Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00305 005044 14830158 na godz. na dobę w sumie
Marketing terytorialny w ujęciu relacyjnym - ebook/pdf
Marketing terytorialny w ujęciu relacyjnym - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 272
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3808-8290-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> marketing
Porównaj ceny (książka, ebook (-15%), audiobook).
Marketing terytorialny zyskał w ostatnich latach znaczną popularność. Nawiązuje on do klasycznego marketingu z sektora przedsiębiorstw, bazującego na teorii wymiany, jednak nie przystaje już do coraz bardziej złożonego otoczenia miast i regionów. W publikacji autor objaśnił rozwój koncepcji marketingu terytorialnego na podstawie teorii współdziałania międzyorganizacyjnego. Dokonał świadomego zawężenia tej koncepcji do procesów przyciągania mobilnych czynników wzrostu do terytorium. Wymagało to zastąpienia samorządu terytorialnego jego organizacyjnym wymiarem w postaci struktur administracji samorządowej wraz z ich kierownictwem (organizacja terytorialna). W przeciwieństwie do wielu dotychczasowych ujęć, mieszkańcy zostali zaprezentowani jako udziałowcy terytorium, mający pośredni i bezpośredni wpływ na rządzenie zarówno poprzez demokratyczne instytucje sprawowania władzy, jak i procesy governance, umożliwiające im włączanie się w podejmowanie strategicznych decyzji dotyczących rozwoju terytorium. W charakterze klientów znaleźli się natomiast zewnętrzni inwestorzy, turyści i studenci rozumiani jako dysponenci mobilnych zasobów kapitału, pracy i wiedzy. 
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Wawrzyniec Rudolf – Uniwersytet Łódzki, Wydział Zarządzania Katedra Zarządzania Miastem i Regionem, 90-237 Łódź, ul. Jana Matejki 22/26 RECENZENT Andrzej Szplit REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Dorota Stępień SKŁAD I ŁAMANIE Munda – Maciej Torz PROJEKT OKŁADKI Stämpfli Polska Sp. z o.o. Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Shutterstock.com © Copyright by Wawrzyniec Rudolf, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W. 06555.14.0.M Ark. wyd. 14,3; ark. druk. 17,0 ISBN 978-83-8088-289-8 e-ISBN 978-83-8088-290-4 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego tel. (42) 665 58 63 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl Spis treści Wstęp Rozdział 1 Ewolucja zarządzania publicznego w kierunku relacyjnym 1.1. Różnice między zarządzaniem w sektorze publicznym i prywatnym 1.2. Ewolucja zarządzania publicznego w kierunku otwartości organizacji 1.2.1. Model biurokratyczny (Public Administration – PA) 1.2.2. Nowe zarządzanie publiczne (New Public Management – NPM) 1.2.3. Współrządzenie publiczne (Public Governance – PG) 1.3. Partnerskie zarządzanie publiczne 1.4. Podsumowanie Rozdział 2 Marketing terytorialny w ujęciu transakcyjnym i relacyjnym 2.1. Marketing w sektorze publicznym 2.1.1. Sektor publiczny a rynek w badaniach naukowych 2.1.2. Kierunki rozwoju marketingu w sektorze publicznym 2.2. Geneza i rozwój marketingu terytorialnego 2.2.1. Geneza marketingu terytorialnego 2.2.2. Typologia podejść badawczych w marketingu terytorialnym 2.2.3. Rozwój marketingu terytorialnego w Polsce 2.3. Marketing relacji w sektorze przedsiębiorstw 2.3.1. Rozwój marketingu relacji w sektorze przedsiębiorstw 2.3.2. Marketing interesariuszy jako nowy wymiar marketingu relacji 2.4. Marketing relacji w sektorze publicznym 2.5. Podsumowanie 9 19 20 23 25 27 30 35 38 41 42 42 47 50 50 51 54 57 57 66 71 74 6 Rozdział 3 Rozwój relacji międzyorganizacyjnych w sektorze publicznym 3.1. Rola partnerstwa w rozwoju terytorialnym 3.2. Rodzaje relacji międzyorganizacyjnych i ich rozwój 3.3. Teorie opisujące współdziałanie międzyorganizacyjne 3.3.1. Teoria zależności od zasobów (resource dependency theory) 3.3.2. Teoria wymiany relacyjnej (relational exchange theory) 3.3.3. Teoria kosztów transakcyjnych (transaction cost theory) 3.4. Typologie współdziałania międzyorganizacyjnego 3.4.1. Rodzaje i wymiary relacji partnerskich 3.4.2. Relacje międzyorganizacyjne w warunkach polskich samo- rządów województw 3.5. Podsumowanie 77 78 84 91 92 94 95 97 97 99 103 Rozdział 4 Metodyka badań empirycznych 105 107 4.1. Przesłanki prowadzonych badań i założenia badawcze 4.2. Operacjonalizacja pojęć 109 4.3. Uzasadnienie wyboru wielokrotnego studium przypadku jako metody badań 114 4.4. Etapy badania oraz wykorzystywane metody i narzędzia badawcze 116 117 118 127 133 4.4.1. Studia literaturowe i analiza bibliometryczna (etap 1) 4.4.2. Badania eksploracyjne (etap 2) 4.4.3. Badanie relacji region–miasto (etap 3) 4.5. Podsumowanie Rozdział 5 Organizacja terytorialna i jej relacje z interesariuszami instytucjonalnymi w kontekście prowadzenia polityki rozwoju – wyniki badań empirycznych 5.1. Ocena otwartości organizacji terytorialnej i jej interesariuszy in- stytucjonalnych w opinii menedżerów 5.1.1. Otwartość organizacji terytorialnej (urzędu marszałkow- skiego) i jej interesariuszy instytucjonalnych w ocenie ba- danych menedżerów 5.1.2. Identyfikacja partnerów do współpracy dla organizacji te- rytorialnej na szczeblu regionu 5.1.3. Badanie otwartości organizacji terytorialnej metodą „ta- jemniczy klient” (mystery client) 5.2. Czynniki wpływające na współpracę zewnętrzną organizacji terytorialnej 5.2.1. Czynniki skłaniające do współpracy i utrudniające współpracę 5.2.2. Czynniki charakteryzujące współpracę organizacji teryto- rialnej z podmiotami publicznymi 135 136 137 143 145 148 149 153 Spis treści 5.2.3. Czynniki charakteryzujące współpracę organizacji teryto- rialnej z partnerami niepublicznymi 162 5.2.4. Pożądane cechy publicznego i niepublicznego partnera do współpracy 165 7 5.3. Specyfika relacji organizacji terytorialnej na szczeblu regionu z lokalnymi JST 5.3.1. Obszary merytoryczne we współdziałaniu samorządu wo- jewództwa z lokalnymi JST 5.3.2. Ocena zaangażowania kierownictwa organizacji tery- torialnej we współdziałanie z lokalnymi JST oraz ocena typowych propozycji usprawnień tego procesu 5.3.3. Współpraca zarządu województwa z podmiotami instytu- cjonalnymi w ocenie interesariuszy instytucjonalnych 5.3.4. Postawy menedżerów publicznych wobec propozycji usprawniania procesu współdziałania region–lokalne JST 5.4. Podsumowanie i interpretacja wyników badań Rozdział 6 Współdziałanie regionu i miasta w marketingowych procesach pozyskiwania mobilnych czynników wzrostu – wyniki badań empirycznych 6.1. Rola miast i regionów w dysponowaniu zasobami 6.2. Klasyfikacja regionów ze względu na udział stolicy w zasobach regionu ogółem 6.3. Oceny potencjału stolicy w regionie z perspektywy atrakcyjności inwestycyjnej, turystycznej i akademickiej 6.3.1. Rola stolicy w regionie na rynku inwestycyjnym 6.3.2. Rola stolicy w regionie na rynku turystycznym 6.3.3. Rola stolicy w regionie na rynku akademickim 6.3.4. Zasoby stolicy w regionie w ujęciu syntetycznym 6.4. Ocena współdziałania pomiędzy regionem a miastem w zakresie realizacji procesów marketingowych 6.4.1. Kryteria oceny i ich wagi 6.4.2. Ocena subiektywna współdziałania dokonana przez menedżerów relacji 6.4.3. Miary obiektywne współdziałania 6.5. Zestawienie wyników badań i ich interpretacja Zakończenie Bibliografia Summary Załączniki Spis tabel, rysunków i załączników Od Redakcji 168 168 170 172 177 179 185 186 188 191 191 194 197 199 205 206 206 209 214 219 225 235 241 265 271 Spis treści Wstęp Jednostki samorządu terytorialnego stanowią szczególny przypadek podmiotów publicznych, realizują bowiem zarówno funkcje zwią- zane z kreowaniem polityki publicznej na poziomie regionalnym czy lokalnym, jak i świadczą publiczne usługi kierowane do mieszkańców i innych użytkowników terytoriów. Jednocześnie samorządy te pełnią coraz ważniejsze funkcje w strukturach państwa, otrzymując zgodnie z  zasadą subsydiarności coraz szersze zadania i  kompetencje. Coraz większe są też środki publiczne będące w ich dyspozycji. Dzieje się tak m.in. dzięki włączaniu tych jednostek, a zwłaszcza samorządów woje- wódzkich, w procesy planowania, implementacji oraz kontroli polityki spójności Unii Europejskiej. Szczeblem, który posiada przewagę funkcji związanych z kreowaniem i wdrażaniem polityki publicznej nad dostar- czaniem usług publicznych jest samorządowy region, którego organiza- cyjny wymiar (urząd marszałkowski wraz z jego kierownictwem) bę- dziemy nazywać w niniejszej monografii organizacją terytorialną (OT) na szczeblu regionu. Procesy globalizacji i regionalizacji zachodzące w Europie i na świe- cie sprawiły, że miasta i regiony muszą coraz intensywniej rywalizować między sobą o mobilne zasoby – czynniki wzrostu. Nawet zmiana pa- radygmatu rozwoju terytorium i oparcie go na czynnikach endogenicz- nych nie zmniejszyła potrzeby przyciągania zasobów spoza regionu – zewnętrznych czynników wzrostu (kapitału, siły roboczej, wiedzy itp.). Zmieniły się natomiast wartości, wokół których zaczęto budować prze- wagi terytoriów, oraz techniki skutecznego oddziaływania na potencjal- nych zewnętrznych użytkowników, będących w posiadaniu cennych dla rozwoju terytorium zasobów. Praca została poświęcona budowaniu relacji międzyorganizacyjnych przez samorządy terytorialne w  obszarze ich działań marketingowych, zorientowanych na pozyskiwanie mobilnych zasobów rozwojowych z  rynków: inwestorów, turystów oraz studentów. Autor podjął próbę 10 odnalezienia teoretycznych punktów odniesienia dla koncepcji marke- tingu interesariuszy, adaptowanej z sektora przedsiębiorstw, do jednostek samorządu terytorialnego w obszarze działań strategicznych, związanych z budowaniem przewagi konkurencyjnej na rynkach potencjalnych użyt- kowników (inwestorów, turystów i studentów). Analiza literatury naukowej z  zakresu wykorzystywania koncepcji marketingu w  odniesieniu do terytorium pozwala na wyodrębnienie dwóch charakterystycznych nurtów. Pierwszy, reprezentowany przez geografów społeczno-ekonomicznych, planistów przestrzennych, specja- listów od polityki rozwoju, jest nacechowany przestrzennym wymiarem marketingu terytorialnego1. Punktem wyjścia jest tu przestrzeń zamknię- ta w administracyjnych granicach (miasto, województwo) lub, rzadziej, przekraczająca je (krainy geograficzne czy obszary gospodarcze). W nur- cie tym znajdą się zatem wszelkie studia związane z rozwojem lokalnym i regionalnym, a zwłaszcza z kreowaniem konkurencyjności przestrzen- nej poprzez dążenie do delokalizacji (przyciągania) czynników rozwoju czy uspołecznieniem procesów planowania przestrzennego. Autorzy ci upraszczają istotę marketingu w odniesieniu do terytorium, zaś w swoich badaniach koncentrują się na czynnikach rozwoju terytorium, na zna- czeniu i efektach spektakularnych miejskich projektów oraz na promocji terytorium opartej zwłaszcza na zasobach fizycznych danej przestrzeni2. Drugi nurt jest reprezentowany przez specjalistów z zakresu marketin- gu przedsiębiorstw oraz zarządzania marketingowego. Autorzy starają się tu aplikować koncepcję marketingu podmiotów gospodarczych zarówno na poziomie strategicznym, jak i operacyjnym do procesów planowania, a także realizacji polityki rozwoju terytorialnego. Jedni postrzegają mar- keting jako element procesu zarządzania marketingowego3, inni nato- miast jako sposób lepszego zaspakajania potrzeb lokalnej społeczności. Tzw. background tych autorów jest związany z marketingiem i zarządza- niem (w sektorze przedsiębiorstw). Większość z nich koncentruje się jed- nak na rozwijaniu marketingu terytorialnego (MT), w kierunku budo- wania marki terytorialnej, którą traktuje się tu jako element zarządzania strategicznego terytorium. Marka terytorialna staje się niewątpliwie tym elementem nurtu, którego popularność, zwłaszcza w  ostatnich latach, 1 Elementy tego rodzaju marketingu znaleźć można w pracach takich autorów, jak: Ashworth, Voogd [1988, s. 65–79], Ashworth, Voogd [1990], Ashworth, Kavaratzis [2008, s. 150–165], Olsson, Berglund [2009]. 2 Do publikacji poświęconych tej problematyce można zaliczyć: Gold, Ward [1994], Eisinger [2000], Markowski [1997b, s. 50–58]. 3 Marketing jako element zarządzania dominuje m.in. w publikacjach takich bada- czy, jak: Kotler et al. [1993, 1999, 2002], Rainisto [2003], Domański [1997], Szrom- nik [2008]. Wstęp 11 szybko rośnie. Utożsamianie marketingu terytorialnego tylko z procesem budowania marki byłoby jednak nieuzasadnionym zawężeniem tej kon- cepcji w zarządzaniu strategicznym terytorium. Autor niniejszej monografii zdecydował się wpisać swe rozważania w rozwój obu nurtów równocześnie. Przyjmuje tu kotlerowskie rozumie- nie marketingu terytorialnego, jednak stara się rozwinąć perspektywę relacyjną, która w dziełach Ph. Kotlera odnoszących się do marketingu terytorialnego [1993, 1999, 2002] została tylko zasygnalizowana. Jedno- cześnie starał się uwzględnić bardziej niż przedstawiciele tego nurtu spe- cyficzną rolę regionu w prowadzeniu polityki rozwoju oraz jego relacje ze stolicą województwa. Dotychczasowa koncepcja marketingu terytorialnego stanowi próbę wykorzystania klasycznego marketingu w zarządzaniu organizacjami te- rytorialnymi. Opiera się na marketingu transakcyjnym, ukształtowanym w latach 60. i 70. XX w. w sektorze przedsiębiorstw. Zgodnie z tą koncep- cją głównym zadaniem jednostek samorządu terytorialnego (JST) ma być zaspakajanie potrzeb lokalnych mieszkańców oraz innych użytkowników terytoriów. Jednak, zdaniem autora, ograniczona mobilność mieszkań- ców sprawia, że traktowanie ich jako docelowych klientów może budzić kontrowersje, nie występuje tu bowiem sytuacja w pełni konkurencyj- na. Przeciętny mieszkaniec nie ma realnej możliwości zmiany miejsca zamieszkania w sytuacji, kiedy nie spodoba mu się sposób zarządzania przez lokalne władze i menedżerów im podległych. O jego mobilności, będącej warunkiem wykorzystania koncepcji marketingu w  odniesie- niu do terytoriów, decydują warunki ekonomiczne, kulturowe, ale także prawne czy administracyjne. Dotychczasowe piśmiennictwo z zakresu MT koncentruje się głów- nie, jak wspominano, na budowaniu marki miejsca oraz na skutecznym komunikowaniu się, co miało pozytywnie wpływać na zainteresowanie potencjalnych użytkowników danym terytorium. Pomimo pojawienia się kilku opracowań, gdzie MT definiowany był szeroko, jako filozofia za- rządzania miastem czy regionem, w ich ślad nie poszły szersze badania prowadzone na ten temat. Powstała luka badawcza, zwłaszcza w zakre- sie traktowania marketingu terytorialnego jako koncepcji strategicznego kształtowania relacji terytorium z jego instytucjonalnymi interesariusza- mi. Obszar ten jest natomiast dobrze opisany, ale w odniesieniu do sek- tora przedsiębiorstw (zarządzanie strategiczne). Jedną z bazowych teo- rii jest tu teoria interesariuszy, która mimo upływu lat, nadal się rozwija i znajduje zastosowanie w opisie nowych obszarów czy zjawisk [Freeman et al. 2010, Palmar 2010, s. 403–445]. Przykładowym obszarem może być sektor publiczny, a przede wszystkim samorządy terytorialne, gdzie moż- na ją wykorzystać, zwłaszcza w zakresie marketingu strategicznego. Wstęp 12 W  naukach o  zarządzaniu obserwujemy coraz szerszy trend wyko- rzystywania istniejącego dorobku wypracowanego na potrzeby sekto- ra przedsiębiorstw do organizacji publicznych [Ferlie et al. 1996; Hood 1991]. Aby organizacje te mogły skutecznie realizować powierzone im zadania w określonych zakresach, muszą działać na rynkach i rywalizo- wać z  innymi organizacjami o  zewnętrzne zasoby, których pozyskanie umożliwi pełniejsze wywiązywanie się z powierzonych im zadań wobec obywateli czy mieszkańców. W sektorze publicznym dokonuje się zmiana paradygmatu zarządzania. O ile wcześniej, przez dekady, dominował tzw. klasyczny model administracji, którego wyróżnikiem była hierarchia, to współcześnie nabiera znaczenia mechanizm rynkowy oraz budowanie relacji dwustronnych bądź sieciowych z podmiotami z otoczenia organi- zacji publicznych [Ferlie, Lynn, Pollitt 2005]. Zaowocowało to wyodrębnieniem się takich modeli zarządzania, jak Nowe Zarządzanie Publiczne czy Public Governance [Osborne 2010]. W rezultacie, w dyskursie naukowym zarówno tematyka rynku, będą- ca podstawą modelu Nowego Zarządzania Publicznego, jak i tematyka budowania relacji międzyorganizacyjnych, będąca podstawą modelu Pu- blic Governance, systematycznie nabierały znaczenia, chociaż ich zakres jest zróżnicowany w poszczególnych krajach. Teorie, które do niedawna wykorzystywane były tylko do opisu zjawisk w sektorze przedsiębiorstw, obecnie znajdują zastosowanie w  sektorze publicznym. Dotyczy to zwłaszcza takich obszarów, gdzie obok sektora publicznego działa sek- tor prywatny, a podmioty z obu tych sektorów rywalizują ze sobą (sektor ochrony zdrowia, sektor edukacji itp.). Należy podkreślić, że chodzi tu zwłaszcza o jeden z obszarów sektora publicznego, jakim jest świadczenie usług publicznych. Dynamika współczesnego otoczenia oraz zmiany na rynku przed- siębiorstw tworzą nowe warunki, stawiając organizacjom publicznym wyzwania w zakresie ich dążenia do wzrostu ich otwartości na relacje międzyorganizacyjne. Autor postanowił podążać tym tropem, szukając możliwości opisu działalności organizacji terytorialnych przy pomocy teorii, które tradycyjnie były związane z budowaniem relacji międzyor- ganizacyjnych podmiotów zorientowanych na osiąganie zysku. Formułowane niżej zarówno cel badawczy, jak i hipoteza główna mają charakter ogólny i dotyczą całej pracy. Szczegółowe cele oraz pytania czy hipotezy badawcze zostały zawarte w rozdziale metodologicznym i od- noszą się do poszczególnych etapów badań empirycznych. Celem głównym pracy jest próba wyjaśnienia rozwoju koncepcji mar- ketingu terytorialnego w  oparciu o  teorie współdziałania międzyorgani- zacyjnego. Cel ten realizowano zarówno poprzez analizy o charakterze teoretycznym, jak i szerokie badania empiryczne, prowadzone w kilku Wstęp 13 województwach. W badaniach tych poszukiwano motywów nawiązywa- nia relacji przez menedżerów publicznych z OT na szczeblu regionu z pu- blicznymi i niepublicznymi interesariuszami instytucjonalnymi, w tym przede wszystkim z przedstawicielami miasta – stolicy regionu. Relacje te będziemy badać w kontekście prowadzenia działań marketingowych z wykorzystaniem teorii współdziałania międzyorganizacyjnego. W pracy podjęto też próbę weryfikacji głównej hipotezy badawczej: realizacja koncepcji marketingu terytorialnego w ujęciu relacyjnym poprzez działania OT na rzecz pozyskiwania zewnętrznych użytkowników regionu będących nośnikami mobilnych czynników rozwoju (inwestorów, turystów, studentów) opiera się na współdziałaniu międzyorganizacyjnym i opisu- jących je teoriach, uwzględniających posiadane bądź kontrolowane przez zewnętrznych interesariuszy instytucjonalnych zasoby. W  ocenie autora trudno współcześnie mówić o dominacji modelu governance w polskich samorządach terytorialnych. Są oczywiście jego symptomy, ale w świado- mości badanych menedżerów w zarządzaniu publicznym nadal obecny jest model biurokratyczny oraz rynkowy, przejawiający się poprzez ich postawy wobec współdziałania międzyorganizacyjnego. W  niniejszej monografii przyjęto za R. Morganem [2007, s. 48–76] światopogląd pragmatyczny jako filozoficzną podbudowę dla wykorzy- stywanych tu badań mieszanych. Otwiera on drogę do oparcia badań na różnorodnych metodach, zróżnicowanych założeniach oraz wielu spo- sobach gromadzenia i analizowania danych. W pracy przyjęto mieszaną strategię badawczą, charakteryzującą się sekwencyjnością. Pozwoliło to, poprzez zastosowanie jednej metody, na uporządkowanie i uogólnienie wyników uzyskanych inną metodą. Rozpoczęto od badań eksploracyj- nych, aby następnie bazując na wynikach tych badań, podjąć decyzję co do zawężenia obszaru badawczego i skoncentrowaniu się na wybranych relacjach, przypadkach i jednostkach badawczych. W pracy wykorzystano dwa rodzaje badań. Pierwsze to badanie eks- ploracyjne, umożliwiające bliższe poznanie roli współpracy w  kontek- ście prowadzonej na szczeblu regionu polityki rozwoju gospodarczego, ukierunkowanej na podnoszenie przewagi konkurencyjnej regionu, ze szczególnym uwzględnieniem działań podejmowanych przez jednostki organizacyjne urzędu marszałkowskiego. Badania te miały dostarczyć in- formacji na temat elementów otoczenia podmiotowego urzędu marszał- kowskiego oraz wskazać te podmioty publiczne i niepubliczne (społeczne i prywatne), z którymi współpraca jest szczególnie istotna dla prowadze- nia polityki rozwoju, realizowanej na szczeblu województwa. Badania miały pomóc określić charakter i potencjał takiej współpracy. Uwzględ- niono w nich zasadniczą rolę menedżera publicznego, która, zwłaszcza w takich dużych organizacjach, jest kluczowa dla budowania potencjału Wstęp 14 relacyjnego organizacji terytorialnej. Autor na podstawie wyników tych badań formułuje model sześciu rynków interesariuszy instytucjonalnych dla organizacji terytorialnej na szczeblu regionu, w kontekście prowadze- nia polityki rozwoju. Nawiązuje przy tym do klasycznej teorii interesa- riuszy. Dla tej eksploracyjnej części badań wybrano cztery województwa: łódzkie, małopolskie, świętokrzyskie, wielkopolskie. W ramach drugiego rodzaju badań dokonano wyboru jednej z sześciu zidentyfikowanych relacji we wspomnianym modelu sześciu rynków (re- gion–lokalne JST). Natomiast na rynku lokalnych samorządów wybrano miasto–stolicę regionu jako ten podmiot, który ma relatywnie najsilniej- szą pozycję wobec regionu, pośród wszystkich zidentyfikowanych intere- sariuszy instytucjonalnych. Poczynione tu obserwacje dotyczyły dwóch rodzajów relacji. Pierwszy to taki, gdzie stolica posiada relatywnie duże zasoby wobec zasobów całego regionu, oraz drugi, gdzie udział stolicy w zasobach regionu jest stosunkowo mały. W badaniu ostatecznie ziden- tyfikowano cztery pary region–miasto i starano się poprzez ich analizę weryfikować hipotezę związaną z teorią zależności od zasobów. Wykorzystana w  pracy metoda studium przypadku dobrze wpisuje się w przyjęty w pracy światopogląd pragmatyczny, a wiele technik ba- dawczych w jej ramach pozwala na pełniejsze poznanie rzeczywistości. Za wyborem studium przypadku przemawia fakt niewielkiej liczby pod- miotów publicznych, np. urzędów marszałkowskich będących przed- miotem badań. W metodzie tej nie wykorzystuje się do badań jednostek wyselekcjonowanych w  reżimie próby statystycznej, ale stosowane jest podejście replication approach [Yin 2009, s. 56]. Owa replikacja przypad- ków i przyglądanie się wycinkowi rzeczywistości z różnych perspektyw pozwala zidentyfikować problemy, które inaczej nie byłyby możliwe do dostrzeżenia. W kontekście badania organizacji terytorialnych polskich samorządowych województw, które w niniejszym badaniu są utożsamia- ne w urzędami marszałkowskimi, pełniącymi ważną rolę zarówno w kre- owaniu, jak i realizacji polityki rozwoju na szczeblu województwa, me- toda studium przypadku wydaje się optymalna, co starano się uzasadnić w rozdziale czwartym. Wyżej wymienionym celom podporządkowano układ pracy. Składa się ona z  sześciu rozdziałów. Trzy pierwsze mają charakter teoretyczny i odnoszą się kolejno do: (1) procesów ewolucji zarządzania w sektorze publicznym, (2) problematyki marketingu terytorialnego czy marketingu relacji i interesariuszy oraz (3) relacji międzyorganizacyjnych. Rozdział czwarty to część metodyczna pracy, odnosząca się do badań empirycz- nych. Rezultaty prowadzonych badań zostały szeroko opisane w rozdzia- łach piątym i szóstym, z których pierwszy poświęcono zagadnieniom re- lacji OT z jej interesariuszami instytucjonalnymi w kontekście budowania Wstęp 15 konkurencyjności regionu, drugi zaś – jednej z wybranych relacji, bada- nej w procedurze zbiorowego studium przypadku. Niżej zaprezentowano krótką charakterystykę poszczególnych rozdziałów pracy. W  rozdziale pierwszym ukazano proces ewolucji modeli zarządza- nia w sektorze publicznym, ze szczególnym uwzględnieniem warunków sprzyjających wykorzystywaniu w  tym sektorze koncepcji marketingu. Warto zauważyć, że ewolucja ta dokonywała się w dużej mierze pod wpły- wem rozwiązań stosowanych w sektorze prywatnym. Zwrócono uwagę na różnice między zarządzaniem w sektorze publicznym i prywatnym, ale wskazano też na wiele występujących między nimi podobieństw. Ważne miejsce w tej części pracy zajmuje ponadto tzw. partnerskie zarządzanie publiczne, do którego rozwoju przyczyniła się zarówno koncepcja gover- nance, jak i istniejące w poszczególnych krajach instytucje nieformalne. Proces rozwoju marketingu terytorialnego omówiono w  rozdziale drugim. Marketing zaczął być użyteczny dla sektora publicznego wraz z pojawianiem się, omawianych w rozdziale pierwszym, modeli zarzą- dzania publicznego opartych na rynku (NPM) czy sieciach współpracy (Public Governance). Popularyzacji marketingu w sektorze publicznym sprzyjały takie elementy, jak: tworzenie rynków wewnętrznych w sek- torze publicznym, rozwój współpracy z sektorem prywatnym w ramach formuły partnerstwa publiczno-prywatnego czy rozwój międzyorgani- zacyjnego współdziałania. Coraz szersze jego wykorzystywanie w jego klasycznej, transakcyjnej postaci miało na celu podniesienie efektyw- ności sektora publicznego i  zmniejszenie w  ten sposób dystansu do sektora prywatnego. Jako alternatywne podejście autor zaprezentował koncepcję marketingu relacji w sektorze publicznym, poprzedzając tę część opisem koncepcji marketingu relacji w sektorze przedsiębiorstw pod kątem identyfikacji takiego ujęcia, jakie może być przydatne do zastosowania w sektorze publicznym. Dlatego nieco uwagi poświęcono również węższej koncepcji – marketingowi interesariuszy, który może stać się bardzo przydatny w  działaniach marketingowych organizacji terytorialnych. Rozdział trzeci poświęcono rozwojowi relacji międzyorganizacyjnych w  sektorze publicznym, nazywanych również współdziałaniem bądź partnerstwem. Odgrywają one obecnie coraz większą rolę w zarządzaniu publicznym. Rozwój partnerskich relacji stanowi w dużej mierze rezul- tat zmian w poziomie wykształcenia czy szerzej – w poziomie dobrobytu społecznego. Jednak za główną przyczynę takiego rozwoju przyjmuje się tu konieczność pozyskiwania przez organizacje publiczne zasobów nie- zbędnych do realizacji celów tych organizacji. Teoretyczną podstawę dla takiego rozwoju stanowią: szeroko omawiana teoria zależności od zaso- bów, a także teoria wymiany relacyjnej czy teoria kosztów transakcyjnych. Wstęp 16 Rozwój relacji partnerskich w kontekście prowadzenia polityki rozwoju, szczególnie w krajach postkomunistycznych, jest w dużej mierze inspiro- wany przez struktury Unii Europejskiej. Dzieje się tak za sprawą fundu- szy unijnych, finansujących politykę spójności UE, których pozyskanie jest często uwarunkowane zaistnieniem takiego partnerstwa na szcze- blach: krajowym, regionalnym i lokalnym. Czwarty rozdział ma charakter metodologiczny. Ze względu na cha- rakter prowadzonych badań, z  udziałem relatywnie niewielkiej liczby respondentów, również metoda badań musiała być adekwatna do specy- fiki podjętych problemów. Wykorzystano metodę zbiorowego studium przypadku. Badania przeprowadzono w trzech etapach, z których dru- gi i trzeci to odrębne badania empiryczne. Dla każdego z nich przygo- towano odrębne cele badawcze, odrębne pytania badawcze i hipotezy badawcze. Ze względu na wspomnianą specyfikę, w rozdziale znalazła się operacjonalizacja pojęć, a  więc opis terminów wykorzystywanych w badaniach. Wspomniana metoda wymaga precyzyjnego doboru przy- padków do badań, stąd w rozdziale szczegółowo omówiono procedurę takiego doboru. W rozdziale piątym zaprezentowano rezultaty pierwszej części badań empirycznych. Przyjęto założenie, że poszczególne jednostki organiza- cyjne OT wykazują różną zdolność zachowań kooperacyjnych w  re- lacjach międzyorganizacyjnych. W  związku z  tym dokonano podziału jednostek wchodzących w skład organizacji terytorialnej (urzędu mar- szałkowskiego) na trzy rodzaje. Analiza rezultatów prowadzonych badań ujawniła, że szczególnie dla nas interesujące są postawy przedstawicieli tzw. jednostek rynkowych, które utożsamiać można z jednostkami mar- ketingowymi. W rozdziale tym przedstawiono wyniki badań dotyczące otwartości organizacji terytorialnej, czynników wpływających na współ- pracę, relacji samorządu wojewódzkiego z lokalnymi jednostkami teryto- rialnymi i szereg innych. Rezultaty drugiej części badań empirycznych przedstawiono w  roz- dziale szóstym. Skoncentrowano się tu na relacji region–miasto (stolica). Opisano tę relację z perspektywy teorii zależności od zasobów, w kon- tekście realizacji przez region marketingowych procesów pozyskiwania inwestorów, turystów i studentów. Zastosowano tu metodę wielokrotne- go studium przypadków, wyróżniając przypadek A, gdzie stolica posiada wysoki udział w zasobach całego regionu oraz przypadek B, gdzie stolica posiada relatywnie mało zasobów na tle regionu. Przy czym wzięto pod uwagę te zasoby, które są ważne z punktu widzenia wspomnianych wyżej trzech grup docelowych. Przyjęto mierniki współdziałania region–mia- sto pozwalające na ocenę poziomu współdziałania w  zakresie działań marketingowych i wyciągnięcie stosownych wniosków. Wstęp 17 Monografia jest kierowana do osób zainteresowanych poszerzaniem koncepcji marketingu, prowadzących badania naukowe w tym zakresie. Zwłaszcza tych, którzy chcą poszerzyć wiedzę z zakresu marketingu te- rytorialnego zarówno z perspektywy naukowej, jak i praktycznej (lokalni politycy i menedżerowie publiczni). Ze względu na to, że opracowanie zawiera rozdziały teoretyczne o szerokiej zawartości – od rozwoju mode- li zarządzania publicznego, przez marketing w sektorze publicznym, po współdziałanie międzyorganizacyjne, rozbudowane wątki metodyczne oraz obszerne wyniki badań empirycznych może okazać się ono przy- datne w procesach dydaktycznych dla uczestników studiów podyplomo- wych i studentów drugiego stopnia kierunków związanych z zarządza- niem publicznym czy marketingiem terytorialnym. Autor składa podziękowania i przekazuje wyrazy szacunku Panu Pro- fesorowi Tadeuszowi Markowskiemu, kierownikowi Katedry Zarządza- nia Miastem i Regionem na Wydziale Zarządzania. Bez wsparcia Pana Profesora, jego inspiracji do prowadzenia badań naukowych oraz życzli- wości współpracowników monografia ta by nie powstała. Podziękowania autor kieruje również do Profesora Tomasza Domańskiego, kierownika Katedry Marketingu Międzynarodowego i Dystrybucji, gdzie autor na- bywał doświadczenie marketingowe i  spędził pierwsze inspirujące lata jako doktorant i adiunkt Wydziału Studiów Międzynarodowych i Poli- tologicznych. Wstęp Rozdział 1 Ewolucja zarządzania publicznego w kierunku relacyjnym Rozdział ma charakter wprowadzenia do badanej problematyki. Przed- stawiono w nim specyfikę zarządzania w sektorze publicznym oraz jego ewolucję w kierunku rosnącej roli relacji międzyorganizacyjnych. Specy- fika ta została pokazana na tle zarządzania w sektorze prywatnym, który jest punktem odniesienia dla sektora publicznego. Rozważania rozpocz- niemy więc od omówienia różnic między tymi sektorami. W tym celu wybrano czynniki związane z: (1) otoczeniem organizacji, (2) relacjami między organizacją i jej otoczeniem, a także (3) postawami i zachowa- niami organizacyjnymi oraz motywowaniem. Przy prezentacji tych róż- nic zwracano jednocześnie uwagę na liczne podobieństwa między tymi sektorami. W rozdziale tym główny akcent położono na procesy ewolucji zarzą- dzania publicznego. Problematyka ta ma charakter interdyscyplinarny i początkowo była bardziej związana z naukami prawnymi, administra- cyjnymi czy politologią, zaś obecnie jest coraz częściej przedmiotem zainteresowania nauk ekonomicznych, w tym organizacji i zarządzania. Zarządzanie publiczne ma charakter dynamiczny, musi bowiem uwzględ- niać zmiany w otoczeniu współczesnych organizacji publicznych. Podle- gało ono w ostatnich dekadach znacznej ewolucji, szczególnie w krajach o utrwalonych tradycjach demokratycznych i rynkowych zasadach funk- cjonowania gospodarki. Proces ten przedstawiono, omawiając kolejno poszczególne modele zarządzania publicznego. Końcową część rozdzia- łu poświęcono partnerskiemu zarządzaniu publicznemu. Rozwój relacji partnerskich stał się możliwy dopiero na określonym etapie rozwoju za- rządzania publicznego. 20 1.1. Różnice między zarządzaniem w sektorze publicznym i prywatnym Dokonujące się w ostatnich dekadach zmiany w otoczeniu organizacji pu- blicznych wpłynęły w zasadniczym stopniu na zmiany w sposobach ich zarządzania. Tradycyjny, biurokratyczny model administracji publicznej okazał się mało efektywny, stąd pojawiły się naciski na jego reformowa- nie [Cooper, Brady 1998]. Wskazywano na potrzebę bardziej korzystnego wydawania środków publicznych, na poprawę jakości usług publicznych oraz na zwiększanie skuteczności działań organizacji publicznych. Przy- niosło to zwrócenie uwagi na realizowany w sektorze prywatnym model menedżerski i podjęcie próby jego adaptacji do sektora publicznego [Hood 1991, s. 4–5]. Oczekiwano, że reforma zarządzania publicznego, polegająca na adaptacji metod i technik zarządzania wykorzystywanych w sektorze prywatnym, przyniesie poprawę efektywności realizowanych zadań. Zdania na temat takiego reformowania systemu zarządzania publicz- nego były jednak podzielone i część autorów wskazywała na liczne róż- nice między sektorem publicznym i prywatnym, które mogą ograniczyć efektywność rozwiązań adaptowanych z  sektora prywatnego. Różnice te, które przedstawimy poniżej, nie zahamowały jednak procesu refor- mowania sektora publicznego, na co wskazuje prowadzona dalej analiza poszczególnych modeli zarządzania publicznego. Prezentacja tych różnic pozwoli lepiej zrozumieć napotykane trudności przy adaptacji rozwiązań rynkowych do sektora publicznego. Na różnice między zarządzaniem w sektorze publicznym i prywatnym zwracają uwagę m.in. H. G. Rainey i Y. H. Chun [2005, s. 72–102], wy- korzystując wyniki badań własnych, a także tych prowadzonych przez in- nych autorów. Różnice te zostaną omówione w podziale na trzy następu- jące obszary: (1) czynniki związane z otoczeniem organizacji, (2) relacje między organizacją i jej otoczeniem, a także (3) role w organizacji, jej struktury i procesy. Czynniki związane z otoczeniem organizacji. Podstawowe w tym ob- szarze różnice polegają na tym, że dobra wytwarzane w sektorze publicznym często nie uczestniczą w grze rynkowej oraz że wysokość wydatkowanych środków finansowych jest zależna od dostępności funduszy publicznych. W  konsekwencji tych różnic menedżerowie publiczni nie są odpowied- nio motywowani do podejmowania działań na rzecz redukcji kosztów czy zwiększania efektywności prowadzonych działań. Dodatkowo, charaktery- zuje ich mniejsza efektywność alokacji środków (mniejsza potrzeba brania pod uwagę preferencji klientów czy potrzeba dostosowywania podaży do popytu). Niższa efektywność menedżerów publicznych wynika również 1. Ewolucja zarządzania publicznego w kierunku relacyjnym
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Marketing terytorialny w ujęciu relacyjnym
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: