Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00312 005471 13646162 na godz. na dobę w sumie
MERITUM Ubezpieczenia społeczne 2017 - ebook/pdf
MERITUM Ubezpieczenia społeczne 2017 - ebook/pdf
Autor: , , , , , , , Liczba stron: 1570
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8107-441-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Poradnik omawia zagadnienia związane z systemem ubezpieczeń społecznych i świadczeniami ubezpieczeniowymi, mając na uwadze przede wszystkim praktyczne, przystępne przedstawienie tematu. Nie jest to więc komentarz do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ale swoisty poradnik przybliżający w sposób przystępny zasady funkcjonowania w praktyce systemu ubezpieczeń społecznych, jak i wszystkich związanych z nim świadczeń. Zaprezentowane zagadnienia mają szerokie ujęcie, gdyż dotyczą również świadczeń emerytalno-rentowych, świadczeń znajdujących się poza ubezpieczeniami społecznym, tj. świadczeń rodzinnych. Omówiono także zasady koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego państw UE.

Wydanie 2017 uwzględnia zmiany dotyczące m.in.:
? dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w trakcie urlopu wychowawczego;
? wstrzymania wypłaty świadczeń rodzinnych;
? dokumentacji składanej do ZUS niezbędnej do ustalenia prawa do zasiłku chorobowego i jego wypłaty (nowe wzory formularzy, zaświadczenia, formularze elektroniczne);
? zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu ojcowskiego;
? wymiaru zasiłku macierzyńskiego (nowe regulacje zilustrowane przykładami wariantowymi, z obliczeniami);
? podstawy wymiaru zasiłku chorobowego w związku z nowymi regulacjami dotyczącymi wynagrodzenia minimalnego;
? kwot emerytur wolnych od potrąceń (omówienie przepisów, które wejdą w życie z dniem 1 lipca 2017 r.);
? zasad (pierwszeństwa) potrącania z zasiłków kwot należności z tytułu zbiegu egzekucji;
? obniżenia wieku emerytalnego (omówienie przepisów, które będą obowiązywać od 1 października 2017 r.);
? konsekwencji wejścia w życie ww. przepisów o obniżeniu wieku emerytalnego dla emerytur pomostowych oraz nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych;
? gwarancji otrzymania najniższego świadczenia emerytalnego po wejściu w życie ww. ustawy o obniżeniu wieku emerytalnego;
? prawa do świadczenia przedemerytalnego dla osób, które utraciły prawo do świadczeń opiekuńczych (np. zasiłku opiekuńczego, zasiłku dla opiekuna);
? zmniejszenia wysokości świadczeń w trakcie roku rozliczeniowego.

Tekst wzbogacono ponadto o liczne nowe wariantowe przykłady ilustrujące wybrane zagadnienia oraz wybór najnowszego orzecznictwa.
Publikacja jest przeznaczona dla pracowników działów kadr, księgowości, biur księgowo-rachunkowych oraz terenowych oddziałów ZUS i jednostek pomocy społecznej.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

meritum ubezpieczenia społeczne 2017 MERITUM 8. WYDANIE WARSZAWA 2017 Redaktor merytoryczny: Jerzy Kuźniar Sędzia Sądu Najwyższego Wydawca: Magdalena Stojek-Siwińska Redaktor prowadzący: Beata Wawrzyńczak-Jędryka Opracowanie redakcyjne: Beata Wawrzyńczak-Jędryka Autorzy: Ewa Dziubińska-Lechnio – rozdziały: VII–XVII; Joanna Stępniak – rozdział V; Magdalena Kostrzewa – rozdział VI; Piotr Kostrzewa – rozdział I; Elżbieta Kowalczyk – rozdziały: VII.2.D–H, 3, VIII.1, IX.1.A.e, XII.1, XVI.1–8; Eliza Skowrońska – rozdziały: VII–XIV, XVII; Agnieszka Ślązak – rozdziały: II–IV © by Wolters Kluwer SA, Warszawa 2017 ISBN 978-83-8107-283-0 Wolters Kluwer SA 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. (centr.) 22 535 80 00, fax 22 535 80 01 infolinia 801 04 45 45 www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profinfo.pl e-mail: zamówienia@wolterskluwer.pl SPIS TREŚCI Strona Numer 11 13 17 22 23 25 115 131 136 165 173 188 219 237 243 252 257 260 263 265 269 300 306 311 314 323 372 Słowo wstępne Wykaz skrótów Rozdział I. System ubezpieczeń społecznych 1. Podstawowe pojęcia .............................................................................. 2. Zasady ogólne ........................................................................................ 3. Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym ............................... 4. Zbieg tytułów do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych ................... 5. Dobrowolne ubezpieczenia społeczne .................................................. 6. Zasady ustalania składek na ubezpieczenia społeczne ....................... 7. Składka na Fundusz Emerytur Pomostowych ...................................... 8. Ulgi w spłacie należności z tytułu składek ............................................ 9. Zasady zgłaszania danych do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych .... 10. Zasady rozliczania składek na ubezpieczenia społeczne .................... 11. Konto ubezpieczonego i konto płatnika składek ................................... 12. Dokumenty ubezpieczeniowe ................................................................ 13. Sądowa kontrola decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ............. 14. Kontrola wykonywania obowiązków z zakresu ubezpieczeń społecznych ............................................................................................ 15. Sankcje za uchybienie obowiązkom z zakresu ubezpieczeń społecznych ............................................................................................ 16. Zwrot nienależnie pobranych świadczeń ............................................... 17. Wiążące interpretacje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ................. 18. Ubezpieczenie zdrowotne ...................................................................... 19. Składka na Fundusz Pracy ..................................................................... 20. Składka na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych .... Rozdział II. Świadczenia z ubezpieczenia chorobowego w razie choroby i macierzyństwa 1 21 26 200 215 220 254² 255 267 294 313 316 328 338 345 350 350¹ 351 373 379 1. Zagadnienia ogólne ................................................................................ 2. Zasiłek chorobowy ................................................................................. 3. Świadczenie rehabilitacyjne ................................................................... 385 400 452 www.meritum.wolterskluwer.pl/ubezpieczeniaspoleczne 5 SPIS tReścI Strona 382 384 423 432 482 505 506 507 521 531 534 541 542 544 551 564 567 576 576 581 583 599 610 617 620 636 661 663 666 685 687 688 688 689 4. Zasiłek wyrównawczy ............................................................................. 5. Zasiłek macierzyński .............................................................................. 6. Zasiłek opiekuńczy ................................................................................. 7. Podstawa wymiaru zasiłków dla pracowników ...................................... 8. Podstawa wymiaru świadczeń dla ubezpieczonych niebędących pracownikami ......................................................................................... Rozdział III. Świadczenia w razie choroby z ubezpieczenia wypadkowego 1. Podmioty uprawnione do świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego oraz zakres świadczeń .................................................. 2. Definicja wypadku przy pracy i choroby zawodowej ............................ 3. Zasady ustalania prawa do świadczeń .................................................. 4. Wysokość świadczeń oraz dokumentacja ............................................ 5. Podstawa wymiaru świadczeń ............................................................... Rozdział IV. Zasady wypłaty świadczeń 1. Podmioty zobowiązane do wypłaty świadczeń .................................... 2. Terminy wypłaty świadczeń .................................................................... 3. Świadczenia pobrane nienależnie oraz wypłacone bezpodstawnie .... 4. Potrącenia ............................................................................................... 5. Tryb odwoławczy .................................................................................... 6. Przedawnienie roszczeń ......................................................................... 7. Finansowanie wypłacanych świadczeń ................................................. Rozdział V. Świadczenia rodzinne z budżetu państwa 1. Zagadnienia ogólne ................................................................................ 2. Zagadnienia szczegółowe dotyczące zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego ......................................................... 3. Zagadnienia szczegółowe dotyczące świadczeń opiekuńczych (zasiłek pielęgnacyjny oraz świadczenie pielęgnacyjne) ...................... 4. Pozostałe świadczenia związane z urodzeniem dziecka ...................... 5. Postępowanie w sprawie przyznawania i wypłacania świadczeń rodzinnych .............................................................................................. 6. Wzory dokumentów ................................................................................ Rozdział VI. Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego państw członkowskich UE/EOG 1. Zagadnienia ogólne ................................................................................ 2. Zasady ustalania właściwego ustawodawstwa .................................... 3. Praca najemna w więcej niż jednym państwie członkowskim .............. 4. Działalność na własny rachunek w więcej niż jednym państwie członkowskim ......................................................................................... 5. Elementy służące ustaleniu miejsca zamieszkania .............................. 6. Działalność na własny rachunek i praca najemna w kilku państwach członkowskich ..................................................................... 7. Personel kontraktowy Wspólnot Europejskich ...................................... Numer 459 463 494 510 563 569 572 581 591 594 599 603 605 610 614 615 616 618 669 690 695 701 735 741 743 768 771 772 773 774 6 www.meritum.wolterskluwer.pl/ubezpieczeniaspoleczne Strona SPIS tReścI Numer 690 691 692 694 696 705 706 707 721 763 764 819 857 860 960 1016 1057 1058 1063 1076 1089 1109 1115 1119 8. Artykuł 16 rozporządzenia 883/2004 wyjątkiem od postanowień zawartych w art. 11–15 ........................................................................... 9. Obywatele państw trzecich .................................................................... 10. Osoby zatrudnione przez podmioty zagraniczne z państw członkowskich UE/EOG ......................................................................... 11. Przejęcie obowiązków płatnika składek przez pracownika .................. 12. Zasady wypełniania formularza A1 ........................................................ Rozdział VII. Prawo do emerytur ustalanych na dotychczasowych zasadach 1. Wprowadzenie ......................................................................................... 2. Prawo do emerytury dla ubezpieczonych urodzonych przed dniem 1 stycznia 1949 r. .................................................................................... 3. Prawo do emerytury przewidzianej w art. 46 i 50 u.e.r. oraz art. 88 ustawy – Karta Nauczyciela dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. a przed dniem 1 stycznia 1969 r. ........................................................... Rozdział VIII. Renty z FUS 776 777¹ 778 781 784 794 796 832 1. Renta z tytułu niezdolności do pracy ..................................................... 2. Renta rodzinna ........................................................................................ 868 892 Rozdział IX. Obliczanie wysokości emerytur ustalanych na dotychczasowych zasadach oraz rent 1. Czynniki kształtujące prawo i wysokość emerytur przyznawanych na dotychczasowych zasadach oraz rent z tytułu niezdolności do pracy ....................................................................................................... 2. Ustalanie wysokości emerytury obliczanej na dotychczasowych zasadach oraz renty z tytułu niezdolności do pracy ............................. 3. Zawieszanie prawa do świadczeń lub zmniejszanie ich wysokości w związku z osiąganiem przychodów ................................................... Rozdział X. Przyznawanie i wypłata emerytur i rent 1. Powstanie i ustanie prawa do emerytury i renty .................................... 2. Wypłata świadczeń ................................................................................. 3. Decyzje organów rentowych .................................................................. 4. Nienależnie pobrane świadczenia ......................................................... 5. Niezrealizowane świadczenia ................................................................ 6. Postępowanie odwoławcze .................................................................... 919 1045 1101 1150 1153¹ 1163 1169 1179 1184 Rozdział XI. Postępowanie w sprawach o emeryturę ustalaną na dotychczasowych zasadach i rentę 1122 1133 1136 1138 1. Wniosek o emeryturę lub rentę .............................................................. 2. Dokumenty przedkładane wraz z wnioskiem o emeryturę lub rentę ... 3. Środki dowodowe ................................................................................... 4. Sposób wypełniania wniosków .............................................................. 1189 1211 1223 1228 www.meritum.wolterskluwer.pl/ubezpieczeniaspoleczne 7 SPIS tReścI Strona 1197 1198 1199 1202 1205 1219 1220 1257 1309 1311 1314 1319 1321 1324 1325 1327 1344 1361 1363 1364 1374 1374 5. Decyzja organu rentowego .................................................................... 6. Możliwość ubiegania się o inne świadczenie ........................................ 7. Postępowanie w sprawie świadczeń przyznawanych w drodze wyjątku przez Prezesa ZUS .................................................................... 8. Sposób obliczania świadczeń i okresów uwzględnianych przy ustalaniu świadczeń ............................................................................... 9. Wznowienie postępowania .................................................................... Rozdział XII. Nowe emerytury oraz ich wysokość 1. Emerytura dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. ..................................................................................................... 2. Wysokość nowej emerytury ................................................................... Rozdział XIII. Okresowa emerytura kapitałowa 1. Okresowa emerytura kapitałowa ........................................................... 2. Wysokość okresowej emerytury kapitałowej ........................................ 3. Postępowanie o okresową emeryturę kapitałową ................................ 4. Wypłata okresowej emerytury kapitałowej ............................................ 5. Pojęcie członka OFE ............................................................................. Rozdział XIV. Emerytury pomostowe 1. Warunki wymagane do nabycia prawa do emerytury pomostowej ..... 2. Szczególne przypadki ustalania uprawnień do emerytury pomostowej 3. Wysokość emerytury pomostowej ......................................................... 4. Powstanie prawa do emerytury pomostowej ........................................ 5. Postępowanie w sprawie emerytury pomostowej i zasady jej wypłaty 6. Ustanie prawa do emerytury pomostowej ............................................. 7. Zawieszenie prawa do emerytury pomostowej lub zmniejszenie jej wysokości w związku z osiąganiem przychodu .................................... 1377 Rozdział XV. Świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego 1379 1380 1381 1385 1396 1408 1417 1423 1443 1444 1446 1468 1474 1. Zakres podmiotowy ustawy wypadkowej .............................................. 2. Zakres przedmiotowy ustawy wypadkowej ........................................... 3. Rodzaje wypadków ................................................................................ 4. Elementy definicji wypadków ................................................................. 5. Choroba zawodowa ............................................................................... 6. Wyłączenie prawa do świadczeń ........................................................... 7. Jednorazowe odszkodowanie ............................................................... 8. Renta z tytułu niezdolności do pracy ..................................................... 9. Renta szkoleniowa .................................................................................. 10. Renta rodzinna ........................................................................................ 11. Obowiązki płatnika składek ................................................................... 12. Przypadki, do których stosuje się przepisy ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. i wcześniejsze .............................................................. 13. Postępowanie w sprawach świadczeń .................................................. Numer 1258 1265 1266 1274 1275¹ 1277 1280 1295 1297 1300 1301 1303 1306 1325 1341 1345 1346 1355 1356 1360 1364 1365 1371 1379 1382 1392 1401 1408 1409 1410 1431 1440 8 www.meritum.wolterskluwer.pl/ubezpieczeniaspoleczne Strona SPIS tReścI Numer 1477 1479 1480 1480 1481 1500 1502 1506 1507 1507 1519 Rozdział XVI. Świadczenia i zasiłki przedemerytalne 1. Świadczenia przedemerytalne przyznawane na zasadach i w wysokości określonych w ustawie o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu ................................................................ 2. Zasiłek przedemerytalny przyznawany na zasadach określonych w ustawie o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu ...................... 3. Przejęcie wypłaty świadczeń i zasiłków przedemerytalnych przez ZUS 4. Warunki wymagane do przyznania świadczenia przedemerytalnego na podstawie ustawy o świadczeniach przedemerytalnych ................................................................................. 5. Wysokość świadczeń i zasiłków przedemerytalnych ........................... 6. Ustanie prawa do świadczenia i zasiłku przedemerytalnego, zawieszenie prawa do tego świadczenia oraz zbieg prawa do świadczenia z rentą rodzinną ................................................................. 7. Zbieg prawa do świadczenia i zasiłku przedemerytalnego z prawem do renty rodzinnej .................................................................. 8. Zasady wstrzymywania wypłaty świadczenia i zasiłku przedemerytalnego wynikające z ustawy o emeryturach i rentach z FUS ....................................................................................................... 9. Zawieszenie lub zmniejszenie wysokości świadczeń (zasiłków) przedemerytalnych ................................................................................. 10. Postępowanie o świadczenie przedemerytalne .................................... 1531 Rozdział XVII. Nauczycielskie świadczenia kompensacyjne 1532 1532 1537 1538 1547 1549 1. Wprowadzenie ........................................................................................ 2. Warunki wymagane do nabycia prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego ............................................................. 3. Wysokość nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego ............. 4. Powstanie, ustanie oraz zawieszenie prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego ............................................................. 5. Postępowanie w sprawach o nauczycielskie świadczenia kompensacyjne i wypłata tych świadczeń ............................................ Indeks rzeczowy 1443 1444 1445 1446 1483 1487 1498 1499 1500 1523 1535 1538 1545 1549 1553 www.meritum.wolterskluwer.pl/ubezpieczeniaspoleczne 9 SŁOWO WSTĘPNE Publikacja stanowi próbę całościowego przedstawienia obecnie obowiązującego systemu ubezpieczeń społecznych budowanego od początku 1999 r., który podlega jednak bieżącej mo- dernizacji. Do końca 1998 r. system ten był w dużej mierze oparty na tzw. zabezpieczeniu spo- łecznym, natomiast obecnie jest to system ubezpieczeniowy, polegający – mówiąc w uprosz- czeniu – na powiązaniu składek ubezpieczeniowych z należnym świadczeniem. W ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, wyodrębnione zostały cztery ryzyka ubezpieczeniowe: emerytalne, rentowe, chorobowe oraz wypadkowe i każde z nich ma na celu ochronę ubezpieczonego. Dla większości osób aktywnych zawodowo ubez- pieczenia społeczne mają charakter obowiązkowy, a podleganie im jest zasadniczym warun- kiem nabycia prawa do świadczeń wchodzących w ich zakres. W opracowaniu przedstawiono całościowo problematykę systemu i uregulowanych w nim świadczeń, mając na uwadze głównie względy praktyczne, poradnikowe. Nie jest to więc ko- mentarz do „ubezpieczeń społecznych”, ale swego rodzaju poradnik przedstawiający główne założenia systemu ubezpieczeń społecznych i świadczeń ubezpieczeniowych, uzupełniony o uwagi dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego państw członkowskich Unii europejskiej. Wiele miejsca poświęcono zagadnieniom związanym z udzielaniem po- mocy socjalnej rodzinie, w tym systemowi świadczeń rodzinnych – zasadom przyznawania i wypłaty zasiłków rodzinnych oraz dodatków pieniężnych do niego. Niewątpliwą zaletą publi- kacji jest wyczerpujące ujęcie tematu – obejmuje ona właściwie całość zagadnień związanych z ubezpieczeniami społecznymi, od zasad objęcia ubezpieczeniem społecznym, kwestii tzw. oskładkowania, po świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Warto przy tym zauważyć, że prezentowana praca stanowi swego rodzaju drugą – ubezpieczeniową część obecnego od lat na rynku Meritum. Prawo pracy. Korzystanie z publikacji oraz szybkie odnajdywanie potrzebnych informacji jest możliwe dzię- ki zastosowanym rozwiązaniom, takim jak: – układ treści podzielony na zwięzłe fragmenty, – zamieszczane na marginesach numery, które wskazują na ważne pojęcie wraz z jego obja- śnieniem, – system wewnętrznych odesłań w tekście, zapewniający odszukanie interesującego zagad- nienia, które pojawiło się już w innym miejscu publikacji, dzięki czemu uniknięto również zbędnych powtórzeń, – liczne, wyraźnie wyodrębnione przykłady, – uwypuklenie najistotniejszych kwestii przez zaznaczenie ramką i hasłem WAŻNE!, – zamieszczone wzory dokumentów ubezpieczeniowych wraz ze wskazaniem sposobu ich prawidłowego wypełniania, – wykazy, schematy i tablice, – wskazanie podstawy prawnej dla omawianego tematu, instytucji, www.meritum.wolterskluwer.pl/ubezpieczeniaspoleczne 11 SłOWO WStęPNe w tekście, – czytelne podsumowanie omawianego zagadnienia przez podanie reprezentatywnego orzecznictwa, a także stanowiska Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w danej sprawie, – szczegółowy i wyczerpujący indeks rzeczowy z odniesieniami do numerów brzegowych – przyjazna dla czytelnika szata graficzna. Autorami są praktycy, pracownicy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którzy na co dzień para- ją się tą problematyką. Poza omówieniami, w opracowaniu przedstawiono obszernie orzecz- nictwo sądowe, dotyczące poruszanych kwestii oraz liczne przykłady przybliżające prezento- wane zagadnienia. W dniu 16 listopada 2016 r. została uchwalona ustawa o zmianie ustawy o emeryturach i ren- tach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 38). Ustawa ta wejdzie w życie z dniem 1 października 2017 r. Najistotniejsze regulacje dotyczą obniżenia wieku emerytalnego do wieku obowiązującego przed nowelizacją wprowadzoną ustawą z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emery- turach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 637). Oznacza to zatem, że z chwilą wejścia w życie nowelizacji powszechny wiek emery- talny będzie wynosił 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Obniżenie wieku emerytalnego pociąga za sobą także inne zmiany, na które zwracamy uwagę w kolejnych rozdziałach publikacji. Warszawa, styczeń 2017 r. SSN Jerzy Kuźniar 12 www.meritum.wolterskluwer.pl/ubezpieczeniaspoleczne WYKAZ SKRÓTÓW 1. Źródła prawa k.c. ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 380 z późn. zm.) k.k. k.p. k.p.a. k.p.c. k.r.o. u.e.r. ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1137 z późn. zm.) ustawa z  dnia 26 czerwca 1974  r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.  U. z  2016  r. poz.  1666 z późn. zm.) ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 23 z późn. zm.) ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1822 z późn. zm.) ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 z późn. zm.) ustawa z  dnia 17 grudnia 1998  r. o  emeryturach i  rentach z  Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 887 z późn. zm.) u.o.dz. ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 157) u.o.r.p.n.p. ustawa z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1256) u.p.d.o.f. u.p.w.p. u.p.z.i.r.p. u.s.d.g. u.s.u.s. ustawa z  dnia 26 lipca 1991  r. o  podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 2032 z późn. zm.) ustawa z  dnia 30 czerwca 2000  r. – Prawo własności przemysłowej (tekst jedn.: Dz.  U. z 2013 r. poz. 1410 z późn. zm.) ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 645 z późn. zm.) ustawa z  dnia 2 lipca 2004  r. o  swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn.: Dz.  U. z 2016 r. poz. 1829 z późn. zm.) ustawa z  dnia 13 października 1998  r. o  systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 963 z późn. zm.). u.s.z. ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1811) u.ś.p.ch.m. ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 372 z późn. zm.) u.ś.r. ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 z późn. zm.) www.meritum.wolterskluwer.pl/ubezpieczeniaspoleczne 13 WyKAZ SKRótóW u.u.s.r. ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 277 z późn. zm.) u.w.p.ch.z. ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 1242 z późn. zm.) 2. Organy orzekające ETS/ TSUE Europejski Trybunał Sprawiedliwości/ Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej NSA s.apel. SN SO TK Naczelny Sąd Administracyjny sąd apelacyjny Sąd Najwyższy sąd okręgowy Trybunał Konstytucyjny 3. Publikatory Dz. U. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej Dz. Urz. UE Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej M.P. Monitor Polski – Dziennik Urzędowy Rzeczypospolitej Polskiej 4. Inne ABW art. AW BOR CBA Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego artykuł Agencja Wywiadu Biuro Ochrony Rządu Centralne Biuro Antykorupcyjne CEIDG Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej cyt. cz. ds. EOG FEP FUS GUS KRUS KSAP cytat, cytowana (e, y) część do spraw Europejski Obszar Gospodarczy Fundusz Emerytur Pomostowych Fundusz Ubezpieczeń Społecznych Główny Urząd Statystyczny Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Krajowa Szkoła Administracji Publicznej KSI ZUS Kompleksowy System Informatyczny Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lit. m.in. litera między innymi MGPiPS Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej MPiPS MPS Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Ministerstwo Polityki Społecznej MRPiPS Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej MZ NFZ 14 Ministerstwo Zdrowia Narodowy Fundusz Zdrowia www.meritum.wolterskluwer.pl/ubezpieczeniaspoleczne WyKAZ SKRótóW niepubl. niepublikowany np. OFE PE na przykład otwarty fundusz emerytalny Parlament Europejski PFRON Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych pkt PIP por. post. PSP rozp. s punkt Państwowa Inspekcja Pracy porównaj postanowienie Państwowa Straż Pożarna rozporządzenie strona (y) tekst jedn. tekst jednolity tj. tzn. tzw. SC SG SKW SW SWW uchw. UE ust. uw. wyd. wyr. w zw. zarz. zd. zm. zob. to jest to znaczy tak zwana (e, y) Służba Celna Straż Graniczna Służba Kontrwywiadu Wojskowego Służba Więzienna Służba Wywiadu Wojskowego uchwała Unia Europejska ustęp uwaga (i) wydanie wyrok w związku zarządzenie zdanie zmiana (y) zobacz z późn. zm. z późniejszymi zmianami ZUS Zakład Ubezpieczeń Społecznych www.meritum.wolterskluwer.pl/ubezpieczeniaspoleczne 15 ROZDZIAŁ I System ubezpieczeń społecznych Piotr Kostrzewa SPIS TREŚCI 1. Podstawowe pojęcia ..................... 1 2. Zasady ogólne ................................... 21 3. Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym ... A. Pracownik ................................................... a. Zakres przedmiotowy obowiązku 26 26 ubezpieczeń społecznych .......................... 29 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. c. Podstawa wymiaru składek ........................ Przychody ze stosunku pracy wolne od składek na ubezpieczenia społeczne .... d. Płatnik składek ............................................. B. Osoba wykonująca pracę nakładczą a. Zakres przedmiotowy obowiązku 30 31 34 89 90 ubezpieczeń społecznych .......................... 91 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. c. Podstawa wymiaru składek ........................ d. Płatnik składek ............................................. C. Członek spółdzielni ................................ a. Zakres przedmiotowy obowiązku 92 93 95 96 ubezpieczeń społecznych .......................... 97 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń 98 społecznych .................................................. c. Podstawa wymiaru składek ........................ 99 d. Płatnik składek ............................................. 100 D. Zleceniobiorca ......................................... 101 a. Zakres przedmiotowy obowiązku ubezpieczeń społecznych .......................... 110 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 111 c. Podstawa wymiaru składek ........................ 112 d. Płatnik składek ............................................. 113 E. Osoba prowadząca pozarolniczą działalność ................................................. 114 a. Zakres przedmiotowy obowiązku ubezpieczeń społecznych .......................... 117 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 118 c. Podstawa wymiaru składek ........................ 122 d. Płatnik składek ............................................. 127 F. Osoba współpracująca .......................... 128 a. Zakres przedmiotowy obowiązku ubezpieczeń społecznych .......................... 129 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 130 c. Podstawa wymiaru składek ........................ 131 d. Płatnik składek ............................................. 133 G. Poseł, senator ............................................ 134 a. Zakres przedmiotowy obowiązku ubezpieczeń społecznych .......................... 135 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 136 c. Podstawa wymiaru składek ........................ 137 d. Płatnik składek ............................................. 138 H. Stypendysta sportowy .......................... 139 a. Zakres przedmiotowy obowiązku ubezpieczeń społecznych .......................... 140 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 141 c. Podstawa wymiaru składek ........................ 142 d. Płatnik składek ............................................. 143 I. Bezrobotny ................................................ 144 a. Zakres przedmiotowy obowiązku ubezpieczeń społecznych .......................... 145 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 146 c. Podstawa wymiaru składek ........................ 147 SPIS tReścI SyStem UBeZPIecZeń SPOłecZNycH d. Płatnik składek ............................................. 148 J. Osoba pobierająca stypendium ........ 149 a. Zakres przedmiotowy obowiązku ubezpieczeń społecznych .......................... 150 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 151 c. Podstawa wymiaru składek ........................ 152 d. Płatnik składek ............................................. 153 K. Duchowni ................................................... 154 a. Zakres przedmiotowy obowiązku ubezpieczeń społecznych .......................... 155 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 156 c. Podstawa wymiaru składek ........................ 157 d. Płatnik składek ............................................. 158 L. Żołnierz niezawodowy .......................... 159 a. Zakres przedmiotowy obowiązku ubezpieczeń społecznych .......................... 161 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 162 c. Podstawa wymiaru składek ........................ 163 d. Płatnik składek ............................................. 164 M. Osoba odbywająca służbę zastępczą .................................................... 165 a. Zakres przedmiotowy obowiązku ubezpieczeń społecznych .......................... 166 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 167 c. Podstawa wymiaru składek ........................ 168 d. Płatnik składek ............................................. 169 N. Funkcjonariusz Służby Celnej ............. 170 a. Zakres przedmiotowy obowiązku ubezpieczeń społecznych .......................... 171 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 172 c. Podstawa wymiaru składek ........................ 173 d. Płatnik składek ............................................. 174 O. Osoba przebywająca na urlopie wychowawczym lub pobierająca zasiłek macierzyński ............................... 175 a. Zakres przedmiotowy obowiązku ubezpieczeń społecznych .......................... 178 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 179 c. Podstawa wymiaru składek ........................ 180 d. Płatnik składek ............................................. 181 P. Osoba pobierająca świadczenie socjalne, zasiłek socjalny ...................... 182 a. Zakres przedmiotowy obowiązku ubezpieczeń społecznych .......................... 183 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 184 c. Podstawa wymiaru składek ........................ 185 d. Płatnik składek ............................................. 186 R. Osoba pobierająca świadczenie szkoleniowe .............................................. 187 a. Zakres przedmiotowy obowiązku ubezpieczeń społecznych .......................... 188 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 189 c. Podstawa wymiaru składek ........................ 190 d. Płatnik składek ............................................. 191 S. Osoba pobierająca świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna .................................................... 192 a. Zakres przedmiotowy ubezpieczeń społecznych .................................................. 193 b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 194 c. Podstawa wymiaru składek ........................ 195 d. Płatnik składek ............................................. 196 T. Osoba wykonująca pracę na podstawie umowy o dzieło ................. 197 U. Członek zarządu ..................................... 198 V. Niania .......................................................... 199¹ a. Zakres przedmiotowy ubezpieczeń społecznych .................................................. 199² b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 199³ c. Podstawa wymiaru składek ........................ 199⁴ d. Płatnik składek ............................................. 199⁵ W. Osoba sprawująca osobistą opiekę nad dzieckiem .......................................... 199⁶ a. Zakres przedmiotowy ubezpieczeń społecznych .................................................. 199⁷ b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 199⁸ c. Podstawa wymiaru składek ........................ 199⁹ d. Płatnik składek ............................................. 199¹⁰ X. Członek rady nadzorczej ....................... 199¹¹ a. Zakres przedmiotowy ubezpieczeń społecznych .................................................. 199¹² b. Ramy czasowe obowiązku ubezpieczeń społecznych .................................................. 199¹³ c. Podstawa wymiaru składek ........................ 199¹⁴ d. Płatnik składek ............................................. 199¹⁵ 4. Zbieg tytułów do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych .......................................... 200 18 www.meritum.wolterskluwer.pl/ubezpieczeniaspoleczne SPIS tReścI A. Pracownik wykonujący umowy cywilnoprawne lub umowę o pracę nakładczą ................................................... 201 B. Pracownik prowadzący pozarolniczą działalność ....................... 202 C. Pracownik mający ustalone prawo niepodlegający wpisowi do rejestru REGON ........................................................... 226 Płatnicy składek zgłaszający do ubezpieczenia wypadkowego co najmniej 10 ubezpieczonych, podlegający wpisowi do rejestru REGON .... 227 do emerytury lub renty ......................... 203 Wyliczenie przez ZUS stopy procentowej D. Osoba prowadząca pozarolniczą działalność, wykonująca umowy cywilnoprawne ........................................ 204 E. Osoba prowadząca pozarolniczą działalność, wykonująca umowę o pracę nakładczą ................................... 205 F. Osoba prowadząca pozarolniczą działalność, mająca ustalone prawo do emerytury lub renty ......................... 206 G. Zleceniobiorca wykonujący dwie lub więcej umów cywilnoprawnych 207 H. Zleceniobiorca wykonujący umowę o pracę nakładczą ................................... 208 I. Zleceniobiorca mający ustalone składki na ubezpieczenie wypadkowe ..... 229 Informacja ZUS IWA ..................................... 230 b. Składka do otwartego funduszu emerytalnego ............................................... 232 B. Zasady finansowania składek na ubezpieczenia społeczne ............... 233 a. Refundacja składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych ........ 236 C. Płatnik składek na ubezpieczenia społeczne ................................................... 239 a. Wynagrodzenie płatnika składek .............. 241 D. Ustalanie wartości pieniężnej świadczeń w naturze stanowiących podstawę wymiaru składek ................. 242 prawo do emerytury lub renty ........... 209 E. Przeliczanie przychodów J. Zbieg ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia społecznego rolników ...................................................... 211 K. Zbieg ubezpieczeń społecznych i systemu zaopatrzenia emerytalnego ........................................... 214 5. Dobrowolne ubezpieczenia społeczne .............................................. 215 A. Dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i rentowe ............................ 216 B. Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ................................................ 218 C. Ramy czasowe dobrowolnych ubezpieczeń społecznych .................... 219 6. Zasady ustalania składek na ubezpieczenia społeczne ......... 220 A. Wysokość składek na ubezpieczenia społeczne ................................................... 221 a. Zasady różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe ..... 222 Liczba ubezpieczonych ............................... 224 Rejestr REGON .............................................. 225 Płatnicy składek zgłaszający do ubezpieczenia wypadkowego nie więcej niż 9 ubezpieczonych lub osiąganych w walutach obcych stanowiących podstawę wymiaru składek ........................................................ 243 F. Roczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe .................................................... 244 G. Odsetki za zwłokę ................................... 248 H. Nienależnie opłacone składki na ubezpieczenia społeczne ............... 249 I. Przedawnienie należności z tytułu składek ........................................................ 251 J. Odpowiedzialność osób trzecich za zaległości składkowe ........................ 254¹ 7. Składka na Fundusz Emerytur Pomostowych ............ 254² A. Ubezpieczeni, za których opłaca się składkę na FEP .......................................... 254³ B. Podstawa wymiaru składki na FEP .... 254⁴ C. Tryb opłacania i rozliczania składki na FEP .......................................................... 254⁵ D. Zgłoszenie i korekta danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze ................. 254⁶ E. Sankcje z tytułu nieopłacenia składek na FEP .......................................... 254⁷ 8. Ulgi w spłacie należności z tytułu składek ............................... 255 www.meritum.wolterskluwer.pl/ubezpieczeniaspoleczne 19 SPIS tReścI SyStem UBeZPIecZeń SPOłecZNycH A. Umorzenie należności z tytułu składek ........................................................ 256 B. Odroczenie terminu płatności ............ 261 C. Rozłożenie na raty należności z tytułu składek ........................................ 264 9. Zasady zgłaszania danych do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ........................................ 267 A. Zgłoszenie i wyrejestrowanie płatnika składek ....................................... 268 B. Zgłoszenie i wyrejestrowanie ubezpieczonego ...................................... 272 C. Zasady korygowania dokumentów zgłoszeniowych ....................................... 275 a. Korekta dokumentu zgłoszenia płatnika składek ZUS ZFA/ZUS ZPA .......................... 276 Korekta danych organizacyjnych ............... 277 Korekta danych identyfikacyjnych płatnika składek ........................................... 278 Korekta danych ewidencyjnych i adresowych płatnika składek ................... 280 b. Korekta adresu prowadzenia działalności gospodarczej ............................................... 281 c. Korekta numeru rachunku bankowego .... 282 d. Korekta danych wykazanych D. Korekta dokumentu zgłoszenia do ubezpieczeń ZUS ZUA/ZUS ZZA ........ 284 a. Korekta danych organizacyjnych ............... 285 b. Korekta danych identyfikacyjnych płatnika składek ........................................... 286 c. Korekta danych identyfikacyjnych ubezpieczonego .......................................... 287 d. Korekta danych ewidencyjnych i adresowych ubezpieczonego .................. 289 e. Korekta kodu tytułu ubezpieczenia .......... 290 E. Korekta danych wykazanych w dokumencie ZUS ZCNA .................... 291 F. Korekta danych wykazanych w dokumencie ZUS ZIUA ...................... 292 G. Korekta danych wykazanych w dokumencie ZUS ZWUA ................... 293 H. Korekta danych wykazanych w dokumencie ZUS ZSWA ................... 293¹ 10. Zasady rozliczania składek na ubezpieczenia społeczne 294 A. Dokumenty rozliczeniowe ................... 295 a. Deklaracja rozliczeniowa ZUS DRA ........... 296 w dokumencie ZUS ZWPA .......................... 283 B. Imienny raport miesięczny ZUS RCA ......... 298 b. c. Raport imienny o należnych składkach na ubezpieczenie zdrowotne ZUS RZA ..... 300 d. Raport imienny o wypłaconych świadczeniach i przerwach w opłacaniu składek ZUS RSA .......................................... 302 B. Zasady ogólne korygowania dokumentów rozliczeniowych ........... 304 a. Zasady korygowania imiennych raportów miesięcznych ............................... 306 C. Przechowywanie dokumentów ubezpieczeniowych i bankowych dokumentów płatniczych .................... 308 D. Raport miesięczny/roczny dla osoby ubezpieczonej ............................ 309 E. Terminy opłacania składek i składania dokumentów rozliczeniowych ....................................... 310 F. Forma opłacania składek na ubezpieczenia społeczne ............... 311 11. Konto ubezpieczonego i konto płatnika składek ........... 313 A. Udostępnianie danych z konta ubezpieczonego i konta płatnika składek ........................................................ 315 Informacja o stanie konta ubezpieczonego w ZUS ........................ 315¹ 12. Dokumenty ubezpieczeniowe ............................. 316 A. Wykazywanie kodów w dokumentach ubezpieczeniowych ............................... 318 B. Tryb i forma przekazywania dokumentów ubezpieczeniowych ... 319 C. Przechowywanie dokumentów ubezpieczeniowych i bankowych dokumentów płatniczych .................... 320 D. Wykazywanie identyfikatorów numerycznych w dokumentach ubezpieczeniowych ............................... 321 E. Wykazywanie danych identyfikacyjnych płatnika składek .... 322 F. Program do przekazywania dokumentów ubezpieczeniowych w formie dokumentu elektronicznego ....................................... 327 G. Kwalifikowany podpis elektroniczny ... 327¹ H. Platforma Usług Elektronicznych ...... 327² 20 www.meritum.wolterskluwer.pl/ubezpieczeniaspoleczne SPIS tReścI 13. Sądowa kontrola decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ........................................ 328 A. Postępowanie przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych ................... 329 B. Postępowanie odrębne w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych .... 330 14. Kontrola wykonywania obowiązków z zakresu ubezpieczeń społecznych ........ 338 A. Zakres przedmiotowy kontroli ........... 339 B. Zasady przeprowadzania czynności kontrolnych ............................................... 340 C. Prawa i obowiązki płatnika składek w trakcie kontroli ..................................... 343 15. Sankcje za uchybienie obowiązkom z zakresu ubezpieczeń społecznych ........ 345 A. Odpowiedzialność administracyjna .... 346 B. Odpowiedzialność karna ...................... 347 16. Zwrot nienależnie pobranych świadczeń .................. 350 17. Wiążące interpretacje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ........................................ 350¹ A. Zakres podmiotowy i przedmiotowy wniosku o wiążącą interpretację .............................................. 350² B. Wymogi formalne wniosku o wiążącą interpretację ......................... 350³ C. Opłata od wniosku o wiążącą interpretację .............................................. 350⁴ D. Forma wiążącej interpretacji ............... 350⁵ E. Skutki prawne wiążącej interpretacji ............................................... 350⁶ F. Wiążące interpretacje NFZ ................... 350⁷ 18. Ubezpieczenie zdrowotne ....... 351 A. Zasady podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu ........................................... 352 B. Obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne .................................................. 353 C. Zbieg tytułów do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego .............. 354 a. Dwa lub więcej rodzajów pozarolniczej działalności ................................................... 355 b. Osoba prowadząca pozarolniczą działalność, zaliczona do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności .................................... 356 c. Osoba prowadząca pozarolniczą działalność, pobierająca zasiłek macierzyński ................................................ 356¹ D. Dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne .................................................. 357 E. Członek rodziny osoby ubezpieczonej .......................................... 361 F. Wysokość składki .................................... 363 G. Podstawa wymiaru składek ................. 364 H. Zasady finansowania składek na ubezpieczenie zdrowotne ............. 366 I. Zasady zgłaszania do ubezpieczenia zdrowotnego ........ 368 J. Płatnik składek ......................................... 370 K. Zasady rozliczania i opłacania składek ........................................................ 372 L. Weryfikacja prawa do świadczeń opieki zdrowotnej ................................... 372¹ 19. Składka na Fundusz Pracy ..... 373 A. Zakres podmiotowy i przedmiotowy obowiązku opłacania składek na Fundusz Pracy 374 B. Wysokość i podstawa wymiaru składki na Fundusz Pracy ..................... 377 C. Zasady opłacania składek na Fundusz Pracy .................................... 378 20. Składka na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych ................................... 379 A. Zakres podmiotowy i przedmiotowy obowiązku opłacania składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych ......................................... 380 B. Wysokość i podstawa wymiaru składki na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych ......................................... 383 C. Zasady opłacania składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych ................... 384 www.meritum.wolterskluwer.pl/ubezpieczeniaspoleczne 21 1–12 SyStem UBeZPIecZeń SPOłecZNycH 1. Podstawowe pojęcia Artysta – osoba wykonująca zarobkowo działalność artystyczną w dziedzinie sztuki aktorskiej i estradowej, reżyserii teatralnej i estradowej, sztuki tanecznej i cyrkowej oraz w dziedzinie dyrygentury, wokalistyki, instrumentalistyki, kostiumografii, scenografii, a także w dziedzinie produkcji audiowizualnej reżyserów, scenarzystów, operatorów obrazu i dźwięku, montaży- stów i kaskaderów. Chałupnik – osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę nakładczą. Członek spółdzielni – członek rolniczej spółdzielni produkcyjnej, innej spółdzielni zajmują- cej się produkcją rolną oraz spółdzielni kółek rolniczych zajmującej się produkcją rolną, który wykonuje pracę na rzecz spółdzielni na innej podstawie niż stosunek pracy lub wytwarza na jej rzecz produkty rolne w prowadzonym przez siebie gospodarstwie. Konto ubezpieczonego – konto, na którym ewidencjonowane są składki oraz informacje dotyczące przebiegu ubezpieczeń społecznych danego ubezpieczonego. Konto płatnika składek – konto, na którym ewidencjonowana jest kwota zobowiązań z tytu- łu składek oraz innych składek danego płatnika zbieranych przez Zakład, kwoty zapłaconych składek, stan rozliczeń oraz inne informacje dotyczące płatnika składek. Minimalne wynagrodzenie – wynagrodzenie, o którym mowa w ustawie z dnia 10 paź- dziernika 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 2008 z późn. zm.). Najniższe wynagrodzenie – wynagrodzenie, o którym mowa w art.  25 ustawy z  dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. Osoba duchowna – duchowny oraz członek zakonu męskiego lub żeńskiego Kościoła Katolickiego, innych kościołów i związków wyznaniowych, z wyjątkiem alumna seminarium duchownego, nowicjusza, postulanta i juniorysty, który nie ukończył 25 roku życia. Osoba współpracująca z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność lub zlece- niobiorcami – małżonka/małżonek, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przy- sposobione, rodzice, macocha i ojczym oraz osoby przysposabiające, jeżeli pozostają z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności lub wykonywaniu umowy agencyjnej, lub umowy zlecenia; nie dotyczy to osób, z którymi została zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego. Osoba w stosunku służby – żołnierz zawodowy lub funkcjonariusz Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej, Służby celnej, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Biura Ochrony Rządu. Płatnik składek – osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej zobowiązana do rozliczania i opłacania składek. Preferencyjna podstawa wymiaru składek – podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, o której mowa w art. 18a ust. 1 u.s.u.s. 22 www.meritum.wolterskluwer.pl/ubezpieczeniaspoleczne 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 2. ZASADy OGólNe 13–21 Pozarolnicza działalność – pozarolnicza działalność gospodarcza prowadzona na podsta- wie ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn.: Dz.  U. z  2016  r. poz.  1829 z późn. zm.) lub innych przepisów szczególnych, działalność twórcza i artystyczna, działalność w zakresie wolnego zawodu, działalność wspólnika jedno- osobowej spółki z o.o. oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej, osoba prowadząca publiczną lub niepubliczną szkołę, inną formę wychowania przedszkolnego, pla- cówkę lub ich zespół na podstawie przepisów o systemie oświaty. Przepisy o podatku dochodowym od osób fizycznych – przepisy ustawy z dnia 26 lip- ca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.). Przychód – przychody w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu: zatrudnienia w ramach stosunku pracy, pracy nakładczej, służby, wykonywania man- datu posła lub senatora, wykonywania pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania, pobierania zasiłku dla bezrobotnych i stypendium, wypłaca- nych bezrobotnym oraz stypendium sportowego, a także z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności oraz umowy agencyjnej lub umowy zlecenia, jak również z tytułu współpracy przy tej działalności lub współpracy przy wykonywaniu umowy oraz przychody z działalności wyko- nywanej osobiście przez osoby należące składu rady nadzorczej, niezależnie od sposobu ich powołania. Przychód z tytułu członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub spółdzielni kółek rolniczych – przychody z tytułu pracy w spółdzielni i z tytułu wytwarzania na jej rzecz produktów rolnych. Stypendysta sportowy – osoba pobierająca stypendium sportowe, z wyjątkiem osób uczą- cych się lub studiujących, jeśli nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z in- nego tytułu. Twórca – osoba, która tworzy dzieła w zakresie architektury, architektury wnętrz, architektu- ry krajobrazu, urbanistyki, literatury pięknej, sztuk plastycznych, muzyki, fotografiki, twórczo- ści audiowizualnej, choreografii i lutnictwa artystycznego oraz sztuki ludowej będące przed- miotem prawa autorskiego. Ubezpieczony – osoba podlegająca ubezpieczeniom społecznym w pełnym bądź ograniczo- nym zakresie. Zleceniobiorca – osoba wykonująca pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. 2. Zasady ogólne Podstawa prawna: art. 1–2a u.s.u.s. Do końca 1998 r. mieliśmy do czynienia z jednym ubezpieczeniem społecznym. Reforma sys- temu zabezpieczenia społecznego, która weszła w życie z początkiem 1999 r., doprowadziła do wyodrębnienia, w zależności od ryzyka ubezpieczeniowego, przed którym chroni: ubezpiecze- www.meritum.wolterskluwer.pl/ubezpieczeniaspoleczne 23 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 22–25 SyStem UBeZPIecZeń SPOłecZNycH nia emerytalnego, ubezpieczeń rentowych, ubezpieczenia chorobowego oraz ubezpieczenia wypadkowego. Każde z tych ubezpieczeń społecznych ma na celu ochronę ubezpieczonego przed określonym ryzykiem. Ubezpieczenie emerytalne chroni przed ryzykiem starości, z którym wiąże się zakończenie działalności zarobkowej. Z tego ubezpieczenia wypłacana jest emerytura. Natomiast ubez- pieczenia rentowe mają na celu zabezpieczenie ubezpieczonego przez takimi ryzykami, jak trwała niezdolność do pracy czy też utrata żywiciela. Z tytułu ubezpieczenia rentowego przy- sługują ubezpieczonemu takie świadczenia jak renta z tytułu niezdolności do pracy czy też renta rodzinna. Rolą ubezpieczenia chorobowego jest ochrona ubezpieczonego na wypadek czasowej nie- zdolności do pracy spowodowanej chorobą, macierzyństwem bądź koniecznością sprawowa- nia opieki nad dzieckiem lub innym chorym członkiem rodziny. W zakres tego ubezpieczenia wchodzi zasiłek chorobowy, wyrównawczy, macierzyński, opiekuńczy oraz świadczenie reha- bilitacyjne. Z kolei ubezpieczenie wypadkowe zabezpiecza ubezpieczonego przed niezdol- nością do pracy będącą wynikiem wypadku przy pracy czy też choroby zawodowej. Dla większości osób aktywnych zawodowo ww. ubezpieczenia społeczne mają charakter obowiązkowy. Podleganie tym ubezpieczeniom jest bowiem zasadniczym warunkiem naby- cia prawa do świadczeń wchodzących w ich zakres. Z faktem podlegania tym ubezpieczeniom wiąże się z kolei obowiązek uiszczania stosownych składek. Zdecydowana większość ubezpieczonych objęta jest powszechnym systemem ubezpieczeń społecznych, do którego realizacji w pierwszym rzędzie powołany jest ZUS. Zasady podle- gania ubezpieczeniom społecznym, rozliczania i opłacania składek, zgłaszania do ubezpie- czeń i szereg innych wiążących się z tym kwestii reguluje ustawa z dnia 13 październi- ka 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 963 z późn. zm.); dalej: u.s.u.s. Fundamentalną zasadą, na jakiej opiera się system ubezpieczeń społecznych regulowa- ny przepisami u.s.u.s., jest zasada równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość, stan cywilny i stan rodzinny. Zasada równego traktowana dotyczy w szczególności takich kwestii, jak: 1) warunki objęcia systemem ubezpieczeń społecznych, 2) obowiązek opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenia społeczne, 3) obliczanie wysokości świadczeń, 4) okres wypłaty świadczeń i zachowanie prawa do świadczeń. co ważne, ubezpieczony, który uważa, że w stosunku do niego jest naruszona zasada równego traktowania, ma prawo dochodzić roszczeń z tytułu ubezpieczeń przed sądem. W orzecznictwie dotyczącym powyższych zagadnień przyjęto m.in., że równe traktowanie ubezpieczonych nie oznacza „jednakowości” stosunków ubezpieczenia społecznego wszyst- kich ubezpieczonych i każdego z nich. Zasady nabywania prawa do świadczeń przez ubez- pieczonych będących pracownikami mogą być ukształtowane inaczej niż ubezpieczonych z innych tytułów, w tym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę nakładczą (por. post. SN z dnia 8 lutego 2006 r., III UZP 3/05). Uznano w nim ponadto, że z art. 2a u.s.u.s. nie można wywieść zakazu wprowadzenia zróżnicowanych systemów ubezpieczenia (zabezpie- czenia) społecznego dla pracowników i dla osób prowadzących działalność gospodarczą (tak w wyr. SN z dnia 22 stycznia 2002 r., II UKN 58/01). Orzecznictwo: – wyr. SN z dnia 28 stycznia 2010 r., II UK 199/09 („W sprawach wskazanych w art. 2a ust. 2 ustawy z 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, a więc w sprawach dotyczących w szczególności warunków obję- 24 www.meritum.wolterskluwer.pl/ubezpieczeniaspoleczne 3. ZASADy PODleGANIA UBeZPIecZeNIOm SPOłecZNym 26 cia systemem ubezpieczeń społecznych, obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek, obliczania wysokości świadczeń, a także okresu wypłaty świadczeń i zachowania prawa do nich nie ma podstaw prawnych do czynienia między ubezpieczonymi różnic związanych z płcią, stanem cywilnym, czy też sta- nem rodzinnym. Z zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych nie da się wywieść zakazu wprowadzania zróżnicowanych warunków ubezpieczenia (zabezpieczenia) społecznego dla pracowni- ków i dla ubezpieczonych z innych tytułów.”); – wyr. SN z dnia 15 grudnia 2009 r., II UK 138/09 („Reguły równości i niedyskryminowania stron stosunku ubezpieczenia społecznego (art. 2a ustawy z 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych) mogą być po- woływane jako zasady współżycia społecznego sprzeciwiające się wyłudzaniu nienależnych świadczeń z systemu ubezpieczeń społecznych w razie potencjalnego stwierdzenia nieważności umowy o pracę wskazywanej jako tytuł podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym.”); – post. SN z dnia 8 lutego 2006 r., III UZP 3/05 („Równe traktowanie ubezpieczonych nie oznacza „jednako- wości” stosunków ubezpieczenia społecznego wszystkich ubezpieczonych i każdego z nich. Zasady na- bywania prawa do świadczeń przez ubezpieczonych będących pracownikami mogą być ukształtowane inaczej niż ubezpieczonych z innych tytułów, w tym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę nakładczą.”); – wyr. SN z dnia 22 stycznia 2002 r., II UKN 58/01 („Z art. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.) nie można wywieść zakazu wprowadze- nia zróżnicowanych systemów ubezpieczenia (zabezpieczenia) społecznego dla pracowników i dla osób prowadzących działalność gospodarczą.”); – wyr. TK z  dnia 11 listopada 1997  r., K  22/97 [„(...) nie ma bezwzględnej równości obywateli. Z  zasady równości wynika nakaz jednakowego traktowania wszystkich obywateli w obrębie określonej klasy (ka- tegorii). Wszystkie podmioty charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną) powinny być potraktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań, zarówno dyskry- minujących, jak i faworyzujących.”]; – wyr. TK z dnia 26 października 2006 r., SK 7/04 [„(...) z zasady równości wobec prawa wynika, iż wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w rów- nym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i  faworyzujących. Nie oznacza to jednak obowiązku identycznego traktowania przez ustawodawcę każdego z tych adresatów w każdej sytuacji.”)]. 3. Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym A. Pracownik Podstawa prawna: art. 4 pkt 2 lit. a, pkt 4 i 10, art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1–2a, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 1, art. 18 ust. 1–2, art. 20 ust. 1 oraz art. 21 u.s.u.s.; § 2 ust. 1 pkt 1–32 rozp. Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 2236 z późn. zm.). Najliczniejszą grupę zawodową objętą powszechnym systemem ubezpieczeń społecznych, re- alizowanym przez ZUS, stanowią pracownicy. Powszechnym systemem ubezpieczeń społecz- nych nie są jednak objęci prokuratorzy, pomimo tego że świadczą pracę w ramach stosunku pracy. Prokuratorzy, podobnie jak sędziowie, mają prawo do stanu spoczynku, z którym wiąże się prawo do uposażenia finansowanego ze środków budżetu państwa. 2
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:


Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: