Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00365 010911 10755410 na godz. na dobę w sumie
Macedonia. W sercu Bałkanów. Wydanie 1 - ebook/pdf
Macedonia. W sercu Bałkanów. Wydanie 1 - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 280
Wydawca: Bezdroża Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-283-3299-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> fotografia
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).
Macedonia, położona niemal dokładnie w środku Półwyspu Bałkańskiego, rzadko bywa głównym celem turystów z Polski. Tymczasem miłośnicy kultury ludowej i ciekawych zabytków, poszukiwacze urokliwych zakątków, a zwłaszcza górołazi zdecydowanie powinni zwrócić na ten kraj należną mu uwagę. Stołeczne Skopje oczarowuje egzotyczną starówką, jednocześnie zdumiewając rozmachem i kiczem pełnego monumentalnych pomników nowego centrum, zaś historyczne miasta i górskie wsie kryją niezliczone zabytki, ze zmurszałymi od starości cerkwiami na czele. Jeśli dodamy do tego barwną kulturę Macedończyków, z żywiołowymi tańcami, pięknymi pieśniami i znakomitą kuchnią regionalną, piękne jeziora oraz rozległe, dzikie i wyniosłe góry zajmujące większą część powierzchni kraju, otrzymamy jedyny w swoim rodzaju bałkański kalejdoskop, po spojrzeniu w który zapragniemy spakować plecak i ruszyć na południe.

Lubisz podróżować samodzielnie? Chciałbyś poznać historię, kulturę i przyrodnicze atrakcje odwiedzanych krajów, regionów i miast? Seria Bezdroża Classic powstała z myślą o Tobie! Ten przewodnik pomoże Ci zaplanować wyjazd, stanie się Twoim wiernym towarzyszem podróży i zapewni pasjonującą lekturę także po powrocie!
 

Robert Sendek – slawista, którego główną fascynacją pozostają Bałkany jako niepowtarzalny tygiel narodów, kultur, tradycji i języków. Są dla niego najważniejszym terenem wypraw i częstych wizyt, przemierzył je wzdłuż i wszerz, od Podgoricy do Bukaresztu i od Zagrzebia do Salonik. Szczególną wagę przywiązuje do wędrówek po Bułgarii, najpiękniejszym kraju na całym półwyspie, oraz po Macedonii, będącej prawdziwym sercem Bałkanów, wręcz ich kwintesencją, ze wszystkimi ich problemami, radościami i ambicjami. Obronił doktorat poświęcony bułgarskiej i macedońskiej frazeologii w kontekście bałkańskim. Pracuje w Katedrze Filologii Bułgarskiej i Macedońskiej UJ. Jest autorem przewodnika Bułgaria. Pejzaż słońcem pisany.

Magdalena Dobrzańska-Bzowska – historyk, absolwentka Uniwersytetu Jagiellońskiego. Pasja podróżnicza sprawia, że dłuższy pobyt w jednym miejscu jest dla niej trudny do zniesienia, ciągle zatem wyjeżdża, by zwiedzać kolejne krainy – te całkiem zapomniane, biedne regiony w naszej części Europy, jak i te w Europie Zachodniej – znane wszystkim turystom. Niejeden raz wyruszała też poza nasz kontynent, zafascynowana bogactwem kultur Bliskiego Wschodu. Na Bałkanach, w tym w Macedonii, spędziła wiele tygodni, przemierzając je wzdłuż i wszerz, głównie autostopem – w ten sposób poznając nie tylko zabytki, ale i mieszkańców tej części Europy.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Autorzy przewodnika: Robert Sendek, Magdalena Dobrzańska-Bzowska (opisy pasm górskich i pieszych tras turystycznych – kanion Matka, Góry Jakupica, Baba Płanina i Park Narodowy Pelister, Osogowska Płanina, Góry Galiczica, Góry Bistra, Góry Korab i Deszat, Szar Płanina) Współpraca: Krzysztof Dopierała (opisy wybranych miejscowości i innych atrakcji turystycznych – m.in.: Jezioro Dojrańskie, Kawadarci i region winny Tikwesz, Kumanowo i północno-wschodnia Macedonia, Park Narodowy Mawrowo, Sztip; uzupełnienia w rozdziałach wstępnych), Krzysztof Bzowski (uzupełnienia opisów miejscowości i pasm górskich) Redaktor prowadzący: Maciej Żemojtel Redakcja: Dagmara Małysza Źródło pochodzenia danych kartograficznych: © OpenStreetMap contributors; www.opendatacommons.org/licenses/odbl Zdjęcie na okładce: Ochryda, cerkiew św. Pantalejmona i św. Klimenta, © saiko3p | Shutterstock.com Projekt okładki: hotmedia Jan Paluch Skład: Krzysztof Hosaja Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli. Autorzy oraz wydawnictwo Helion dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autorzy oraz wydawnictwo Helion nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce. Wydawnictwo Helion ul. Kościuszki 1c, 44-100 Gliwice tel.: 32 2309863 e-mail: redakcja@bezdroza.pl księgarnia internetowa: http://bezdroza.pl Drogi Czytelniku! Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres: http://bezdroza.pl/user/opinie/?bemac1 Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję. Wydanie I ISBN: 978-83-283-2068-0 Copyright © Helion, 2016 • Kup książkę • Poleć książkę • Oceń książkę • Księgarnia internetowa • Lubię to! Nasza społeczność Macedonia W sercu Bałkanów Lasy macedońskie głośno śpiewają, nowe pieśni, nowe wieści Macedonia wolna, żyje w wolności! Włado Maleski, Denes nad Makedonija (fragment hymnu Macedonii) Kup książkę Poleć książkę m o c a . i l o t o F | i k s o n e s a p S a o k N © i l Niezbędnik turysty zawsze pod ręką Polskie placówki dyplomatyczne Ambasada RP w Macedonii, Skopje, ul. Dimitar Pandilow 2a, 1000 Skopje; ( +389 2 3248820, tel. dyżurny: +389 78233389; @ www.skopje.msz.gov.pl Ważne telefony Policja: 192 Straż pożarna: 193 Pogotowie: 194 Pomoc drogowa: 196 Uniwersalny numer alarmowy: 112 Numery kierunkowe Do Polski: +48 (0048) Do Macedonii: +389 (00389) Elektryczność W macedońskiej sieci elektrycznej płynie prąd o napięciu 230 V i częstotliwości 50 Hz, gniazdka są takie jak w Polsce. Alfabet Język macedoński jest zapisy- wany cyrylicą. Alfabet łaciń- ski pojawia się w translitera- cji języka macedońskiego do znaków używanych do łaciń- skiej notacji języka serbskie- go, jest też właściwy dla języ- ka albańskiego. Kup książkę Strefa czasowa Macedonia leży w tej samej strefie czasowej co Polska – obowiązuje czas letni (od ostatniego weekendu marca do ostatniego weekendu października): UTC+2 godz. oraz czas zimowy: UTC+1 godz. Wjeżdżając na teren Macedonii, nie musimy przestawiać zegarków. Przepisy drogowe Ô Polskie prawo jazdy jest honorowane; konieczne jest posiadanie tzw. zielo- nej karty. Ô Dozwolone prędkości: 50 km/godz. w terenie zabu- dowanym, 80 km/godz. poza terenem zabudowa- nym, 100 km/godz. na drodze ekspresowej, 120 km/godz. na autostradzie. Ô Dopuszczalny poziom alko- holu we krwi: 0,5 promila. Ô Przez cały rok obowiązu- je całodobowy nakaz jaz- dy z włączonymi światłami mijania, natomiast obowią- zek zapinania pasów dotyczy wyłącznie przednich siedzeń. Przelicznik walut* Obowiązującą walutą w Macedonii jest denar macedoński (MKD). 1 PLN = 14,49 MKD 100 MKD = 7 PLN 1 EUR = 61,41 MKD 100 MKD = 1,63 EUR * kurs z dnia 18.04.2016 r. Poleć książkę Turystyczny savoir-vivre Ô W rozmowach zarówno z Macedoń- czykami, jak i z Albańczykami warto powstrzymywać się od poruszania draż- liwych tematów związanych ze stosunka- mi między tymi dwiema narodowościa- mi, zwłaszcza kwestii granic tzw. Wielkiej Macedonii i Wielkiej Albanii. Ô W rozmowach z Macedończykami należy unikać sugestii, że język macedoński jest bardzo podobny, jeśli nie wręcz taki sam jak bułgarski bądź serbski, nawet jeśli fak- tycznie wydają się nam czasem zbliżone. Ô Do cerkwi i meczetów należy wchodzić z zakrytymi ramionami i w spodniach za kolana oraz bez nakrycia głowy (męż- czyźni), z zakrytymi ramionami, w spódni- cach za kolana oraz chustkach na włosach (kobiety), a do meczetów dodatkowo bez butów (zarówno mężczyźni, jak i kobiety). Ô Nie powinno się fotografować ludzi bez ich zgody, a zwłaszcza tradycyjnie ubra- nych kobiet muzułmanek. W wielu muze- ach oraz obiektach sakralnych obowiązuje zakaz robienia zdjęć lub zdjęć z fleszem. Ô W górach należy unikać płoszenia stad zwierząt wypasanych na połoninach, a także przestrzegać zasad poruszania się i zachowania w parkach narodowych. Przydatne języki macedoński, bułgarski (przede wszystkim na wschodzie kraju), serbski, albański, angielski (w kontaktach z młodymi ludźmi w dużych miastach), włoski, grecki i niemiecki (znane przez wiele osób w różnym wieku i różnej narodowości w związku z wyjazdami do pracy) Kup książkę Zagrożenia Ô Chaotyczny i niedbały styl prowadzenia samochodów przez wielu kierowców: nie- włączanie świateł mijania nawet po zmroku, nieużywanie kierunkowskazów, parkowanie w dowolnych miejscach, częste wymusza- nie pierwszeństwa, wyprzedzanie w miej- scach niedozwolonych itp. Znaczny ruch na ulicach, rzadkie przypadki ustępowania pie- szym (także na przejściach dla pieszych). Ô W dużych miastach: drobna przestępczość. Ô W górach: gwałtowne burze i spadki tempe- ratur, agresywne psy pasterskie, niedźwie- dzie, jadowite węże. Przydatne zwroty 7 sèdum 8 òsum 9 dèvet 10 dèset sto 100 1000 iliàda tri 1 èden 2 dwa 3 4 czètiri 5 pet 6 szest Tak / Nie ....................................................................Taka / Ne Dzień dobry ..........Dòbro ùtro (rano) / Dòbar dèn Dobry wieczór .........................................Dòbra wèczer Do widzenia ...................................................Do glèdanie Dobranoc ...............................................................Lèka nok’ Dziękuję................... Blagodaram (ofic.) / Fàla (pot.) Przepraszam .............................................Se izwìnuwam Nie rozumiem ............................................... Ne ràzbiram Chciałbym ...................................................Ja bi sakal da... Ile to kosztuje?.......................................Kòlku czìni toa? Gdzie jest...? .............................................................Kàde e... Szukam noclegu ...................Bàram prenocièwanie Pomocy! ....................................................................Pòmosz! Czy może mi Pan / Pani pomóc? .................................. Mòże li da mi pomògnete? Poleć książkę Zobacz koniecznie 1 Bitoła Miasto na styku islamu i kultury śródziemnomorskiej, w którym znajduje się niewielka Stara Czarszija, czyli turec- kie stare miasto, gdzie zachowały się: główny kryty bazar (bezisten), budynek łaźni (hamam) oraz kilka meczetów, należących do największych w kraju, z charakterystyczną dla niemal wszystkim miast Turcji osmańskiej wieżą zega- rową. Obok centrum miasta rozciąga się strefa wykopalisk, Herakleia Lynkestis (łac. Heraclea Lyncestis) – pozostałości antycznego miasta, z którego zachowały się m.in. okazały teatr i piękne mozaiki. Więcej zob. s. 129–134. 2 Kanion Matka Wspaniała sceneria skalnych urwisk, ginących w wodach wąskiego jeziora powstałego po zbudowaniu zapory na rzece Treska, blisko stolicy kraju, to obowiąz- kowy przystanek dla każdego turysty odwiedzającego Skopje. Okolice kanionu i jeziora doskonale nadają się do krótszych i dłuższych spacerów, podczas których oprócz widoków można podziwiać stare prawosławne cerkwie i pozostałości monasterów, a także odpocząć w przyjem- nych restauracjach nad brzegiem jeziora lub ponad huczą- cym nurtem rzeki Treski. Więcej zob. s. 107. © ollirg | Fotolia.com © jordeangjelovik | Shutterstock.com 3 Klasztor św. Jowana Bigorskiego Wielki, prawosławny monaster ukryty pośród górskich lasów Parku Narodowego Mawrowo na stromym zboczu doliny Radiki. To jedno z najważniejszych centrów prawo- sławia w kraju. Szczyci się przede wszyst- kim przepięknie rzeźbionym ikonostasem „szkoły debarskiej” w głównej cerkwi. War- te uwagi są malowidła oraz galeria ikon, wreszcie piękne widoki na góry po drugiej stronie doliny. Więcej zob. s. 200. Kup książkę m o c a . i l o t o F | e f i d a k a l l e b © Poleć książkę © saiko3p | Fotolia.com 4 Klasztor św. Nauma Założony ponoć przez samego św. Nauma, którego grobowiec znajduje się w tutej- szej cerkwi, co przyciąga wielu pielgrzymów. Kameralna cerkiew klasztorna to doskonały przykład architektury bizantyjskiej, a freski ozdabiające wnętrze należą do najcenniejszych w Macedonii. Jednak największym atutem klasztoru jest jego położenie na skale opada- jącej wprost w wody Jeziora Ochrydzkiego. Po zwiedzaniu można odpocząć w jednej z restauracji nad rozlewiskami i źródłami krasowymi rzeki Czarny Drin, wypływającej spod masywu najwyższego w okolicy szczytu Magaro. Więcej zob. s. 183. 5 Klasztor Treskawec Jeden z najpiękniejszych klasztorów Macedonii, głównie dzięki absolutnie fanta- stycznemu położeniu pośród granitowych skał o niesamowitych kształtach, w odlud- nym miejscu na skraju gór Babuna w pobli- żu miasta Priłep, w którym również znajduje się kilka interesujących zabytków, np. kolej- ny prawosławny klasztor oraz ruiny średnio- wiecznego zamku na skalistym wzgórzu z fantazyjnymi skałkami o dziwnych kształ- tach. Więcej zob. s. 229. 6 Ochryda Perła Macedonii, wraz z Jeziorem Ochrydzkim wpisana na Listę Światowego Dzie- dzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO. Ochrydzka starówka, pamiętająca czasy rzymskie i bizantyjskie (o czym świadczą antyczny teatr oraz mozaiki), słynie też z kilkunastu Kup książkę Poleć książkę © Ljupco Smokovski | Shutterstock.com Kup książkę Poleć książkę t u h c r a M . G . c a r p o Macedonia Macedonia jest prawdziwym – nie tyl- ko geograficznym – sercem Bałkanów. To tutaj zbiegają się granice polityczne, reli- gijne i językowe całego półwyspu. Wszyst- kie problemy, z jakimi borykają się Bałka- ny, widoczne są w  maleńkiej Macedonii niczym w szkle powiększającym. Jest to kraj leżący na ważnych szlakach komuni- kacyjnych, wiodących z północy na połu- dnie i ze wschodu na zachód. Urozmaicone ukształtowanie powierzchni, wysokie góry, piękne jeziora, wspaniałe zabytki przeszłości, nie najgorsze zaplecze turystyczne, bliskość językowa, wielokulturowość tego państwa (ok. 35 mieszkańców stanowią inne grupy etniczne) – wszystko to sprawia, że podróż do Macedonii może być dla Polaka fascy- nującym przeżyciem. Pobyt w Macedonii można traktować jako wstęp lub dopełnienie podróży do bardziej znanych w Polsce krajów bałkańskich – Buł- garii i Grecji. Macedonia warta jest jednak większej uwagi, można tu bowiem spędzić fantastyczne wakacje, odkrywając przepięk- ne, pełne uroku i magii miejsca, zwykle omi- jane przez przeciętnych turystów. ™ Góry Baba (s. 134) – wyniosłe pasmo na granicy z Grecją ™ Bitoła (s. 125) – miasto na styku ™ Jakupica, Karadżica, Dautica (s. 105) – rozległa grupa górska słynąca z dobrze rozwiniętych formacji krasowych ™ Kanion Matka (s. 107) – piękny śródgórski „fiord” ™ Klasztor św. Jana Bigorskiego (s. 200) – przepięknie rzeźbiony ikonostas „szkoły debarskiej” ™ Klasztor św. Nauma (s. 183) – założony ponoć przez samego św. Nauma ™ Klasztor Treskawec (s. 229) – jeden z najpiękniejszych klasztorów Macedonii ™ Ochryda (s. 171) – perła Macedonii ™ Park Narodowy i góry Galiczica (s. 186) – leżące pomiędzy największymi jeziorami Macedonii ™ Park Narodowy Mawrowo i góry Korab (s. 197, 212) – najwyższe i najdziksze góry Macedonii ™ Skopje (s. 82) – orientalna metropolia i nowoczesna stolica ™ Stobi (s. 154) – ruiny największego antycznego miasta Macedonii islamu i kultury śródziemnomorskiej ™ Tetowo (s. 244) – największe ™ Herakleia Lynkestis (s. 132) – pozostałości antycznego miasta w Europie centrum derwiszyzmu i cudowny malowany meczet Kup książkę Poleć książkę 82 i j a n o d e c a M e p o k S Skopje Скопје, alb. Shkupi; . 537 tys. Położone nad brzegami Wardaru Sko- pje jest – jak na Macedonię – prawdzi- wą metropolią. Wyczuwalne są tu silne wpływy zarówno Wschodu, jak i Zacho- du. Nowoczesne, tętniące życiem dzielni- ce sąsiadują z urokliwymi zaułkami jakby żywcem przeniesionymi z dalekiej przeszło- ści. Zwraca uwagę zwłaszcza oryginalność orientalnego centrum miasta. Zabytki prze- szłości sprawiają, że Orient jest tu bardziej obecny niż w wielu innych dużych mia- stach Bałkanów, np. Sofii czy Belgradzie, w których dość skutecznie zostały zatarte wpływy tureckie. Liczne zabytki, świad- czące o muzułmańskiej przeszłości Skopja (meczety, zajazdy czy łaźnie wybudowa- ne wkrótce po podbiciu tych ziem przez Turków), nadają miastu uroku i egzotyki. Choć sami Macedończycy pewnie by się z tym nie zgodzili, bardzo inspirująca jest także dwukulturowość i  dwujęzyczność miasta – Albańczycy, stanowiący według oficjalnych statystyk niemal jedną trzecią tutejszej ludności, wnoszą swoje tradycje, aspiracje, ale i obawy. Podobno poza Tira- ną i kosowską Prisztiną to właśnie Skopje jest trzecim ośrodkiem albańskiej kultury i sztuki na świecie. Stąd pochodziła Mat- ka Teresa z Kalkuty, której pomnik stoi na deptaku w pobliżu muzeum miejskiego. Poza Albańczykami i stanowiącymi więk- szość Macedończykami mieszkają tu także Cyganie oraz nieliczni Serbowie i Turcy. Odwiedzających stolicę kraju w ostat- nich latach uderzy jeszcze coś innego – od nowa ukształtowana znaczna część centrum miasta wzdłuż brzegów Warda- ru. Estetyka wznoszonych tu budynków, szokującej liczby monumentalnych i kiczo- watych pomników oraz małej architektury jest, mówiąc oględnie, mocno dyskusyjna, Kup książkę a przeznaczenie na nowe obiekty ogrom- nych środków finansowych oburza samych Macedończyków. Historia Już w  starożytności istniała w  tym miej- scu osada, założona najprawdopodobniej przez iliryjskie plemiona Dardanów. Rozwój miasta w czasach panowania rzymskiego wiąże się ze stacjonowaniem w tym miej- scu legionów V Macedońskiego i IV Scy- tyjskiego. Miasto nosiło wówczas nazwę Skupi. Stosunkowo szybki rozwój nastą- pił w II w. n.e., wtedy właśnie wybudowa- no między innymi duży teatr, świadczący o  przekształcaniu się Skupi z  osady woj- skowej w duże miasto. W IV w. było to już lokalne centrum kultury i  administracji – powstało wiele budynków użyteczno- ści publicznej i świątyń, w tym dwa duże kościoły. Wówczas miasto stało się siedzi- bą biskupstwa, później także arcybiskup- stwa. Znane są imiona wielu miejscowych duchownych, którzy w IV i V w. uczestni- czyli w lokalnych synodach i soborach. W czasie wielkiej wędrówki ludów mia- sto najprawdopodobniej nie ucierpiało, jed- nak wielkie trzęsienie ziemi, jakie dotknęło je w 518 r., zniszczyło większość ówczesnej zabudowy. Z  wykopalisk oraz zapisków historycznych wiadomo, że po tej kata- strofie miasto przez długi czas nie mogło podnieść się z ruin. Średniowieczna historia Skopja jest naprawdę pasjonująca: Słowianie, Bizan- tyjczycy, Normanowie, Serbowie, Turcy – wszystkie te ludy władały miastem. Na przełomie X i  XI  w., kiedy nad ziemiami zachodniej części Półwyspu Bałkańskie- go panował car Samuil, miasto wchodziło w skład jego państwa. W wyniku zdrady zarządcy miasta – Romana – Skopje wpa- dło w ręce Bizantyjczyków. W późniejszym Poleć książkę 83 i j a n o d e c a M e p o k S czasie było jednak obszarem silnego wrze- nia antybizantyjskiego i świadkiem powstań w 1040 oraz 1072 r. U schyłku XI w. na krót- ki czas miasto zdobyli Normanowie pod wodzą Roberta Guiscarda. Później Skopje wchodziło w skład pań- stwa serbskiego, które osiągnęło szczyt swej potęgi w połowie XIV w. To tu wła- śnie w 1346 r. koronował się Stefan Duszan, przybierając tytuł cara Serbów i Greków. Miasto kwitło, stając się dużym ośrodkiem handlu i rzemiosła. Uznaniem i sławą cie- szyli się wówczas tutejsi złotnicy, garnca- rze i garbarze. 19 stycznia 1392 r. Skopje zostało zdoby- te przez Turków, którzy nadali mu nazwę Üsküp i władali nim przez następne pięć wieków. Ranga Skopja została zachowana – pełniło funkcję dużego centrum admini- stracyjnego i handlowego, a wkrótce sta- ło się drugim, po stołecznym Stambule, miastem  europejskiej części imperium osmańskiego. W połowie XV w. docierali tu ze swymi towarami kupcy arabscy, żydow- scy, greccy, dubrowniccy i weneccy – to dla nich właśnie wzniesiono w  centrum miasta duży, kryty targ ( bezisten). Samo zaś miasto słynęło wówczas, co ciekawe, jako znaczący ośrodek handlu niewolnika- mi, uprowadzanymi przez Turków w czasie wypraw wojennych. Pierwsze wieki pano- wania tureckiego pozostawiły na Skopju niezatarte ślady. Wybudowano wtedy wiele budowli użyteczności publicznej: łaźnie, zajazdy, meczety, doprowadzo- no akwedukt dostarczający czystą wodę z pobliskich gór. Wielu podróżników, którzy zawędrowali tu w XVI i XVII w., zachwyca- ło się wielkością i urodą miasta. Spadkiem po tych właśnie czasach są należące do najcenniejszych zabytków Skopja budyn- ki, takie jak zajazdy Kurszumli An oraz Suli An czy meczety Sułtana Murada lub Gazi Isa Bega. Jak się ocenia, Skopje w czasie Kup książkę największego rozkwitu w  XVII  w. mogło zamieszkiwać nawet 50 tys. osób, z czego przynajmniej część stanowili Słowianie. W 1689 r. wybuchło tzw. powstanie Kar- posza, skierowane przeciwko władzy turec- kiej. Powstańcy odnieśli wiele sukcesów, opanowali między innymi Kratowo i Kriwą Pałankę, przyłączyli się także do oddziałów austriackiego generała Engelberta d’Ugo Piccolominiego, który w październiku tego samego roku zdobył Skopje. Generał był zachwycony urodą miasta, ale ze względów strategicznych oraz z powodu szalejącej w mieście epidemii cholery zdecydował się je spalić. Pożar szalał dwa dni i strawił znaczny obszar miasta. Wydarzenie to ozna- czało upadek Skopja, które nie podniosło się ze zniszczeń przez następne 200 lat. Dość powiedzieć, że w połowie XIX w. mieszkało tu zaledwie ok. 10 tys. osób… Ważną datą w nowszych dziejach miasta jest rok 1873, kiedy to oddano do użytku linię kolejową Belgrad–Saloniki. Połączenie wpły- nęło na szybszy rozwój miasta, dzięki niemu Skopje stało się ważnym węzłem komunika- cyjnym na Bałkanach. Miasto pozostawało pod władzą turecką aż do 25 października 1912 r., kiedy to zostało wyzwolone przez serbskich żołnierzy walczących z  Turcją podczas I wojny bałkańskiej (1912–13). W czasie I wojny światowej władzę nad miastem sprawowali Bułgarzy. Po klęsce państw centralnych, z  którymi Bułgaria występowała w  sojuszu, i  zakończeniu I wojny światowej Skopje znalazło się na terenie Królestwa Serbów, Chorwatów i Sło- weńców. Od 1945 r. było stolicą Ludowej Republiki Macedonii, wchodzącej w skład Jugosławii. Miasto rozwijało się w szybkim tempie, między innymi ze względu na dużą imigrację wewnętrzną. W  1963  r. Skopje zostało ciężko znisz- czone przez wielkie trzęsienie ziemi, jedno z najtragiczniejszych, jakie nawiedziły ten Poleć książkę 84 Skopje 2014 i j a n o d e c a M e p o k S Począwszy od 2010 r., redaktorzy publikacji prasowych zadają włodarzom Skopja niewygodne pyta- nia: Czy w stolicy Macedonii na nowo kreuje się historię? Czy Skopje przekształca się w wielki park roz- rywki? To właśnie w 2010 r. przedstawiono plany dotyczące monumentalnego projektu, który zakłada transformację miasta na niespotykaną wręcz skalę. W teorii idea nie wydaje się dziwna ani kontrower- syjna. Zakłada renowację starych oraz wzniesienie nowych budynków użyteczności publicznej oraz pomników ku czci najważniejszych postaci historycznych tego młodego kraju. Aby przekonać się, jak realizacja projektu wygląda w praktyce, najlepiej przyjechać do Skopja osobiście. Słowo „skala” jest bo- wiem najlepszym wyjaśnieniem kontrowersji, które owo przedsięwzięcie wzbudza. Nowo powstające budowle nie są tu zwykłymi bryłowatymi konstrukcjami ze szkła i metalu, a lokalizacja wspomnianych pomników nie ogranicza się do centralnych punktów miasta. Architektura większości budynków to wizje iście futurystyczne lub w monumentalny sposób nawiązujące do architektury klasycznej – zdo- bione portykami i kolumnami. Liczba pomników przewyższa natomiast wszelkie wyobrażenia. Można odnieść wrażenie, że zostały one wrzucone w strukturę urbanistyczną Skopja bez większego ładu – są dosłownie wszędzie. Ci, którzy ostatnią wizytę w stolicy Macedonii odbyli jeszcze przed 2009 r., z pew- nością przeżyją szok, stając ponownie na placu Macedońskim, nad którym góruje nowy symbol mia- sta – kilkudziesięciometrowa statua „Wojownik na koniu”. Główne zarzuty stawiane pomysłodawcom projektu z premierem Nikolą Gruewskim na czele to two- rzenie nacjonalistycznej wizji stolicy Macedonii oraz przede wszystkim koszty realizacji, które ponosi społeczeństwo. Mimo że pierwotne kalkulacje zakładały wydatki w wysokości ok. 80 mln euro, to już w trakcie pierwszych kilkunastu miesięcy okazało się, że kwota jest mocno zaniżona. Wystarczy wspo- mnieć, że zamiast planowanych początkowo 40 nowych obiektów wzniesiono… 132, zaś na same po- mniki wydano przeszło 35 mln euro! Krytycy policzyli, że do lata 2015 r. budżet przedsięwzięcia sięgnął 560 mln euro – a to wszystko w kraju, który w pewien sposób nadal podnosi się z gruzów swej jugo- słowiańskiej przeszłości oraz w którym standard życia przeciętnego obywatela na pewno nie należy do najwyższych. Ponadto Macedonia świadomie prowokuje w ten sposób swojego południowego sąsiada. Eksponowanie postaci Aleksandra Wielkiego czy tak wyraziste stosowanie klasycznego stylu architek- tury, nawiązującego do osiągnięć starożytnej Grecji, nie jest dobrze odbierane przez rząd w Atenach a Macedończycy są oskarżani przez Greków o przywłaszczanie sobie historii ich kraju. kraj. Zginęło wówczas ponad tysiąc osób, a niemal 100 tys. pozostało bez dachu nad głową. Do dziś na pamiątkę tych strasznych wydarzeń zachowano uszkodzony budy- nek dworca, na którym wskazówki zegara zatrzymały się w chwili tragedii. Odbudowa miasta trwała wiele lat, a znaczący w niej udział mieli Polacy – między innymi jeden z  architektów odbudowy Warszawy po II wojnie światowej, Adolf Ciborowski, peł- niący funkcję naczelnego dyrektora ONZ- -owskiego programu odbudowy Skopja. Od 1991 r. Skopje jest stolicą niepodległej Republiki Macedonii. Na mocy tzw. porozu- mienia ochrydzkiego w 2004 r. dokonano Kup książkę reformy administracyjnej miasta, włączając w jego granice kilka sąsiednich miejscowo- ści zamieszkałych głównie przez Albań- czyków. Dzięki temu procentowy udział Albańczyków w liczbie ludności znacznie przekroczył 20 , co według konstytucji jest warunkiem zatwierdzenia oficjalnej dwuję- zyczności w mieście. W  2010  r. powołano do życia kontro- wersyjny projekt „Skopje 2014”, którego głównym założeniem jest renowacja licz- nych budynków kulturalnych i rządowych, a także zmiana wizerunku centrum miasta poprzez wzniesienie wielu nowych gma- chów, mostów oraz pomników. Poleć książkę 85 i j a n o d e c a M e p o k S Warto zobaczyć Plac Macedoński Funkcję centrum miasta pełni przestron- ny i ładnie zagospodarowany plac Mace- doński (пл. Македониjа), którego okolice, począwszy od wdrożenia w życie projektu „Skopje 2014”, przeszły niesłychaną meta- morfozę. Śmiało można powiedzieć, że żad- na bałkańska stolica nie zmieniła się w ciągu ostatnich kilku lat tak mocno jak właśnie Sko- pje. Centralną część placu zajmuje fontan- na z monumentalną rzeźbą z brązu przed- stawiającą wojownika na koniu (taka też jest jej oficjalna nazwa). Jest oczywiste, że przedstawia ona postać Aleksandra Mace- dońskiego, jednak postanowiono nazwać ją w taki neutralny sposób, aby nie wzbu- dzić kolejnych protestów ze strony Greków, którzy roszczą sobie prawo do traktowania Aleksandra jako własnego bohatera naro- dowego. Rzeźba razem z kolumną, na której stoi, ma 22 m wysokości, a sama fontanna została ozdobiona na dole dodatkowy- mi statuami: strzeże jej ośmiu trzymetro- wych żołnierzy i osiem dwuipółmetrowych lwów – również wykonanych z brązu. Kon- strukcja tego monumentu kosztowała nie- bagatelną kwotę ok. 7,5 mln euro, odsłonięto ją we wrześniu 2011 r. Wokół placu Macedońskiego oraz po obu stronach tutejszego Kamiennego Mostu można odnaleźć sporo innych mniejszych, ale również budzących ciekawość pomni- ków odsłoniętych w latach 2010–12 (przy- tłacza nie ich rozmiar, ale liczba). Znajdują się tu między innymi siedzący na tronie car Samuil (przy budynku hotelu Pelister, rzeź- biony we Florencji, koszt ok. 3,5 mln euro), działacz i prezydent ASNOM Metodija Ando- now-Czento (przy restauracji Trend, koszt ok. 800 tys. euro) czy również siedzący na tronie cesarz Justynian I (przy rzece, także Kup książkę rzeźbiony we Florencji, koszt ok. 1 mln euro). Kamiennego Mostu po jego obu stronach strzegą z kolei wyrzeźbione postacie Goce Dełczewa i Dame Gruewa (po południowej stronie rzeki, koszt ok. 850 tys. euro każda), a także statuy świętych Cyryla i Metodego oraz Klemensa i Nauma (po północnej stro- nie rzeki, koszt ok. 550 tys. euro każda). To oczywiście nie wszystko. Kilkanaście metrów na wschód od placu Makedonija wznosi się budowla, która w zamierzeniu ma stanowić jeden z symboli Skopja – Por- ta Macedonia, czyli sporych rozmiarów łuk triumfalny, który otwiera zaczynającą się tutaj ulicę 11 Oktomwri. Łuk ma 21 m wyso- kości, został odsłonięty w styczniu 2012 r. i  ma symbolizować 20 lat macedońskiej niepodległości. Na jego fasadzie umieszczo- ne są liczne płaskorzeźby przedstawiające sceny z historii Macedonii, między innymi z udziałem Aleksandra Wielkiego (co tuż po odsłonięciu monumentu spowodowało złożenie oficjalnego zażalenia ze strony rzą- du greckiego). We wnętrzu jednej z podpór łuku znajduje się mały sklep z pamiątkami, w drugiej natomiast schody, które umoż- liwiają odwiedzającym wejście na dach. Z placu Makedonija promieniście odchodzi kilka ulic, więc miejsce to znakomicie nadaje się na rozpoczęcie wędrówki po Skopju. Z jednej strony plac dochodzi do brze- gów Wardaru. Nad rzeką przerzucony jest wspomniany już Kamienny Most, będą- cy jednym z  charakterystycznych punk- tów Skopja, a także elementem jego her- bu. Według zachowanych dokumentów most został wybudowany za panowania tureckiego sułtana Mehmeda Zdobywcy w 2. poł. XV w. Istnieją jednakże dowody archeologiczne wskazujące na to, że także wcześniej stał w tym miejscu most wybu- dowany najprawdopodobniej za czasów bizantyjskich w V lub VI wieku. Most łączy nową część miasta ze Starą Czarsziją i jest Poleć książkę 86 i j a n o d e c a M e p o k S Kup książkę Poleć książkę 87 i j a n o d e c a M e p o k S k a z c o r K . M . c a r p o Kup książkę Poleć książkę 88 i j a n o d e c a M e p o k S jedną z niewielu budowli, które nie ucier- piały wskutek katastrofalnego trzęsienia ziemi w 1963 r. Północny brzeg Wardaru Zanim jednak zagłębimy się w uliczki sta- rego miasta, koniecznie należy zwrócić uwagę na obiekty, które znajdują się po północnej stronie rzeki, większość z nich bowiem to kolejne efekty projektu „Sko- pje 2014”. Pierwszy budynek po lewej stro- nie mieści muzeum o bardzo długiej ofi- cjalnej nazwie: Muzeum Macedońskiej Walki o Suwerenność i Niepodległość – Muzeum WMRO (Wewnętrznej Macedoń- skiej Organizacji Rewolucyjnej) i Ofiar Reżi- mu Komunistycznego (@ www.mmb. org.mk – tylko po macedońsku, ) wt.–nd. 10.00–18.00, 300 MKD, wewnątrz obowiązu- je zakaz robienia zdjęć). Budowla powstała od podstaw w latach 2008–11 i podobnie jak łuk triumfalny została odsłonięta z oka- zji 20. rocznicy niepodległości Macedonii. Zgromadzone eksponaty dotyczą działal- ności różnych macedońskich ruchów rewo- lucyjnych – począwszy od okupacji turec- kiej aż po lata istnienia Jugosławii. Wnętrze budynku jest pięknie wykończone w stylu neoklasycystycznego pałacu, środek dachu zdobi kopuła. Na lewo od muzeum mieści się siedziba Teatru Narodowego, który uległ znacznym zniszczeniom podczas trzęsienia ziemi w 1963 r. i został odbudo- wany w latach 2007–15. Nieco w cieniu za muzeum i teatrem widnieje nowoczesna konstrukcja Centrum Pamięci Holokau- stu Macedońskich Żydów (@ www.holo- caustfund.org, ) wt.–pt. 9.00–19.00, sb.–nd. 9.00–15.00, wstęp wolny). Jest ono zlokalizo- wane w miejscu, gdzie dawniej znajdowała się dzielnica żydowska. Na otwarciu cen- trum w marcu 2011 r. (dokładnie w 68. rocz- nicę deportacji macedońskich Żydów do niemieckiego obozu koncentracyjnego Kup książkę w Treblince) pojawili się ważni przedsta- wiciele władz Izraela, między innymi wice- premier Mosze Ja’alon. Znajdująca się na dwóch piętrach ekspozycja wyjaśnia histo- rię pojawienia się Żydów na Bałkanach, rolę, jaką odgrywali oni w tutejszym społe- czeństwie, oraz dokumentuje skutki Holo- kaustu. Największe i najbardziej posępne wrażenie robi znajdujący się na parterze budynku niesamowity eksponat – auten- tyczny bułgarski wagon towarowy, który służył do przewozu Żydów w stronę obo- zów koncentracyjnych. Chyba jeszcze bardziej reprezentacyjne budynki znajdują się na prawo od Kamien- nego Mostu. Jako pierwsza, podparta monumentalnymi kolumnami, stoi siedziba nowoczesnego Muzeum Archeologicz- nego () wt.–nd. 10.00–20.00, 100  MKD), a  także sądu i  archiwum narodowego. Fasada budynku przywodzi na myśl archi- tekturę świątyń starożytnej Grecji. Robi ona szczególne wrażenie wieczorem, kiedy jest podświetlona. Jesienią 2014 r. muzeum zostało uroczyście otwarte i obecnie moż- na na trzech kondygnacjach oglądać jego starannie zaaranżowaną ekspozycję. Przy- gotowana tu dla zwiedzających wystawa archeologiczna jest ustawiona chronolo- gicznie od czasów prehistorycznych po średniowiecze. Część spośród przeszło sze- ściu tysięcy eksponatów to jednak kopie, między innymi sławnego, marmurowego sarkofagu (oryginał znajduje się w Stam- bule) być może należącego do Aleksandra Macedońskiego. Można obejrzeć również niezwykle interesujące oryginalne przed- mioty, wydobyte przez archeologów ze stanowisk w całym kraju, a po raz pierwszy prezentowane publicznie, na przykład cen- ne mozaiki z okresu wczesnobizantyjskiego ze stanowiska w miejscowości Suwidoł. Są tu też wystawione figury woskowe przed- stawiające postacie związane z  dziejami Poleć książkę 89 i j a n o d e c a M e p o k S Macedonii – wśród nich oczywiście kolejny pretekst do protestów dla Greków, tj. Alek- sander i  jego ojciec Filip II. Do muzeum archeologicznego odwiedzających prowa- dzi jedna z dwóch nowych kładek pieszych przez Wardar. Każda z nich ozdobiona jest 28 rzeźbami, a pośrodku rzeki umieszczono na nich… fontanny! Wzdłuż bulwarów po północnej stronie rzeki ustawiono dodat- kowo identyczne, marmurowe balustrady, takie same jak na kładkach i tak samo ozdo- bione dziesiątkami brązowych posągów osób zasłużonych dla macedońskiej kultu- ry i narodu. Kolejne budynki na prawo od Kamiennego Mostu mają przeznaczenie rządowe. Kolejno są to siedziby: Agencji ds. Komunikacji Elektronicznej, Policji Finanso- wej (tu również prowadzi nowa kładka przez rzekę) i Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Za nimi, w nieco mniej wyeksponowanym miejscu, schowała się Macedońska Opera i Balet (@ www.mob.com.mk), natomiast wciąż w budowie pozostaje ogromna, nowa siedziba macedońskiej filharmonii – jesienią 2015 r. w stanie surowym. Stara Czarszija Po drugiej stronie Kamiennego Mostu mija się wielką nową, marmurową fontannę z  monumentalnymi czterema posągami z brązu, przedstawiającymi macierzyństwo. Dalej stoi kolejna ogromna rzeźba wojowni- ka – tym razem jest to Filip II, ojciec Aleksan- dra Wielkiego, któremu towarzyszą postaci brązowych hoplitów. Za tymi atrakcjami pojawi się w końcu Stara Czarszija (Cтара Чаршиjа; wyraz čaršija oznacza najogólniej rynek lub tar- gowisko) – serce Skopja, jego najciekawsza i najpiękniejsza część. Rozpościera się na północ od Kamiennego Mostu, za ruchli- wym bulwarem Goce Dełczewa, ukrytym w głębokim wykopie, nad którym przerzu- cono betonową, szeroką kładkę. Od zachodu Kup książkę teren Starej Czarszii ogranicza zamek na wzgórzu Kale. Dzielnica ta stanowi inte- resujący kompleks architektoniczny, który zachował bardzo dużo z  klimatu dawno minionej przeszłości. Według zapisków wielu podróżników przebywających w Sko- pju w minionych wiekach tutejsza czarszija należała w XVI i XVII w. do najwspanialszych i największych na całych Bałkanach. Później była kilkakrotnie niszczona, między innymi przez wielkie pożary, niemniej to co ocalało, wciąż robi wrażenie. To właśnie tu mieści się najwięcej interesujących zabytków oraz cie- kawych i wartych odwiedzenia miejsc. Jest tu także sporo restauracji i kawiarenek, gdzie można spróbować lokalnych specjałów, wypić piwo bądź filiżankę mocnej kawy. Niedaleko Kamiennego Mostu, na lewo od pomnika Filipa II widoczna jest cerkiew św. Dymitra (св. Димитрија) pochodząca z XIII w., później wielokrotnie przebudo- wywana. Dziś jest to trójnawowa cerkiew z absydą. Ze świątynią związana jest legen- da, która mówi, iż pierwotnie jej budynek znajdował się w zupełnie innym miejscu – w okolicach łaźni Daut Paszy. Po zdobyciu miasta przez Turków cerkiew została zbu- rzona, a na jej miejscu wybudowano łaźnię. Ponieważ jednak po zniszczeniu świątyni w okolicy pojawiło się mnóstwo węży, sko- pijski pasza przestraszył się, że burząc cer- kiew, popełnił świętokradztwo i ściągnął na siebie gniew Boży. Nakazał zatem zbudować nową cerkiew, istniejącą do dzisiaj. Cerkiew św. Dymitra była przez większą część XX w. główną świątynią Macedońskiej Cerkwi Pra- wosławnej, obecnie funkcję tę pełni cerkiew św. Klimenta Ochrydzkiego. Nieopodal świątyni wznosi się charak- terystyczna sylwetka łaźni Daut Paszy (Даут-пашин амам). Wybudowana w dru- giej połowie XV w. jest jedną z najbardziej imponujących osmańskich budowli świec- kich w całej Macedonii. Została wzniesiona Poleć książkę 230 i a n o d e c a M a g u r t S Struga Струга; . 16,5 tys. Niewielkie, lecz sympatyczne miastecz- ko leżące w odległości zaledwie 14 km od Ochrydy. Słynie z dobrej plaży, wieczorów poetyckich oraz ujścia rzeki, która jako jedy- na wypływa z Jeziora Ochrydzkiego. Historia Struga ma długą historię, najstarsze świa- dectwa ludzkiego bytowania datowane są na około 3 tys. lat p.n.e. Umiejscowiona na starym rzymskim trakcie Via Egnatia zawsze pozostawała w cieniu sąsiedniej Ochrydy, leżąc na uboczu głównych wydarzeń historycz- nych i politycznych. W okresie średniowiecza Strugę odwiedziła Anna Komnena, bizantyj- ska pisarka, autorka Aleksjady – cennej kroni- ki dziejów Półwyspu Bałkańskiego XI i XII w. Anna nazwała Strugę „miastem stu mostów”. Ze względu na niezłą lokalizację szybko roz- winął się tu handel. W poł. XVII w. miasto sły- nęło z wielkiego targu, na który przybywało ponoć nawet 50 tys. osób z całego regionu. W wyniku napięć etnicznych, zapocząt- kowanych w 2001 r. rewoltą albańską, Struga znalazła się w 2004 r. na pierwszych stronach gazet macedońskich. Podjęta przez parla- ment decyzja o nowej organizacji admini- stracyjnej kraju, w wyniku której likwidacji miało ulec ponad 40 gmin, wzburzyła wielu Macedończyków, którzy obawiali się, że reorganizacja gmin posłuży wzmocnieniu żywiołu albańskiego w zachodniej części kraju. Szczególnie silne były te obawy wła- śnie w Strudze. Według oficjalnych statystyk w 2002 r. Macedończycy stanowili połowę mieszkańców miasta, Albańczycy zaś jedną trzecią. Po zmianach granic administracyj- nych, czyli włączeniu do Strugi sąsiednich wsi, w których Albańczycy stanowili większość, miało dojść do zmiany składu etnicznego Kup książkę całej gminy na niekorzyść Macedończyków. W związku z tym zorganizowano w Strudze referendum będące protestem ludności sło- wiańskojęzycznej przeciwko niekorzystnej dla nich reformie administracyjnej. Pojawiły się nawet zaskakujące postulaty, by odłączyć Strugę od Macedonii, tworząc niezależną republikę, która mogłaby uzyskać taki status, jaki ma San Marino we Włoszech. Niestety, referendum nie zostało przez władze uzna- ne, m.in. dlatego że zostało całkowicie zboj- kotowane przez tutejszych Albańczyków, co jest zresztą zrozumiałe z ich punktu widzenia. Reforma administracyjna została przeprowa- dzona i decyzje parlamentu wprowadzono w życie. Z upływem czasu sprawy te powoli się stabilizują i nawet jeśli niezadowolonych jest wciąż wielu, to nie dochodzi na tym tle do żadnych ekscesów. Dziś oficjalnie Struga jest miastem dwujęzycznym, według staty- styk bowiem znaczną część mieszkańców stanowią Albańczycy. Miasteczko oraz jego okolice są napraw- dę piękne i warte zobaczenia. Istnieje nawet macedońskie powiedzenie, którego chyba nie trzeba tłumaczyć na polski: kako Struga nema druga. Warto zobaczyć W  Strudze swój początek bierze jedyna rzeka wypływająca z Jeziora Ochrydzkie- go – Czarny Drin (Crni Drim). Rzeka płynie przez miasto uregulowanym kanałem. Spa- cer wzdłuż niego doprowadzi do stojącego tuż przy ujściu Mostu Poetów. Widok zeń jest niezapomniany: naprzeciwko zieleń wyspy i maszty żaglówek, w oddali ogrom- ne, granatowe jezioro z wysokimi pagórka- mi w tle, pod stopami skłębione, huczące wody Czarnego Drinu – wszystko to spra- wia, że miejsce jest bardzo urokliwe. Most swą nazwę zawdzięcza odbywającym się tu co roku zmaganiom poetyckim. Poleć książkę 231 i a n o d e c a M a g u r t S Stare miasto z wąskimi uliczkami i zacho- wanymi budynkami z XIX i początków XX w. ma status zabytku kultury. Szczególny klimat zachowała ulica Goce Dełczewa – można tu zobaczyć ciekawą architekturę drewnia- ną i poczuć klimat, który dawno już minął. W starej części miasteczka, nieco dalej na północ za główną ulicą Marszałka Tito znaj- duje się XIX-wieczny dom braci Miładinow, zasłużonych działaczy odrodzenia narodo- wego, entuzjastów rodzimego folkloru, któ- rzy zebrali ludowe pieśni z obszaru Macedo- nii i wydali je w 1861 r. w Zagrzebiu. Fakt, że całemu zbiorkowi nadali tytuł Bułgarskie pieśni ludowe, sprawia, iż wokół braci – podobnie jak wokół innych XIX-wiecznych postaci z obsza- ru Macedonii – toczy się spór między Bułga- rami i Macedończykami o ich etniczną przy- należność. Zebrane przez obu braci pieśni należą do najcenniejszych zabytków literatury ustnej całej południowej Słowiańszczyzny. Ciekawa jest znajdująca się w zachodniej części starego miasta przy głównej ulicy Marszałka Tito cerkiew św. Jerzego, zbu- dowana w 1835 r. na fundamentach innej XVI-wiecznej świątyni. Wewnątrz można zobaczyć wiele ikon z okresu XV–XVIII w. Część z nich została odnaleziona na stry- chu podczas renowacji cerkwi w 1993 r. Będąc w Strudze, warto także zajrzeć do miejscowego Muzeum Przyrodniczego (ul. Bora Kalajdżioskiego, ( +389 70 786644, ) pn.–pt. 9.00–19.00, sb.–nd. 9.00–14.00, cza- sem bywa zamknięte – można wtedy zadzwo- nić po osobę, która opiekuje się muzeum). Muzeum funkcjonuje od 1928 r. Jego pomy- słodawcą był rosyjski emigrant – dr Nikola Nezlobinski, który zgromadził tutaj liczne eks- ponaty lokalnej fauny i flory (także okazy, które w ostatnich dziesięcioleciach wyginęły). Dla zainteresowanych malarstwem atrak- cją będzie wizyta w galerii sztuki z obrazami Wangela Kodżomana, słynnego macedońskie- go malarza urodzonego w 1904 r. w Strudze. Kup książkę Był on członkiem Macedońskiej Akademii Nauki i Sztuki, w 1953 r. reprezentował swój kraj na wielkiej wystawie w Zagrzebiu zaty- tułowanej „Pół wieku malarstwa Jugosławii: 1900–1950”. Kodżoman na swoich obrazach bardzo często przedstawiał rodzinne miasto. Wizyta w galerii pozwoli nam zatem spojrzeć na Strugę z 1. poł. XX w. Galeria znajduje się niedaleko domu braci Miładinow. ! Informacja turystyczna Struga nie ma centrum informacji turystycznej, ale wiele cennych wiadomości można uzyskać na stronie internetowej @ www.struga.org (w języku angielskim). Dojazd i orientacja Struga oddalona jest o 15 km na północny zachód od Ochrydy. W mieście i w jego okolicy krzyżują się ważne drogi – północną obwodnicę miasta stanowi trasa E-852, biegnąca na zachód do przejścia granicznego z Albanią, na wschód zaś w kierunku Ochrydy i Bitoły. Na północ kierują się natomiast droga E-65 (przez Kiczewo, Gostiwar i Tetowo do Skopja) oraz szosa do Debaru (przedłużenie ulicy Proleterski Brigadi). Z tutejszego dworca autobusowego (usytuowane- go na obrzeżach miasta, na północ od plaży i centrum, obok drogi wylotowej w kierunku Debaru) można dojechać do większych miast w zachodniej Macedo- nii, m.in. do Skopja, Debaru, Mawrowa, Bitoły i Kiczewa. W lecie funkcjonuje też wiele połączeń sezonowych. Połączenia z sąsiednią Ochrydą są liczne – przez cały dzień co 15 minut (autobusy i mikrobusy). Odjeżdżają stąd także międzynarodowe autobusy do Belgradu, Sofii i  Stambułu. Oczywiście są również lokalne połączenia do sąsiednich wsi: Wewczani, Labuniszty, Nerezi, Radożdy i innych (mikrobusy objeżdżają miasto i zatrzymują się przy wybrzeżu na ulicy Wlada Maleski). Międzynarodowe Lotnisko im. św. Pawła Apo- stoła (@ http://ohd.airports.com.mk) znajduje się w odległości około 10 km od miasta (zob. lotnisko w Ochrydzie, s. 179). Dojazd taksówką 300–350 MKD. Centrum znajduje się w pobliżu miejsca, gdzie rzeka Czarny Drin wpada do Jeziora Ochrydzkiego, w więk- szej części na jej zachodnim brzegu. Główną ulicą miasta jest biegnąca z zachodu na wschód i częściowo zamknięta dla ruchu samochodowego ulica Marszałka Poleć książkę 232 i a n o d e c a M a g u r t S Tito. W jej okolicy oraz w nadrzecznej strefie dla pie- szych i nad samym jeziorem toczy się życie nocne. Na północ od ulicy Marszałka Tito, po zachodniej stronie rzeki znajdują się obiekty kulturalne. W centrum wiele uliczek jest zamkniętych dla ruchu samochodowego, a latem mogą być problemy z parkowaniem na bul- warze wzdłuż brzegu jeziora (ulice Wlada Maleskiego i Partizanska) – lepiej wtedy zostawić samochód na jednej z ulic nieco dalej od jeziora i plaż. $ Noclegi Ô Hotel Beograd, ul. Marszałka Tito 66, ( +389 46 781342, @ www.drim.com.mk, jedynka 30 EUR, dwójka 45 EUR, w cenie śniadanie. Nieco „socja- listyczny” klimat, choć dobre warunki za niewy- górowaną cenę w ścisłym centrum nad rzeką. Ô Hotel Biser, Kaliszta, ( +389 46 785700, @ www. hotelbiser.com.mk, jedynka 31 EUR, dwójka 48 EUR, apartament 55 EUR, w cenie śniadanie. Cztero- gwiazdkowy hotel położony w spokojnym zakątku, około 5 km na południe od centrum Strugi, w miej- scowości Kaliszta nad samym brzegiem Jeziora Ochrydzkiego, niedaleko klasztoru św. Bogurodzicy. Ô Hotel Blue Sky, ul. Kej nad rzeką Czarny Drin, ( +389 46 784590, dwójka 35 EUR. Doskonała lokalizacja – przy rzece i głównym deptaku – dla chcących skorzystać z tutejszego życia nocnego, wokół mnóstwo kawiarni i restauracji. Ô Hotel Drim, ul. Kej Borisa Kidricza 51, ( +389 46 785800, @ www.drim.com.mk, w sezonie: jedynka 44 EUR, dwójka 66 EUR, w cenie śniadanie. Ogrom- ny hotel nad jeziorem, niedaleko centrum; ponad 200 pokoi i apartamentów o różnym standardzie, wielka restauracja, drink bar, odkryty basen, centrum sportowe z kręglami, własny parking i plaża nad jeziorem. W droższych pokojach klimatyzacja, poza tym we wszystkich łazienka, TV, telefon i balkon. Ô Hotel Perla, ul. Wlada Maleskiego, ( +389 46 781029, dwójka 45 EUR, w cenie śniadanie. Zlo- kalizowany około 150 m za hotelem Plaża, rów- nież przy jeziorze. Ładnie wykończony, ze stylową restauracją przypominającą lokale z początku XX w. Ô Hotel Plaża, ul. Wlada Maleskiego, ( +389 46 783055, dwójka 25 EUR. Położony przy jeziorze, naj- bardziej „socjalistyczny” wśród hoteli, ale też najtańszy. Ô Łatwo jest o miejsce na kwaterze prywatnej (8–12 EUR), a ludzie, podobnie jak w Ochrydzie, sami zaczepiają przyjezdnych na ulicy i oferują nocleg. Kup książkę W okolicach Strugi znajdują się kempingi, na których za rozbicie namiotu, dwie osoby i samochód osobowy zapłacimy łącznie w granicach 500–700 MKD. Jed- nym z nich jest kemping Rino ((+389 72743260, @ http://campingrino.com) w Kaliszcie, kameralny, przydomowy, usytuowany nad jeziorem; otwarty przez cały rok, na miejscu restauracja. Kilkaset metrów bliżej w stronę Strugi działa podobny, niedawno uru- chomiony kemping Sunrise (( +389 70459410). Do hotelu Drim w Strudze należy kemping AS w dziel- nicy Ezerski Lozja, około 3 km na wschód od Strugi przy starej szosie do Ochrydy. Można tu wynająć bungalowy (30 EUR/4 os. i 40 EUR/6 os.). Wyżywienie Centrum miasta, zwłaszcza strefa dla pieszych na ulicy Marszałka Tito, oraz okolice rzeki i jeziora pełne są pizzerii, barów szybkiej obsługi i restauracji. Znale- zienie miejsca na obiad nie powinno więc zająć więcej niż 5 minut. Dobrą pizzę serwuje Picerija Angela (ul. Dimitara Wlahowa, a faktycznie przy deptaku wzdłuż zachodniego brzegu Czarnego Drinu), ale podawane tu są również typowe macedońskie dania. Dla odmiany można odwiedzić bardziej orientalną restaurację Taj Mahal (ul. Kej Borisa Kidricza, wzdłuż rzeki; od 200 MKD) lub zjeść tanią przekąskę w typie fast food w barze Delfin (tuż obok Taj Mahal). Własne restauracje mają też wszystkie z wymienionych hoteli. + Wydarzenia Najsłynniejszą imprezą, jaka odbywa się w mieście, są Wieczory Poezji w Strudze (@ www.svp.org.mk), trwające przez kilka dni pod koniec sierpnia. Pierwsza edycja odbyła się w 1962 r. w setną rocznicę śmierci braci Konstantina i Dimityra Miładinowów. Wieczory, uważane za największe tego typu wydarzenie w świe- cie, rozpoczynają się cytatem z najbardziej znanego wiersza Konstantina Miładinowa Tęsknota za połu- dniem. W imprezie biorą udział poeci z całego świata. Co roku przyznawany jest Złoty Wieniec – nagroda, której laureatami zostali m.in. Bułat Okudżawa, Pablo Neruda, Miroslaw Krleża, Tadeusz Różewicz, Josif Brod- ski, Seamus Heaney i inni. Recytacje wierszy odbywają się nad rzeką Czarny Drin na Moście Poetów, który obecnie stał się symbolem całego miasta. W Strudze odbywa się także Muzyczna Jesień, z wieloma koncertami muzyki klasycznej i sakralnej, oraz powtarzający się każdego sierpnia Przegląd Poleć książkę 233 i a n o d e c a M a g u r t S Tradycyjnych Strojów z regionu całej Macedo- nii, na którym prezentowane są również folkowe pieśni i tańce. Okolice Schematyczna mapka okolic Strugi znajdu- je się na s. 180. W miejscowości KALISZTA, kilka kilo- metrów od centrum, na brzegu Jeziora Ochrydzkiego usytuowany jest klasztor św. Bogurodzicy. Wewnątrz kompleksu klasztornego mieści się oryginalna cerkiew skalna św. Bogurodzicy z freskami datowa- nymi w większości na XVI w., z których naj- bardziej godne uwagi są wizerunek św. Pan- telejmona i jego nauczyciela Ermolaiema oraz wspólne przedstawienie św.  Cyryla i św. Klemensa zwróconych do siebie twa- rzami podczas pełnienia obrzędów religij- nych. Klasztor jest unikatowym obiektem również ze względu na zachowane wykute w skałach cele mnichów. Niedaleko znajdu- je się hotel Biser oraz piaszczysta plaża. Około pół kilometra dalej, drogą wzdłuż jeziora dociera się do skalnego klasztoru św. Atanazego, który wykuty jest w pio- nowej ścianie wznoszącej się nad jeziorem. Dojeżdżają tu minibusy ze Strugi zatrzymu- jące się zarówno na dworcu autobusowym, jak i wzdłuż przybrzeżnej ulicy Wlada Male- skiego (np. przy hotelach Plaża i Perła). W okolicach Strugi znajduje się również kilka interesujących górskich wiosek. Do naj- ciekawszych należy WEWCZANI. Zapisała się ona na kartach współczesnej historii Mace- donii nietypowym przedsięwzięciem – nie- długo po upadku państwa jugosłowiańskie- go, w 1991 r. zorganizowano tu referendum w sprawie utworzenia niepodległej Republiki Wewczani, co poparła niemal cała populacja miejscowości. Przez pewien czas mieszkańcy uważali się za niepodległych i niezależnych od władz macedońskich, ustanawiając nawet Kup książkę swoją własną flagę oraz walutę (licznik – VEV). Sytuacja ta utrzymała się do 1993 r., kiedy wioska dostała się pod oficjalną jurysdykcję władz miejskich Strugi. Aktualnie „republika” i wszystkie jej atrybuty funkcjonują w tutej- szej świadomości jedynie jako atrakcja tury- styczna. Inne wydarzenie, z którego znane jest Wewczani, to karnawał odbywający się tutaj w połowie stycznia. W czasie jego trwania wioska zmienia się w wielką scenę teatralną, gdzie mieszkańcy paradują w tradycyjnych maskach, tańcząc i gestykulując, odgrywają przeróżne role, nawiązują także do aktualnych wydarzeń społecznych i politycznych. Karna- wał ten jest rozpoznawalnym wydarzeniem na arenie międzynarodowej, a samo Wewczani w 1993 r. przystąpiło do Światowej Federacji Miast Karnawałowych. Na zachód od Wewczani leży niewielka wioska GORNA BELICA, znana ze swoich walorów krajobrazowych i cennych przyrod- niczo okolic oraz wspaniałych widoków na Jezioro Ochrydzkie. Znajdują się tutaj dwie świątynie: usytuowana w samej miejscowo- ści cerkiew św. Petki oraz starsza, położona za miastem (około 30 min spacerem) cer- kiew św. Klimenta. Mieszkańcy Gornej Beli- cy wierzą, że na miejscu cerkwi św. Klimen- ta znajdował się dawniej klasztor, w którym jej patron przebywał, zanim przeniósł się na stałe do biskupstwa w Ochrydzie. W sierp- niu w miejscowości obchodzone są święta ku czci patronów obu cerkwi. Dojazd Aby dotrzeć ze Strugi do Wewczani, należy kierować się drogą na północ w kierunku Debaru, a następnie odbić z niej na zachód zaraz za miejscowością Wra- niszte – do celu dociera się po minięciu wioski Oktisi. Nieco trudniej jest dotrzeć do Gornej Belicy, ponieważ mimo niewielkiej odległości nie prowadzi tutaj droga z Wewczani. Ze Strugi należy skierować się trasą na zachód, która okrąża jezioro, a następnie odbić na północ w kierunku wioski Zagraczani, ale skręcić w kierunku Wiszni, nie dojeżdżając do Zagraczani. Poleć książkę 234 i a n o d e c a M i a c m u r t S Z Wiszni do Gornej Belicy jest około 5 km. Między wioskami kursują lokalne autobusy, jednak nie należy liczyć na regularny rozkład jazdy. Strumica Струмица; . 35 tys. Strumica jest niezbyt dużym miastem leżącym u stóp gór Bełasica, blisko bułgarskiej i greckiej granicy. To lokalny ośrodek przemysłu i han- dlu w raczej rolniczym regionie, choć słynący z gorącego karnawału. Dzieje miasta sięgają podobno początków pierwszego tysiącle- cia przed naszą erą. Niektóre źródła inter- netowe informują o tym, iż już w X w. p.n.e. istniała tu osada znana pod nazwą Astraion. Niestety, niewiele w tym prawdy, ponieważ w źródłach pisanych Astraion wspomniany jest po raz pierwszy pod rokiem 183 p.n.e. Po opanowaniu tych terenów przez Rzymian miejscowa ludność szybko uległa romanizacji. W początkach naszej ery miasto nosiło nazwę Tyberiopol. Wcześnie zaczęło się tu rozwijać chrześcijaństwo. Za panowania cesarza Juliana Apostaty w IV w. miało dojść do prześladowań i śmierci 15 osób, w tym biskupa Tyberiopola Tymoteusza. Zmarli szybko zostali ogłoszeni męczennikami, ich kult zaś stał się elementem lokalnej tradycji i trwa do dzisiaj. Historia Kiedy na Bałkanach zaczęli pojawiać się Sło- wianie, miasto istniało już od dawna. To oni nadali mu jego dzisiejsze miano pochodzą- ce od nazwy pobliskiej rzeki (choć zgodnie z miejscową legendą nazwa związana jest z siostrą królewicza Marka – Strumą). W póź- niejszych wiekach Strumica dzieliła losy pozostałych miast macedońskich: w IX w. została włączona do państwa bułgarskiego, po klęsce w wąwozie Bełasica w 1014 r. prze- szła pod pano wanie bizantyjskie, a w 1395 r. została zdobyta przez Turków. Kup książkę Wielowiekowe panowanie osmańskie zaowocowało znacznymi zmianami narodo- wościowymi w mieście – w XIX w. większość mieszkańców Strumicy stanowili Turcy. W związku z zawirowaniami politycznymi, zmianami granic oraz wywołanymi przez to falami migracji większość ludności miasta w połowie XX w. stanowili już Słowianie. Dziś Strumicę zamieszkują głównie Mace- dończycy, Turcy stanowią zaledwie około 3 mieszkańców miasta, a 4 to Cyganie. Warto zobaczyć Miasto jest ładnie położone w dość rzad- ko odwiedzanym turystycznie regionie. Na zwiedzających czeka tu kilka interesujących zabytków oraz piękno tutejszej przyrody. Samą Strumicę można też potraktować jako punkt wypadowy do eksplorowania całego regionu. Jedna z głównych ulic w centrum miasta, ulica Marszałka Tito (nie mylić z równole- głą, ważniejszą ulicą – bulwarem Marszałka Tito), stanowi stosunkowo dobrze zachowaną całość architektoniczną z nieodległej przeszło- ści. Ulica była niegdyś częścią starej miejskiej czarszii, w której swe domy i sklepiki wznosili bogaci rzemieślnicy i kupcy. Przy ulicy zacho- wało się około 30 domów wybudowanych w XIX oraz w 1. poł. XX w. Dokumentują one rozwój architektoniczny miasta, pokazując silne wpływy środkowoeuropejskie (głów- nie austriackie i niemieckie), które wówczas były wyrazem nowoczesności, a jednocze- śnie zdradzały tendencje do odchodzenia od dotychczasowych form będących pod silnym wpływem tradycji lokalnej lub orientalnej. Starszą architekturę reprezentuje budy- nek starej poczty tureckiej (ul. Josifa Josi- fofskiego Swesztatora 23, dawniej Toszo Arsowa, niedaleko meczetu). Dziś jest trochę zaniedbany, wciąż jednak dobrze widoczne są charakterystyczne elementy Poleć książkę 235 i a n o d e c a M i a c m u r t S XIX-wiecznego budownictwa bałkańskiego: monumentalność, która nasuwa skojarzenie raczej z twierdzą niż z domem mieszkalnym, piętro lekko wychodzące ponad parter oraz wysoki kamienny mur strzegący wejścia. W najbliższych latach planowana jest reno- wacja całego budynku i przekształcenie go w muzeum, w którym będą eksponowane znaleziska przechowywane dotychczas w magazynach Muzeum Miejskiego. Niedaleko znajduje się opuszczony meczet Orta (Орта џамија), wybudowa- ny w latach 1613–14 za panowania sułta- na Ahmeda I. Jest to niska, przysadzista budowla z niezbyt wysokim minaretem, wzniesiona podobno na ruinach średnio- wiecznej cerkwi. W centrum Strumicy, przy ulicy Sweto- zara Markovića, znajduje się dom Blagoja Jankowa, bohatera ludowego z  okresu II wojny światowej. Wewnątrz urządzono niewielkie muzeum, w którym ekspono- wane są autentyczne wnętrza utrzymane w stylu typowym dla domów mieszkańców Strumicy z początku XX w. Na głównym pla- cu stoi monumentalny pomnik Goce Deł- czewa, rewolucjonisty i powstańca, jednej z najważniejszych postaci w macedońskim panteonie sław i bohaterów. Przy ulicy Nikoły Klusewa 2 (dawniej ul. 27 Mart) działa niewielkie Muzeum Miej- skie () pn.–pt. 9.00–16.00) prezentujące zbio- ry związane z dziejami miasta i regionu od czasów prehistorycznych aż do początków XX wieku. Można także wstąpić do galerii artystycznej (ul. Goce Dełczewa), w której są obrazy kilku przedstawicieli współczesne- go malarstwa macedońskiego. Na rogu ulic Sando Masewa i Blagoja Muczeto stoi ciekawy architektonicznie piętro- wy budynek z lat 20. XX w. – to niegdysiejszy hotel Srpski Kral. Posiada bogato zdobioną fasadę z ornamentami roślinnymi, ozdob- ny wykusz oraz małe okienka na poddaszu. Kup książkę Przed II wojną światową mieścił się tu podob- no pierwszy w Strumicy dom publiczny. Na ulicy Ochridskiej znajduje się stara turecka wieża obronna, zbudowana naj- prawdopodobniej w XVII w. Jest to jedyny obiekt tego typu w całym regionie. Trzypię- trowa budowla została wzniesiona na planie prostokąta o wymiarach 7 × 9 m. W prze- szłości służyła zapewne do obrony, pełniąc przy okazji funkcje domu mieszkalnego. Twierdza Carewi Kuli Na wzgórzu wznoszącym się nad Strumicą z południowej strony znajdują się pozosta- łości twierdzy zwanej Carewi Kuli (tj. car- skie wieże). Według badań macedońskich uczonych, twierdzę należy datować na czasy cara Samuila, choć ślady przeszłości są tu o wiele liczniejsze i sięgają wcześniejszych epok. Podczas prowadzonych wykopalisk archeologowie odkryli liczne znaleziska od okresu prehistorycznego aż po czasy nowożytne (wśród nich średniowieczny cmentarz). Niestety, poszukiwacze skar- bów, którzy eksplorują teren na własną rękę, doprowadzili do zniszczenia wielu miejsc w twierdzy, które mogłyby odpowiedzieć na pytania związane z dziejami zabytku. Z twierdzy rozciąga się przepiękny widok na całą dolinę oraz leżące poniżej miasto. Do dziś zachowały się widoczne z mia- sta fragmenty murów obronnych oraz dwie wieże. Oprócz murów zewnętrznych zacho- wały się także ślady murów wewnętrznych rozciągających się w kilku pasach. Wejście główne znajdowało się niegdyś od strony południowej i było strzeżone przez dwie wieże, z których zachowała się tylko jedna, dość zresztą zniszczona. Druga legła w gru- zach w czasie trzęsienia ziemi w latach 30. XX w. Do wejścia prowadził kiedyś most zwodzony, przerzucony nad sztucznie wykopanym dołem. Ponieważ cała twier- dza była wzniesiona na planie czworokąta, Poleć książkę
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Macedonia. W sercu Bałkanów. Wydanie 1
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: