Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00333 010937 7475447 na godz. na dobę w sumie
Matematyka finansowa - ebook/pdf
Matematyka finansowa - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 344
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-3070-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Podręcznik do obowiązkowego przedmiotu na finansowych kierunkach studiów ekonomicznych. Zakres merytoryczny tego podręcznika obejmuje arytmetykę finansową poszerzoną o problematykę składki w ubezpieczeniach na życie. Wszędzie tam, gdzie jest to możliwe, opis zależności arytmetyki finansowej został uzupełniony o jej implementację w arkuszu EXCEL. Każda taka implementacja jest przedstawiona jako wywołanie funkcji arkusza EXCEL wchodzącego w skład pakietu biurowego OFFICE Professional 2007. Na końcu każdego rozdziału zamieszczono zadania do samodzielnego rozwiązania

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Krzysztof Piasecki Wanda Ronka-Chmielowiec Matematyka finansowa PODR¢CZNIK REKOMENDOWANY PRZEZ KOMITET NAUK O FINANSACH PAN Matematyka finansowa F I N A N S E Krzysztof Piasecki Wanda Ronka-Chmielowiec Matematyka finansowa Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2011 Wydawca: Dorota Ostrowska-Furmanek Redakcja merytoryczna: Dorota Ostrowska-Furmanek Recenzent: prof. dr hab. Edward Smaga Projekt okładki i stron tytułowych: GRAFOS Ilustracja na okładce: Jiri Moucka/iStockphoto.com Seria: Finanse Podręcznik rekomendowany przez Komitet Nauk o Finansach PAN © Wydawnictwo C.H. Beck 2011 Wydawnictwo C.H. Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: GRAFOS Druk i oprawa: P.W.P. Interdruk, Warszawa ISBN 978-83-255-3069-3 ISBN e-book 978-83-255-3070-9 Spis treści Przedmowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Przewodnik dla studentów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 1. Zmienne matematyki finansowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 1.1. Przesłanki procesu aprecjacji kapitału . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 1.2. Reprezentacja płatności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 1.3. Rachunek czasu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 1.4. Stopy procentowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 1.5. Struktura bazowej stopy procentowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 1.6. Struktury terminowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 1.7. Zadania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 2. Wartość przyszła. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 2.1. Oprocentowanie proste . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 2.2. Oprocentowanie składane . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 2.3. Wartość skapitalizowana z dołu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 2.4. Wartość skapitalizowana z góry . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 2.5. Kapitalizacja ciągła . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 2.6. Zadania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69 3. Wartość bieżąca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75 3.1. Dyskonto proste rzeczywiste . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76 3.2. Dyskonto składane . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 3.3. Dyskonto składane handlowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 3.4. Dyskonto ciągłe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 3.5. Dyskonto proste handlowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 3.6. Zadania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89 4. Podstawy matematyki finansowej w środowisku zróżnicowanej ceny pieniądza 92 4.1. Nieregularna struktura terminowa forward . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 4.2. Wartość przyszła . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97 4.3. Wartość bieżąca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101 4.4. Struktura terminowa spot . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 4.5. Zadania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 5 Spis treści 5. Wartość bieżąca netto. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 5.1. Reprezentacja inwestycji finansowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 5.2. Wartość bieżąca netto – dyskonto składane . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 5.2.1. Przypadek nieregularnej struktury terminowej forward . . . . . . . . . . 121 5.2.2. Przypadek regularnej struktury terminowej forward . . . . . . . . . . . . 123 5.2.3. Przypadek bazowej stopy procentowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 5.3. Wartość bieżąca netto – dyskonto ciągłe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 5.4. Zmienność wartości bieżącej netto. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130 5.5. Zadania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 6. Rachunek rent . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 6.1. Klasyfikacja rent . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142 6.2. Renty proste. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 6.3. Stałe renty proste. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 6.4. Zmienne renty proste . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 6.4.1. Renta arytmetyczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 6.4.2. Renta geometryczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 6.4.3. Renta seriami stała . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 6.4.4. Renta pseudoarytmetyczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 6.4.5. Renta pseudogeometryczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168 6.5. Renty uogólnione. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173 6.5.1. Renta w podokresach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176 6.5.2. Renta w nadokresach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177 6.6. Zadania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178 7. Rachunek kredytów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 7.1. Wycena długu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 186 7.2. Równomierne plany spłaty długu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194 7.2.1. Kredyty ze stałą ratą umorzeniową . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 7.2.2. Kredyty ze stałą ratą kapitałową . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199 7.3. Nierównomierne plany spłaty długu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 7.4. Koszt kredytu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205 7.4.1. Księgowy koszt kredytu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 7.4.2. Rzeczywista roczna stopa oprocentowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 7.5. Zadania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 8. Rachunek obligacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 8.1. Obligacje stałokuponowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223 8.2. Obligacje bez arkusza kuponowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229 8.3. Zadania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 9. Dynamiczna ocena projektów inwestycyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238 9.1. Ocena projektu inwestycyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239 9.2. Porównywanie pary projektów inwestycyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 254 9.2.1. Przypadek równoważnych wydatków i identycznych momentów rozliczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256 9.2.2. Przypadek równoważnych wydatków i różnych momentów rozliczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 257 9.2.3. Przypadek nierównoważnych wydatków i identycznych momentów rozliczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 260 9.2.4. Przypadek nierównoważnych wydatków i różnych momentów rozliczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 262 9.3. Projekty optymalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 262 6 Spis treści 9.3.1. Porównania wielokryterialne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 9.3.2. Metoda PROMETHEE. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 267 9.4. Zadania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 271 10. Składki w ubezpieczeniach na życie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 276 10.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 276 10.2. Czynniki wpływające na składkę netto w ubezpieczeniach na życie . . . . . . 277 10.3. Ryzyko ubezpieczeniowe w ubezpieczeniach na życie . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 10.3.1. Modele czasu trwania życia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 279 10.3.2. Konstrukcja tablic trwania życia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 282 10.4. Metody kalkulacji jednorazowej składki netto w podstawowych typach ubezpieczeń na życie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287 10.4.1. Kalkulacja jednorazowej składki netto dla ubezpieczeń płatnych w momencie śmierci ubezpieczonego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287 10.4.2. Kalkulacja jednorazowej składki netto dla ubezpieczeń płatnych w końcu roku śmierci ubezpieczonego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 293 10.4.3. Zastosowanie liczb komutacyjnych do wyznaczenia jednorazowej składki netto . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 298 10.5. Metody kalkulacji okresowej składki netto w ubezpieczeniach na życie . . . 301 10.5.1. Kalkulacja dyskretnej okresowej składki netto . . . . . . . . . . . . . . . . . 301 10.5.2. Zastosowanie liczb komutacyjnych do wyznaczania okresowej składki netto . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303 10.6. Zadania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 306 Dodatki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 309 A. Metody wyznaczania rozkładu oprocentowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 309 B. Aktuarialny rachunek rent jednostkowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 316 C. Dowód jednoznaczności metod wyceny długu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321 D. Tablice aktuarialne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 325 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 337 Indeks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 339 Przedmowa Przedstawiam Państwu podręcznik zatytułowany Matematyka finansowa. Za- zwyczaj bywa tak, że tytuł podręcznika określa zakres merytoryczny prezento- wanych w nim treści. W przypadku terminu „matematyka finansowa” sytuacja jednak jest bardziej złożona. W języku polskim, w ciągu ostatniego dwudzie- stolecia, zakres merytoryczny tego pojęcia ewoluował. Spostrzeżenie to odnosi się zarówno do oryginalnych opracowań polskich autorów, jak i do dzieł, głów- nie anglojęzycznych, tłumaczonych na język polski. Pierwotnie termin „mate- matyka finansowa” był identyfikowany z modelami oprocentowania kapitału. Takiemu zakresowi tematycznemu z grubsza odpowiadały podręczniki: [Dobija, Smaga, 1995]1, [Smaga, 1999], [Sobczyk, 2001]2, [Chrzan, 2001], [Ronka- -Chmielowiec W., Kuziak K., 2001], [Podgórska, Klimkowska, 2005]3. W chwili obecnej ten obszar wiedzy stanowi jedynie jeden z działów matematyki finan- sowej, nazywany teorią procentu [Chrzan, 2001; Luenberger, 2003] lub aryt- metyką finansową [Smaga, 1999; Piasecki, 2005]. Arytmetyka finansowa stanowi podstawę do ogólnej teorii narzędzi finan- sowych o zdeterminowanych przepływach finansowych. Dotyczy to między innymi teorii portfeli immunizowanych lub teorii krzywych terminowych. W pol- skim piśmiennictwie obszerne omówienie tych teorii można znaleźć w: [Piasecki, 2007b]. Od początku minionego stulecia zaczęła rozwijać się teoria narzędzi finansowych o losowych przyszłych przepływach finansowych. W błyskotliwy 1 Podręcznik zawiera również elementy matematyki ubezpieczeniowej. 2 Podręcznik zawiera również elementy obliczeń z zakresu finansów przedsiębiorstw. 3 Podręcznik zawiera również elementarne podstawy teorii instrumentów pochodnych. 9 Przedmowa sposób rozwinęły się tutaj przede wszystkim matematyka aktuarialna, zawie- rająca w sobie arytmetykę finansową i poszerzona o teorię portfelową, teorię martyngałową i teorię instrumentów pochodnych. Jak się wydaje, teoria instru- mentów finansowych o losowych przepływach finansowych stanowi w chwili obecnej dominującą część matematyki finansowej W polskim piśmiennictwie obszerne omówienie tych teorii można znaleźć w podręcznikach: [Jakubowski i inni, 2003] oraz [Pliska, 2005]. Do elementów tej teorii nawiązują też Pod- górska i Klimkowska [2005] oraz Piasecki [2007b]. Omawiając te rozszerzone pojęcia matematyki finansowej, świadomie wymieniłem te pozycje literatury, które zawierają pełny wykład arytmetyki finansowej i w tytule mają słowa „matematyka finansowa”. W moim mniemaniu właśnie one odzwierciedlają nasze rozumienie zakresu merytorycznego tego terminu. Warto tutaj dodać, że wszystkie wspomniane teorie są również obszernie omówione w bogatej lite- raturze poświęconej teorii i praktyce inwestowania. Reasumując, zakres merytoryczny podręcznika Matematyka finansowa obej- muje arytmetykę finansową i jest poszerzony o problematykę składki w ubez- pieczeniach na życie. Skąd taki wybór? O kształcie merytorycznym książki zadecydowała jej geneza. Jest ona wydana przez Wydawnictwo C.H. Beck w serii Finanse, podserii Podręczniki Rekomendowane przez Komitet Nauk o Finansach. Komitet ten określił szereg warunków stawianych rekomendowanym przez siebie podręcznikom. Jednym z takich wymogów było jednoznaczne zdefiniowanie zakresu merytorycznego, jako identycznego z zakresem merytorycznym wymagań określonych w stan- dardach kształcenia dla kierunków studiów Finanse i rachunkowość4. I tak, zgodnie z tym wymogiem, zakres merytoryczny ukazującego się w tej podserii podręcznika Matematyka finansowa został jednoznacznie zdefiniowany przez treści i efekty kształcenia w zakresie matematyki finansowej podane we wspo- mnianych standardach kształcenia. Wiadomo już, że obligatoryjne standardy kształcenia zostaną zastąpione ramami kompetencyjnymi. Nie wydaje się jednak, aby ta zmiana w sposobie zarządzania dydaktyką akademicką w radykalny sposób zmieniła treści kształ- cenia z zakresu arytmetyki finansowej czy też problematyki składki w ubezpie- czeniach na życie. W moim przekonaniu modernizacja zainicjowana reformą nie zdeprecjonuje proponowanego tutaj podręcznika. 4 Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 lipca 2007 w sprawie standar- dów kształcenia dla poszczególnych kierunków oraz poziomów kształcenia, a także warunków, jakie musi spełniać uczelnia, by prowadzić studia międzykierunkowe oraz makrokierunki. 10 Przedmowa Kolejnym atrybutem każdej książki jest zastosowany język opisu merytorycz- nego. W przypadku tego podręcznika są to: język matematyki, język finansów i – signum temporis – język informatyki. Od czytelnika oczekuje się poziomu wiedzy matematycznej w zakresie wymaganym na kierunku finanse i rachun- kowość. Podręcznik został skonstruowany w ten sposób, że poszczególne ele- menty teorii arytmetyki finansowej czy też teorii składki w ubezpieczeniach na życie zostały przedstawione jako fakty, a nie jako formalne składniki pewnej matematycznej struktury aksjomatyczno-dedukcyjnej. Jest to już tradycja pod- ręczników akademickich przekazujących wspomniane powyżej treści dydaktyczne. Podejście takie czyni tę książkę przyjazną także dla osób minimalizujących swoje kontakty z matematyką. Z drugiej strony trzeba pamiętać, że w przypadku prezentowanej w tej książce tematyki, całkowite ominięcie matematyki nie jest możliwe. Czytelników pragnących poszerzyć swą wiedzę o aksjomatyczno- -dedukcyjną teorię arytmetyki finansowej zapraszam do lektury książki [Pia- secki, 2007b]. Proponowany podręcznik został uformowany w ten sposób, aby wykład z matematyki finansowej mógł poprzedzać wykłady poświęcone finansom sensu stricte. Od czytelnika wymaga się znajomości jedynie potocznych elementów wiedzy finansowej. Z drugiej strony pamiętano, że matematyka finansowa wspomaga finanse. Chcąc ułatwić takie zastosowanie matematyki finansowej, wielu jej pojęciom przyporządkowano ich synonimy stosowane na gruncie fi- nansów. Lista tych synonimów pewnie zawsze będzie listą otwartą. Złożoność obliczeniowa wielu procedur arytmetyki finansowej oraz po- wszechna dostępność technik komputerowych skłaniają do wykorzystywania tych ostatnich w obliczeniach arytmetyki finansowej. Przyjęto założenie, że obliczenia te powinny być prowadzone z zastosowaniem oprogramowania ta- niego i tym samym powszechnie dostępnego. Oprogramowaniem takim jest arkusz kalkulacyjny EXCEL. Wszędzie tam, gdzie jest to możliwe, opis zależności arytmetyki finansowej został poszerzony o jej implementację w arkuszu EXCEL. Każda taka implementacja jest przedstawiona jako wywołanie funkcji czasowej lub funkcji finansowej arkusza EXCEL realizującej podstawienie wyznaczone przez opisywaną zależność. Podejście takie powinno ułatwić stosowanie arkusza EXCEL w obliczeniach arytmetyki finansowej. W podręczniku posłużono się funkcjami arkusza EXCEL wchodzącego w skład pakietu biurowego OFFICE Professional 2007. Na końcu każdego rozdziału zamieszczono zadania do samodzielnego roz- wiązania. Wśród nich są też takie, które typowy student kierunków ekonomicz- nych może rozwiązać jedynie z zastosowaniem arkusza kalkulacyjnego EXCEL lub bardziej zaawansowanego pakietu obliczeniowego. 11 Przedmowa Arytmetyka finansowa może być błędnie postrzegana, jako sztywny zestaw niezmiennych reguł obliczeniowych. Wyraźnie widoczne są tylko zmiany za- chodzące w tych działach matematyki finansowej, które są bardzo zaawanso- wane formalnie. Nieustannie rozwija się też teoria i praktyka finansów. Wpływa to na zmianę uzasadnienia wyboru procedur obliczeniowych arytmetyki finan- sowej. W tym podręczniku dynamiczne zmiany wartości kapitału uzasadniono za pomocą czasowej relacji preferencji kapitału opisanej przez de Soto [2009]. Takie podejście stanowi kolejny krok w ewolucji instrumentarium arytmetyki finansowej. Podręcznik został pomyślany w taki sposób, aby mógł stanowić bazę dla wielu różnych wykładów matematyki finansowej. Możliwe warianty tych wy- kładów zostały opisane w „Przewodniku dla studentów”. Powstanie każdej książki jest zawsze zasługą szeregu ludzi. Pierwszych wy- mieniam tutaj wszystkich autorów książek wspomnianych w pierwszym akapi- cie przedmowy. To uważna lektura tych dzieł otworzyła przede mną mikrokosmos arytmetyki finansowej i pozwoliła mi na wyrobienie sobie własnych poglądów na ten temat. Drugą ważną grupą, która wniosła istotny wkład w powstanie tego podręcz- nika, są moi studenci. To oni wielokrotnie nękali mnie dociekliwymi pytaniami, w których sam sposób stawiania problemu był dla mnie bardzo kreatywny. Odpowiedzi na te pytania wykorzystałem przy pisaniu tej książki. Istotną rolę przy przygotowaniu tej książki odegrali moi współpracownicy, którzy pierwsi wykorzystali jej maszynopis do przygotowania ćwiczeń z ma- tematyki finansowej. Szczególne podziękowania składam tutaj Pani dr Annie Łyczkowskiej-Hanćkowiak z Katedry Badań Operacyjnych Uniwersytetu Eko- nomicznego w Poznaniu. Szczegółowa i krytyczna analiza tekstu przygotowa- na mi przez Panią Doktor pozwoliła na wychwycenie i poprawienie wielu wad pierwotnej wersji maszynopisu. Z drugiej strony na powstanie tej książki mieli wpływ członkowie Komitetu Nauk o Finansach Polskiej Akademii Nauk. To oni zainicjowali powstanie serii: Podręczniki rekomendowane przez Komitet Nauk o Finansach, w której znala- zła się również Matematyka finansowa. Na liście osób, które miały wpływ na powstanie tej książki, jest również Pani Redaktor Dorota Ostrowska-Furmanek. To jej kategoryczna sugestia skło- niła mnie napisania tego podręcznik. Książkę tę planowałem napisać w „nad- chodzących latach” i tylko Pani Redaktor zawdzięczam to, że została napisana już teraz. Dyskretny nadzór Pani Redaktor pozwolił mi na dotrzymanie termi- nów wydawniczych i właściwej jakości finalnej wersji podręcznika. 12 Przedmowa Panu Profesorowi Edwardowi Smadze dziękuję z recenzję zawierającą za- lecenia i uwagi do dyskusji nad książką. Materia ta stanowiła inspirację do dalszych modyfikacji kształtu przedstawianych treści merytorycznych. Wpro- wadzone zmiany uczyniły przygotowywany podręcznik lepszym. Pani Profesor Wandzie Ronce-Chmielowiec dziękuję za przyjęcie zaprosze- nia do przygotowania rozdziału o składce w ubezpieczeniach życiowych. Ten rozdział, napisany przez Autorkę o powszechnie znanych kompetencjach, będzie na pewno stanowić atut tego podręcznika. Na koniec zostawiam wspomnienie o naszym Koledze – ś.p. Profesorze Piotrze Chrzanie. Miał razem z nami pisać tę książkę. Na początku lipca 2010 już umawialiśmy się na szczegółowe wrześniowe dyskusje nad formą i treścią podręcznika. W pierwszą niedzielę wrześniową dogoniła mnie tragiczna wia- domość: „Piotr nie żyje”. Z początku była jeszcze nadzieja, że może nie jest to prawda. Niestety bardzo szybko ta informacja została miarodajnie potwierdzona. 3 września 2010 zmarł ś.p. Profesor Piotr Chrzan. Nie mogłem już z nim po- rozmawiać o tym, jak ma wyglądać nasza książka. Nie ustaliliśmy, czy będziemy pisać o teorii procentu, czy też o arytmetyce finansowej. Zostałem z tym prob- lemem sam. Książkę napisałem o arytmetyce finansowej. Myślę, że Piotr ak- ceptuje ten wybór. Każda książka ma swoje dobre i złe cechy. Za to, co w niej dobre, dziękuję wszystkim wymienionym wcześniej osobom. Za to, co w niej złe, odpowie- dzialność ponoszę jedynie ja. Krzysztof Piasecki Jako autorka ostatniego, 10. rozdziału pragnę dodać kilka uwag. W roku 2009 dowiedziałam się o inicjatywie pisania podręcznika Matematyka finansowa i wówczas zostałam przez moich znakomitych kolegów Panów Profesorów ś.p. Piotra Chrzana oraz Krzysztofa Piaseckiego poproszona do współpracy, aby podręcznik uzupełnić o rozdział dotyczący kalkulacji składek w ubezpie- czeniach na życie. Zaproszenie to przyjęłam z wielką przyjemnością, gdyż od lat osobiście i pracownicy Katedry Ubezpieczeń Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu wykładamy te zagadnienia studentom, co wzbogaciło mnie w doświadczenie dydaktyczne. W ostatnich miesiącach współpracowałam już tylko niestety z Panem Pro- fesorem Krzysztofem Piaseckim oraz Panią Redaktor Dorotą Ostrowską-Furmanek. W efekcie tej współpracy powstał rozdział 10. Rozdział ten zawiera podstawowe zagadnienia wykładane studentom uczelni ekonomicznych związane z ustala- niem składki ubezpieczeniowej netto w ubezpieczeniach na życie oraz ryzyko 13 Przedmowa ubezpieczeniowe w ubezpieczeniach na życie, w tym zasady konstrukcji tablic trwania życia. Następnie przedstawiono metody kalkulacji jednorazowej i okre- sowej składki netto w podstawowych typach ubezpieczeń na życie, jak rów- nież wprowadzono liczby komutacyjne i pokazano, jak można je wykorzystywać do obliczeń wysokości składki. Pragnę również złożyć podziękowania recenzentowi Profesorowi Edwar- dowi Smadze za cenne uwagi, które wpłynęły na lepszy ostateczny kształt tekstu. Wanda Ronka-Chmielowiec Przewodnik dla studentów Jednym z dwóch celów, jaki postawili sobie autorzy tej książki, było przygoto- wanie podręcznika wspierającego wykład z matematyki finansowej. Wykład matematyki finansowej, tak jak wykład każdego działu matematyki musi być zorganizowany w sposób liniowy. Prezentowany podręcznik nie narusza tego ograniczenia. Mimo to struktura książka została tak pomyślana, aby przy za- chowaniu warunku liniowości wykładu umożliwić każdemu czytelnikowi pełne zapoznanie się z wybranymi przez niego obszarami zastosowań matematyki finansowej. Realizacji tego celu służy odpowiednio dobrany podział na roz- działy i podrozdziały. W rozdziale 1 zawarto wybrane informacje o rynkach finansowych. Czytelnik znający już tę problematykę może pominąć ten rozdział. Może on także zostać pominięty przez czytelnika zainteresowanego jedynie kalkulacyjnymi aspektami arytmetyki finansowej. Wtedy jednak, zdaniem autorów, pominięcie to byłoby ze szkodą dla zrozumienia finansowych aspektów arytmetyki finansowej. Bazowy wykład arytmetyki finansowej jest zawarty w rozdziałach 2, 3 i 5. W rozdziale 2 omówiono problematykę wartości przyszłej przedstawionej dla przypadku stałej stopy nominalnej. Stałość nominalnej stopy procentowej jest tu rozumiana w ujęciu płaskiej krzywej terminowej. Dla tego samego przypadku w rozdziale 3 przedstawiono problematykę wartości bieżącej. W rozdziale 5 zaprezentowano pojęcia wartości bieżącej netto i duracji. Przestudiowanie tych rozdziałów jest konieczne, gdyż musi poprzedzać lekturę wszystkich pozosta- łych rozdziałów. W rozdziale 4 omówiono tematykę wartości przyszłej i bieżącej dla przy- padku zmiennej krzywej terminowej. Rozdział ten stanowi propedeutykę do dalszych studiów nad krzywymi terminowymi spot i forward. Problematyka ta 15 Przewodnik dla studentów w zdecydowany sposób wykracza poza zakres tego podręcznika. Lektura roz- działu 4 jest więc opcjonalna. Rozdział ten jest poszerzony o dodatek A, w którym przedstawiono przykład prostej procedury wyznaczania krzywych termino- wych na podstawie obserwacji rynku finansowego. Istotną pomocą w przyswojeniu sobie treści kolejnych rozdziałów, począwszy od rozdziału 7, jest lektura podrozdziałów 6.1, 6.2 i 6.3. Omówiono tam stałe renty proste. Znajomość rachunku tych rent ułatwia w pewnym stopniu lekturę dalszych, już aplikacyjnych rozdziałów. W pierwszej lekturze można ten frag- ment podręcznika jednak pominąć i do niezbędnych dalej treści powrócić poprzez odsyłacze z dalszych rozdziałów. Każdy z rozdziałów od 6 do 10 stanowi integralną całość i może być studio- wany z pominięciem pozostałych. Ich wybór zależy od indywidualnych potrzeb Czytelnika. Lektura każdego z tych rozdziałów może też zostać ograniczona do wybranych kolejnych początkowych podrozdziałów. Dokończenie lektury rozdziału 6 gwarantuje gruntowne zapoznanie się z problematyką rachunku rent zdeterminowanych. Pełna znajomość rachunku rent wyposaża czytelnika w umiejętność stosowania gotowych złożonych pro- cedur obliczeniowych arytmetyki finansowej. Rozdział ten został poszerzony o dodatek B, w którym przedstawiono pełny opis aktuarialnego rachunku rent jednostkowych. Rozdział 7 jest poświecony problematyce wyceny długu i spłaty kredytu oraz problemowi oszacowania kosztów kredytu. Rozdział ten został poszerzony o dodatek C, w którym porównywano poszczególne metody wyceny długu. W rozdziale 8 przedstawiono elementy rachunku obligacji. Ograniczono się tutaj do tych rodzajów obligacji i bonów skarbowych, które są notowane na polskim rynku finansowym. Rozdział 9 jest poświęcony problematyce oceny inwestycji finansowych. Przedstawione tutaj narzędzia obliczeniowe tworzą jednorodny aparat formalny służący do oceny zarówno inwestycji rzeczowych, jak i inwestycji finansowych. W podrozdziale 9.1 skupiono się na problemie oceny pojedynczej inwestycji. Zadanie porównania pary inwestycji jest tematem podrozdziału 9.2. Następ- nie, w podrozdziale 9.3 przedstawiono problem wyboru optymalnych inwestycji finansowych. Treści zawarte w podrozdziałach 9.2 i 9.3 mogą być prezento- wane w ramach kursu z badań operacyjnych wykładanych w sekwencji po arytmetyce finansowej. W rozdziale 10 zaprezentowano złożoną problematykę składki na życie. Omówiono tutaj kolejno: specyficzne ryzyko ubezpieczeniowe w ubezpie- czeniach na życie, modele trwania życia i metody kalkulacji składki netto. 16 Przewodnik dla studentów Rozdział jest rozszerzony o dodatek D, w którym przedstawiono tablice trwa- nia życia i tablice liczb komutacyjnych. Materia matematyki finansowej jest bardzo złożona obliczeniowo i sprawne posługiwanie się nią wymaga korzystania z kompendium wiedzy na jej temat. Prezentowany podręcznik może odgrywać rolę takiego kompendium. Dużą po- mocą dla korzystających w ten sposób z tej książki będzie indeks umieszczony na jej końcu. 1 Zmienne matematyki finansowej 1.1. Przesłanki procesu aprecjacji kapitału Przedmiotem rozważań w matematyce finansowej są teraźniejsze lub przyszłe płatności przypisane terminom ich realizacji. Płatności te możemy podzielić na należności przypisane terminom ich spłaty oraz na zobowiązania przypisane terminom ich wymagalności. Referując podstawy teorii kapitału, de Soto [2009] przedstawił regułę pre- ferencji czasowej. Reguła ta głosi, że przy uwzględnieniu zasady ceteris paribus podmiot ekonomiczny woli zaspokoić swoje potrzeby bądź osiągać postawione cele możliwie jak najszybciej. Inaczej mówiąc, kiedy podmiot ma przed sobą dwa cele o subiektywnie jednakowej wartości, wówczas wyżej sobie ceni ten, który może osiągnąć w krótszym czasie. W szczególnym przypadku oznacza to, że inwestor, porównując dwie należności o takiej samej wartości, preferuje zawsze należność szybciej dostępną. Oznacza to, że użyteczność należności maleje wraz z upływem czasu, po jakim ta należność będzie płatna. Z drugiej strony jest oczywiste, że każdy podmiot ekonomiczny w swym działaniu kieruje się regułą preferencji majątkowej. Reguła ta oznacza, że przy uwzględnieniu zasady ceteris paribus podmiot ekonomiczny woli wchodzić we władanie możliwie jak najbardziej wartościowych przedmiotów ekonomicznych. Czyli kiedy ma przed sobą dwa przedmioty ekonomiczne równocześnie dostępne, wybiera ten, który charakteryzuje się większą subiektywną wartością. W szcze- gólnym przypadku oznacza to, że inwestor, porównując dwie równocześnie dostępne należności, wybiera zawsze należność o wyższej wartości. Oznacza to, że użyteczność należności rośnie wraz ze wzrostem jej wartości. 19
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Matematyka finansowa
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: