Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00202 000463 12926608 na godz. na dobę w sumie
Marketing regionalnych i ekologicznych produktów żywnościowych. Perspektywa sprzedawcy i konsumenta - ebook/pdf
Marketing regionalnych i ekologicznych produktów żywnościowych. Perspektywa sprzedawcy i konsumenta - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 441
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3796-9751-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> marketing
Porównaj ceny (książka, ebook (-17%), audiobook).
Książka dotyczy marketingu produktów żywnościowych, w tym wzrostu znaczenia obszaru pochodzenia, tradycyjnych metod wytwarzania i ekologicznego charakteru produktu, czyli wyróżników oferty. W procesie budowania przekonania konsumentów o atrakcyjności oferty istotną rolę odgrywają instrumenty gwarantowania wysokiej jakości produktu, w szczególności oznaczenia jakości i systemy certyfikacji. Przyjmują cechy tzw. marek kolektywnych. Marketingowy proces konstruowania jakości produktów regionalnych i ekologicznych ma uwarunkowania systemowe, gdyż zależy od poziomu współpracy w kanale dystrybucji. Tożsamość obszaru pochodzenia i wymiar ekologiczny nawiązują do potrzeb współczesnego konsumenta, jego systemu wartości i preferencji.
Praca składa się z trzech rozdziałów. Pierwszy dotyczy terminologii oraz stanu wiedzy na podstawie literatury przedmiotu. Ma charakter teoretyczny i stanowi kontekst problemu, drugi - własnych badań empirycznych obejmujących sprzedawców produktów regionalnych i ekologicznych. Posłużono się dwoma próbami, obejmującymi kierowników sklepów spożywczych w Polsce i przedstawicieli specjalistycznych punktów sprzedaży detalicznej we Francji. Ukazano studia przypadku czterech firm, specjalizujących się w dystrybucji produktów regionalnych i ekologicznych we Francji na podstawie wywiadów pogłębionych i analizy zawartości ich stron internetowych. Ostatni rozdział jest poświęcony wynikom badań własnych na dwu próbach konsumentów: reprezentatywnej dla dorosłych mieszkańców Polski i złożonej z młodych i wykształconych konsumentów. Na podstawie analizy danych uzyskanych w pierwszej z nich przeprowadzono weryfikację hipotez badawczych na temat zależności między kluczowymi zmiennymi. W aneksie omówiono europejskie oznaczenia jakości produktów regionalnych i ekologicznych, a także wybrane oznaczenia nadawane przez instytucje krajowe, szczególnie w Polsce i we Francji.
 
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Paweł Bryła – Uniwersytet Łódzki, Wydział Studiów Międzynarodowych i Politologicznych Katedra Marketingu Międzynarodowego i Dystrybucji, 90-127 Łódź, ul. Składowa 41/43 RECENZENT Jan W. Wiktor REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Elżbieta Marciszewska-Kowalczyk SKŁAD I ŁAMANIE Oficyna Wydawnicza Edytor.org Lidia Ciecierska PROJEKT OKŁADKI Joanna Wiszniewska-Domańska Praca sfinansowana ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach projektu badawczego IUVENTUS PLUS nr IP2011 004371 © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2015 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06717.14.0.M Ark. wyd. 27,0; ark. druk. 27,625 ISBN 978-83-7969-435-8 (wersja papierowa) ISBN 978-83-7969-751-9 (wersja online) Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63, faks (42) 665 58 62 SPIS TREŚCI Wstęp Rozdział 1. Koncepcja i uwarunkowania marketingu produktów regionalnych i ekolo- 9 gicznych 1.1. Strategia wyróżniania się według tożsamości regionalnej na rynku produktów żywno- ściowych 1.1.1. Strategia dyferencjacji 1.1.2. Charakterystyka rynku produktów regionalnych 1.1.3. Specyfika i typologia lokalnych produktów żywnościowych 1.1.4. Znaczenie typowości i unikatowości na rynku produktów żywnościowych 1.2. Budowanie jakości na podstawie tradycji, autentyczności i ekologicznego charakteru produktu 1.2.1. Atrybuty i oznaczenia jakości stosowane w marketingu regionalnych i ekolo- gicznych produktów żywnościowych 1.2.2. Wykorzystanie czynnika tradycji w marketingu produktów żywnościowych 1.2.3. Postrzeganie autentyczności produktów i marek 1.2.4. Ekologizacja konsumpcji na rynku żywności 1.3. Preferencje i zachowania nabywców oraz charakterystyka kanałów dystrybucji pro- duktów regionalnych i ekologicznych 1.3.1. Mechanizm i przesłanki formowania preferencji nabywców 1.3.2. Rola pośredników w kanałach dystrybucji w rozwoju rynku produktów regio- nalnych i ekologicznych 17 18 18 23 34 41 47 47 75 86 93 114 114 129 151 151 164 164 178 186 195 215 219 220 220 225 226 Rozdział 2. Marketing regionalnych i ekologicznych produktów żywnościowych w świetle opinii uczestników kanałów dystrybucji w Polsce i we Francji 2.1. Cele, zakres i metody badań 2.2. Uwarunkowania dystrybucji regionalnych i ekologicznych produktów żywnościo- wych 2.2.1. Sprzedaż produktów regionalnych i ekologicznych 2.2.2. Świadomość sprzedawców w zakresie oznaczeń jakości produktów regional- 2.2.3. Percepcja autentyczności produktów regionalnych i ekologicznych 2.2.4. Bariery rozwoju rynku i determinanty wyboru produktów regionalnych i eko- nych i ekologicznych logicznych 2.2.5. Efekt obszaru pochodzenia i integracja kanału dystrybucji na rynku produk- tów regionalnych i ekologicznych 2.3. Przykłady strategii marketingowych firm wyspecjalizowanych w dystrybucji regio- nalnych lub ekologicznych produktów żywnościowych (studia przypadku) 2.3.1. Bio c’Bon 2.3.1.1. Charakterystyka firmy i rozmówcy 2.3.1.2. Konkurenci 2.3.1.3. Klienci 2.3.1.4. Etnocentryzm 2.3.1.5. Asortyment 2.3.1.6. Oznaczenia jakości 2.3.1.7. Cena 2.3.1.8. E-commerce 2.3.1.9. Komunikacja marketingowa 2.3.1.10. Podsumowanie 2.3.2. Terroir Nature 2.3.3. La Vie Claire 2.3.2.1. Charakterystyka firmy i rozmówcy 2.3.2.2. Konkurenci 2.3.2.3. Klienci 2.3.2.4. Etnocentryzm 2.3.2.5. Asortyment 2.3.2.6. Oznaczenia jakości 2.3.2.7. Cena 2.3.2.8. E-commerce 2.3.2.9. Komunikacja marketingowa 2.3.2.10. Podsumowanie 2.3.3.1. Charakterystyka firmy i rozmówcy 2.3.3.2. Konkurenci 2.3.3.3. Klienci 2.3.3.4. Etnocentryzm 2.3.3.5. Asortyment 2.3.3.6. Oznaczenia jakości 2.3.3.7. Cena 2.3.3.8. E-commerce 2.3.3.9. Komunikacja marketingowa 2.3.3.10. Podsumowanie 2.3.4.1. Charakterystyka firmy i rozmówcy 2.3.4.2. Konkurenci 2.3.4.3. Klienci 2.3.4.4. Etnocentryzm 2.3.4.5. Asortyment 2.3.4.6. Oznaczenia jakości 2.3.4.7. Cena 2.3.4.8. E-commerce 2.3.4.9. Komunikacja marketingowa 2.3.4.10. Podsumowanie 2.3.4. Boutique des Saveurs 2.3.5. Synteza wyników autorskich badań jakościowych Rozdział 3. Postawy i zachowania konsumentów na rynku regionalnych i ekologicz- nych produktów żywnościowych w świetle badań ankietowych 3.1. Cele, zakres i metody badań 3.2. Uwarunkowania decyzji nabywczych na rynku regionalnych i ekologicznych produk- tów żywnościowych 3.2.1. Produkty regionalne i ekologiczne w strukturze konsumpcji polskich gospo- darstw domowych 6 227 228 230 233 233 233 239 240 240 242 243 243 243 246 247 248 249 250 251 251 255 256 257 257 260 263 264 264 273 274 274 274 274 275 275 276 277 278 278 281 281 287 287 298 298 3.2.2. Świadomość konsumentów w zakresie oznaczeń jakości produktów regional- 3.2.3. Percepcja autentyczności produktów regionalnych i ekologicznych 3.2.4. Bariery rozwoju rynku i determinanty wyboru produktów regionalnych i eko- 3.2.5. Kanały dystrybucji i efekt obszaru pochodzenia na rynku produktów regional- nych i ekologicznych logicznych nych i ekologicznych 3.2.6. Typologia konsumentów produktów regionalnych i ekologicznych 3.3. Weryfikacja hipotez badawczych 3.3.1. Wpływ wybranych czynników demograficznych i dochodów na konsumpcję produktów regionalnych i ekologicznych 3.3.2. Wpływ wybranych postaw konsumentów na częstość zakupu produktów re- gionalnych i ekologicznych Zakończenie Bibliografia Spis tabel Spis rysunków Aneks. Charakterystyka wybranych oznaczeń jakości produktów regionalnych i ekolo- gicznych A.1. Oznaczenia europejskie A.2. Oznaczenia krajowe stosowane w Polsce A.3. Oznaczenia stosowane w innych krajach 313 319 327 346 354 359 359 365 379 387 409 413 417 417 423 432 7 WSTĘP W marketingu produktów żywnościowych wzrasta znaczenie akcentowania obszaru pochodzenia1, tradycyjnych metod wytwarzania2 i ekologicznego cha- rakteru produktu3 jako wyróżników oferty. W procesie budowania przekonania konsumentów o atrakcyjności oferty istotną rolę odgrywają instrumenty gwaran- towania wysokiej jakości produktu, w szczególności oznaczenia jakości4 i systemy certyfikacji. Przyjmują one cechy tzw. marek kolektywnych5, których znaczenie może przewyższać rolę marek producenta w ich klasycznym rozumieniu. Marke- tingowy proces konstruowania jakości produktów regionalnych i ekologicznych ma uwarunkowania systemowe, gdyż zależy od poziomu współpracy w kanale dystrybucji. Integracja kanału rynku wydaje się kluczem do osiągnięcia przewa- gi konkurencyjnej na rynku żywności6. Marketing regionalnych i ekologicznych produktów żywnościowych wpisuje się w koncepcję zrównoważonego rozwoju (sustainable development)7. Przesłanek podjęcia tematu niniejszej pracy upatruje 1 P. Bryła, Charakterystyka marketingu regionalnych produktów żywnościowych we Francji – wyniki badania, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Problemy Zarządzania, Finan- sów i Marketingu” 2012, nr 23, s. 143–159;tenże, Wybrane czynniki sukcesu strategii marketin- gowych francuskich producentów wina, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Ekono- miczne Problemy Usług”, 2011, nr 73, s. 263–276; tenże, Uwarunkowania realizacji strategii ofero- wania produktów regionalnych w Unii Europejskiej, [w:] J. Wiktor, A. Żbikowska (red.), Marketing międzynarodowy. Uwarunkowania i kierunki rozwoju, PWE, Warszawa 2010, s. 329–336; tenże, Marketingowe podstawy stosowania strategii oferowania produktów regionalnych, [w:] A. Stępień- -Kuczyńska, K. Dośpiał-Borysiak, R. Łoś R. (red.), Regiony Europy. Uwarunkowania, wyzwania i perspektywy rozwoju, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2009, s. 393–413. 2 P. Bryła, Znaczenie odwołań do tradycji w marketingu żywności, „Zeszyty Naukowe Uni- wersytetu Szczecińskiego. Problemy Zarządzania, Finansów i Marketingu” 2013, nr 30, s. 173–188. 3 P. Bryła, Marketing ekologicznych produktów żywnościowych – wyniki badania wśród pol- skich przetwórców, „Rocznik Ochrona Środowiska” 2013, t. 15, s. 2899–2910. 4 P. Bryła, Les signes de qualité de produits alimentaires dans le droit européen, français et polonais, [w:] K. Wojtyczek (red.), Journées juridiques franco-polonaises. Le jeu des influences croisées du droit français, du droit européen et du droit des autres pays européens, Éditions mare martin, Paris 2013, s. 61–94. 5 P. Bryła, Wyzwania związane z zarządzaniem markami kolektywnymi na przykładzie Chro- nionej Nazwy Pochodzenia, „Zeszyty Naukowe. UE w Poznaniu” 2010, nr 154, s. 19–26. 6 T. Domański, P. Bryła, Marketing produktów żywnościowych, PWE, Warszawa 2010, s. 30– 32; P. Bryła, Korzyści wynikające z integracji kanału rynku w branży rolno-spożywczej, „Marketing i Rynek” 2007, nr 1, s. 36–43. 7 Por. P. Bryła, Challenges for the adoption of the sustainable development perspective in Po- lish evaluation studies, „Problemy Ekorozwoju” 2013, t.8, nr 1, s. 139–148; P. Bryła, The evaluative 9 się w znaczeniu ekologii i tożsamości regionu dla „wyposażenia” produktów żywnościowych w swoiste „ja”, czynniki i cechy, które odróżnią je od produktów masowych (konwencjonalnych). Te dwie kwestie – tożsamość obszaru pochodze- nia i wymiar ekologiczny – znamionują marketing producentów i sprzedawców w badanym segmencie rynku żywności i w sposób wyraźny nawiązują do potrzeb współczesnego konsumenta, jego systemu wartości i preferencji. Dotychczasowe zainteresowania naukowe autora niniejszej pracy koncentro- wały się na marketingu regionalnych i ekologicznych produktów żywnościowych, przede wszystkim od strony podażowej z perspektywy producentów8. Natural- nym kierunkiem dalszych badań, których wyniki prezentowane są w niniejszej publikacji, było zatem dążenie do poznania perspektywy konsumentów i innych uczestników kanału rynku, w szczególności detalistów. Niniejsza praca stanowi próbę analizy stanu badań naukowych nad problematyką marketingu produktów regionalnych i ekologicznych w ujęciu teoretycznym i empirycznym. Celem au- tora jest ukazanie kluczowych pojęć z związanych z tematem pracy, jak również przedstawienie najważniejszych wyników badań pochodzących z literatury przed- miotu oraz ich twórcze rozwinięcie w postaci własnych badań empirycznych na rynku polskim i francuskim. Celem badań autorskich było przede wszystkim po- znanie preferencji i zachowań konsumentów w zakresie konstrukcji marketingo- wego wymiaru jakości regionalnych i ekologicznych produktów żywnościowych, a także ustalenie, jaką rolę w procesie konstruowania jakości pełnią ogniwa po- średniczące między producentami a konsumentami, czyli dystrybutorzy9. Jednym z istotniejszych elementów badania autorskiego było dążenie do usta- lenia, jakie są determinanty zaufania konsumentów w ich procesie ewaluacji jakości produktów żywnościowych. Dotychczasowe badania wskazują na to, że poziom za- ufania konsumentów może opierać się na przesłance, iż najwięksi producenci i duże sieci dystrybucji są lepiej przygotowani do wdrożenia systemów zarządzania jako- ścią w porównaniu z wieloma małymi, niezależnymi firmami przetwórczymi, które aspects of sustainability in rural development programmes in Poland, [w:] U. Schubert, E. Störmer (eds.), Sustainable Development in Europe. Concepts, Evaluation and Applications, Edward Elgar, Cheltenham 2007, s. 293–304; P. Bryła, Incentives for Sustainable Development of Polish Rural Areas, [w:] S. Kozłowski, A. Haładyj (eds.), Sustainable Development at the National, Regional and Local Level ‒ Polish Experiences and Their Possible Implementation in Ukraine, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Lublin 2006, s. 105–113. 8 T. Domański T., P. Bryła, Marketing produktów regionalnych na europejskim rynku żywno- ści, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2013. Wcześniejsze badania autora niniejszej pracy również dotyczyły strony podażowej i skupiały się na wpływie integracji europejskiej na stra- tegie marketingowe polskich firm przetwórswa rolno-spożywczego, zob. np. P. Bryła, The impact of EU accession on the marketing strategies of Polish food companies, „British Food Journal” 2012, vol. 114, no.8, s. 1196–1209. 9 Koncepcja badania stanowiącego podstawę niniejszej pracy została przedstawiona na konferen- cji Badania marketingowe w zarządzaniu przedsiębiorstwem we Wrocławiu, zob.: P. Bryła, Marketin- gowa konstrukcja jakości regionalnych i ekologicznych produktów żywnościowych – koncepcja badania preferencji konsumentów i dystrybutorów, „Prace Naukowe UE we Wrocławiu” 2011, nr 237, s. 31–41. 10 dominują w kategorii producentów regionalnych i ekologicznych. Zatem w tym przy- padku zaufanie konsumentów musi mieć inne punkty odniesienia, np. możliwość śledzenia źródeł pochodzenia produktów i ich składników i oficjalne oznaczenia ja- kości, które można w pewnym sensie traktować jako marki kolektywne. Ponadto dla niektórych konsumentów istotne znaczenie może mieć czynnik świeżości. Świeżość produktów żywnościowych często jest kojarzona z ich lokalnym pochodzeniem. Wynika stąd ogromne znaczenie marketingowe istnienia sieci współpracy między lokalnymi producentami żywności regionalnej i ekologicznej, pośrednikami i klien- tami. W badaniu autorskim odniesiono się do uwarunkowań istnienia tego typu form współpracy w kanałach rynku żywności regionalnej i ekologicznej. Ważnym wątkiem badań autorskich była identyfikacja związków między postrzeganą jakością danego produktu a wizerunkiem obszaru pochodzenia. Transfer wizerunku może stanowić istotny element kształtowania strategii marke- tingowych oferowania produktów regionalnych i ekologicznych, a z drugiej stro- ny może także determinować do pewnego stopnia percepcję konsumentów tego sposobu konstruowania jakości. Podstawowe znaczenie dla marketingowej konstrukcji jakości produktów żywnościowych wydaje się mieć także kontekst konsumpcji. Badanie autorskie dotyczyło m.in. wpływu trendów w zakresie turystyki na wielkość sprzedaży pro- duktów regionalnych i ekologicznych. Należy zauważyć wzrost zainteresowania turystyką opartą na doświadczeniach związanych z poznawaniem dziedzictwa kulinarnego. Badania wśród konsumentów żywności regionalnej i ekologicznej dotyczyły następujących kwestii: a) wiedza na temat produktów regionalnych i ekologicznych (znajomość tego typu produktów z regionu konsumenta, znajomość oznaczeń jakości, sposo- by pozyskiwania informacji); b) percepcja jakości produktów regionalnych i ekologicznych (cechy charak- terystyczne tego typu produktów, opinie na temat ich atrakcyjności i dostępności); c) stosunek konsumentów do produktów regionalnych i ekologicznych (po- ziom zaufania do systemów oznaczeń jakości, możliwość stosowania polityki wysokich cen, znaczenie obszaru pochodzenia dla decyzji o dokonaniu zakupu, względy altruistyczne – np. dążenie do wsparcia lokalnych producentów czy ochrony środowiska, wizerunek produktów w zależności od rodzaju producenta i kanału dystrybucji); d) zachowania konsumentów żywności regionalnej i ekologicznej (miejsce zakupu, częstotliwość dokonywania zakupów); e) profil socjodemograficzny konsumentów żywności regionalnej i ekolo- gicznej (struktura według płci i wieku, wykształcenie, zawód, cykl życia rodziny, status ekonomiczny)10. 10 L. Trognon et al., Consumer attitudes towards regional food products: a comparison be- tween five different European countries, [w:] B. Sylvander, D. Barjolle, F. Arfini (eds.), The socio- 11 Badania autorskie miały na celu m.in. weryfikację w warunkach polskich następujących hipotez, sformułowanych w literaturze przedmiotu na potrzeby badania rynków zachodnioeuropejskich (Francja, Grecja, Włochy, Holandia, Szwajcaria, Wielka Brytania) w latach 90. XX w.11: H1. Kobiety częściej od mężczyzn dokonują zakupu produktów regional- nych i ekologicznych12. zależy od wieku konsumenta. H2. Prawdopodobieństwo zakupu produktów regionalnych i ekologicznych H3. Wielkość gospodarstwa domowego koreluje ujemnie z prawdopodo- bieństwem zakupu produktów regionalnych i ekologicznych13. H4. Wielkość dochodów koreluje dodatnio z prawdopodobieństwem zakupu produktów regionalnych i ekologicznych. H5. Konsumenci częściej kupują produkty regionalne i ekologiczne wypro- dukowane w regionie, w którym mieszkają, niż produkty regionalne i ekologiczne pochodzące spoza swojego obszaru zamieszkania. H6. Konsumenci, którzy przywiązują dużą wagę do obszaru pochodzenia produktów żywnościowych, częściej kupują produkty regionalne i ekologiczne niż konsumenci, dla których ta cecha produktu jest mniej istotna. -economics of origin labeled products in agri-food supply chains: spatial, institutional and co-ordi- nation aspects, vol. 1, INRA, Paris 2000, s. 143. 11 K. van Ittersum, M. Candel, F. Torelli, The market for PDO/PGI protected regional pro- ducts: consumers’ attitudes and behaviour, [w:] B. Sylvander, D. Barjolle, F. Arfini F. (eds.), The so- cio-economics…, s. 210–214. 12 Hipoteza ta nawiązuje do badań na temat roli płci w procesie zakupu produktów wysokiej jakości, w tym żywności o wysokich walorach zdrowotnych (J. Sheth, B. Mittal, B. Newman, Cu- stomer behavior: consumer behavior and beyond, The Dryden Press, Fort Worth 1999). Kobiety częściej od mężczyzn wybierają produkty wysokiej jakości (H. Kinnucan, C. Clary, Brand versus generic advertising: a conceptual framework with an application to cheese, „Agribusiness” 1995, vol. 11, no. 4, s. 355–369). Mężczyźni bardziej pozytywnie od kobiet postrzegają wersje generyczne produktów (J. Bellizzi et al., Consumer perceptions of national, private, and generic brands, „Jour- nal of Retailing” 1981, vol. 57, no. 4, s. 56–70). Jakoże kobiety generalnie częściej dokonują zakupu produktów spożywczych, można się spodziewać, że również częściej będą kupować produkty regio- nalne i ekologiczne. Dlatego, oprócz deklarowanych częstości, badaniu poddanie zostany relatywny udział produktów regionalnych i ekologicznych w koszyku zakupów żywnościowych wśród kobiet i wśród mężczyzn, aby wyodrębnić wpływ płci na skłonność zakupu tego typu produktów. Autor pragnie podziękować recenzentowi wydawnictwa za cenną uwagę w tej kwestii. 13 Przyczyną może być mniejszy dochód w przeliczeniu na członka rodziny, co wobec wyż- szych cen produktów regionalnych i ekologicznych w porównaniu z żywnością konwencjonalną stwarza barierę popytu. W literaturze przedmiotu można znaleźć wyniki badań wskazujące na ne- gatywny związek między wielkością gospodarstwa domowego a zakupem produktów wysokiej jakości (np. K. Quagrainie, J. Unterschultz, M. Veeman, Effects of product origin and selected de- mographics on consumer choice of red meats, „Canadian Journal of Agricultural Economics” 1998, vol. 46, s. 201−219). 12 H7. Konsumenci, którzy przywiązują dużą wagę do ceny produktów żywno- ściowych, rzadziej kupują produkty regionalne i ekologiczne niż konsumenci, dla których ta cecha produktu jest mniej istotna. H8. Konsumenci, którzy przywiązują dużą wagę do oznaczeń jakości, czę- ściej kupują produkty regionalne i ekologiczne niż konsumenci, dla których ta cecha produktu jest mniej istotna. H9. Konsumenci, którzy przywiązują dużą wagę do marek produktów żyw- nościowych, częściej kupują produkty regionalne i ekologiczne niż konsumenci, dla których ta cecha produktu jest mniej istotna. H10. Konsumenci, którzy przywiązują dużą wagę w procesie zakupu pro- duktów żywnościowych do ich własnego zaufania do miejsca sprzedaży deta- licznej, częściej kupują produkty regionalne i ekologiczne niż konsumenci, dla których ta cecha jest mniej istotna. H11. Konsumenci, którzy przywiązują dużą wagę do wyglądu produktów żywnościowych, częściej kupują produkty regionalne i ekologiczne niż konsu- menci, dla których ta cecha produktu jest mniej istotna. H12. Im bardziej pozytywna jest percepcja europejskich oznaczeń jakości odwołujących się do obszaru pochodzenia lub metod produkcji, tym bardziej po- zytywny jest stosunek do konsumpcji produktów regionalnych i ekologicznych. H13. Im bardziej pozytywny jest stosunek do europejskich oznaczeń jakości odwołujących się do obszaru pochodzenia lub metod produkcji, tym większa jest skłonność konsumentów do akceptacji wyższych cen produktów regionalnych i ekologicznych. H14. Stosowanie europejskich oznaczeń jakości odwołujących się do obsza- ru pochodzenia lub metod produkcji stanowi wartość dodaną w przypadku pro- duktów regionalnych i ekologicznych. Pomiar percepcji europejskich oznaczeń jakości stosowanych w odniesie- niu do produktów regionalnych i ekologicznych uwzględniał następujące pytania z opcjami odpowiedzi w 5-stopniowej skali Likerta (od „zupełnie się nie zga- dzam” do „zgadzam się całkowicie”): P1. Europejskie oznaczenia jakości stosowane w odniesieniu do produktów regionalnych i ekologicznych gwarantują stałą jakość produktu. P2. Europejskie oznaczenia jakości stosowane w odniesieniu do produktów regionalnych i ekologicznych prowadzą do wyższych cen. P3. Europejskie oznaczenia jakości stosowane w odniesieniu do produktów regionalnych i ekologicznych chronią autentyczność produktu. P4. Europejskie oznaczenia jakości stosowane w odniesieniu do produktów regionalnych i ekologicznych całkowicie gwarantują, że produkt pochodzi z da- nego obszaru. P5. Europejskie oznaczenia jakości stosowane w odniesieniu do produktów regionalnych i ekologicznych gwarantują ręczny wyrób produktów. 13 P6. Europejskie oznaczenia jakości stosowane w odniesieniu do produktów regionalnych i ekologicznych przyczyniają się do wzrostu zatrudnienia w regio- nie pochodzenia. P7. Europejskie oznaczenia jakości stosowane w odniesieniu do produktów regionalnych i ekologicznych zmniejszają ryzyko fałszywych imitacji produktów. P8. Europejskie oznaczenia jakości stosowane w odniesieniu do produktów regionalnych i ekologicznych przyczyniają się do zachowania wyższej jakości produktu. P9. Europejskie oznaczenia jakości stosowane w odniesieniu do produktów regionalnych i ekologicznych przyczyniają się do wzrostu dochodów rolniczych. P10. Europejskie oznaczenia jakości stosowane w odniesieniu do produktów regionalnych i ekologicznych przyczyniają się do zachowania ekskluzywności produktu. P11. Europejskie oznaczenia jakości stosowane w odniesieniu do produktów regionalnych i ekologicznych gwarantują, że produkt jest wytwarzany w trady- cyjny sposób. W niniejszym badaniu pozyskano opinie konsumentów i dystrybutorów m.in. na temat roli poszczególnych funkcji europejskich oznaczeń jakości regionalnych i ekologicznych produktów żywnościowych, które mogą być traktowane jako marki kolektywne. Ocenie podlegały następujące funkcje oznaczeń jakości: 1) stosowanie oznaczeń jakości jako instrument działania przedsiębiorstwa: odróżnianie regionalnych i ekologicznych produktów żywnościowych od produk- tów konwencjonalnych; ochrona przed konkurencją; umożliwianie wprowadzenia nowych produktów na rynek; ułatwianie reklamy; tworzenie grup lojalnych na- bywców; zwiększanie swobody w ustalaniu cen; 2) funkcje oznaczeń jakości w stosunku do nabywców: ułatwianie identy- fikacji regionalnych i ekologicznych produktów żywnościowych oraz korzyści związanych z ich konsumpcją; zapewnianie odpowiedniej jakości; skrócenie pro- cesu poszukiwania informacji o produkcie; minimalizacja ryzyka towarzyszącego zakupowi; podwyższanie prestiżu nabywcy w otoczeniu; umożliwianie dbałości o zdrowie14. Zgodnie z zaleceniami K. Gutkowskiej i S. Żakowskiej-Biemans15 w bada- niach autorskich uwzględniono następujące kwestie: czynniki warunkujące popyt w kontekście postaw konsumentów wobec regionalnych i ekologicznych produk- tów żywnościowych; badania wtórne i pierwotne oferty rynkowej regionalnych 14 B. Pilarczyk, R. Nestorowicz, Marketing ekologicznych produktów żywnościowych, Oficy- na Wolters Kluwer, Warszawa 2010, s. 142. 15 K. Gutkowska, S. Żakowska-Biemans, Badanie rozwoju popytu na żywność ekologiczną – dotychczasowe doświadczenia, [w:] A. Graczyk, K. Mazurek-Łopacińska (red.), Badanie rozwoju rynków produktów rolnictwa ekologicznego i żywności ekologicznej w Polsce, Wydawnictwo UE we Wrocławiu, Wrocław 2009, s. 138. 14 i ekologicznych produktów żywnościowych; preferowane przez konsumentów miejsca sprzedaży regionalnych i ekologicznych produktów żywnościowych oraz obiektywne tendencje w rozwoju dystrybucji regionalnych i ekologicznych pro- duktów żywnościowych; struktura asortymentowa regionalnych i ekologicznych produktów żywnościowych; źródła zaopatrzenia placówek sprzedaży regional- nych i ekologicznych produktów żywnościowych; opinie detalistów na temat profilu socjodemograficznego potencjalnych/rzeczywistych konsumentów regio- nalnych i ekologicznych produktów żywnościowych oraz ich preferencji zaku- powych; opinie detalistów na temat czynników sprzyjających rozwojowi rynku regionalnych i ekologicznych produktów żywnościowych i ograniczających ten rozwój zarówno w odniesieniu do podaży, jak i popytu. Dla osiągnięcia zakładanych celów naukowych niezbędne było posłużenie się kilkoma metodami badawczymi: 1) ankieta internetowa w reprezentatywnej próbie polskich konsumentów; 2) ankieta internetowa wśród polskich, młodych i wykształconych konsu- mentów; 3) ankieta internetowa i wywiad kwestionariuszowy wśród dystrybutorów żywności regionalnej i ekologicznej w Polsce i we Francji; 4) analiza zawartości stron internetowych wybranych dystrybutorów żywno- ści regionalnej i ekologicznej; 5) wywiad pogłębiony z wybranymi przedstawicielami specjalistycznych ka- nałów dystrybucji produktów regionalnych i ekologicznych we Francji. Przyjęte podejście wykorzystuje istotę triangulacji metodycznej16. Adresatami badania byli z jednej strony polscy konsumenci produktów re- gionalnych i ekologicznych, z drugiej zaś firmy zajmujące się dystrybucją tego rodzaju produktów w Polsce i we Francji. Dane teleadresowe dystrybutorów po- chodziły m.in. z portalu internetowego francuskich producentów i dystrybutorów lokalnych produktów żywnościowych (http://www.leguideduterroir.com). Rynek francuski charakteryzuje się w tym zakresie znacznie większym stopniem doj- rzałości niż rynek polski, a nawet jest „predestynowany” do tego, aby w świe- cie odgrywać rolę lidera i wzorca w zakresie marketingu lokalnych produktów żywnościowych (fr. produits de terroir), stąd jego wybór w celu wyodrębnienia wzorcowych strategii marketingowych dystrybutorów produktów oznaczonych markami odwołującymi się do obszaru pochodzenia. Zebrany w ten sposób ma- teriał empiryczny został uzupełniony o szczegółowe studia przypadków. Ta część badania została oparta na serii wywiadów pogłębionych, które zostały przeprowa- dzone w wyselekcjonowanych jednostkach badania w Polsce i we Francji. Anali- za literatury przedmiotu i wyniki badania ankietowego posłużyły do opracowania struktury wywiadów pogłębionych. Informacje uzyskane podczas wywiadów 16 J. Wiktor, Triangulacja podejść i metod w projektach badawczych marketingu międzynaro- dowego, „Marketing i Rynek” 2014, nr 8 (CD), s. 193–200. 15 pogłębionych zostały skonfrontowane z zawartością materiału dostępnego na stronach internetowych badanych przedsiębiorstw. Przedmiotem analizy jest rów- nież zakres i sposób prezentacji oferty w zakresie produktów regionalnych i eko- logicznych w Internecie (innowacyjne kanały dystrybucji). Niniejsza praca sytuuje się w obszarze nauk o zarządzaniu, w szczególności marketingu (w pewnym stopniu także zarządzania jakością), lecz czerpie również z dorobku innych dyscyplin naukowych (w tym antropologii żywności, ekonomi- ki oznaczeń geograficznych, geografii ekonomicznej i socjologii wsi). Takie in- terdyscyplinarne podejście jest nieodzowne z punktu widzenia szeroko zakrojonej tematyki pracy, jak również w opinii autora podnosi jej wartość. Praca składa się z trzech rozdziałów. Pierwszy rozdział dotyczy zagadnie- nień terminologicznych, jak również zawiera omówienie stanu wiedzy na pod- stawie literatury przedmiotu. W swym charakterze przyjmuje profil teoretyczny i stanowi kontekst uzasadnienia problemu. W rozdziale drugim skupiono się na przedstawieniu własnych badań empirycznych wśród sprzedawców produktów regionalnych i ekologicznych. Uczyniono to w dwu próbach, obejmujących kie- rowników sklepów spożywczych w Polsce i przedstawicieli specjalistycznych punktów sprzedaży detalicznej we Francji. Ponadto ukazano studia przypadku czterech firm specjalizujących się w dystrybucji produktów regionalnych i ekolo- gicznych we Francji na podstawie wywiadów pogłębionych i analizy zawartości ich stron internetowych. Ostatni rozdział pracy poświęcony jest prezentacji wła- snych wyników badań w dwu próbach konsumentów: reprezentatywnej dla doro- słych mieszkańców Polski i złożonej z młodych i wykształconych konsumentów. Na podstawie analizy danych uzyskanych w pierwszej z nich przeprowadzono weryfikację hipotez badawczych dotyczących zależności między kluczowymi zmiennymi. W aneksie omówiono europejskie oznaczenia jakości produktów re- gionalnych i ekologicznych, jak również wybrane oznaczenia nadawane przez instytucje krajowe, szczególnie w Polsce i we Francji. 16 Rozdział 1 KONCEPCJA I UWARUNKOWANIA MARKETINGU PRODUKTÓW REGIONALNYCH I EKOLOGICZNYCH Przedstawienie najważniejszych pojęć dotyczących tematyki będącej przed- miotem niniejszej pracy, jak również odniesienie się do wybranych wyników ba- dań z literatury przedmiotu – identyfikacja istniejącego stanu wiedzy (state of the art)1 to główne zagadnienia podjęte w tym rozdziale. Składa się on z trzech 1 W polskiej literaturze przedmiotu warto zwrócić uwagę na następujące opracowania książko- we dotyczące marketingu żywności: H. Górska-Warsewicz, M. Świątkowska, K. Krajewski, Marke- ting żywności, Oficyna Wolters Kluwer business, Warszawa 2013; T. Domański, P. Bryła, Marketing produktów regionalnych na europejskim rynku żywności, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2013; B. Sojkin (red.), Komercjalizacja produktów żywnościowych, PWE, Warszawa 2012; A. Baruk, Etyczny kontekst marketingu produktów spożywczych: nabywcy finalni o poziomie ety- ki oferentów żywności, Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierownictwa „Dom Organizatora”, Toruń 2011; H. Górska-Warsewicz, Kształtowanie architektury marek przedsiębiorstw sektora żyw- nościowego, Difin, Warszawa 2011; T. Domański, P. Bryła, Marketing produktów żywnościowych, PWE, Warszawa 2010; B. Pilarczyk, R. Nestorowicz, Marketing ekologicznych produktów żywno- ściowych, Oficyna Wolters Kluwer, Warszawa 2010; A. Graczyk, K. Mazurek-Łopacińska (red.), Badanie rozwoju rynków produktów rolnictwa ekologicznego i żywności ekologicznej w Polsce, Wy- dawnictwo UE we Wrocławiu, Wrocław 2009; H. Górska-Warsewicz, M. Świątkowska, Krajewski K., Zintegrowana komunikacja rynkowa. Aspekty zarządzania produktem i marką na rynku żywno- ści, SGGW, Warszawa 2009; S. Urban, Marketing produktów spożywczych, Wydawnictwo UE we Wrocławiu, Wrocław 2008; P. Łukasik, Marketing w handlu detalicznym produktami spożywczymi. Wybrane aspekty zachowań nabywców, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2008; M. Earle, R. Earle, A. Anderson, Opracowanie produktów spożywczych: podejście marketingowe, WNT, Warszawa 2007; M. Jeznach (red.), Podstawy marketingu żywności, SGGW, Warszawa 2007; M. Adamowicz (red.), Marketing w strategiach rozwoju sektora rolno-spożywcze- go, SGGW, Warszawa 2003; H. Górska-Warsewicz, T. Pałaszewska-Reindl, Marka na rynku pro- duktów żywnościowych, SGGW, Warszawa 2002; M. Śmiechowska, Studia nad produkcją, jakością i konsumpcją żywności ekologicznej, Wydawnictwo Akademii Morskiej w Gdyni, Gdynia 2002; K. Gutkowska, I. Ozimek, Badania marketingowe na rynku żywności, SGGW, Warszawa 2002; S. Figiel, W. Kozłowski, W. Pilarski W., Marketing w agrobiznesie. Marketing produktów żywno- ściowych, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn 2001; M. Świątkowska, S. Berger, Reklama żywności jako narzędzie kształtowania postaw konsumentów i rynku produktów spożywczych, SGGW, Warszawa 2001; C. Kos, J. Szwacka-Salmonowicz, Marketing produktów żywnościowych, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1997; S. Makarski, Marke- ting w gospodarce żywnościowej, Akademia Rolnicza w Krakowie, Kraków 1997; K. Cholewicka- -Goździk (red.), Marketing w agrobiznesie, FAPA, Warszawa 1997. 17 podrozdziałów. W pierwszym zwrócono szczególną uwagę na definicje strategii dyferencjacji, typologię rynków żywności i produktów regionalnych, charaktery- stykę pojęć terroir i typowości. Drugi podrozdział dotyczy problematyki jakości i jej oznaczeń, czynnika tradycji, postrzegania autentyczności i specyfiki kategorii żywności ekologicznej. W ostatnim podrozdziale przytoczono wybrane wyniki badań z literatury przedmiotu na temat postaw, preferencji i zachowań nabywców na rynku produktów regionalnych i ekologicznych, jak również przyjrzano się kanałom dystrybucji tego typu produktów. Obok przywoływanej światowej i kra- jowej literatury przedmiotu, w szczególny sposób poddano analizie źródła francu- skie, zawierające definicje i wyniki badań, ze względu na długą tradycję ochrony produktów regionalnych (tzw. produits de terroir) i wysoki poziom rozwoju pi- śmiennictwa dotyczącego tych zagadnień, jak również z uwagi na przeprowadze- nie części badań empirycznych (opisywanych w rozdziale drugim) we Francji. 1.1. Strategia wyróżniania się według tożsamości regionalnej na rynku produktów żywnościowych 1.1.1. Strategia dyferencjacji Aby przeanalizować zarządzanie strategiczne zróżnicowaną ofertą przed- siębiorstwa, najczęściej skorzystano z odwołań do strategii dyferencjacji (różni- cowania) (fr. stratégie de différenciation). Jednakże dorobek teoretyczny w tym zakresie wydaje się niewystarczający, biorąc pod uwagę analizę strategii mar- ketingowych stosowanych przez producentów żywności regionalnej. W tym przypadku bardziej odpowiednim odnośnikiem będzie strategia wyróżnienia (fr. stratégie de distinction)2. 2 L. Trognon, Contribution à l’étude des stratégies de la petite entreprise agro-alimentaire. Stratégie de distinction par la construction de la typicité, thèse doctorale, Université de Montpellier I, Montpellier 2005, s. 42–58. W literaturze polskiej problematyka strategii marketingowych była przedmiotem pogłębionej refleksji teoretycznej zob. m.in.: I. Penc-Pietrzak, Competitive strategy in turbulent environment, Lodz University of Technology Press, Lodz 2014; W. Wrzosek (red.), Stra- tegie marketingowe, PWE, Warszawa 2012; J. Wiktor, P. Chlipała (red.), Strategie marketingowe polskich przedsiębiorstw na rynkach międzynarodowych, PWE, Warszawa 2012; W. Grzegorczyk, Strategie marketingowe przedsiębiorstw na rynku międzynarodowym, Wydawnictwo Uniwersyte- tu Łódzkiego, Łódź 2011; M. Prymon, Marketingowe strategie wartości na rynkach globalnych, Wydawnictwo UE we Wrocławiu, Wrocław 2010; K. Obłój, Strategia organizacji: w poszukiwaniu trwałej przewagi konkurencyjnej, PWE, Warszawa 2007; A. Pomykalski, Nowoczesne strategie mar- ketingowe, Infor, Warszawa 2003; L. Żabiński (red.), Uwarunkowania i modele strategii funkcjono- wania marketingu (wybrane problemy), Wydawnictwo AE w Katowicach, Katowice 2003; A. Styś (red.), Strategia marketingowa w procesach zmian, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Zarządzania we Wrocławiu, Wrocław 2003; A. Baruk, Dynamiczne kształtowanie strategii marketingowej firmy: 18 Pojęcie strategii wywodzi się z języka wojskowości i zostało wchłonięte do nauk o zarządzaniu wraz ze swoją semantyką i wizją rzeczywistości, której dotyczy, skupiając się głównie na konfliktach interesów podmiotów, które dekla- rują wrogie zamiary wobec siebie. Założonym celem jest zawsze pokój, ale każda z wojujących stron ma inną koncepcję sposobu zakończenia konfliktu: powrót do status quo ante lub jego znacząca modyfikacja. W dziedzinie nauk o zarządzaniu, używając terminologii militarnej, łatwo wyobrazić sobie przedsiębiorstwa jako rywali lub sojuszników w walce o rzadkie zasoby i w podboju nowych rynków zbytu. Jednakże transpozycja metafory mili- tarnej, czy nawet całych doktryn z dziedziny wojskowości do nauk o zarządzaniu, daleka jest od oczywistości z co najmniej dwóch powodów3. Po pierwsze, nie istnieje nauka o wojnie, której zasady miałyby charakter uniwersalny. Doktryny strategiczne są zróżnicowane w zależności od rodzaju armii, dostępnych technik, ograniczeń społeczno-politycznych, podstaw epistemologicznych itd. Po drugie, gospodarka i wojna nie mogą być traktowane jako identyczne zjawiska. Istnienie konfliktów wprawdzie cechuje obydwa zjawiska, ale konteksty są inne: charakter, liczba i różnorodność uczestników; relacje przedsiębiorstwa z rynkiem wykra- czają poza prostą dychotomię wróg–sojusznik; kontekst ekonomiczny bardziej przypomina triadę przedsiębiorstwo–konkurenci–klienci; działania głównie na- stawione na kreowanie wartości zamiast destrukcji przeciwników. Warto zastanowić się nad pojęciem konfliktu jako łącznika między strate- giami wojskowymi a strategiami zarządzania firmą. Logika konfliktu prowa- dzi do analizy relacji między głównymi protagonistami w kategoriach dążenia do konfrontacji, jej unikania, bądź zawierania sojuszy. W ten sposób teoria gier może zostać zastosowana w odniesieniu do strategii4. To podejście dotyczy sto- sunku przedsiębiorstwa do gier strategicznych i ich reguł. W związku z tym moż- na wyróżnić następujące typy przedsiębiorstw: 1) twórcy zasad w ramach danej branży (ang. rule makers), 2) firmy czyniące wysiłki, aby poprawić swoją po- zycję przy uwzględnieniu zasad stworzonych przez przedsiębiorstwa z poprzed- niej kategorii (ang. rule takers) i 3) firmy burzące zastany porządek, które mogą uwarunkowania strukturalne i procesowe, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2002; Baruk A., Nowoczesna strategia marketingowa: aspekty strukturalne i procesowe, Wyd. Nauk. PWN, Warsza- wa 2002; J. Lambin, Strategiczne zarządzanie marketingowe, Wyd. Nauk. PWN, Warszawa 2001; L. Żabiński (red.), Modele strategii marketingowych: wybrane ujęcia paradygmatyczne i sektorowe, Wydawnictwo AE w Katowicach, Katowice 2000; A. Pomykalski, Strategie marketingowe, Wy- dawnictwo Politechniki Łódzkiej, Łódź 2000; I. Penc-Pietrzak, Strategiczne zarządzanie marketin- giem, Key Text, Warszawa 1999; M. Prymon, Strategia marketingowa, Wydawnictwo AE we Wro- cławiu, Wrocław 1989; I. Rutkowski, W. Wrzosek, Strategia marketingowa, PWE, Warszawa 1985. 3 F. Le Roy, Les conditions de l’application de la stratégie militaire au management, „Revue Française de Gestion” 1999, vol. 122, s. 6–16. 4 A. Martinet, Les jeux du management stratégique, [w:] J. Thépot (ed.), Gestion et théorie des jeux, Vuibert, Paris 1998, s. 17–30. 19 doprowadzić do powstania nowej branży (ang. rule breakers)5. Ta typologia zosta- ła stworzona z myślą o dużych przedsiębiorstwach, ale można się zastanawiać nad możliwościami jej zastosowania także w odniesieniu do małych i średnich firm, zastępując poziom analizy, np. łańcuch wartości zamiast całej branży. W żadnym razie nie można jednak zredukować kwestii zarządzania strategicznego do zarzą- dzania konfliktami. Literatura przedmiotu z zakresu strategii przedsiębiorstwa nieustannie przy- bywa i tym samym zawiera ogromną różnorodność wątków. H. Mintzberg i wsp.6 zaproponowali klasyfikację myśli strategicznej w ramach 10 szkół: 1) szkoła projektowania (design school) – tworzenie strategii jako proces koncepcyjny; 2) szkoła planowania (planning) – proces sformalizowany; 3) szkoła pozycjonowania (positioning) – proces analityczny; 4) szkoła przedsiębiorczości (entrepreneurial) – proces wizjonerski; 5) szkoła kognitywna (cognitive) – proces mentalny; 6) szkoła uczenia się (learning) – proces wyłaniający się; 7) szkoła władzy (power) – proces negocjacji; 8) szkoła kulturowa (cultural) – proces kolektywny; 9) szkoła otoczenia (environmental) – proces reaktywny; 10) szkoła konfiguracji (configuration) – tworzenie strategii procesem trans- formacji. A. Martinet7 zaproponował mniej skomplikowaną typologię myśli stra- tegicznej. Wyróżnił pięć możliwości logicznych, na których opiera się proces diagnostyki strategicznej (tab. 1.1). Strategia wyróżniania produktów według marek kolektywnych wydaje się łączyć wszystkie perspektywy logiczne wyróżnione przez Martineta. Warto także zwrócić uwagę na powszechnie cytowaną dychotomię koncepcji strategicznych w zależności od pozycjonowania się firmy w swoim otoczeniu. Pierwsze podejście (adaptacyjne, reaktywne) odnosi się do formułowania strategii w kategoriach szans i zagrożeń wynikających z otoczenia rynkowego. Natomiast drugie podejście strategiczne (proaktywne) kładzie nacisk na możliwość kształ- towania swojego otoczenia rynkowego przez przedsiębiorstwo przy pomocy jego zasobów i umiejętności. Strategia wyróżniania produktów regionalnych wydaje się bardziej odpowiadać temu drugiemu podejściu ze względu na waloryzację rzadkich zasobów, która leży u podstaw oryginalności tego typu produktów. 5 G. Hamel, Strategy as Revolution, „Harvard Business Review” 1996, July–August, s. 69–82. 6 H. Mintzberg, B. Ahlstrand, J. Lampel, Strategy Safari. A guided tour through the wilds of strategic management, The Free Press, New York 1998. 7 A. Martinet, Epistémologie de la connaissance praticable: exigences et vertus de l’indisci- pline, [w:] A. David (ed.), Les nouvelles fondations des sciences de gestion. Eléments d’épistémio- logie de la recherche en management, Vuibert, Paris 2002, s. 111–124. 20 Tabela 1.1. Typologia logiczna strategii przedsiębiorstwa Logika Teleologiczna Ekologiczna Socjologiczna Technologiczna Psychologiczna i ideologiczna Akcentowane elementy Dążenia szefa firmy, jego zdolności tworzenia i konstruowania strategii, aby osiągnąć założone cele Otoczenie rynkowe jako determinanta zachowań i wyników przedsiębiorstwa O formowaniu strategii decydują procesy między osobami i organizacjami Zasoby, kompetencje, umiejętności służące do konstruowania strategii Schematy myślowe, oddziaływanie społeczne, znaczenie dyskursu strategicz- nego Źródło: A. Martinet, Epistémologie de la connaissance praticable: exigences et vertus de l’in- discipline, [w:] A. David (ed.), Les nouvelles fondations des sciences de gestion. Eléments d’épi- stémiologie de la recherche en management, Vuibert, Paris 2002; L. Trognon, Contribution à l’étude des stratégies de la petite entreprise agro-alimentaire. Stratégie de distinction par la construction de la typicité, thèse doctorale, Université de Montpellier I, Montpellier 2005, s. 36. Rozwój obszarów wiejskich zależy od umiejętności budowania wartości opartych na zestawieniu, w pewną całość, lokalnych zasobów, związanych z loka- lizacją, środowiskiem fizycznym, dziedzictwem kulturowym, kapitałem ludzkim, lokalnymi instytucjami, kapitałem społecznym i stosunkami z otoczeniem8. B. Ilbery i wsp. podkreślają znaczenie pojęcia różnicy w procesie odbudo- wy zaufania konsumentów na rynku żywności i zrównoważonego rozwoju ob- szarów wiejskich poprzez powrót do łączności (ang. reconnection) z obszarem pochodzenia. Istotne jest wykreowanie różnicy w postrzeganej jakości produk- tów specyficznych w porównaniu z masowymi, różnicy między geograficzną anonimowością a specyfiką terytorialną i różnicy w metodach wytwarzania9. Skojarzenia z obszarem pochodzenia mogą dotyczyć kraju (tzw. efekt kraju po- chodzenia), ale także regionu czy miasta. Miejsce może stanowić element nazwy marki (np. South African Aiways), może być z nią połączone (np. Bailey’s Irish Cream) lub stanowić dominujący temat komunikacji marketingowej danej mar- ki10. Łączenie z obszarem pochodzenia stanowi podstawową wartość tzw. miej- scowych marek parasolowych (ang. place umbrella brands)11. Akcentowanie 8 M. Moseley, Rural development. Principles and practice, SAGE Publications, London 2003, s. 49–51. 9 B. Ilbery et al., Product process and place: an examination of food marketing and labeling schemes in Europe and North America, „European Urban and Regional Studies” 2005, vol. 12, s. 116–132. 10 K. Keller, Strategic brand management. Building, measuring, and managing brand equity, Prentice Hall, Upper Saddle River 2003, s. 356. 11 N. Iversen, L. Hem, Provenance associations as core values of place umbrella brands, „Eu- ropean Journal of Marketing” 2008, vol. 42, no. 5/6, s. 603–626. 21
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Marketing regionalnych i ekologicznych produktów żywnościowych. Perspektywa sprzedawcy i konsumenta
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: