przedmiotowy obowiązku opłacania składek na Fundusz Pracy 374 B. Wysokość i podstawa wymiaru składki na Fundusz Pracy ..................... 377 C. Zasady opłacania składek na Fundusz Pracy .................................... 378 20. Składka na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych ................................... 379 A. Zakres podmiotowy i przedmiotowy obowiązku opłacania składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych ......................................... 380 B. Wysokość i podstawa wymiaru składki na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych ......................................... 383 C. Zasady opłacania składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych ................... 384 www.meritum-ubezpieczenia-spoleczne.abc.com.pl 21 1–12 SyStem UbeZpiecZeń SpołecZNych 1. Podstawowe pojęcia Artysta – osoba wykonująca zarobkowo działalność artystyczną w dziedzinie sztuki aktorskiej i estradowej, reżyserii teatralnej i estradowej, sztuki tanecznej i cyrkowej oraz w dziedzinie dyrygentury, wokalistyki, instrumentalistyki, kostiumografii, scenografii, a także w dziedzinie produkcji audiowizualnej reżyserów, scenarzystów, operatorów obrazu i dźwięku, montaży- stów i kaskaderów; chałupnik – osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę nakładczą; członek spółdzielni – członek rolniczej spółdzielni produkcyjnej, innej spółdzielni zajmują- cej się produkcją rolną oraz spółdzielni kółek rolniczych zajmującej się produkcją rolną, który wykonuje pracę na rzecz spółdzielni na innej podstawie niż stosunek pracy lub wytwarza na jej rzecz produkty rolne w prowadzonym przez siebie gospodarstwie; konto ubezpieczonego – konto, na którym ewidencjonowane są składki oraz informacje dotyczące przebiegu ubezpieczeń społecznych danego ubezpieczonego; konto płatnika składek – konto, na którym ewidencjonowana jest kwota zobowiązań z tytu- łu składek oraz innych składek danego płatnika zbieranych przez Zakład, kwoty zapłaconych składek, stan rozliczeń oraz inne informacje dotyczące płatnika składek; minimalne wynagrodzenie – wynagrodzenie, o którym mowa w ustawie z dnia 10 paź- dziernika 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. Nr 200, poz. 1679 z późn. zm.); najniższe wynagrodzenie – wynagrodzenie, o którym mowa w art.  25 ustawy z  dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę; osoba duchowna – duchowny oraz członek zakonu męskiego lub żeńskiego Kościoła Katolickiego, innych kościołów i związków wyznaniowych, z wyjątkiem alumna seminarium duchownego, nowicjusza, postulanta i juniorysty, który nie ukończył 25 roku życia; osoba współpracująca z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność lub zlece- niobiorcami – małżonka/małżonek, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przy- sposobione, rodzice, macocha i ojczym oraz osoby przysposabiające, jeżeli pozostają z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności lub wykonywaniu umowy agencyjnej, lub umowy zlecenia; nie dotyczy to osób, z którymi została zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego; osoba w stosunku służby – żołnierz zawodowy lub funkcjonariusz policji, Agencji bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, centralnego biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, państwowej Straży pożarnej, Służby Więziennej, Służby celnej, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, biura ochrony rządu; płatnik składek – osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej zobowiązana do rozliczania i opłacania składek; preferencyjna podstawa wymiaru składek – podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, o której mowa w art. 18a ust. 1 u.s.u.s.; 22 www.meritum-ubezpieczenia-spoleczne.abc.com.pl 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 2. ZASADy oGólNe 13–21 pozarolnicza działalność – pozarolnicza działalność gospodarcza prowadzona na podsta- wie ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 584 z późn. zm.) lub innych przepisów szczególnych, działalność twór- cza i artystyczna, działalność w zakresie wolnego zawodu, działalność wspólnika jednoosobo- wej spółki z o.o. oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej, osoba prowa- dząca publiczną lub niepubliczną szkołę, inną formę wychowania przedszkolnego, placówkę lub ich zespół na podstawie przepisów o systemie oświaty; przepisy o podatku dochodowym od osób fizycznych – przepisy ustawy z dnia 26 lip- ca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.); przychód – przychody w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych z ty- tułu: zatrudnienia w ramach stosunku pracy, pracy nakładczej, służby, wykonywania mandatu posła lub senatora, wykonywania pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tym- czasowego aresztowania, pobierania zasiłku dla bezrobotnych i stypendium, wypłacanych bez- robotnym oraz stypendium sportowego, a także z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności oraz umowy agencyjnej lub umowy zlecenia, jak również z tytułu współpracy przy tej działalności lub współpracy przy wykonywaniu umowy oraz przychody z działalności wykonywanej osobiście przez osoby należące składu rady nadzorczej, niezależnie od sposobu ich powołania; przychód z tytułu członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub spółdzielni kółek rolniczych – przychody z tytułu pracy w spółdzielni i z tytułu wytwarzania na jej rzecz produktów rolnych; stypendysta sportowy – osoba pobierająca stypendium sportowe, z wyjątkiem osób uczących się lub studiujących, jeśli nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innego tytułu; twórca – osoba, która tworzy dzieła w zakresie architektury, architektury wnętrz, architektu- ry krajobrazu, urbanistyki, literatury pięknej, sztuk plastycznych, muzyki, fotografiki, twórczo- ści audiowizualnej, choreografii i lutnictwa artystycznego oraz sztuki ludowej będące przed- miotem prawa autorskiego; ubezpieczony – osoba podlegająca ubezpieczeniom społecznym w pełnym bądź ograniczo- nym zakresie; zleceniobiorca – osoba wykonująca pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. 2. Zasady ogólne Podstawa prawna: art. 1–2a u.s.u.s. Do końca 1998 r. mieliśmy do czynienia z jednym ubezpieczeniem społecznym. reforma systemu zabezpieczenia społecznego, która weszła w życie z początkiem 1999 r., doprowadziła do wyodręb- nienia, w zależności od ryzyka ubezpieczeniowego, przed którym chroni: ubezpieczenia emerytalne- go, ubezpieczeń rentowych, ubezpieczenia chorobowego oraz ubezpieczenia wypadkowego. Każde z tych ubezpieczeń społecznych ma na celu ochronę ubezpieczonego przed określonym ryzykiem. www.meritum-ubezpieczenia-spoleczne.abc.com.pl 23 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 22–25 SyStem UbeZpiecZeń SpołecZNych Ubezpieczenie emerytalne chroni przed ryzykiem starości, z którym wiąże się zakończenie działalności zarobkowej. Z tego ubezpieczenia wypłacana jest emerytura. Natomiast ubezpie- czenia rentowe mają na celu zabezpieczenie ubezpieczonego przez takimi ryzykami, jak trwała niezdolność do pracy czy też utrata żywiciela. Z tytułu ubezpieczenia rentowego przysługują ubez- pieczonemu takie świadczenia jak renta z tytułu niezdolności do pracy czy też renta rodzinna. rolą ubezpieczenia chorobowego jest ochrona ubezpieczonego na wypadek czasowej nie- zdolności do pracy spowodowanej chorobą, macierzyństwem bądź koniecznością sprawowa- nia opieki nad dzieckiem lub innym chorym członkiem rodziny. W zakres tego ubezpieczenia wchodzi zasiłek chorobowy, wyrównawczy, macierzyński, opiekuńczy oraz świadczenie reha- bilitacyjne. Z kolei ubezpieczenie wypadkowe zabezpiecza ubezpieczonego przed niezdol- nością do pracy będącą wynikiem wypadku przy pracy czy też choroby zawodowej. Dla większości osób aktywnych zawodowo ww. ubezpieczenia społeczne mają charakter obowiązkowy. podleganie tym ubezpieczeniom jest bowiem zasadniczym warunkiem naby- cia prawa do świadczeń wchodzących w ich zakres. Z faktem podlegania tym ubezpieczeniom wiąże się z kolei obowiązek uiszczania stosownych składek. Zdecydowana większość ubezpieczonych objęta jest powszechnym systemem ubezpieczeń społecznych, do którego realizacji w pierwszym rzędzie powołany jest ZUS. Zasady podle- gania ubezpieczeniom społecznym, rozliczania i opłacania składek, zgłaszania do ubezpie- czeń i szereg innych wiążących się z tym kwestii reguluje ustawa z dnia 13 październi- ka 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 121 z późn. zm.); dalej: u.s.u.s. Fundamentalną zasadą, na jakiej opiera się system ubezpieczeń społecznych regulowa- ny przepisami u.s.u.s., jest zasada równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość, stan cywilny i stan rodzinny. Zasada równego traktowana dotyczy w szczególności takich kwestii, jak: 1) warunki objęcia systemem ubezpieczeń społecznych, 2) obowiązek opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenia społeczne, 3) obliczanie wysokości świadczeń, 4) okres wypłaty świadczeń i zachowanie prawa do świadczeń. co ważne, ubezpieczony, który uważa, że w stosunku do niego jest naruszona zasada równego traktowania, ma prawo dochodzić roszczeń z tytułu ubezpieczeń przed sądem. W orzecznictwie dotyczącym powyższych zagadnień przyjęto m.in., że równe traktowanie ubezpieczonych nie oznacza „jednakowości” stosunków ubezpieczenia społecznego wszyst- kich ubezpieczonych i każdego z nich. Zasady nabywania prawa do świadczeń przez ubez- pieczonych będących pracownikami mogą być ukształtowane inaczej niż ubezpieczonych z innych tytułów, w tym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę nakładczą (por. post. SN z dnia 8 lutego 2006 r., iii UZp 3/05). Uznano w nim ponadto, że z art. 2a u.s.u.s. nie można wywieść zakazu wprowadzenia zróżnicowanych systemów ubezpieczenia (zabezpie- czenia) społecznego dla pracowników i dla osób prowadzących działalność gospodarczą (tak w wyr. SN z dnia 22 stycznia 2002 r., ii UKN 58/01). Orzecznictwo: – wyr. SN z dnia 28 stycznia 2010 r., II UK 199/09 („W sprawach wskazanych w art. 2a ust. 2 ustawy z 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, a więc w sprawach dotyczących w szczególności warunków obję- cia systemem ubezpieczeń społecznych, obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek, obliczania wysokości świadczeń, a także okresu wypłaty świadczeń i zachowania prawa do nich nie ma podstaw prawnych do czynienia między ubezpieczonymi różnic związanych z płcią, stanem cywilnym, czy też sta- nem rodzinnym. Z zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych nie da się wywieść zakazu wprowadzania zróżnicowanych warunków ubezpieczenia (zabezpieczenia) społecznego dla pracowni- ków i dla ubezpieczonych z innych tytułów.”); 24 www.meritum-ubezpieczenia-spoleczne.abc.com.pl 3. ZASADy poDleGANiA UbeZpiecZeNiom SpołecZNym 26–27 – wyr. SN z dnia 15 grudnia 2009 r., II UK 138/09 („Reguły równości i niedyskryminowania stron stosunku ubezpieczenia społecznego (art. 2a ustawy z 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych) mogą być po- woływane jako zasady współżycia społecznego sprzeciwiające się wyłudzaniu nienależnych świadczeń z systemu ubezpieczeń społecznych w razie potencjalnego stwierdzenia nieważności umowy o pracę wskazywanej jako tytuł podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym.”); – post. SN z dnia 8 lutego 2006 r., III UZP 3/05 („Równe traktowanie ubezpieczonych nie oznacza „jednakowo- ści” stosunków ubezpieczenia społecznego wszystkich ubezpieczonych i każdego z nich. Zasady nabywa- nia prawa do świadczeń przez ubezpieczonych będących pracownikami mogą być ukształtowane inaczej niż ubezpieczonych z innych tytułów, w tym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę nakład- czą.”); – wyr. SN z dnia 22 stycznia 2002 r., II UKN 58/01 („Z art. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.) nie można wywieść zakazu wprowadze- nia zróżnicowanych systemów ubezpieczenia (zabezpieczenia) społecznego dla pracowników i dla osób prowadzących działalność gospodarczą.”); – wyr. TK z  dnia 11 listopada 1997  r., K 22/97 [„(...) nie ma bezwzględnej równości obywateli. Z  zasady równości wynika nakaz jednakowego traktowania wszystkich obywateli w obrębie określonej klasy (ka- tegorii). Wszystkie podmioty charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną) powinny być potraktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań, zarówno dyskry- minujących, jak i faworyzujących.”]; – wyr. TK z dnia 26 października 2006 r., SK 7/04 [„(...) z zasady równości wobec prawa wynika, iż wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w rów- nym stopniu, mają być t
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:


Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: