Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00053 004096 12930241 na godz. na dobę w sumie
Mądrość, inteligencja i twórczość w nauczaniu. Jak zapewnić uczniom sukces - ebook/pdf
Mądrość, inteligencja i twórczość w nauczaniu. Jak zapewnić uczniom sukces - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8088-856-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> pedagogika
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

 

Robert J. Sternberg - klasyk amerykańskiej psychologii, twórca koncepcji edukacji dla mądrości, jeden z najczęściej cytowanych autorów w naukach humanistycznych – wraz ze współautorkami przygotowali podręcznik metodyczny dla nauczycieli wszystkich szczebli edukacyjnych. Przedstawili strategie dydaktyczne mające na celu nie tylko kształtowanie tradycyjnych umiejętności analitycznych u uczniów, lecz także wychowywanie ich na szczęśliwe osoby.

Przy każdej prezentacji Czytelnik znajdzie zwięzły wstęp teoretyczny, cele ćwiczeń, zadania dydaktyczne z prostymi instrukcjami, narzędzia do samooceny oraz przykłady lekcji z różnych etapów kształcenia.

„Podręcznik jest próbą dydaktycznej aplikacji wniosków z badań, które mają usprawnić nabywanie ważnych kompetencji osobowościowych przez ucznia żyjącego w nowym tysiącleciu.”

prof. dr hab. Krzysztof J. Szmidt

W serii ukazały się:

E. Płóciennik, Rozwijanie mądrości dziecka. Koncepcja i wskazówki metodyczne

E. Płóciennik, Rozwijanie mądrości w praktyce edukacyjnej. Scenariusze zajęć w przedszkolu i szkole podstawowej

E. Płóciennik, Rozwijanie mądrości w praktyce edukacyjnej. Scenariusze zajęć dla młodzieży

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Tytuł oryginału: Teaching for Wisdom, Intelligence, Creativity, and Success REDAKCJA NAUKOWA SERII „EDUKACJA DLA MĄDROŚCI” Krzysztof J. Szmidt (przewodniczący), Wiesława Leżańska, Jolanta Bonar, Elżbieta Płóciennik Monika Modrzejewska-Świgulska, Iwona Czaja-Chudyba, Janina Uszyńska-Jarmoc, Witold Ligęza Stanisław Dylak, Katarzyna Krasoń RECENZENT Janina Uszyńska-Jarmoc REDAKTOR INICJUJĄCY Urszula Dzieciątkowska TŁUMACZENIE Anna Łagodzka REDAKCJA NAUKOWA Krzysztof J. Szmidt OPRACOWANIE REDAKCYJNE Dorota Stępień SKŁAD I ŁAMANIE Munda – Maciej Torz PROJEKT TYPOGRAFICZNY OKŁADKI Katarzyna Turkowska Copyright © 2009 by Corwin All rights reserved. When forms and sample documents are included, their use is authorized only by educators, local school sites, and/or noncommercial or nonprofit entities that have purchased the book. Except for that usage, no part of this book may be reproduced or utilized in any form or by any means, electronic or mechanical, including photocopying, recording, or by any information storage and retrieval system, without permission in writing from the publisher © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2018 © Copyright for Polish translation by Anna Łagodzka, Łódź 2018 Wydawcą oryginalnej wersji publikacji Teaching for Wisdom, Intelligence, Creativity, and Success w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i New Delhi jest Corwin Press (Sage Publications). Niniejszy przekład został opublikowany w porozumieniu z wydawcą oryginału Publikacja sfinansowana ze środków Wydawnictwa Uniwersytetu Łódzkiego ISBN 978-83-8088-855-5 e-ISBN 978-83-8088-856-2 Spis treści Wprowadzenie (K. J. Szmidt) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Słowo od Tłumaczki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Spis tabel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Przedmowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Podziękowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . O Autorach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Część I. Jak uczyć mądrości, rozwijać inteligencję i  twórcze myślenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. Na czym polega model SMIT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Twoja kolej – jaki jest twój wzorzec mocnych stron . . . . . . . . . . Część II. Jak i dlaczego rozwijać inteligencję, która zapewni odnoszenie sukcesów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. Jak rozwijać umiejętności pamięciowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. Jak rozwijać umiejętności analityczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. Jak rozwijać umiejętności twórcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. Jak rozwijać umiejętności praktyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9. Twoja kolej – rozpoznawanie różnych rodzajów strategii na- uczania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Część III. Jak integrować nauczanie z ocenianiem . . . . . . . . . . . . 10. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11. Dopasowanie oceniania do nauczania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12. Jak przygotować zróżnicowane ocenianie – ogólne wska- zówki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13. Jak oceniać i punktować umiejętności pamięciowe . . . . . . . . . 7 11 15 21 23 25 27 29 31 35 41 43 47 51 65 79 91 93 95 97 99 107 6 14. Jak oceniać i punktować umiejętności analityczne . . . . . . . . . 15. Jak oceniać i punktować umiejętności twórcze . . . . . . . . . . . . . 16. Jak oceniać i punktować umiejętności praktyczne . . . . . . . . . . 17. Twoja kolej – przygotuj różne rodzaje pytań na ocenę . . . . . . . Część IV. Jak i dlaczego uczyć mądrości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19. Trzy umiejętności myślowe oparte na mądrości . . . . . . . . . . . . 20. Jak uczyć mądrości – sześć ogólnych wskazówek . . . . . . . . . . 21. Refleksja. Jak możesz pobudzać myślenie mądrościowe pod- czas lekcji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Część V. Synteza. Jak pomóc uczniom osiągnąć w życiu sukces i spełnienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23. Jak utrzymać równowagę między czynnościami ukierunko- wanymi na różne typy umiejętności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24. Złota myśl na temat celów uczenia się . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25. Synteza mądrości, inteligencji i twórczości . . . . . . . . . . . . . . . . Klucz do odpowiedzi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Aneks do części I. Proponowane dalsze lektury . . . . . . . . . . . . . . . . Aneks do części II. Mnemotechniki i strategie zapamiętywania . . Aneks do części III. Zestawienie przykładowych tabel . . . . . . . . . . Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Indeks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 121 131 139 141 143 145 151 165 171 173 175 183 187 191 193 199 207 209 213 MĄDROŚĆ, INTELIGENCJA I TWÓRCZOŚĆ W NAUCZANIU Wprowadzenie Niełatwo jest w  kilku zdaniach przybliżyć polskiemu Czytelni- kowi postać Roberta Sternberga, współautora tej książki i twórcę teorii postawy twórczej (mądrość, twórczość i umiejętności prak- tyczne zintegrowane) oraz opartej na niej strategii dydaktycz- nej, prezentowanej w publikacji. Niełatwo, gdyż Robert Sternberg jest jednym z najbardziej produktywnych psychologów XX i po- czątku XXI wieku, autorem i współautorem ponad 1600 publika- cji naukowych, jednym z najczęściej cytowanych autorów w na- ukach humanistycznych (dla zwolenników oceny parametrycznej – 60. miejsce wśród psychologów w XX wieku), profesorem i dzie- kanem kilku prestiżowych uczelni, prezydentem i przewodniczą- cym wielu towarzystw naukowych i doktorem honoris causa kil- ku uczelni1. A przede wszystkim jest twórcą i współtwórcą kilku wpływowych teorii naukowych, które stały się przełomowe w psy- chologii i pedagogice: triarchicznej teorii inteligencji, inwestycyj- nej teorii twórczości, koncepcji stylów myślenia, zintegrowanej teorii mądrości, koncepcji inteligencji praktycznej i kilku innych (miłości, nienawiści i przywództwa). Trzeba przyznać, iż rzadko dzisiaj wśród badaczy spotyka się taką wszechstronność zaintere- sowań i dokonań. Dorobek Sternberga jest znany w polskiej psy- chologii i pedagogice od dawna, choć wiele jego najlepszych dzieł nie zostało przetłumaczonych na język polski2. Z  tym większą 1 Więcej danych biograficznych: http://www.robertjsternberg.com. 2 Do tej pory w języku polskim opublikowano następujące dzieła Sternber- ga: Wprowadzenie do psychologii, WSiP, Warszawa 1999; Psychologia poznawcza, WSiP, Warszawa 2001; Miłość jest opowieścią, Rebis, Poznań 2001 oraz z  Lo- uise Spear-Swerling, Jak nauczyć dzieci myślenia, tłum. O. i W. Kubińscy, GWP, Gdańsk 2003, a także Recenzowanie prac naukowych z psychologii, red. R. J. Stern- berg, Wydawnictwo Paradygmat, Warszawa 2011. 8 radością należy przywitać publikację Mądrość, inteligencja i twór- czość w nauczaniu. Jak zapewnić uczniom sukces – w mojej opinii najlepiej reprezentującą jego koncepcję dydaktyczną. Nie wdając się w  drobiazgowe opisy koncepcji teoretycznej Sternberga i  jego współpracowników, bo te uważny Czytelnik znajdzie w książkach autora oraz w wielu polskich publikacjach3, warto zaznaczyć, iż powstała ona w wyniku wieloletnich badań empirycznych i studiów teoretycznych nad zdolnościami poznaw- czymi, twórczością i mądrością ludzi wszystkich kategorii wieku, a ponadto jest aplikacją podstawowych wniosków z tych badań do codziennej dydaktyki szkolnej. To między innymi odróżnia Stern- berga i jego kolegów od wielu innych uczonych, że nie tylko opi- suje i wyjaśnia skomplikowane zjawiska funkcjonowania umysłu człowieka, lecz także przechodzi na grunt pedagogiki i dydaktyki, formułując pozytywny program wspierania i rozwoju wcześniej opisanych i wyjaśnionych kompetencji poznawczych i mądrości4. Mówiąc inaczej, psychologowie Sternberg, Jarvin i  Grigorenko stają się pedagogami twórczości. Rekomendowany w tym miejscu podręcznik jest właśnie taką próbą dydaktycznej aplikacji wniosków z badań, które mają za zadanie usprawnić nauczanie ważnych kompetencji osobowo- ściowych ucznia żyjącego w nowym tysiącleciu. Autorzy piszą wprost; „Wierzymy, że mądrość, inteligencja i  kreatywność są kluczowymi składnikami udanego życia osobistego i że bardzo ważne jest, by w toku edukacji pomóc uczniom wykorzystywać wszystkie te umiejętności, innymi słowy, dokonywać ich synte- zy” (część 1). Podstawowym założeniem ich strategii dydaktycz- nej jest zasada stymulowania i  wspierania z  jednakowym wy- siłkiem dydaktycznym trzech kluczowych zasobów: zdolności poznawczych (analitycznych), określanych tradycyjnie jako in- teligencja, twórczości rozumianej jako szeroka postawa życio- 3 Zob. m.in.: E. Nęcka, Psychologia twórczości, GWP, Gdańsk 2001; tenże, In- teligencja, GWP, Gdańsk 2003; W. Limont, Uczeń zdolny. Jak go rozpoznać i jak z nim pracować, GWP, Gdańsk 2010; K. J. Szmidt, Pedagogika twórczości, GWP, Sopot 2013; J. Strelau, Różnice indywidualne, Scholar, Warszawa 2014. 4 Inne podręczniki autorstwa i współautorstwa Sternberga to: R. J. Stern- berg, W. M. Williams, How to Develop Student Creativity, ASCD, Alexandria 1996; W. A. Williams, F. Markle, M. Brigockas, R. J. Sternberg, Creative Intel- ligence for School, Allyn and Bacon, Boston 2002; R. J. Sternberg, E. L. Grigo- renko, Teaching for Successful Intelligence, second ed., Corwin Press, Thousand Oaks 2007. MĄDROŚĆ, INTELIGENCJA I TWÓRCZOŚĆ W NAUCZANIU Wprowadzenie 9 wa, a nie tylko sprawność w generowaniu pomysłów, oraz mą- drości czy myślenia mądrościowego, które jest realizacją dobra w środowisku społecznym. A zatem istotą tej strategii kształce- nia jest zrównoważone traktowanie tych trzech zasobów, które występują u poszczególnych uczniów w najróżniejszym ukształ- towaniu i na różnych poziomach rozwoju. Realizacja tej strategii stanowi więc okazję do wyrównania szans edukacyjnych, istnie- je bowiem duże prawdopodobieństwo, iż nauczanie, które od- wołuje się a to do zdolności pamięciowych, a to do umiejętno- ści wykorzystywania metafor i wymyślania rozwiązań, a to do niestronniczej oceny czyjegoś postępowania lub nowego wyna- lazku, stanie się pomocą w rozwoju uczniów o różnych stylach myślenia i działania. Dodatkowo zachęci ich do intensywnego wysiłku umysłowego w  procesie uczenia się. Autorzy, zwraca- jąc się do nauczycieli, piszą: „Bardzo cię zachęcamy do wyjaśnie- nia uczniom, że proponujesz im zakres czynności ukierunko- wany na różne mocne strony różnych osób w klasie. Ta wiedza będzie sprzyjać wzrostowi metapoznania, czyli uświadamia- nia sobie przez uczniów własnych procesów myślowych i zwięk- szy ich zdolność do rozważania tych procesów. Inaczej mówiąc, uczniowie powinni poznać różne rodzaje myślenia, jakich wy- maga uczestnictwo w doświadczeniach analitycznego, twórcze- go i praktycznego uczenia się”. Mądrość, inteligencja i  twórczość w  nauczaniu. Jak zapew- nić uczniom sukces jest – jak określa się w tradycyjnej dydaktyce polskiej – podręcznikiem metodycznym dla nauczycieli. To do- bra publikacja tego typu, zawiera bowiem wszystko, co potrzeba do zaprojektowania ciekawej lekcji nakierowanej na jedną z klu- czowych sprawności: wstępy teoretyczne, cele ćwiczeń, interesu- jące zadania dydaktyczne i proste instrukcje do nich, narzędzia do autooceny postępów oraz szersze narzędzia ewaluacji. Ponadto mamy tu przykłady lekcji z różnych przedmiotów nauczania: ję- zyka i sztuki, nauki, matematyki, nauk społecznych. Autorzy za- chęcają za każdym razem, by nauczyciele stali się autorami intere- sujących ćwiczeń, opartych na wykładanych zasadach ogólnych. W rezultacie polski nauczyciel, każdego szczebla nauczania, uzy- skuje świetnie ugruntowaną w teoriach naukowych, dobrze zapro- jektowaną i inspirującą pomoc dydaktyczną, która może wzboga- cić jego praktykę szkolną o nowe i ważne umiejętności. W innej publikacji Robert Sternberg twierdzi, iż twórcze na- uczanie wymaga od nauczyciela zarówno zachęcania i wspierania 10 aktywności twórczej uczniów, jak i mądrego modelowania – peł- nienia na co dzień roli twórczej osoby5. „Innymi słowy, nauczycie- le muszą nie tylko mówić o wędrówce, ale także podjąć wędrów- kę” – pisze autor 1600 publikacji. Oddawany do rąk Czytelnika podręcznik zachęca do takiej wędrówki. prof. dr hab. Krzysztof J. Szmidt Katedra Edukacji Artystycznej i Pedagogiki Twórczości UŁ 5 R. J. Sternberg, Teaching Creativity, [w:] Nurturing Creativity in the Class- room, eds. R. A. Beghetto, J. C. Kaufman, second ed., Cambridge University Press, New York 2017, s. 364. MĄDROŚĆ, INTELIGENCJA I TWÓRCZOŚĆ W NAUCZANIU Słowo od Tłumaczki Mądrość, inteligencja i  twórczość w  nauczaniu. Jak zapewnić uczniom sukces jest książką, którą można polecić przede wszyst- kim nauczycielom i przygotowującym się do pracy w szkole stu- dentom. Traktuje ona bowiem o tym, jak można pomóc uczniom rozwinąć swoje umiejętności myślowe podczas nauki szkolnej, w ścisłym związku z przyswajaniem wiedzy i umiejętności prze- widzianych w programach nauczania. Jest to druga przełożona na język polski publikacja Roberta Sternberga i jego współpracowni- czek mająca taki charakter. Nauczycielom i studentom, którzy za- znajomili się już z pierwszą pozycją1, z pewnością łatwiej będzie uczyć się z drugiej. Uczyć się – ponieważ struktura i treść tej książki są podpo- rządkowane jasno określonemu celowi: opisując swoje strategie rozwijania różnych typów myślenia, Autorzy starają się maksy- malnie ułatwić zrozumienie tych strategii i naukę ich zastosowa- nia w szkole. Omawiają zatem sens nauczania, w którym realizacja programu jest zintegrowana ze świadomym wspieraniem rozwo- ju umiejętności myślowych: Dlaczego i po co powinno się w szko- le korzystać ze strategii i technik rozwoju różnych typów myśle- nia? – oraz metodykę takiego nauczania: Jak angażować uczniów w rozwijanie różnych typów swojego myślenia? W  porównaniu z  publikacją Jak nauczyć dzieci myślenia Sternberga i Louise Spear-Swerling ta książka została jeszcze wy- raźniej ukierunkowana na szkolną praktykę. Większość stron wypełniają więc ćwiczenia lub zadania wypróbowane uprzed- nio w pracy z uczniami. Nie tyle stanowią one gotowe materiały 1 R. J. Sternberg, L. Spear-Swerling, Jak nauczyć dzieci myślenia, tłum. O. i W. Kubińscy, GWP, Gdańsk 2003. 12 do wykorzystania na lekcjach – choć niektóre z nich z pewnością można tak potraktować – ile służą do uczenia się, jak samodziel- nie układać zadania, pytania czy ćwiczenia dla uczniów ukierun- kowane na pobudzanie rozwoju różnych wymiarów inteligencji: uzdolnień analitycznych, pamięciowych, twórczych, praktycz- nych, refleksji wraz z myśleniem metapoznawczym i kompetencji dialogicznych. Różnica kulturowa między szkołą polską a ame- rykańską działa na korzyść polskich Czytelników, ponieważ sta- je się dodatkowym bodźcem do tworzenia własnych ćwiczeń. Dobrym przykładem mogą być opisane w  rozdziałach ósmym i  dwudziestym zadania dla uczniów związane z  poznawaniem postaci Benjamina Franklina. Praktyczność podejścia prezentowanego przez Sternberga i współautorki ma jeszcze inny ważny wymiar. Z ich perspektywy rozwijanie przez uczniów wszystkich wymienionych typów umie- jętności myślowych nie jest ani celem samym w sobie, ani jedynie środkiem do osiągania sukcesów w nauce szkolnej, choć umoż- liwienie takich sukcesów to bardzo ważna funkcja tego rozwoju. Autorzy często podkreślają, że proponowane przez nich czynno- ści dydaktyczne pozwalają skuteczniej się uczyć większej liczbie uczniów, ponieważ są dostosowane do zróżnicowanych profili uczenia się i uzdolnień. Synteza różnych typów umiejętności myślowych jest czymś więcej – sprzyja pomyślnemu życiu jednostki i wspólnoty. Sukces, o którym jest mowa w tytule książki, wykracza poza okres nauki szkolnej i nie sprowadza się do wykorzystania umiejętności my- ślowych do realizacji osobistych interesów. Jego składnikiem jest działanie na rzecz dobra wspólnego. Zaakcentowaniu tego wy- miaru służy zastosowane przez Autorów pojęcie myślenia mą- drościowego, omawiane zwłaszcza w  części IV, na przykładach z lekcji. A skoro mowa o mądrości, musiało się też pojawić sło- wo „filozofia” i krótkie odwołanie do jej chyba najbardziej znane- go symbolicznego uosobienia – Sokratesa jako nauczyciela, który umiał zaangażować innych i siebie w myślenie. Przedstawione tu podejście proponuje zatem dydaktykę ukie- runkowaną bezpośrednio na rozwój myślenia i  intensyfikację uczenia się, nie umieszcza jednak umiejętności myślowych na płaszczyźnie czysto technicznych sprawności, która byłaby ode- rwana od aksjologii celów, w jakich te umiejętności mogą zostać wykorzystane. Innymi słowy – i w największym skrócie – kształ- towanie umiejętności myślowych oznacza tu również zachętę do MĄDROŚĆ, INTELIGENCJA I TWÓRCZOŚĆ W NAUCZANIU Słowo od Tłumaczki 13 namysłu nad wartościami, refleksji, dialogu z innymi i brania pod uwagę odmiennych perspektyw. Ten filozoficzny motyw łączy Sternberga, Lindę Jarvin i Ele- nę Grigorenko z  niektórymi innymi autorami piszącymi o  na- uce myślenia zintegrowanej z kształceniem i wychowaniem. Toteż kontekst pozwalający poszerzyć i pogłębić rozumienie zawartych w tej książce wskazówek i jak najlepiej z nich skorzystać stano- wią przede wszystkim publikacje teoretyków i praktyków eduka- cji, którzy proponują filozofowanie z dziećmi, takich jak Matthew Lipman2, Robert Fisher, wprowadzający kategorię inteligencji fi- lozoficznej dziecka3, oraz polscy autorzy związani z tym nurtem4. Można sięgnąć do ich prac na przykład po to, by w czynności dy- daktyczne w większym stopniu włączyć pytania uczniów, którym w tej książce poświęcono stosunkowo niewiele miejsca5, by lepiej zrozumieć rozróżnienie odmiennych typów myślenia, kluczowe dla podejścia Sternberga i współautorek, oraz żeby ciągle od nowa uczyć się dialogu w klasie. Warto zatem już teraz zapowiedzieć ko- lejną ciekawą lekturę z tej dziedziny, czyli książkę Lipmana Think- ing in Education, którą planuje opublikować Wydawnictwo Uni- wersytetu Łódzkiego. A. Łagodzka, Centralny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli, Warszawa 1996. 3 R. Fisher, Lepszy start. Jak rozwijać umysł dziecka, tłum. J. Kubiak, Rebis, Po- znań 2002; tenże, Uczymy jak myśleć, tłum. K. Kruszewski, WSiP, Warszawa 1999; tenże, Uczymy jak się uczyć, tłum. K. Kruszewski, WSiP, Warszawa 1999. Inteli- gencję filozoficzną Fisher omawia dokładniej w pierwszej z wymienionych prac. 4 Więcej informacji o  publikacjach z  tej dziedziny znajduje się na stronie 2 M. Lipman, A. M. Sharp, F. Oscanyan, Filozofia w szkole, tłum. B. Elwich, Stowarzyszenia Edukacji Filozoficznej Phronesis: phronesis.org.pl. 5 Pytania nieco obszerniej omawiają Sternberg i  Spear-Swerling w  Jak na- uczyć dzieci myślenia, polecając jako lekturę uzupełniającą m.in. Filozofię w szkole Lipmana, Sharp i Oscanyana. Spis tabel Część II, rozdział 6 Tabela 1. Czynności analityczne w szkole podstawowej na lek- cji o powieściach detektywistycznych . . . . . . . . . . . . . . Tabela 2. Czynności analityczne w szkole średniej towarzyszą- ce lekturze Wyspy doktora Moreau H. G. Wellsa . . . . . Tabela 3. Czynności analityczne w szkole podstawowej. Lekcja na temat właściwości materiałów . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tabela 4. Czynności analityczne w szkole średniej. Lekcja fizy- ki na temat atomów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tabela 5. Czynności analityczne w szkole podstawowej. Lekcja poświęcona rozumieniu liczby i wartości pozycji . . . . Tabela 6. Czynności analityczne w szkole średniej. Pojęcia sta- tystyczne: średnia, mediana i dominanta . . . . . . . . . . . Tabela 7. Czynności analityczne w szkole średniej na lekcji psy- chologii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tabela 8. Czynności analityczne w  starszych klasach szkoły podstawowej. Lekcja na temat rozwiązywania kon- fliktów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Część II, rozdział 7 Tabela 9. Czynności twórcze w szkole podstawowej na lekcji o opowieściach o pochodzeniu zwierząt . . . . . . . . . . . . Tabela 10. Czynności twórcze w szkole średniej. Nauka języka i literatury: romantyzm jako ruch literacki . . . . . . . . . . Tabela 11. Czynności twórcze w  szkole podstawowej. Nauki przyrodnicze. Lekcja o dźwięku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tabela 12. Czynności twórcze w szkole średniej. Lekcja na te- mat wektorów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tabela 13. Czynności twórcze na lekcji matematyki. Ułamki o równej wartości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 54 56 57 59 60 62 62 68 69 71 72 73 16 Tabela 14. Czynności twórcze w  szkole podstawowej. Analiza danych i ich odwzorowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tabela 15. Czynności twórcze w starszych klasach szkoły pod- stawowej na lekcji o liczbach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tabela 16. Czynności twórcze w szkole średniej na lekcji psycho- logii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tabela 17. Czynności twórcze w szkole średniej. Temat: Kultury świata . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Część II, rozdział 8 Tabela 18. Język i literatura w szkole podstawowej. Pojęcia na- dające się do wykorzystania w nauczaniu opartym na myśleniu praktycznym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tabela 19. Czynności praktyczne towarzyszące lekturze Zabić drozda Harper Lee . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tabela 20. Szkoła podstawowa – czynności praktyczne w  na- uczaniu ekologii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tabela 21. Szkoła średnia – czynności praktyczne na lekcji fizyki o wektorach i skalarach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tabela 22. Czynności praktyczne w szkole podstawowej. Temat: Mierzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tabela 23. Czynności praktyczne w szkole średniej. Temat: Licz- by pierwsze i liczby złożone . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tabela 24. Czynności praktyczne w szkole średniej. Lekcja psy- chologii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tabela 25. Czynności praktyczne w  starszych klasach szkoły podstawowej. Lekcja „Narodziny narodu” . . . . . . . . . . Część II, rozdział 9 Tabela 26. Quiz podsumowujący . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Część III, rozdział 12 Tabela 27. Określenie najważniejszych pojęć i umiejętności w jed- nostce programu nauczania. Przykład zaczerpnięty z cyklu lekcji przyrody w klasie IV na temat światła . . . Tabela 28. Etap 1: Opracuj konspekt własnej lekcji . . . . . . . . . . . . . Tabela 29. Pięciopunktowa skala biegłości dla zadań oceniają- cych umiejętności pamięciowe w matematyce . . . . . . . Tabela 30. Opracuj własne pytania na ocenę . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 75 76 77 81 82 84 84 86 87 88 89 92 100 101 103 103 MĄDROŚĆ, INTELIGENCJA I TWÓRCZOŚĆ W NAUCZANIU Spis tabel 17 Część III, rozdział 13 Tabela 31. Zasady przyznawania punktów za wyniki zadania pamięciowego. Nauka języka i  literatury w  szkole podstawowej, cykl lekcji „Prawdziwe cuda” . . . . . . . . . Tabela 32. Fizyka w szkole średniej. Zadanie służące ocenianiu przede wszystkim umiejętności pamięciowych . . . . . . Tabela 33. Zadanie służące ocenianiu przede wszystkim umie- jętności pamięciowych. Matematyka (geometria) w szkole podstawowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Część III, rozdział 14 Tabela 34. Zasady oceniania odpowiedzi do zadania sprawdza- jącego umiejętności analityczne na lekcji języka i lite- ratury w szkole podstawowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tabela 35. Zasady oceniania odpowiedzi uczniów szkoły pod- stawowej na pytania otwarte z dziedziny nauk przy- rodniczych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tabela 36. Zasady oceniania umiejętności analitycznych w od- powiedziach uczniów szkoły podstawowej na pytanie z dziedziny nauk przyrodniczych . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tabela 37. Zasady oceniania analitycznego zadania otwartego z lekcji statystyki w szkole średniej . . . . . . . . . . . . . . . . . Część III, rozdział 15 Tabela 38. Zasady oceniania dla zadania twórczego. Lekcja języ- ka i literatury . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tabela 39. Zasady punktacji odpowiedzi pod kątem umiejętno- ści twórczych. Ocenianie twórczego zadania otwarte- go z lekcji przyrody w szkole podstawowej . . . . . . . . . . Tabela 40. Zadanie otwarte do oceny twórczego myślenia. Lek- cja matematyki z działu algebry, szkoła średnia . . . . . . Część III, rozdział 16 Tabela 41. Zasady oceniania ukierunkowanego głównie na umie- jętności praktyczne. Lekcja języka i literatury . . . . . . . . Tabela 42. Zasady oceniania zadania z obszaru wiedzy przyrod- niczej, nakierowanego głównie na umiejętności prak- tyczne, dla starszych klas szkoły podstawowej . . . . . . . Tabela 43. Zadanie otwarte nakierowane głównie na umiejętno- ści praktyczne ucznia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 109 110 114 116 117 119 123 125 127 132 134 136 18 Część III, rozdział 17 Tabela 44. Opracuj własne zasady oceniania z przykładami od- powiedzi uczniów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Część IV, rozdział 18 Tabela 45. Dlaczego szkoły powinny włączać do swoich progra- mów nauczanie umiejętności myślenia opartego na mądrości – cztery powody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Część IV, rozdział 19 Tabela 46. Myślenie refleksyjne: Zestaw pytań do samoobser- wacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Część IV, rozdział 20 Tabela 47. Jak uczyć mądrości – sześć ogólnych wskazówek . . . . Tabela 48. Czynności na lekcji o wartościach . . . . . . . . . . . . . . . . . Tabela 49. Czynności podczas lekcji „Stosunek Europejczyków do tubylców” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tabela 50. Przekonywanie innych osób: używanie argumentów a odwoływanie się do emocji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tabela 51. Użyteczne pytania, które należy sobie zadać podczas próby rozwiązywania dylematu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Część V, rozdział 23 Tabela 52. Równowaga między czynnościami analityczny- mi, twórczymi i praktycznymi podczas cyklu lekcji o świetle . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tabela 53. Równowaga między czynnościami analitycznymi, twórczymi i  praktycznymi. Szkoła średnia, wiedza o sztuce – cykl lekcji o dziewiętnastowiecznym im- presjonizmie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tabela 54. Równowaga między czynnościami analitycznymi, twórczymi i  praktycznymi. Jednostka programu na- uczania języka i literatury w szkole podstawowej. Te- mat: Biografia jako gatunek literacki . . . . . . . . . . . . . . . . Tabela 55. Równowaga między czynnościami analitycznymi, twórczymi i praktycznymi. Jednostka programu ma- tematyki dla szkoły średniej. Temat: Własności wy- kładników potęg . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tabela 56. Słownik myślenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140 144 146 152 155 157 160 162 176 177 178 179 181 MĄDROŚĆ, INTELIGENCJA I TWÓRCZOŚĆ W NAUCZANIU Spis tabel 19 Tabela 57. Analityczne, praktyczne i  twórcze składniki pracy domowej z matematyki dotyczącej rozumienia liczby. Szkoła podstawowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tabela 58. Analityczne, praktyczne i twórcze składniki ocenia- nia. Szkoła średnia, zadanie z psychologii . . . . . . . . . . . Część V, rozdział 24 Tabela 59. Streszczenie etapów przygotowywania konspektu lekcji lub projektowania szerszej jednostki programu nauczania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Część V, rozdział 25 Tabela 60. Szablon A do opracowania projektu lekcji . . . . . . . . . . . Tabela 61. Szablon B do opracowania projektu lekcji . . . . . . . . . . . Tabela 62. Przykładowa lista kontrolna do sprawdzania kon- spektu lekcji lub treści podręcznika pod kątem rów- nowagi między czynnościami i spełniania wymagań podstawy programowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 182 184 188 189 190 Przedmowa W książce tej zamierzamy połączyć kilka stałych tematów zain- teresowań i najważniejsze prace Roberta J. Sternberga oraz jego współpracowników z  Center for the Psychology of Abilities, Competencies, And Expertise (PACE), ośrodka, który począt- kowo działał na Uniwersytecie Yale, a obecnie na Uniwersytecie Tufts. W publikacji zamieszczono oparte na teoriach Sternberga zasady i wskazówki dotyczące nauczania i oceniania w klasach od I do XII oraz materiał empiryczny oparty na tych teoriach. Podejście to stawia sobie za cel rozwijanie u uczniów zdolności do mądrego, inteligentnego i twórczego uczenia się, rozwiązy- wania problemów i  odnoszenia życiowych sukcesów. Książka zawiera przegląd około dwunastu lat współpracy z nauczycie- lami pracującymi na różnych poziomach kształcenia, w rozma- itych częściach Stanów Zjednoczonych i  za granicą. Jesteśmy wdzięczni wszystkim osobom, z  którymi współpracowaliśmy w ciągu tych lat. Dedykujemy ją nauczycielom, z którymi pra- cowaliśmy. Publikacja składa się z  pięciu głównych części: (1) wprowa- dzenia, (2) przewodnika po nauczaniu, które rozwija inteligencję i umożliwia odnoszenie sukcesów, (3) przewodnika po ocenianiu zintegrowanym z takim nauczaniem, (4) przewodnika po uczeniu i ocenianiu myślenia mądrościowego oraz (5) syntezy, która po- kazuje, jak wszystkie te elementy połączyć w nauczaniu. W każ- dym rozdziale znajduje się przegląd pojęć (takich jak inteligencja umożliwiająca odnoszenie sukcesów, zasady rzetelnego ocenia- nia, mądrość), po nim następują konkretne, poręczne przykłady, jak można wdrażać te idee w klasie szkolnej. Każda część kończy się ćwiczeniem zapowiadanym hasłem „twoja kolej” – to miejsce na twoją refleksję nad tym, czego się nauczyłaś lub nauczyłeś z tej 22 części, i na zastosowanie tej wiedzy. Tak – liczymy na twoje, czy- telniczko lub czytelniku, osobiste uczestniczenie, na twoją aktyw- ną odpowiedź na to, co ci proponujemy w tej książce. Wyrażamy nadzieję, że okaże się ona źródłem, które posłuży ci jako pomoc i inspiracja. MĄDROŚĆ, INTELIGENCJA I TWÓRCZOŚĆ W NAUCZANIU Podziękowania Zamieściliśmy w tej książce wiele przykładów zadań i pytań, które służą wspieraniu uczenia się lub ocenianiu umiejętności uczniów i zostały zaczerpnięte z różnych jednostek programu nauczania opracowanego w ciągu ostatnich lat przez Centrum PACE. Jeste- śmy bardzo wdzięczni wszystkim członkiniom i członkom tej in- stytucji, którzy brali udział w tej pracy, i pragniemy im podzię- kować. Są nimi (w  porządku alfabetycznym): Damian Birney, Kathleen Connolly, Bill Disch, Tona Donlon, Niamh Doyle, Sarah Duman, Nancy Fredine, Carol Gordon, Pamela Hartman, Sma- ragda Kazi, Jonna Kwiatkowski, Jacqueline Leighton, Delci Lev, Donna Macomber, Nefeli Misuraca, Erik Moga, Tina Newman, Paul O’Keefe, Renate Otterbach, Carolyn Parish, Judi Ranadi, Morgen Reynolds, Alina Reznitskaya, Robyn Rissman, Christi- na Schwartz, Steven Stemler, Olga Stepanossova, Kristen Wendell i Christopher Wright. Podczas przygotowywania książki i w toku pracy, która znala- zła w niej odzwierciedlenie, skorzystano ze wsparcia kilku gran- tów: REC-9979843, REC-0710915 i REC-0633952 uzyskanych od National Science Foundation, grantu College Board i Educatio- nal Testing Services (ETS) na podstawie Conract PO 0000004411, także Grant Awards 31-1992-701, uzyskanego od United States Department of Education, Institute for Educational Sciences (za pośrednictwem kierującego tym grantem Temple University La- boratory for Student Success), grantu R206R950001 w  ramach programu Javits Act, kierowanego przez Office of Educational Re- search and Inmprovement w U.S. Department of Education, oraz grantu od W. T. Grant Foundation. Grantobiorców biorących na siebie odpowiedzialność za takie projekty zachęca się do swobod- nego wyrażania sądów z dziedziny, w której są profesjonalistami. Książki tej zatem nie należy uważać za reprezentującą stanowisko 24 lub politykę National Science Foundation, College Board, Educa- tional Testing Service, United States Department of Education lub W. T. Grant Foundation ani za oficjalnie zaakceptowaną przez te instytucje. Corwin Press wyraża wdzięczność za współpracę następującym osobom: Williamowi E. Dollowi Jr. (emeritus professor, Louisiana State University, Baton Rouge, LA), Danielowi Elliottowi (profes- sor, Azusa Pacific University, Azusa, CA), Sharon Kane (profes- sor, State University of New York w Oswego, Oswego, NY), Susan Leeds (science educator, Howard Middle School, Orlando, FL), Phyllis Milne (associate director of curriculum and student achie- vement, York County School Division, Yorktown, VA), Jamesowi Morrisonowi (coordinator of curriculum development, Universi- ty of Oklahoma, College of Liberal Studies, Norman, OK), Alcio- ne Ostorga (assistant professor, University of Texas, Pan American, Edinburgh, TX), Sue Pedro (director of elementary curriculum and instruction, Washington, Local Schools, Toledo, OH). MĄDROŚĆ, INTELIGENCJA I TWÓRCZOŚĆ W NAUCZANIU O Autorach Robert J. Sternberg – dziekan School of Arts and Sciences, professor of psycholo- gy i adjunct professor of education w Tuft University. Honorowy professor of psy- chology Uniwersytetu w Heidelbergu, po- przednio IBM professor of psychology i professor of management w Yale Univer- sity. W Tuft University i w Yale University kierował Center for the Psychology of Abi- lities, Competencies, and Expertise. Sto- pień doktora uzyskał w Stanford University; w dziesięciu krajach przyznano mu tytuł doktora honoris causa. Za swoją pracę otrzy- mał ponad dwadzieścia cztery nagrody. Był prezesem American Psychological Association i  Eastern Psychological Association. Jest autorem ponad tysiąca dwustu książek, artykułów i rozdzia- łów w pracach zbiorowych. Linda Jarvin – obecnie pracuje jako asso- ciate research professor na wydziale edu- kacji w Tuft University, piastuje też stano- wisko deputy director w  działającym na tym uniwersytecie centrum doskonalenia nauczania i  uczenia się (CELT). Rozprawę doktorską z psychologii poznawczej i różnic indywidualnych obroniła na Uniwersytecie Paryskim V we Francji, studia podoktor- skie odbyła w  Yale University. Prowadziła warsztaty rozwoju zawodowego dla setek nauczycieli w wielu miej- scach w Stanach Zjednoczonych, a także w Europie i Afryce. 26 Elena L. Grigorenko – tytuł doktora psy- chologii ogólnej uzyskała w  Państwo- wym Uniwersytecie Moskiewskim w Rosji w 1990 r., a rozprawę doktorską z psycholo- gii rozwojowej i genetyki obroniła na Yale University w 1996 r. Obecnie piastuje sta- nowisko associate professor of child stu- dies, psychology, epidemiology, and public health w Yale i adjunct professor of psycho- logy w Columbia University oraz w Państwowym Uniwersytecie Moskiewskim w Rosji. Opublikowała ponad dwieście recenzowa- nych artykułów, rozdziałów w pracach zbiorowych i książek. Za swoją działalność zawodową otrzymała wiele nagród, jej badania były sponsorowane przez różne organizacje federalne i  prywat- ne. Pracowała z dziećmi w wielu miejscach na świecie – w Afryce, Azji, Europie i obu Amerykach. MĄDROŚĆ, INTELIGENCJA I TWÓRCZOŚĆ W NAUCZANIU Część I Jak uczyć mądrości, rozwijać inteligencję i twórcze myślenie 1 Wprowadzenie Część I jest zwięzłą prezentacją teoretycznego modelu ludzkiego myślenia i rozumowania. Jesteśmy przekonani, że model ten może zapewnić wgląd w to, jak uczniowie najlepiej się uczą. Model teo- retyczny, do którego się odwołujemy, jest znany jako synteza mą- drości, inteligencji i twórczości (SMIT)1. Wierzymy, że mądrość, inteligencja i  twórczość są kluczowymi składnikami udanego życia osobistego i bardzo ważne jest, by w toku edukacji pomóc uczniom wykorzystywać wszystkie te umiejętności, innymi słowy – dokonywać ich syntezy. Dla tych, którzy chcieliby lepiej poznać teorię, jaka stoi za tym modelem, w Aneksie do Części I na końcu książki załączamy bibliografię – zawiera ona informację o artyku- łach i książkach dokładniej opisujących ten model. Znajdują się w niej także odniesienia do publikacji innych autorów, którzy ba- dali, jak uczniowie się uczą, i proponują strategie nauczania róż- nych umiejętności, np. analizy i umiejętności twórczych. W części I pokrótce opisujemy model SMIT, przedstawiamy kilka argumentów na rzecz doniosłości nauczania rozwijającego inteligencję, twórcze podejście i mądrość w klasach od I do XII, na koniec zaś proponujemy krótką skalę samooceny. Umożliwi ona określenie własnego profilu umiejętności. Co jest moją główną mocną stroną – pamięć, zdolności analityczne, praktyczne, twór- cze? A może jakaś ich kombinacja? Wyniki odczytasz na podsta- wie Klucza do odpowiedzi zamieszczonego na końcu książki. Rysunek 1 to wizualny zarys modelu SMIT. 1 W języku angielskim – model WICS, Wisdom, Intelligence, and Creativity, Synthesized. W polskiej wersji książki zastosowano skrót spolszczonej nazwy mo- delu: Synteza mądrości, inteligencji i twórczości – SMIT (przyp. tłum.). Introduction to Teaching for Wisdom, Intelligence, Creativity, and Success • 3 30 Figure 1.1 TheWICS Model of Thinking Memory, analytical, creative, and practical skills contribute to balancing interests and do równoważenia interesów i reakcji środowiska, a pozytywne wartości wpływają Umiejętności pamięciowe, analityczne, twórcze i praktyczne przyczyniają się environmental responses, and positive values influence decision making. na podejmowanie decyzji Pozytywne, etyczne wartości wpływają na podejmowanie decyzji Positive and ethical values influence decision making. Intrapersonalne Intrapersonal Adaptacja Adaptation Ekstrapersonalne Extrapersonal Wybieranie Selection Cel: Goal: wspólne Common dobro Good Intrapersonalne Interpersonal Kształtowanie Shaping Krótko- i długoterminowa Short- and Long-Term Balance of Interests równowaga interesów Równowaga reakcji na kontekst Balance of Responses to Environmental Context środowiskowy Memory, analytical, creative, and practical skills inform the balance of Umiejętności pamięciowe, analityczne, twórcze i praktyczne kształtują równowagę interesów i odpowiedzi płynących z otoczenia interests and environmental responses. Rysunek 1. SMIT – model myślenia MĄDROŚĆ, INTELIGENCJA I TWÓRCZOŚĆ W NAUCZANIU 2 Na czym polega model SMIT Książka ta ma służyć jako poręczny przewodnik, który zainspiru- je nauczycieli do poszerzenia swojego repertuaru nauczania i oce- niania, żeby mogli zapewnić wszystkim uczniom w  klasie od- noszenie możliwie największych sukcesów. Nie oferuje jednak wprowadzenia do psychologii ani jeszcze jednego kursu inteligen- cji. Jej celem jest dostarczenie wskazówek, jak radzić sobie z pew- nymi praktycznymi, realnymi sytuacjami w klasie. Zanim jednak zaczniemy, zwięźle streszczamy odmienne teo- rie inteligencji, które są w użyciu, i opisujemy tę, za którą się opo- wiadamy – będziesz znać nasze stanowisko, więc będziemy się dobrze rozumieć. W  największym skrócie można powiedzieć, że są dwa rodzaje teorii inteligencji: (1) teorie jednopłaszczyzno- wej, ujednoliconej inteligencji ogólnej (inaczej, czynnika g), które podkreślają naturę inteligencji jako czegoś pojedynczego; (2) wie- lopłaszczyznowe koncepcje inteligencji, które podkreślają donio- słość wielorakich i odmiennych aspektów inteligencji. Ci, którzy uznają za poprawne pierwszego typu teorie, ogólnie rzecz biorąc, postrzegają inteligencję jako względnie stałą i zdeter- minowaną przez wyposażenie genetyczne oraz względnie nieza- leżną od szkolenia. Innymi słowy, zgodnie z tą teorią rodzisz się z pewną porcją bystrości i szkolenie tak bardzo tego nie zmieni. Jednak autorzy tej książki opowiadają się za drugą z wymienio- nych koncepcji inteligencji. Podpisuje się pod tym poglądem wie- lu badaczy znanych nauczycielom, na przykład Howard Gardner, autor teorii wielorakich inteligencji. Badacze z tej grupy ogólnie zgadzają się co do tego, że inteligencja jest plastyczną zdolnością uczenia się przez doświadczenie i przystosowywania się do środo- wiska (z wykorzystaniem umiejętności wymaganych przez czyjś 32 specyficzny kontekst kulturowy i społeczny oraz nabywanych za pośrednictwem tego kontekstu). Skłonni są także zgodzić się, że inteligencję można rozwijać zarówno przez formalne nauczanie ukierunkowane bezpośrednio na jej rozwijanie, jak i  w  niefor- malnych sytuacjach edukacyjnych (w zależności od tego, jakiego typu uzdolnienia bierze się pod uwagę). Autorzy tej książki wierzą w to, że każdy ma pewne wstępne zdolności i że można je rozwi- nąć w kompetencje, które można następnie doskonalić aż do po- ziomu biegłości. Jesteśmy przekonani, że te wstępne zdolności za- leżą po części od dziedzictwa genetycznego, lecz sposób i stopień urzeczywistnienia się zapisu genetycznego zależy od środowiska jednostki. Wierzymy, że kluczem do sukcesu szkolnego – i szerzej, życiowego – jest kombinacja inteligencji, twórczości i mądrości, zgodnie z modelem SMIT. Ponadto uważamy, że pilnie potrzebne jest nauczanie rozwi- jające wszystkie zdolności i  dopasowanie oceniania osiągnięć uczniów do takiego szerszego nauczania. Pora wykorzystać róż- norodność ludzkich zasobów, ponieważ talenty uczniów nie za- wsze odpowiadają umiejętnościom, na które szkoły tradycyjnie kładą nacisk. Zdolności twórcze i praktyczne są z pewnością w ży- ciu równie ważne, jak zdolności pamięciowe i  analityczne. Tak samo ważne mogą być w szkole, jeżeli zechce ona położyć na nie nacisk. Następne części książki dostarczą więcej szczegółów na temat tego, jak uczyć w celu rozwinięcia szerszego zakresu zdol- ności i jak wówczas oceniać dokonania uczniów, a także oferują bogactwo konkretnych przykładów z różnych etapów kształcenia i z różnych dziedzin przedmiotowych. Załóżmy, że jak dotąd zgadzasz się z  nami – żeby odnieść w  życiu sukces, uczniowie potrzebują czegoś więcej niż ruty- nowego zapamiętywania i  zdolności analizowania. Powiedz- my też, że twoim zdaniem nauczyciele powinni w swoich kla- sach sprzyjać rozwijaniu szerszego zakresu umiejętności, żeby pomóc odnieść sukces większej liczbie uczniów, mających róż- ne uzdolnienia i odmienne profile uczenia się. Jednocześnie mo- żesz zadawać sobie pytanie, czy warto próbować wprowadzać w życie wszystkie te zmiany i rozszerzać swój dydaktyczny re- pertuar. Nauczyciele są dziś poddawani silnej presji i  napoty- kają wiele ograniczeń związanych z dążeniem do tego, żeby ich uczniowie dobrze wypadli w testach. W istocie wielu nauczycie- li i wiele nauczycielek, z którymi pracowaliśmy w ciągu minio- nych lat, mówi, że choć chcieliby wprowadzić w swoich klasach MĄDROŚĆ, INTELIGENCJA I TWÓRCZOŚĆ W NAUCZANIU
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Mądrość, inteligencja i twórczość w nauczaniu. Jak zapewnić uczniom sukces
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: