Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00615 012775 16916290 na godz. na dobę w sumie
Małżeństwo: początek i koniec - ebook/pdf
Małżeństwo: początek i koniec - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 204
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3796-9190-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> socjologia
Porównaj ceny (książka, ebook (-100%), audiobook).
 Celem pracy jest spojrzenie na małżeństwo – zarówno na jego początek, jak i koniec – z perspektywy demograficznej. Obiektem zainteresowania w niniejszym studium jest zatem sprawdzenie, jak w powojennej Polsce zmieniało się podejście do formowania i rozpadu związku małżeńskiego poprzez analizę „twardych” danych liczbowych, mówiących o częstości występowania najważniejszych zdarzeń demograficznych w sferze małżeńskości, takich jak zawieranie związku małżeńskiego, rozwody, separacje, owdowienia.

Przeprowadzona w pracy analiza wskazuje na zachodzący proces zmian podejścia do formowania i do rozpadu małżeństw. Zmniejszająca się atrakcyjność małżeństwa jako instytucji społecznej współwystępuje z coraz częstszym odwoływaniem się do nietradycyjnych form zakończenia związku – rozwodu i separacji. Zmiany te zachodziły w całym powojennym okresie, aczkolwiek poszczególne podokresy odznaczały się różnym tempem zmian. Największą dynamiką odznaczały się w tym przypadku lata sześćdziesiąte oraz okres ostatniego ćwierćwiecza. Patrząc z perspektywy ostatnich dwóch dekad, można powiedzieć, iż widoczne wcześniej przemiany podejścia do małżeństwa uległy jedynie przyspieszeniu, choć jednocześnie bez wątpienia pojawiły się na masową skalę niedopuszczalne wcześniej możliwości odwoływania się do alternatywnych form życia małżeńsko-rodzinnego, związane z brakiem formalizowania łączącej dwie dorosłe osoby intymnej więzi.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Piotr Szukalski – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Instytut Socjologii, Katedra Socjologii Stosowanej i Pracy Socjalnej 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1095 r. nr 41 RECENZENT Leon Dyczewski SKŁAD KOMPUTEROWY Piotr Szukalski PROJEKT OKŁADKI Mateusz Poradecki Na okładce wykorzystano reprodukcję obrazu Portret małżonków Arnolfinich autorstwa Jana van Eycka (1390–1441) Wydrukowano z gotowych materiałów dostarczonych do Wydawnictwa UŁ przez Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2013 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06402.13.0.M ISBN (wersja drukowana) 978-83-7969-031-2 ISBN (ebook) 978-83-7969-190-6 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63, faks (42) 665 58 62 Spis treści Wprowadzenie………………………………………………………………………. 7 1. Społeczno-ekonomiczny kontekst zmian instytucji małżeństwa w powojennej Polsce 1.1. Zmiany funkcji i form intymnych związków między dwojgiem dorosłych………………………………………………………………….. 1.2. Wpływ kryzysów społecznych na zachowania matrymonialne……… 1.3. Korzyści płynące z życia związku małżeńskim……………………… 1.4. Małżeństwo jako szczególny typ kariery rodzinnej………………….. 1.5. Źródła danych o początkach i końcu małżeństwa……………………. 1.6. Podsumowanie rozdziału pierwszego………………………………… Literatura ………………………..………………………………………... 2. Narzeczeństwo 2.1 Wprowadzenie……………………………………………………….... 2.2. Wyniki badań własnych……………………………………………… 2.3. Podsumowanie rozdziału drugiego…………………………………... Literatura………………………………………………………………….. 11 18 22 25 26 28 29 32 34 41 42 3. Małżeństwa nowo zawarte 43 3.1. Wprowadzenie………………………………………………………... 3.2. Skłonność do zawierania małżeństw…………………………………. 44 3.3. Wiek nowożeńców…………………………………………………… 51 52 3.4. Różnica wieku między nowożeńcami………………………………... 65 3.5. Małżeństwa naprawcze……………………………………………….. 70 3.6. Małżeństwa binacjonalne…………………………………………….. 3.7. Małżeństwa wyznaniowe……………………………………………... 77 89 3.8. Małżeństwa powtórne……………………………………………….... 105 3.9. Małżeństwa w „szczególnym” wieku………………………………… 3.10. Sezonowość małżeństw……..………………………………………. 109 3.11. Podsumowanie rozdziału trzeciego…………………………………. 112 Literatura ………………………………………………………………….. 113 4. Rozwody 116 4.1. Wprowadzenie………………………………………………………... 116 4.2. Ewolucja rozwodowości w badanym okresie………………………… 122 4.3. Wybrane charakterystyki rozwodzących się par……………………... 126 4.4. Podstawowe dane o dzieciach dotkniętych rozwodem rodziców…….. 131 4.5. Przestrzenne zróżnicowanie rozwodów………………………………. 4.6. Podsumowanie rozdziału czwartego………………………………….. 133 Literatura………………………...………………………………………… 133 5 5. Separacje 6. Owdowienia 5.1. Wprowadzenie………………………………………………………... 5.2. Częstość separacji…………………………………………………….. 5.3. Wybrane charakterystyki małżeństw separowanych…………………. 5.4. Separacje zniesione…………………………………………………… 5.5. Zróżnicowanie terytorialne………………………………………….... 5.6. Podsumowanie rozdziału piątego…………………………………….. Literatura……………………..……………………………………………. 134 135 138 141 143 145 146 147 6.1. Wprowadzenie………………………………………………………... 147 6.2. Częstość owdowienia we Francji…………………………………….. 6.3. Długookresowe zmiany częstości owdowienia w Polsce – ujęcie 149 modelowe……………………………………………………………….…. 155 6.4. Skala wdowieństwa jako pośrednia informacja o owdowieniach……. 157 6.5. Owdowienie w świetle danych bieżącej ewidencji ludności…………. 160 6.6. Wpływ owdowienia na stan zdrowia i umieralność………………….. 162 6.7. Podsumowanie rozdziału szóstego…………………………………… Literatura…………………………………………………………………... 163 165 167 168 171 173 175 181 183 184 7.1. Wprowadzenie………………………………………………………... 7.2. Czynniki oddziałujące na bilans małżeństw………………………...... 7.3. Bilans małżeństw w Polsce…………………………………………… 7.4. Przyczyny rozwiązania małżeństw w powojennej Polsce……………. 7.5. Liczba małżeństw istniejących……………………………………….. 7.6. Bilans małżeństw w ujęciu regionalnym……………………………... 7.7. Podsumowanie rozdziału siódmego………………………………….. Literatura………………………..…………………………………………. Aneks I Struktura stanu cywilnego ludności Polski według spisów powszechnych z lat 1921-2011……………………………………………… 7. Bilans małżeństw w powojennej Polsce 6 W P R O W A D Z E N I E Choć niektórzy twierdzą, że życie to dramat w trzech aktach – myśląc o akcie urodzenia, akcie ślubu i akcie zgonu – dla zdecydowanej większości osób drugi z wymienionych dokumentów jest jedynie potwierdzeniem pozytywnych i trwałych uczuć. Uczuć, które – zgodnie z dzisiejszym rozumieniem istoty związku małżeń- skiego – stanowią podstawę tej instytucji. Pogląd ten ewoluował w czasie, w dale- kiej przeszłości podstawą związku były bowiem z reguły względy natury norma- tywno-instrumentalnej – chęć udowodnienia (poprzez wstąpienie w związek mał- żeński) osiągnięcia powodzenia życiowego, dorosłości, jak i świadomość ekono- micznych korzyści płynących z życia w związku były ważnymi argumentami prze- mawiającymi za poszukiwaniem małżonka. Małżeństwo to zawarty zgodnie z obowiązującym w danej społeczności zwy- czajem dobrowolny, trwały, intymny związek pomiędzy dwojgiem dorosłych, świa- domych konsekwencji swej decyzji. Uznanie przez społeczność związku dokonuje się dzięki publicznemu ogłoszeniu podjęcia przez owe dwie dorosłe osoby wzajem- nych zobowiązań, zgodnie z obyczajem, nakazami religii lub prawa. Owe dwie oso- by przez całą historię gatunku ludzkiego były osobami odmiennej płci, aczkolwiek ostatnie lata przynoszą pod tym względem zmiany, sankcjonowane przepisami prawnymi, w mniejszym stopniu zmieniającym się obyczajem, sprzeczne zaś z regu- łami zdecydowanej większości wyznań. Choć przysięga małżeńska mówi o chęci wspólnego życia aż do śmierci jednego z partnerów, zgon jednego ze współmałżonków nie jest jedynym zdarzeniem for- malnie kończącym związek małżeński. Innymi są unieważnienie małżeństwa, roz- wód i separacja. Waga poszczególnych zdarzeń, prowadzących do ustania związku, jest zmienna w czasie, odzwierciedlając trwałe normy kulturowe i bieżące społeczne preferencje. Celem niniejszego opracowania jest spojrzenie na małżeństwo – zarówno na jego początek, jak i koniec – z perspektywy demograficznej. Obiektem zainteresowania niniejszego studium jest zatem sprawdzenie, jak w powojennej Polsce zmieniało się podejście do formowania i rozpadu związku małżeńskiego poprzez analizę „twar- dych” danych liczbowych, mówiących o częstości występowania najważniejszych zdarzeń demograficznych w sferze małżeńskości. Z definicji w ukryciu pozostaje zatem jakościowy komponent zachodzących zmian, choć w rzeczywistości analiza zmian zachowań matrymonialnych owe jakościowe przemiany uwypukla. Kolejno 7 zatem przyjrzymy się, jak w świetle danych statystycznych zmieniały się proces zawierania małżeństw, rozwody, separacje i owdowienia (unieważnienia związku małżeńskiego – ostatnie ze zdarzeń kończących formalny związek – nie zostały w niniejszej pracy uwzględnione). Analiza ta poprzedzona zostanie dwoma roz- działami o innym charakterze – rozdział pierwszy to próba opisu kontekstu spo- łecznego, ekonomicznego i obyczajowego zachodzących zmian, z kolei rozdział drugi poświęcony jest narzeczeństwu, które – z uwagi na brak porównywalnych badań z długiego okresu – opisane zostało punktowo, poprzez odwołanie się do przeprowadzonych w 2013 r. badań na terenie województwa łódzkiego. Ostatni rozdział niniejszej pracy to próba syntetycznego określenia, jak zachodzące zmiany w sferze formowania i rozpadu formalnych związków wpływały na liczbę istnie- jących w naszym kraju małżeństw, poprzez analizę bilansu małżeństw. Niestety, prezentacja danych nie zawsze będzie się odnosić do całego, analizowanego okresu, co odzwierciedla dostępność danych, a dokładniej różny w poszczególnych pod- okresach zakres tematyczny danych zbieranych i upublicznianych przez Główny Urząd Statystyczny. Analiza owych danych zatem nie zawsze umożliwia uzyskanie pełnego obrazu zachodzących zmian. Niemniej, chciałbym zwrócić uwagę Czytelnika niniejszego tomu na kilka wielokrotnie przewijających się w dalszej części kwestii, kluczowych dla wyrobienia sobie całościowego zdania na temat logiki zmian zachodzących w sferze zawiązywania i rozpadu małżeństw. Przeprowadzona analiza wskazuje na zachodzący proces zmian podejścia tak do formowania, jak i rozpadu małżeństw. Zmniejszająca się atrakcyjność małżeństwa jako instytucji społecznej współwystępuje z coraz częstszym odwoływaniem się do nietradycyjnych form zakończenia związku. Zmiany te zachodziły w całym, powojennym okresie, aczkolwiek poszczególne podokresy odznaczały się różnym tempem zmian. Największą dynamiką odznaczały się w tym przypadku lata 1960. oraz okres ostatniego ćwierćwiecza. Patrząc z perspektywy ostatnich dwóch dekad, można powiedzieć, iż widoczne wcześniej przemiany podejścia do małżeństwa uległy jedynie przyspieszeniu, choć jednocześnie bez wątpienia pojawiły się na masową skalę niedopuszczalne wcześniej możliwości odwołania się do alternatyw- nych form życia małżeńskiego-rodzinnego. Niekiedy występują nieco bardziej nagłe zmiany, które można interpretować, od- wołując się do analizy wpływu systemu prawnego – zdefiniowany prawem mini- malny wiek wstępowania w związek małżeński, łatwość uzyskania rozwodu, czy prawne kryteria uzyskiwania niektórych świadczeń socjalnych są czynnikami zachę- cającymi lub zniechęcającymi do niektórych zachowań matrymonialnych. Jednak z reguły wpływ czynnika prawnego jest krótkotrwały, oddziaływanie ograniczone jest do pierwszych 2-3 lat po wdrożeniu nowych rozwiązań prawnych, później zaś następuje swoiste dostosowanie się do nowych reguł. Jednocześnie widoczna jest stałość terytorialnych różnic w zakresie odwoływa- nia się do tradycyjnych form życia małżeńskiego. Podział ten bazuje na pochodzą- cych z XIX i XX wieku odmiennych doświadczeniach prawno-obyczajowych 8 ludności poszczególnych regionów, pozwalając na stwierdzenie występujących wciąż różnic pomiędzy ziemiami wchodzącymi w skład trzech państw zaborców, przy czym w przypadku zaboru pruskiego odróżnić należy ziemie etnicznie polskie (które w zdecydowanej większości wchodziły w skład II RP) i te zasiedlone po II wojnie światowej. Jako „piąty zabór” potraktować należy największe, polskie miasta, które w całym powojennym okresie były ostoją najmniej tradycyjnych form życia rodzinnego. Mieszkańcy Podkarparcia i Małopolski są najbardziej zacho- wawczy w sferze zachowań matrymonialnych, choć słabo zurbanizowane tereny dawnej Kongresówki niewiele się od nich różnią. Najbardziej podatni na wdrażanie nietradycyjnych zachowań są mieszkańcy tzw. Ziem Odzyskanych, a przede wszyst- kim mieszkańcy wielkich miast. Innym, widocznym wątkiem jest trwałość wpływu najważniejszego zdarzenia XX wieku – II wojny światowej – widoczna w postaci wielokrotnie wspominanej w niniejszym opracowaniu roli czynnika kohortowego jako ważnego faktora oddzia- łującego na zachowania w sferze zawiązywania i ustania związku małżeńskiego w całym analizowanym w niniejszym tomie okresie. Patrząc, z kolei, nie na wnioski widoczne „gołym okiem”, lecz te wyłaniające się po intelektualnym przetrawieniu danych empirycznych, stwierdzić należy, iż prezen- towany dalej materiał wskazuje na swoistą „racjonalizację” zachowań matrymo- nialnych, prowadzącą do coraz częstszego podchodzenia do małżeństwa jako zwiąż- ku definiowanego w kategoriach warunkowego kontraktu, którego strony – choć wyrażają wolę dozgonnego bycia nim związanym – w sytuacji dojścia do stanu niezadowolenia z przebiegu związku coraz częściej nie wahają się umowę rozwiązać. Zmianie tej towarzyszy odchodzenie od postrzegania małżeństwa jako kategorii sakramentalnej. Innym wyłaniającym się spostrzeżeniem jest pomijany zazwyczaj wpływ re- dukcji umieralności na trwałość instytucji małżeństwa, przejawiający się nie tylko zdecydowanym podwyższeniem wieku w chwili zgonu małżonka, lecz również obniżaniem się udziału małżeństw powtórnych zawieranych przez osoby owdowiałe. Następująca w tym ostatnim przypadku wyraźna w okresie powojennym „kom- pensata” wdów i wdowców osobami rozwiedzionymi samoistnie przypomina tezę Phillipe’a Ariésa o rozwodzie jako współczesnej obronie przed długim, nieudanym pożyciem, strach przed czym w dalekiej przeszłości był redukowany wiarą (i nadzieją niejednokrotnie, a czasem pewnie i podejmowaniem stosownych działań) w szybkie zakończenie niewydarzonego związku dzięki śmierci jednego z małżon- ków. Niniejsza książka jest rezultatem indywidualnego grantu Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego Małżeństwo: początki i koniec (NN114 335040), reali- zowanego w latach 2011-2013 w Katedrze Socjologii Stosowanej i Pracy Socjalnej Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego UŁ. Praca ta bez wspomnianego powyżej wsparcia miałaby zapewne inny, bardziej ograniczony charakter. Grant MNiSW umożliwił bowiem przeprowadzenie badania osób planujących zawarcie związku małżeńskiego. Zaangażowanym w to badanie pracownikom Urzędów Stanu Cywil- 9 nego w Łodzi-Widzewie, Łasku i Koluszkach chciałbym podziękować za nieoce- nioną pomoc, bez której nie byłoby możliwości pozyskania potrzebnych danych. Niniejsza praca jest próbą podsumowania wątków badawczych, jakie podejmo- wałem w ostatnich latach, stąd też – przygotowując ją – wykorzystałem po uzu- pełnieniu i aktualizacji szereg cząstkowych opracowań publikowanych w ostatnich latach1. Zainteresowanie się tematyką początku i końca małżeństwa wynika z głębo- kiego przekonania, iż jest to najbardziej zaniedbana badawczo sfera zachowań demograficznych, która nie doczekała się w ostatnich 3 dekadach żadnego więk- szego opracowania, choćby o charakterze monografii odnoszącej się do jednego z analizowanych w niniejszej pracy zagadnień cząstkowych. 1 Małżeństwa wyznaniowe w Polsce w latach 1998-2007, „Wiadomości Statystyczne”, 2010, nr 6; Bilans małżeństw w powojennej Polsce, „Wiadomości Statystyczne”, 2010, nr 9, 26-36; Małżeństwa powtórne w powojennej Polsce, „Wiadomości Statystyczne”, 2011, nr 4; Wpływ kryzysów na zachowania demograficzne, „Wiadomości Statystyczne”, 2012, nr 4; Różnica wieku nowożeńców w Polsce, „Wiadomości Statystyczne”, 2012, nr 6. 10 ROZDZIAŁ PIERWSZY SPOŁEC ZNO-EKONOMIC ZNY KONTEKST ZMIAN INSTYTUCJI MAŁŻEŃSTW A W POWOJENNEJ POLSCE 1.1. Zmiany funkcji i form intymnych związków między dwojgiem dorosłych Małżeństwo to związek różnie definiowany. W dalekiej przeszłości podkreślano ważność wspólnoty „stołu i łoża”, w XX wieku zdecydowanie większą rolę przypisywano uczuciom jako bazie, na której formowany jest intymna, długotrwała relacja łącząca małżonków. Mówiąc o zmianach form i funkcji intymnych związków między dwojgiem osób, wyjść należy od stwierdzenia, iż takie relacje mieć mogą trojaki charakter: 1) incy- dentalnie występujących kontaktów; 2) stałych, aczkolwiek niesformalizowanych relacji; 3) związków sformalizowanych – małżeństw. O ile społeczeństwa trady- cyjne w przypadku występowania intymnych kontaktów – utożsamianych z kontak- tem cielesnym – wymagały uprzedniego sformalizowania relacji, o tyle współ- cześnie jesteśmy świadkami wyraźnego rozluźnienia podejścia do tej kwestii. Pier- wszoplanowym, kluczowym czynnikiem, determinującym przemiany demo- graficznego oblicza małżeństwa i rodziny jest „pęd ku wolności”. Długookresowe zmiany w zakresie zachowań matrymonialnych, czy szerzej zachowań demo- graficznych1, opisać można bowiem – poprzez odwołanie się do narracji „wyzwo- leńczej” – jako uwalnianie się kolejno od wpływu: 1) środowiska naturalnego, 2) środowiska społecznego i 3) dziedzictwa genetycznego. Spróbujmy zatem w pier- wszej kolejności zrozumieć szerszy kontekst zachodzących zmian w sferze intym- nych relacji między dwojgiem dorosłych. 1 Zachowanie demograficzne to ogół reakcji osobnika wywołanych czynnikami zewnętrzny- mi (sytuacja) bądź wewnętrznymi (potrzeby, zamiary, aspiracje), odnoszących się do wyboru realizowanej strategii: doboru partnera, miejsca zamieszkiwania oraz strategii reprodukcyjnej i zdrowotnej. Są to zatem rzeczywiście występujące reakcje, przy założeniu, iż są to reakcje świadome. 11 „Uwalnianie się” spod wpływu środowiska naturalnego wystąpiło dzięki poprawie stanu odżywienia i ograniczeniu chorób zakaźnych i pasożytniczych, kiedy wyeliminowana została przedwczesna umieralność. Etap ten utożsamić można z przejściem demograficznym, czyli zmianą trybu reprodukcji ludności od reprodukcji prostej (tj. zapewniającej w długim okresie utrzymywanie się liczby ludności na niezmienionych poziomie) w warunkach wysokiej rozrodczości i wy- sokiej umieralności przez etap reprodukcji rozszerzonej (wzrost liczby ludności) dzięki szybszemu obniżaniu się natężenia zgonów niż natężenia urodzeń, do ponownego osiągnięcia reprodukcji prostej, tym razem w warunkach niskiej umieralności i niskiej rozrodczości [Okólski, 1990]. Rezultatem takich zmian była standaryzacja przebiegu karier rodzinnych, w sytuacji gdy umieralność w drastyczny sposób nie modyfikowała już kulturowo pożądanej trajektorii życia małżeńsko- rodzinnego. Wzorzec nakazujący jak najwcześniejsze zawarcie związku małżeń- skiego i posiadanie jak największej liczby dzieci mógł być zatem w pełni realizowany, zaś przypadki owdowienia lub śmierci potomstwa zostały znacząco ograniczone. Jednocześnie wskutek zapanowania nad rozrodczością wyraźnie zmniejszyła się liczba wydawanego na świat potomstwa, a tym samym i wielkość typowej rodziny nuklearnej. Etap ten we współczesnej Polsce jest zakończony, w przeciwieństwie do dwóch następnych „fal wyzwoleńczych”. Drugi etap, uwalnianie się spod wpływu środowiska społecznego – który w du- żym stopniu identyfikować można z tzw. drugim przejściem demograficznym – związany jest z wzrastającą destandaryzacją form życia rodzinnego, zwiększaniem się ich różnorodności, co wynika z rozszerzającego się spektrum możliwości życia rodzinnego. Wolność od środowiska społecznego związana jest z przemianami sfery normatywnej, dla których wygodną drogą opisu jest odwołanie się do narracji bazującej na przekonaniu o występowaniu sekularnych tendencji równościowych [Żarnowski, 2005]. Tendencje te – zauważalne od dawna w życiu społecznym – w pewnym momencie przeniosły się również na poziom rodziny, zgodnie z zasadą, iż jeśli rodzina ma przygotować do życia poza nią, to musi odtwarzać większość reguł kierujących życiem społecznym [Jabłoński, Ostasz, 2001: 85]. W takim przypadku zauważyć można w trakcie ostatniej ćwierci tysiąclecia na terenie Europy wyraźne fale „równościowe”, uznające prawa obywatelskie różnych grup, fale związane kolejno z uznaniem równości ludzi wobec prawa stanowionego (cywilnego, karnego), wobec wszelkich instytucji państwa (np. uzyskanie prawa wyborczego niezależnie od statusu majątkowego), prawo do wolności wyznania (w tym i do otwartego deklarowania ateizmu), równości szans społecznych (równy dostęp do oświaty, opieki zdrowotnej i zabezpieczenia społecznego), w następstwie przemyślenia tych samych praw przedstawicielom obu płci, dostrzeżenie praw dziecka (począwszy od uznania pełnej niezależności dorosłych dzieci od swych rodziców), eliminację nierówności związanych z przynależnością rasową i etniczną (walka z rasizmem i nacjona- lizmem), prawo do godnego życia (uznanie praw socjalnych obywateli danego państwa), wreszcie w ostatnich latach nacisk kładziony jest na równe prawa terminu „człowiek – ludzie” nadanie 12 jednostek niezależnie od wieku (walka z ageizmem) i orientacji seksualnej (zwalczanie homofobii). Z powyższej listy najważniejsze z punktu przemian małżeństwa i rodziny są: rozwój praw kobiet – poprzez uznanie równości płci erozji uległo podporządkowanie żony „głowie rodziny”, zaakceptowano prawo kobiet do wyboru swej drogi życiowej, a tym samym do wyboru przebiegu kariery rodzinnej, umożliwiono większości kobiet niezależność materialną dzięki samodzielnemu wykonywaniu pracy; procesy te są kluczowe z uwagi na to, iż to właśnie od decyzji kobiety o używaniu bądź nieużywaniu środków kontroli urodzeń zależy poczęcie i urodzenie dziecka, najważniejszego wciąż powodu skłaniającego do zawarcia związku; rozwój praw dziecka – prowadzący do odejścia od postrzegania dzieci jako „małych dorosłych” na rzecz percepcji dzieciństwa jako okresu życia nastawionego na rozniecającą zainteresowanie światem zabawę i na zdobywanie wiedzy i umie- jętności przydatnych w dorosłym życiu; jednocześnie ułatwiający rozluźnienie zależności dorosłego dziecka od swych rodziców (w czym pomogło również późniejsze wprowadzenie praw socjalnych); rozwój praw mniejszości seksualnych – prowadzący do zalegalizowania w ostat- nich latach w szeregu państw związków osób tej samej płci, a tym samym zwiększający różnorodność współcześnie występujących form życia rodzinnego [Szukalski, 2012a]. Uwolnienie się od środowiska społecznego jest rezultatem wystąpienia przede wszystkim 4 czynników: 1) rozwoju zabezpieczenia społecznego – zmniejsza się w efekcie znaczenie tradycyjnych „ubezpieczycieli” – rodziny, przyjaciół, jak i ich wpływ na zachowania jednostki, zwłaszcza możliwość kontroli tych zachowań; 2) wejściu na rynek pracy kobiet – co zmniejsza atrakcyjność dla kobiet małżeństwa wskutek zaniku, a przynajmniej osłabienia, ekonomicznych bodźców do zawarcia formalnego związku; jednocześnie – ponieważ kobiety znajdują zatrudnienie głównie w sektorze usług – wzrost możliwości zakupu usług na rynku zmniejsza atrakcyjność (tzw. erozja specyficznego ze względu na płeć kapitału wnoszonego do małżeństwa [Becker, 1990]); instytucji małżeństwa dla mężczyzn 3) wprowadzenie efektywnych metod kontroli urodzeń – co całkowicie niszczy osadzoną w tradycji sekwencję małżeństwo-seks-prokreacja (mówiącą o kolejności aprobowanych zachowań), a jednocześnie umożliwia godzenie udanej pogoni za realizacją hedonistycznych dążeń z niską lub bardzo niską dzietnością; 4) rozwój komunikacji, łączności, mass-mediów – prowadzący do upowszech- niania się jednolitego systemu wartości, do często bezrefleksyjnej westernizacji2, z reguły prowadzącej do promocji stylu życia sprzecznego z tradycyjnym. 2 Westernizacja to przyjmowanie bez zmian lub adoptowanie z niewielkimi modyfikacjami typowych dla kultury Zachodu norm i sposobów postępowania w różnych sferach życia. Przyjmowanie obcych wytworów kulturowych zawsze wiąże się z przekształcaniem 13
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Małżeństwo: początek i koniec
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: